
معرفی و خلاصه کتاب جنگ بازاریابی : نوشته: ال ریس و جک تروت
کتاب جنگ بازاریابی از پرفروشترین کتابهای دنیا در زمینه کسب و کار و بازاریابی محسوب میشه. این کتاب میگه جنگهاى تجارى داخل مغز شما و مشتریان و در طول روزهاى هفته شکل میگیره و در واقع مغز، منطقه نبرد هر بیزینسیه!جنگ بازاریابی به مدیران مارکتینگ، صاحبان کسب و کار و علاقهمندان به بازاریابی توصیه میشه.
جنگی تمام عیار! جنگی که در آن همیشه برنده و بازنده وجود دارد. فقط یک نفر است که میتواند قله را فتح کند و رقبا باید به جایگاههای پایینتر و در نتیجه سود کمتر قانع شوند. این کتاب قطعا میتواند دید شما را نسبت به دنیای کسب و کار بازتر کند.
این کتاب نوشته آل ریس و جک تراوت هست. اهمیت این دو نفر واقعا توی دنیای کسب و کار زیاده و کتابهایی نوشتن که دید بیزینسها نسبت به بازاریابی رو متحول کرده. پس نباید تعجب کنید که ما هم توی 365 بوک، چندین کتاب از این 2 نفر رو خلاصه کردیم. کتاب جنگ بازاریابی هم یکی دیگه از کتابهای خوب و مهمشونه که خوندش رو به هر کسی میخواد رقابت توی دنیای کسب و کار رو یاد بگیره، پیشنهاد میکنیم.
بذارید بحث خودمون رو با مهمترین ایده کتاب جنگ بازاریابی شروع بکنیم. تمرکز اصلی بازاریابی نباید روی مشتری باشه. به جاش باید تمرکز رو روی رقبا بذاریم.
نمیدونم چقدر در مورد بازاریابی میدونید. اما این حرف خیلی با تعریف عمومی درباره بازاریابی فرق میکنه. معمولاً به ما چیز دیگهای میگن. اینکه برای موفقیت کافیه روی مشتری تمرکز کنی و براش ارزش خلق کنی. کافیه نیازهای مشتری رو شناسایی کنی و به اونها پاسخ بدی. اما از نظر آل ریس و جک تراوت، این بیشتر یک رویای شیرینه، تا واقعیت.
برخلاف نظر خیلی از اساتید موفقیت که وعدههای شیرین میدن، توی دنیای ما کمبود منابع وجود داره و هیچ جوره هم نمیشه این موضوع رو کتمان کرد. تعداد مشتریهای یک محصول مشخص محدوده و طبیعیه که سهم تمام کسب و کارها از این تعداد، به یک اندازه نباشه.
البته توی این حرفی نیست که باید برای مشتری ارزش خلق کرد. باید خدمات عالی به مشتری داد. اما این موضوع به تنهایی کافی نیست. تمام کسب و کارهای رقیب شما هم دارن همین کار رو انجام میدن. پس چجوری فقط با همین کار میشه موفق شد؟ اگر واقعاً دنبال نتایج عالی هستی، باید تمرکز رو بذارید روی رقبا. موفقیت شما به این بستگی داره که چقدر خوب بتونید سهم بازار رو از چنگ رقبا در بیارید.
برای اینکه قضیه بهتر جا بیافته، یک بازی فوتبال رو در نظر بگیرید. شما دنبال این هستید که گل بزنید. اما آیا میشه بدون توجه به حریف این کار رو کرد؟ اگر حریف رو در نظر نگیرید و خودتون رو برای رقابت آماده نکنید، به احتمال زیاد نتیجه این بازی فوتبال، باخت سنگین شماست.
تمام این حرفها رو زدیم که بگیم بازاریابی مثل یک جنگ میمونه. یک جنگ بین شما و رقبا برای سهم بازار. اصلا اگر دقت کنید، میبینید که اصطلاحات بازاریابی خیلی شبیه به اصطلاحات جنگیه. مثلاً میگیم کمپین راهاندازی کردیم، آدمها رو هدف گرفتیم و ... شما هم برای دووم آوردن، باید جنگیدن رو بلد باشید.
حالا احتمالا میپرسید که اصول این جنگ چیه و چجوری باید توی این جنگ پیروز شد.
