
علم و دانش در نظر اکثر افراد، مجموعه ای از گزاره ها و اطلاعات است. کسانی که با این اطلاعات سر و کار دارند، بین چهار دیواری دانشگاه مشغول هستند. ورود به این حیطه همواره در طول تاریخ برای افراد خاصی امکان پذیر بوده است. همانطور که بر سردر دانشگاه افلاطون نوشته هر کس هندسه نمی داند وارد نشود، بر سردر دانشگاه های شهر ما هم نوشته اند؛ همراه داشتن کارت دانشجویی الزامی است!
علم تا مدت های مدید، جریانی جدا از جریان جامعه بوده است. یک سری تحقیقات و تفکر ها در مورد یک سری سوال ها انجام می گرفته است که خیلی هم به کار کشاورز و حاکم و ... نمی آمده، اما اکنون و در عصر فناوری، علم و جامعه در هم تنیده شده اند. پیشرفت های علمی باعث پیشرفت جامعه میشود و بهبود فناوری باعث افزایش قدرت یک حکومت می شود. سیاست بر دانشگاه اثر می گذارد و دانشگاه هم بر سیاست. این تغییرات باعث تغییر دید ما نسبت به علم و دانش شده است. اگر چه هنوز کشور های مترجم و مقلد و واردکننده که تفاله چایی علم را برای دانشگاه خود دم می کنند، به این بصیرتِ لازم، نابینا اند.
علم در قرون پیشین چندان نیاز به مبادله و وحدت نداشته است. گاهی اوقات دو دانشمند روی یک حکم ابتدایی توافق نظر نداشتند. این گونه مسائل لازم به شمار نمی آمد و تضادی با جریان علم نداشت. اما اکنون باید این مشکلات رفع شود. مجموعه علمی جهان باید ساختار یافته باشد. و در واقع دانش به یک نهاد اجتماعی مبدل شود، تا وحدت عملکرد لازم بوجود آید. برای مثال اعتبار سنجی نظریه ها که در گذشته تنها به شخص بستگی داشت، اکنون درون این نهاد تعریف می شود. هر مقاله و تحقیق همتاداوری می شود و با همتاداوری تایید یا رد می شود. نهاد اجتماعی علم در مواجهه با نظام سرمایه داری هم باید بازتعریف شود. امروزه هر تحقیقی نیاز به پول دارد. برای تقسیم بودجه هم چاره ای جز تشکیل نهاد اجتماعی نداریم. کشور های مترجم این ساختار علمی را تا حدودی بوجود آوردند. اما این ساختار نیازمند روح و ابزار نرم تکنولوژی است. مثلا تخصیص بودجه -که باید شیوه نامه و سیاست گذاری داشته باشد و بر اساس رابطه نباشد- به راحتی برای کشور های مترجم که از روح و ابزار نرم تکنولوژی بی بهره اند، به درستی تحقق نمی یابد. طبیعتا این ابزار نرم از جنس فرهنگ است و قابل ترجمه دقیق نیست.
نکته ای که در جامعه علمی کنونی دیده می شود، تاثیر پذیری علم از سیاست است. نیمی از پروژه های علمی جهان کنونی کاربرد نظامی دارند. علم در اکثر کشور ها در خدمت حکومت است. جایزه ها و مدال های علمی هم رنگ و بوی سیاسی گرفته اند. همه این ها نشان می دهد علم با دیگر ابعاد جامعه مخلوط شده است. علم تبدیل به پدیده ای سیاسی اجتماعی شده است. البته کشور های مترجم شانس آورده اند که به فاصله یک ترجمه با این آفت دیرتر مواجه شدند.
امروز علم یک پدیده اجتماعی است. تحقیقات و نظریه های علمی، متاثر از جامعه اطراف خود هستند.
امروز علم یک پدیده اجتماعی است. تحقیقات و نظریه های علمی، متاثر از جامعه اطراف خود هستند. امروز تمام یافته های علمی با پیش فرض های اعتقادی و دیگر مفاهیم انتزاعی خاص آن جامعه شکل می گیرد. به عنوان مثال در دوران تمدن اسلامی، یافته های دانشمندان مسلمان متاثر از عقاید آنان بود. همچنین در جامعه اطراف نیوتون همه چیز با پوزیتیویسم الک می شد. این مثال ها ثابت می کند که بررسی علم بدون تحقیقات جامعه شناختی میسر نیست. بنابراین چنانچه بخواهیم مسیر توسعه علمی به درستی پیموده شود، باید علم را با در نظر گرفتن مختصات جامعه خود حرکت دهیم و لازمه این مطلب این است که در دانشگاه هایمان رشته های فلسفه علم و تاریخ علم و سیاست تکنولوژی جدی تر گرفته شود.