چند بار پشت میز نشسته‌اید، صفحه‌کلید را روبه‌روی خود گذاشته‌اید و درست در لحظه‌ای که باید اولین کلمه را بنویسید، با خود گفته‌اید: «اول یک چای درست کنم»، «بگذار ایمیل‌هایم را چک کنم»، یا «این ویدئو را ببینم، بعد با تمرکز بیشتری شروع می‌کنم»؟؟؟
این تجربه برای تقریباً همه کسانی که نوشتن را جدی گرفته‌اند آشناست. اما آنچه معمولاً نادیده می‌گیریم این است که این رفتارها، علتِ ننوشتن نیستند؛ بلکه نشانه‌های آن‌اند. ذهن، برای فرار از اضطراب آغازکردن، بهانه‌هایی منطقی و حتی قانع‌کننده می‌سازد تا ما را از مواجهه با دشوارترین بخش کار، یعنی «شروع»، دور نگه دارد.
در این محتوای ویژه قرار نیست درباره تکنیک‌های نویسندگی صحبت کنیم؛ بلکه می‌خواهیم به دلایل روان‌شناختی و ذهنی بپردازیم که بسیاری از نویسندگان را، گاهی بی‌آنکه خودشان متوجه باشند، از نوشتن بازمی‌دارند.
یکی از بزرگ‌ترین موانع نوشتن، ترس از واکنش دیگران است. پیش از آنکه اولین جمله نوشته شود، ذهن شروع به پیش‌بینی می‌کند:
«اگر متن ضعیف باشد چه؟»
«اگر کسی آن را نپسندد؟»
«اگر اشتباه کرده باشم؟»
در چنین شرایطی، هنوز چیزی نوشته نشده، اما ذهن مشغول دفاع از نوشته‌ای است که وجود خارجی ندارد! واقعیت این است که بیشتر مردم آن‌قدر درگیر زندگی، دغدغه‌ها و اهداف خود هستند که زمان چندانی برای قضاوت دیگران صرف نمی‌کنند. حتی زمانی که نوشته‌ای واکنش برمی‌انگیزد، اغلب به این معناست که مخاطب با آن ارتباط برقرار کرده است؛ چه در قالب تحسین، چه نقد.
نقد، برخلاف تصور رایج، همیشه نشانه مخالفت نیست. بسیاری از نقدها از توجه و درگیرشدن مخاطب با متن سرچشمه می‌گیرند. اثری که هیچ واکنشی ایجاد نمی‌کند، معمولاً کمتر دیده شده است.
> بنابراین، شاید بهتر باشد به‌جای تمرکز بر کسانی که ممکن است قضاوت کنند، به کسانی فکر کنیم که نوشته شما می‌تواند برایشان مفید، الهام‌بخش یا حتی راه‌گشا باشد.
ذهن در به تعویق‌انداختن کارها، مذاکره‌کننده‌ای ماهر است.
«فقط ده دقیقه دیگر...»
«از فردا شروع می‌کنم.»
«وقتی این هفته تمام شود، منظم خواهم نوشت.»
این جمله‌ها بیشتر شبیه قراردادهایی هستند که برای کاهش اضطراب با خودمان می‌بندیم؛ قراردادهایی که اغلب هرگز اجرا نمی‌شوند.
دلیل این رفتار روشن است. هر بار که شروع‌کردن را به تعویق می‌اندازیم، ذهن احساس آسودگی موقتی می‌کند. اضطراب کاهش می‌یابد و مغز این فرار را به‌عنوان یک تجربه لذت‌بخش ثبت می‌کند. اما این آسودگی کوتاه‌مدت، هزینه‌ای بلندمدت دارد: کاهش اعتمادبه‌نفس، عمیق‌تر شدن عادت تعلل و دورشدن از هدف. دفعه بعد که خواستید نوشتن را به زمان دیگری موکول کنید، از خود بپرسید:
سوال؛ آیا این تأخیر واقعاً کیفیت کارم را بهتر می‌کند، یا فقط آغازکردن را به عقب می‌اندازد؟
> در بسیاری از موارد، پاسخ روشن است.