این آقا یک جنرال پروسیایی و یک استراتژیست جنگی بود. کتابی هم به اسم «درباره جنگ» داره. این کتاب اومده 2500 سال تاریخ جنگ رو بررسی کرده و بر اساس اون، استراتژیهایی برای پیروزی در نبرد پیشنهاد داده. استراتژیهایی که تمام اونها رو میشه در دنیای کسب و کار هم استفاده کرد. هر اسمی که تا حالا توی دنیای بازاریابی شنیدید رو فراموش کنید. چون این کتاب از همه اونها برای یاد گرفتن جنگ بازاریابی مفیدتره. تمام نکاتی که در ادامه میگیم، بر اساس همین کتابه.
اصول پایه جنگ بازاریابی چیه؟
بازاریابی جنگی نیست که توی سوپرمارکت یا تلویزیون جریان داشته باشه. این جنگ مشخصاً توی ذهن مشتری اتفاق میافته. هر برندی توی ذهن مشتری یک جایگاه داره و ما داریم سر این جایگاهها با هم میجنگیم. برای اینکه این موضوع بهتر جا بیافته پیشنهاد میکنم خلاصه کتاب جایگاهیابی رو توی 365 بوک گوش کنید.
برای پیروز شدن توی یک نبرد نظامی، شما باید قبل از شروع جنگ، به دقت محل نبرد رو بررسی کنید و از تک تک جزئیاتش با خبر باشید. به همین شکل توی بازاریابی هم، شما باید جایگاه رقبای خودتون توی ذهن مشتری رو به درستی شناسایی کنید و بفهمید هر کی چه جایگاهی داره. اینجوری میتونید یک استراتژی درست برای نبرد بچینید.
توی نبرد نظامی، ارتفاعات و مناطق کوهستانی دارای برتری هستن. توی بازاریابی هم شما باید ببینید که کی قلۀ کوه رو توی ذهن مشتری تصاحب کرده. برای مثال، وقتی بحث گوشی هوشمند باشه، اپل توی قله قرار داره، وقتی بحث نوشابه باشه، کوکاکولا و وقتی بحث فروش اینترنتی باشه، آمازون در دنیا و دیجیکالا توی ایران.
البته خبر خوبی که وجود داره اینه که این کوه دارای بخشهای مختلفی هست. اگر شما قله کوه رو ندارید، به این معنی نیست که بازی رو باختید. بلکه خیلی ساده میتونید برید سراغ بخشهای دیگه کوه و اونها رو تصاحب کنید. جلوتر درباره این موضوع بیشتر میگیم.
شما با یه شرکت 10 نفره نمیتونید در مقابل یک شرکت با 1000 نفر نیرو، کاری از پیش ببرید و جنگ رو میبازید. شاید الان بگید اگر تیم من خیلی بهتر باشه چی. خب، یعنی توی 1000 نفر، حداقل 10 نفر نیستن که به اندازه تیم شما خوب باشن؟ پس لطفاً همین الان این تفکر اشتباه رو کنار بگذارید. شما هیچوقت نمیتونید توی یک جنگ مستقیم، کسی که از شما بزرگتر هست رو شکست بدید، پس تنها راهی که دارید، داشتن یک استراتژی جنگی بهتره.
یادتون نره: این کار سخت نیست که باعث پیروزی شماست، بلکه داشتن یک استراتژی خوبه. شما نمیتونید با کار بیشتر، جلسات بیشتر و گزارشهای بیشتر توی این جنگ پیروز بشید. به جای این کارها، باید استراتژی درستی داشته باشید. هر زمان که مدیر یک مجموعه اعلام کرد که لازمه «تلاشمون رو دو برابر کنیم»، یعنی وارد یک جنگ تن به تن با دشمن شدید و احتمالاً قراره این جنگ رو ببازید.
واقعا باید چند برابر دشمنت قدرت داشته باشی تا بتونی کاری از پیش ببری. تلفات تو هم قطعاً توی این نبرد بیشتر هست.
تا به حال خیلی از شرکتها با منابع غیر کافی، تلاش کردن به رهبر بازار خودشون حمله کنن. اما نتیجه چی بوده؟ توی یک تحقیق جالب، اومدن 25 تا برندی که جایگاه اول بازار خودشون رو داشتن رو بررسی کردن و فهمیدن که توی 60 سال، 20 تا از این برندها همچنان جایگاه اول رو حفظ کردن. وقتی یک برند جایگاهی رو بدست میاره، دیگه به این راحتیها نمیشه این جایگاه رو ازش گرفت.
