
خیلی از مشکلات یک تیم، از کمبود بودجه یا ابزار شروع نمیشود؛ از جملهای شروع میشود که درست گفته نشده است. یک دستور مبهم، یک بازخورد تند یا جلسهای که بدون نتیجه تمام میشود، کافی است تا انگیزهی چند نفر همزمان پایین بیاید.
مهارت کلامی مدیر دقیقاً روی همین لحظههای کوچک اثر میگذارد و جمع همین لحظههاست که فرهنگ یک مجموعه را میسازد. در این مطلب میبینیم این مهارت در عمل چه تاثیری دارد، کجا ضعفش آشکار میشود و چطور میشود آن را تقویت کرد.
مهارت کلامی مدیر تعیین میکند کارکنان چه چیزی را بفهمند، چه حسی نسبت به کارشان داشته باشند و چقدر حاضر باشند حرفشان را بزنند. مدیر نقطهی اتصال تیم با اهداف سازمان و دنیای بیرون از آن است؛ هر اطلاعات، تصمیم یا تغییری از مسیر او به کارکنان میرسد. اگر این انتقال شفاف و محترمانه باشد، تیم با درک مشترک کار میکند. اگر مبهم یا تند باشد، هر نفر برداشت خودش را دارد و انرژی تیم صرف حدس زدن و رفع سوءتفاهم میشود.
پژوهشهای گالوپ نشان میدهد سهم مدیران در تفاوت امتیاز مشارکت کارکنان (Employee Engagement) دستکم ۷۰ درصد است. یعنی حال و درگیری یک تیم با کار، بیش از هر عامل دیگری به رفتار مدیر مستقیم آن تیم وابسته است؛ و بخش بزرگی از این رفتار، همان چیزی است که مدیر میگوید و شیوهای که آن را میگوید.
تاثیر مهارت کلامی بر کارکنان را باید در سه سطح دید؛ در سطح اطلاعات، کارکنان میدانند دقیقاً چه کاری از آنها انتظار میرود، در سطح احساس، احساس میکنند دیده و شنیده میشوند و در سطح مشارکت، جرئت میکنند مشکل را گزارش دهند و ایدهی تازه پیشنهاد کنند. مدیری که فقط سطح اول را پوشش میدهد، کار را پیش میبرد اما تیم را همراه نمیکند.
ضعف مهارت کلامی معمولاً خودش را مستقیم نشان نمیدهد. کمتر کارمندی میگوید «مدیرمان خوب حرف نمیزند»؛ اما نشانههایش در رفتار روزمرهی تیم دیده میشود. مهمترین این نشانهها عبارتاند از:
سکوت در جلسهها؛ وقتی مدیر نظر میخواهد و کسی چیزی نمیگوید، معمولاً تجربهی قبلی به افراد یاد داده نظر دادن فایده یا امنیت ندارد.
کشف دیرهنگام مشکلات؛ مشکلی که میتوانست در روز اول حل شود، هفتهها بعد و وقتی بزرگ شده به گوش مدیر میرسد.
دوبارهکاری؛ کاری چند بار انجام میشود، چون خواستهی اولیه شفاف بیان نشده بود.
شایعه و برداشتهای متفاوت؛ یک تصمیم واحد در تیم به چند شکل مختلف تعریف میشود.
انگیزهی پایین در شرایط خوب؛ حقوق، امکانات و پروژهها مناسب است، اما افراد خسته و بیانگیزه به نظر میرسند.
اگر چند مورد از این نشانهها همزمان دیده میشود، پیش از هر تغییر ساختاری، بهتر است نحوهی گفتوگو در مجموعه بررسی شود.
مهارت کلامی یک توانایی کلی و انتزاعی نیست؛ در موقعیتهای مشخصی به کار میآید و در هر موقعیت شکل خاص خودش را دارد. چهار موقعیت زیر بیشترین اثر را بر کارکنان میگذارند.
وقتی تصمیمی گرفته میشود، کارکنان فقط به «چه» نیاز ندارند، به «چرا» هم نیاز دارند. تصمیمی که بدون توضیح دلیل ابلاغ شود، حتی اگر درست باشد، مقاومت ایجاد میکند. یک الگوی ساده این است که مدیر تصمیم را بگوید، دلیلش را در یکی دو جمله توضیح دهد و بگوید این تصمیم برای کار هر فرد چه معنایی دارد. فرصت پرسیدن سؤال هم باید در همان لحظه داده شود.
جلسه، صحنهی اصلی نمایش مهارت کلامی مدیر است. اعلام هدف جلسه در ابتدا، دادن فرصت صحبت به همه، جلوگیری از انحراف بحث و جمعبندی در پایان، جلسه را از یک گفتوگوی پراکنده به ابزاری برای تصمیمگیری تبدیل میکند. مدیری که بیشتر وقت جلسه را خودش صحبت میکند، معمولاً اطلاعات کمتری از تیمش به دست میآورد.
