
خودروهای هیبریدی از موتور بنزینی و موتور الکتریکی در کنار هم استفاده میکنند. همین ترکیب، پرسشهای زیادی درباره عمر باتری، شتاب، مصرف سوخت و شیوه شارژ آنها به وجود آورده است. در دو ویدیوی توسن موتور ایرانیان، کارشناس مجموعه به ده باور رایج در این زمینه پاسخ میدهد. در این مقاله، همان موضوعها را با توضیح فنی و نکات کاربردی مرور میکنیم.
پیش از شروع باید یک تفاوت مهم را بدانیم: هیبریدی معمولی یا HEV از طریق موتور بنزینی و بازیابی انرژی هنگام کاهش سرعت، باتری خود را شارژ میکند و به پریز وصل نمیشود. پلاگین هیبریدی یا PHEV باتری بزرگتری دارد و امکان شارژ با کابل را هم فراهم میکند. قابلیتهای دقیق هر خودرو به طراحی همان مدل بستگی دارد.
باتری هیبریدی برای کارکرد مداوم در خودرو طراحی شده و سامانه مدیریت باتری، میزان شارژ و شرایط کاری آن را کنترل میکند. بنابراین نمیتوان گفت باتری یک خودروی هیبریدی بهطور معمول «خیلی زود» خراب میشود. در عین حال، هیچ باتریای عمر نامحدود ندارد؛ سن خودرو، شرایط محیطی، شیوه استفاده و وضعیت نگهداری بر عملکرد آن اثر میگذارند.
نکته کاربردی: هنگام خرید خودروی هیبریدی کارکرده، فقط به کیلومترشمار اکتفا نکنید. سابقه سرویس، هشدارهای پشت آمپر، وضعیت سامانه خنککاری باتری و نتیجه بررسی تخصصی باتری را هم در نظر بگیرید.
موتور الکتریکی میتواند هنگام شروع حرکت و شتابگیری به موتور بنزینی کمک کند. این همکاری یکی از دلایلی است که یک خودروی هیبریدی میتواند در رانندگی روزمره پاسخگویی مناسبی داشته باشد. البته شتاب همه مدلهای هیبریدی یکسان نیست؛ توان موتورها، وزن خودرو و تنظیمات سامانه انتقال قدرت نتیجه نهایی را تعیین میکنند.
نکته کاربردی: برای قضاوت درباره شتاب، مشخصات و تجربه رانندگی همان مدل را بررسی کنید؛ صرفِ هیبریدی بودن، نشاندهنده کند یا سریع بودن خودرو نیست.
گرمای شدید میتواند فشار بیشتری به باتری وارد کند و سرمای شدید نیز بر عملکرد آن اثر بگذارد. با این حال، خودرو برای مدیریت شرایط کاری باتری طراحی میشود. پس گرم بودن هوا بهتنهایی به معنای خرابی زودهنگام باتری نیست، هرچند شرایط استفاده و سلامت سامانه خنککاری اهمیت دارند.
نکته کاربردی: مسیرهای تهویه یا خنککاری باتری را طبق دفترچه خودرو تمیز و باز نگه دارید و هشدارهای مربوط به سامانه هیبریدی را جدی بگیرید. توصیههای نگهداری ممکن است از مدلی به مدل دیگر متفاوت باشد.
مزیت هیبریدیها معمولاً در ترافیک و رانندگی همراه با توقف و حرکت بیشتر دیده میشود. در چنین شرایطی، خاموش شدن موتور بنزینی در توقفها و بازیابی بخشی از انرژی هنگام ترمزگیری به کاهش مصرف کمک میکند. در بزرگراه هم خودرو میتواند کارآمد باشد، اما نباید انتظار داشت میزان صرفهجویی آن در تمام سرعتها و مسیرها یکسان باشد. سرعت بالا، شیب مسیر، بار خودرو و شیوه رانندگی بر مصرف سوخت اثر دارند.
نکته کاربردی: برای مقایسه مصرف دو خودرو، ارقام «شهری»، «بزرگراهی» و «ترکیبی» همان مدلها را جداگانه ببینید.