حالا بریم سراغ استراتژیهایی که میتونید توی جنگ بازاریابی داشته باشید. این استراتژیها کلا 4 تا هستن:
و شما باید بر اساس جایگاه خودتون و سهمی که از بازار دارید، از بینشون یکی رو انتخاب کنید.
برای اینکه قضیه بهتر جا بیافته، فرض کنیم که 4 تا شرکت وجود دارن که جایگاههای مختلف رو توی ذهن ما تصاحب کردن. معمولاً سهم بازار هر برند، دو برابر بیشتر از برند پایین خودش هست. این یعنی قدرتش هم دو برابر بیشتره. با توجه به این موضوع، هدف هر برند چیه؟
نفر اول بازار دنبال اینه که تسلطش روی بازار رو حفظ کنه. پس باید دفاع خوبی داشته باشه. نفر دوم دنبال این هست که به رهبر بازار حمله کنه. کاری هم به نفر سوم نداره، چون سهم بازار نفر سوم اونقدری نیست که براش جذاب باشه. نفر سوم اونقدری بزرگ نیست که بتونه به رقبای بزرگتر خودش مستقیم حمله کنه. پس معمولاً بهترین استراتژی براش حمله از جناحه. یعنی اینکه محصول متفاوتی بده. کوچکترین شرکت هم احتمالاً منابع کافی نداره که اصلاً بتونه حملهای بکنه. پس بهترین کار اینه که بره سراغ استراتژی چریکی. یعنی یک بخش از بازار رو پیدا کنه که اونقدری بزرگ نباشه که رقبا بخوان واردش بشن.
در واقع، توی کوه ذهن، قله توسط نفر اول تصاحب شده. نفر دوم در تلاشه تا با حمله کردن، این قله رو برای خودش تصاحب کنه. نفر اول هم استراتژی تدافعی داره. نفر سوم سعی میکنه کوه رو دور بزنه و از جای متفاوتی حمله داشته باشه. کوچیکترین شرکت هم چریکی عمل میکنه و همون پایین کوه برای خودش نقطه امنی پیدا میکنه.
حالا بریم قوانین و اصول هر استراتژی رو با هم یاد بگیریم.
استراتژی تدافعی 3 تا اصل مهم داره:
یک مثال موندگار از دفاع جانانه، مربوط به قرص تایلِنول هست که تولید شرکت جانسون اند جانسون هست و معروفترین برند استامینوفن توی آمریکاست. یک شرکت رقیب با ارائه قرصی به اسم داتریل تلاش کرد که به جنگ مستقیم با این قرص بره. مزیت داتریل چی بود؟ قیمتش 30% ارزون تر بود و قصد داشت روی این موضوع تبلیغات گسترده کنه.
اما جانسون اند جانسون حواسش جمع بود. قبل از ورود این قرص به بازار، از وجودش خبردار شد و به شرکت رقیب اطلاع داد که داره قیمت محصولش رو میاره پایین تا هم اندازه قرص داتریل بشه. اینجوری دیگه رقیبش نمیتونست چنین تبلیغی کنه، چون با اینکار داشت اطلاعات غلط به مردم میداد. واکنش رقیب چی بود؟ سرعت خودش رو افزایش داد و تلاش کرد در سریعترین زمان ممکن تبلیغات تلویزیونی رو شروع کنه. اما جانسون اند جانسون کوتاه نیومد. رفت سراغ شبکههای تلویزیونی و گفت که ادعای ارزونتر بود قرص جدید درست نیست و نباید این تبلیغ پخش بشه. نتیجه این تلاشها چی بود؟ جانسون اند جانسون موفق شد و سهم بازار داتریل حتی به 1 درصد هم نرسید. اما فروش تالینول به لطف این حواشی و قیمت کمتر، بیشتر از قبل شد.
در نهایت این هم بگم که وقتی یک برند تونست جایگاه خودش رو تثبیت کنه، میتونه بره سراغ اینکه بازار رو بزرگتر کنه. برای مثال، سوپ کمپبِل میتونه تبلیغاتی بسازه تا فروش سوپ رو به صورت کلی زیاد کنه و بگه کلا سوپ خوردن خوبه. چرا؟ چون سهم زیادی از بازار رو داره و هر چقدر بازار بزرگتر بشه، به نفعشه.
