آثار حقوقی وکالت بانکها در قبول سپرده های سرمایه گذاری مشتریان(قسمت اول)

چکیده
قرارداد سپرده سرمایه گذاری مدت دار ، نسبت به طرفین یعنی بانک و اشخاص ، آثار حقوقی دارد که موضوع این مقاله بررسی این آثار است . در بانکداری متعارف ، سپرده گذاران در ازای سپرده گذاری خود در بانک ، سود ثابتی دریافت می کنند ، از آنجا که این سود از پیش تعیین شده در شرع مقدس اسلام و قوانین جمهوری اسلامی ایران از مصادیق ربا است ، بانکها برای تجهیز منابع بانکی ، با اشخاص قراردادهای تحت عنوان سپرده سرمایه گذاری مدت دار منعقد می نمایند ، که بنیاد و شالوده این قراردادها از نظر حقوقی بر رابطه وکیل - موکل استوار است . مقاله حاضر سعی دارد آثار حقوقی وکالت بانکها در قبول سپرده سرمایه گذاری را بررسی نماید از این رو در فصل نخست تلاش شده است قوانین مرتبط ، عقود و ویژگیهای اصلی این قراردادها شناسائی شود و در فصل بعد آثار حقوقی وکالت در قراردادهای سپرده گذاری مشخص گردد . در این مقاله از روش کتابخانه ای و توصیفی استفاده شده است . بانکها در جذب سپرده های سرمایه گذاری مشتریان به مثابه وکیل امین از جانب صاحبان سپرده ها در استفاده از اینگونه منابع برای مصارف خاص در چارچوب قراردادها و عقود اسلامی اقدام می نمایند و بر مبنای اصل مشارکت در سود و زیان آن سهیم هستند .
واژگان کلیدی : وکالت ، سپرده سرمایه گذاری ، قرارداد ، سود ، بانکها
توکلی گردفرامرزی ، قاسم ، وکیل دادگستری ، یزد
مقدمه
اصلیترین کسب و کار بانکداری تجاری ، مبادلة وجوه است . برای اینکه بانکها بتوانند این کسب و کار را انجام دهند ، باید راههایی را بیابند تا بدون استفاده از قراردادها و معاملاتی که «ربا» و «غرر» را در خود دارند ، به مبادلة وجوه بپردازند . بانکداری بدون ربا ، نشات گرفته از قوانین اسلامی ، انواع متنوعی از قراردادها را برای انجام عملیات تأمین مالی و سرمایهگذاری پیشنهاد میکند . مطابق مواد سه تا شش قانون «بانکداری بدون ربا» ، بانکها سپردههای سرمایهگذاری مدتدار را در قالب حقوقی عقد «وکالت» ، از صاحبان آنها پذیرفته ، در جایگاه وکیل سپردهگذاران ، در امور مشارکت ، مضاربه ، اجاره به شرط تملیک ، معاملات اقساطی ، مزارعه ، مساقات ، سرمایهگذاری مستقیم ، معاملات سلف ، جعاله و خرید دین و ... به کار میگیرند . بانکها میتوانند اصل سپردههای سرمایهگذاری مدتدار را تعهد یا بیمه نمایند و منافع حاصل از عملیات مذکور را طبق قرارداد ، متناسب با مدت و مبلغ سپرده ، با رعایت سهم منابع بانک پس از کسر هزینهها و حقالوکاله ، بین صاحبان سپرده تقسیم کنند .
آثار حقوقی که بانکها طبق قرارداد سپرده سرمایه گداری مدت دار می پذیرند چیست ؟ مهمترین اثر وکالت بانکها در جذب سپرده ، حذف ربا در عملیات بانکی است . تحقیقات پیشین عموماً به بررسی الگوی وکالتی و ارائة راهکارهایی برای بهبود وضعیت آن ، با بهره گیری از قانون بانکداری بدون ربا که با ۲۷ ماده و پنج فصل در سال ۶۲ به تصویب مجلس رسیده ، پرداخته است .
بانکها در به کار گرفتن سپرده ها وکیل صاحبان سرمایه هستند ، ولی آشکار است که این رابطه حقوقی پیچیده را نمی توان به وکالتی ساده تعبیر کرد ، بی گمان در آن آثار حقوقی فرعی و تبعی است که ناظر به اجرای نتایج حاصل از عمل حقوقی استوار است . در این مقاله از روش کتابخانه ای ، توصیفی برای استخراج اطلاعات مرتبط استفاده شده است . ساختار این مقاله از دو فصل تشکیل شده است ، فصل اول قوانین مرتبط و عقود و فصل دوم آثار حقوقی وکالت بانکها در قبول سپرده بررسی شده است .