(تقریباً هیچ نویسنده‌ای از نوشته‌های خود کاملاً راضی نیست)
تفاوت نویسندگان حرفه‌ای با دیگران در این نیست که کمتر احساس نقص می‌کنند؛ بلکه در این است که اجازه نمی‌دهند این احساس مانع نوشتن شود. بسیاری از ما انتظار داریم اولین نسخه یک متن، کامل، روان و بی‌نقص باشد. اما نوشتن هیچ‌وقت چنین مسیری ندارد. نخستین پیش‌نویس قرار نیست شاهکار باشد؛ قرار است وجود داشته باشد.
یک متن ناقص را می‌توان ویرایش کرد، بازنویسی کرد و بهبود داد. اما متنی که هرگز نوشته نشده، هیچ فرصتی برای بهترشدن ندارد. به همین دلیل، مهم‌ترین اصل در نوشتن شاید این باشد:
ابطدا بنویصید؛ بعد اثلاه کنین. >>> ابتدا بنویسید؛ بعد اصلاح کنید.
بسیاری از ما تصویری آرمانی از نویسندگی در ذهن داریم؛ نویسنده‌ای که هر روز رأس ساعت مشخصی پشت میزش می‌نشیند، فنجانی قهوه کنار دستش است، محیطی آرام دارد و با الهامی بی‌وقفه می‌نویسد. اما این تصویر بیشتر یک روایت رمانتیک در کتاب‌ها است است تا واقعیت.
بیشتر نویسندگان، حتی مشهورترین آن‌ها، با تردید، بی‌حوصلگی، بازنویسی‌های متعدد، اتاق‌های نامرتب و روزهای کم‌انگیزه و بسیار سخت دست‌وپنجه نرم کرده‌اند. آنچه آن‌ها را از دیگران متمایز کرده، استعداد خارق‌العاده یا شرایط فوق ایده‌آل نبوده است؛ بلکه استمرار در نوشتن بوده.
> تنها نویسنده‌ای وجود دارد که، با وجود همه تردیدها، همچنان می‌نویسد. منتظر زمان، مکان یا حالِ ایده‌آل نباشید. آن شرایط، اگر هم برسند، معمولاً پس از آغاز کردن به وجود می‌آیند، نه پیش از آن.
پس از خواندن این متن، دو انتخاب پیش روی شماست:
می‌توانید صفحه را ببندید و بار دیگر نوشتن را به زمانی نامعلوم موکول کنید؛
یا می‌توانید همین حالا، تنها با نوشتن یک پاراگراف کوتاه، این چرخه را بشکنید.
قرار نیست اولین جملات، بهترین جملات زندگی‌تان باشند. قرار است اولین قدم‌ها باشند. نوشتن، بیش از آنکه نتیجه الهام باشد، حاصل تداوم است. هر بار که می‌نویسید، نه‌تنها متنی تازه خلق می‌کنید، بلکه توانایی خود را برای نوشتن نیز تقویت می‌کنید. اگر ایده‌ای در ذهن دارید، منتظر کامل شدنش نمانید. آن را روی کاغذ یا صفحه نمایش بیاورید. بسیاری از بهترین نوشته‌ها، از پیش‌نویس‌هایی آغاز شده‌اند که در نگاه اول چیزی بیش از چند جمله پراکنده نبوده‌اند.
"شروع کنید" نه چون همه منتظر نوشته شما هستند، بلکه چون هیچ متنی تا زمانی که نوشته نشود، فرصتی برای اثرگذاری پیدا نخواهد کرد.
+ نظر شما راجع‌به کمال‌گرایی در نوشتن چیست و چه تجربه‌‌هایی داشتید؟
#محتوانیک | #محتوا | #آموزش