بازخورد مثبت و منفی هر دو مهارت میخواهند. بازخورد مثبت وقتی اثر دارد که مشخص باشد؛ «گزارش امروز دقیق و بهموقع بود» اثر بیشتری از «خسته نباشید» دارد. بازخورد منفی هم باید دربارهی رفتار یا نتیجه باشد، نه شخصیت فرد، و با گفتوگو دربارهی راهحل همراه شود. بازخورد در جمع، بهویژه وقتی منفی است، بیشتر از آنکه اصلاح کند، دلخوری میسازد.
اعلام تغییرات ناخوشایند، رد درخواست یک کارمند یا حل اختلاف میان دو همکار، از سختترین موقعیتهای مدیریتی است. در این گفتوگوها صداقت و آرامش از هر تکنیکی مهمتر است. پنهان کردن واقعیت یا پیچاندن موضوع، اعتماد را بیشتر از خود خبر بد آسیب میزند. شنیدن واکنش فرد و نشان دادن اینکه احساسش دیده شده، حتی وقتی تصمیم تغییر نمیکند، رابطهی کاری را حفظ میکند.
وقتی از مهارت کلامی صحبت میشود، بیشتر ذهنها به سمت خوب حرف زدن میرود؛ اما بخش مهمتر این مهارت، شنیدن است. مدیری که خوب گوش میدهد، پیش از جواب دادن مطمئن میشود حرف طرف مقابل را درست فهمیده، وسط صحبت او راهحل نمیدهد و سؤالهایی میپرسد که به عمق موضوع برسد.
گوش دادن فعال یک اثر جانبی مهم هم دارد؛ کارکنانی که احساس میکنند شنیده میشوند، حرفهای مدیر را هم با دقت بیشتری میشنوند. به همین دلیل بهبود مهارت کلامی در یک مجموعه، معمولاً با تمرین شنیدن شروع میشود، نه با تمرین سخنرانی.
تقویت مهارت کلامی یک دورهی یکروزه نیست؛ مجموعهای از عادتهای کوچک است که به مرور در فرهنگ سازمان جا میافتد. چند قدم عملی برای شروع اینها هستند:
گفتوگوی فردی منظم؛ جلسههای کوتاه و دورهای بین مدیر و هر کارمند، فضای امنی برای طرح مسائلی میسازد که در جمع گفته نمیشوند.
آماده شدن پیش از گفتوگوهای مهم؛ نوشتن دو سه نکتهی اصلی پیش از جلسه یا بازخورد، از پراکندهگویی جلوگیری میکند.
تکرار و تایید فهم؛ خلاصه کردن حرف طرف مقابل و پرسیدن «درست متوجه شدم؟» بسیاری از سوءتفاهمها را از ابتدا حذف میکند.
درخواست بازخورد از تیم؛ مدیری که از کارکنانش دربارهی نحوهی ارتباط خودش نظر میخواهد، هم نقاط ضعفش را پیدا میکند و هم الگوی شفافیت میشود.
آموزش برای همهی اعضا؛ ارتباط مؤثر دوطرفه است و کارکنانی که بتوانند مشکل و خواستهشان را شفاف بیان کنند، کار مدیر را هم سادهتر میکنند.
برای آشنایی بیشتر با نقش مدیر و پیامدهای مهارت کلامی در کسبوکار، مطلب تاثیر مهارت کلامی بر روی کارکنان یک مجموعه در فرتیک را هم بخوانید.
مدیر هر روز با کلمهها کار میکند؛ تصمیم ابلاغ میکند، جلسه میگرداند، بازخورد میدهد و اختلاف حل میکند. کیفیت این کلمهها مستقیم روی فهم، انگیزه و مشارکت کارکنان اثر میگذارد. خبر خوب این است که مهارت کلامی قابل یادگیری است و با چند عادت ساده، مثل گوش دادن فعال، آماده شدن پیش از گفتوگو و بازخورد مشخص، میشود تغییر آن را در رفتار تیم دید.
پرسشهای متداول
آیا مهارت کلامی فقط برای مدیران اهمیت دارد؟ خیر. مدیر معمولاً فضای گفتوگو را تعیین میکند، اما ارتباط مؤثر دوطرفه است و کارکنانی که مهارت کلامی خوبی دارند، مشکلات را زودتر و دقیقتر مطرح میکنند.
تفاوت مهارت کلامی و مهارت غیرکلامی چیست؟ مهارت کلامی به انتخاب کلمات و شیوهی بیان مربوط است و مهارت غیرکلامی به لحن، حالت چهره و زبان بدن. در عمل این دو با هم معنا پیدا میکنند و ناهماهنگی میان آنها اعتماد مخاطب را کم میکند.
تقویت مهارت کلامی چقدر زمان میبرد؟ به نقطهی شروع هر فرد بستگی دارد؛ اما تمرین منظم عادتهایی مثل خلاصه کردن حرف دیگران و آماده شدن پیش از جلسهها، معمولاً در چند ماه تفاوت محسوسی ایجاد میکند.
منبع: وبسایت فرتیک