این استراتژی مناسب کسی هست که جایگاه دوم یا شاید سوم بازار رو داره و قدرت رقابت با نفر اول رو هم داره. استراتژی تهاجمی 3 تا اصل داره:
یک نمونه خوب از این نوع نبرد، مربوط به رقابت مک دونالد و کینگ برگره. بهترین حملههای کینگ برگر اونایی بودن که نقاط قوت مک دونالد رو هدف گرفتن. مثلاً وقتی کینگ برگر گفت که هر جور میخوای همبرگرت رو تحویل بگیر، داشت به سیستم تولید انبوه مک دونالد حمله میکرد که باعث سرعت و بهرهوری بالای این مجموعه بود، اما خب به این معنی بود که همه همبرگرهاش شبیه هم هستن.
در آخر اینم بگم که این نوع حملهها به خصوص وقتی جواب میده که رهبر بازار تلاش کرده با یک محصول، برای همه کس همه چیز باشه. اینجوری شما میتونید دنبال یک بخش از بازار رهبر باشید و فقط همون رو هدف قرار بدید. شانس موفقیت شما هم زیاده.
این یک حمله مستقیم به رهبر بازار نیست، بلکه یک حمله به جایی است که رهبر بازار توش نتونسته یک جایگاه مستحکم بدست بیاره. اصول این حمله چیه؟
توی حمله از جناح، لازم نیست محصول ما کاملاً جدید باشه. به جاش میتونید با تفاوتهای کوچیک، یک جایگاه متمایز بدست بیاریم. برای مثال میتونیم:
حواستون هم باشه که این استراتژی کمریسک نیست. چون ممکنه بازار این محصول جدید رو قبول نکنه.
تفاوت نبرد چریکی با حمله از جناح اینه که استراتژی چریکی معمولاً کوچیکتر هست و کاری به کار رهبربازار نداره. میشه گفت که برای اکثر شرکتها، این بهترین استراتژی هست. چون درصد کمی از شرکتها هستن که اونقدری بزرگ باشن که بتونن استراتژیهای دیگه رو در پیش بگیرن.
اصول جنگ چریکی ایناست:
ایده استراتژی چریکی اینه که منابع خودتون رو در یک بخش خیلی محدود به کار ببرید. بخشی که برای بقیه اونقدر جذاب نیست و پیروزی در اون، قدرت زیادی هم نمیخواد.
نمونههای این استراتژی هم میشن مغازههای محلی که با ارائه خدمات بهتر طبق نیاز منطقه، از فروشگاههای زنجیرهای بزرگ جلو میزنن. یک مجله مثل INC که میاد مخاطبهاش رو محدود میکنه به کسبوکارهای کوچیک. محصول خاصی مثل ماشین جیپ که فقط برای یک بخش کوچیک از بازار جذابیت داره یا رولزرویس که یک ماشین خیلی گرونه و از اونجایی که مشتری این ماشینها کمه، رقبای دیگه تمایلی به رقابت مستقیم ندارن.
توی جنگ چریکی، همکاری میتونه مفید باشه. حتی جایی که در ظاهر اینطوری به نظر نمیاد. مثلاً فرض کنید 2 تا هتل توی یک جزیره وجود دارن. این هتلها ممکنه به نظر رقیب هم بیان. اما میتونن یک همکاری شکل بدن و تلاش کنن توریستهای جزیره رو بیشتر کنن. اینجوری هر 2 در رقابت توریستی با جزیرههای دیگه شانس بیشتری دارن.
استراتژی شما به مراتب از تاکتیکهاتون مهمتره. مثلاً تبلیغات یک تاکتیک به حساب میاد. حالا اگر شما استراتژی درستی نداشته باشید، حتی بهترین تبلیغات هم نجاتتون نمیده. اما اگر استراتژی شما خوب باشه، حتی تبلیغات معمولی هم میتونه براتون نتایج خوب خلق کنه. البته قطعا لازمه که ما درک درستی از تاکتیکها داشته باشیم. چون این تاکتیکهای رقباست که استراتژی اونها رو لو میده.
این هم اضافه کنم که بهتره آدمهای کمی توی چیدن استراتژی یک برند دخیل باشن. درست مثل جنرالهای جنگ، توی کسب و کار ما نیاز به جنرالهای بازاریابی داریم. آدمهایی که منعطف باشن، دل و جرات داشته باشن، وضعیت بازار و قوانین جنگ رو بشناسن و تا حدی هم شانس باهاشون باشه.