پاسخ به نوع خرابی و طراحی خودرو بستگی دارد. بعضی ایرادها ممکن است فقط توان خودرو را محدود کنند یا هشدار ایجاد کنند؛ بعضی خرابیهای جدیتر نیز میتوانند مانع حرکت یا روشن شدن خودرو شوند. بنابراین نه «توقف قطعی در هر خرابی» درست است و نه این ادعا که خودرو همیشه بدون باتری هیبریدی به حرکت ادامه میدهد.
نکته کاربردی: اگر هشدار سامانه هیبریدی روشن شد، برای تشخیص علت به بررسی تخصصی نیاز است. از روی یک علامت ظاهری نمیتوان وضعیت باتری یا امکان ادامه رانندگی را تعیین کرد.
سامانه هیبریدی با توجه به شرایط رانندگی تصمیم میگیرد چه زمانی از موتور بنزینی، موتور الکتریکی یا هر دو استفاده کند. برای مثال، موتور بنزینی ممکن است هنگام توقف خاموش شود و هنگام نیاز به توان بیشتر دوباره روشن شود. تصمیم سامانه به عواملی مانند سرعت، فشار پدال گاز، سطح شارژ باتری و دمای اجزای خودرو وابسته است.
خاموش بودن لحظهای موتور بنزینی با بینیاز بودن خودرو از سوخت فرق دارد. یک هیبریدی معمولی ممکن است برای مدتی کوتاه با کمک موتور الکتریکی حرکت کند، اما انرژی موردنیاز سامانه در نهایت از بنزین و بازیابی بخشی از انرژی حرکت تأمین میشود. پس نباید آن را مانند یک خودروی تمامبرقی فرض کرد.
در پلاگین هیبریدیها وضعیت متفاوت است: برخی مدلها میتوانند مسافتی را با برق ذخیرهشده طی کنند. با این حال، شرایط استفاده بدون بنزین و محدودیتهای آن باید در دفترچه همان خودرو بررسی شود.
هنگام شتابگیری، خودرو به انرژی بیشتری برای حرکت نیاز دارد و موتور الکتریکی ممکن است از انرژی باتری استفاده کند. یکی از راههای اصلی بازیابی انرژی در هیبریدیها، کاهش سرعت و ترمزگیری است: در این حالت بخشی از انرژی حرکت که در خودروهای معمولی به گرما تبدیل میشود، به برق تبدیل و در باتری ذخیره میشود. این فرایند نیز همه انرژی مصرفشده را بازنمیگرداند.
نکته کاربردی: رانندگی روان، پیشبینی توقفها و پرهیز از شتابگیری و ترمزگیری شدید، معمولاً به مصرف بهینهتر کمک میکند.
خودروی هیبریدی معمولی به اتصال به برق نیاز ندارد و اصولاً برای شارژ خارجی طراحی نشده است. در مقابل، پلاگین هیبریدی درگاه شارژ دارد و میتوان باتری آن را از منبع برق خارجی شارژ کرد. این تفاوت، یکی از مهمترین مواردی است که باید پیش از خرید خودرو بررسی شود.
نکته کاربردی: اگر امکان شارژ در خانه یا محل کار برایتان مهم است، به عبارت «پلاگین هیبریدی» و وجود درگاه شارژ در مشخصات خودرو توجه کنید؛ واژه «هیبریدی» بهتنهایی کافی نیست.
در خودروهای هیبریدی مجهز به کمپرسور برقی کولر، سامانه تهویه میتواند در زمانی که موتور بنزینی خاموش است نیز کار کند؛ انرژی کمپرسور از سامانه برق خودرو تأمین میشود. با این حال، استفاده از کولر انرژی مصرف میکند و خودرو ممکن است برای مدیریت شارژ باتری یا به دلایل دیگر، موتور بنزینی را روشن کند. نوع سامانه تهویه نیز در مدلهای مختلف یکسان نیست.
بخش زیادی از برداشتهای نادرست درباره خودروهای هیبریدی از یکسان دانستن همه مدلها ناشی میشود. هیبریدی معمولی و پلاگین هیبریدی شیوه شارژ متفاوتی دارند؛ عملکرد باتری، میزان مصرف و حتی رفتار کولر نیز به طراحی خودرو و شرایط استفاده وابسته است. برای تصمیمگیری درباره یک خودروی مشخص، اطلاعات فنی و دفترچه همان مدل را در کنار توضیح کارشناس بررسی کنید.
پاسخ کارشناس توسن موتور ایرانیان را در ویدیوها ببینید: