اگر شما جزو کسانی هستید که با بیت کوین آشنایی داشته و مدتی میشود که شروع به سرمایهگذاری در این حوزه کردهاید، یا حتی کسی که چندین بار اسم این ارز دیجیتال به گوشش خورده، چند مطلب در مورد آن خوانده و بعدها نسبت به آن سرد شده است، احتمالا بعد از خواندن تیتر عکسالعملی شبیه «بازم یه پست کلیشهای دیگه در مورد بیت کوین؟!» داشتید.
با اینکه این حرف شما تا حدودی درست است و ما به عنوان یادآوری و آشنایی آنهایی که این اولین مقالهی آنها در مورد بیت کوین است، اشارهی کوتاهی به اصول و تعاریف اولیهی بیت کوین و ارز دیجیتال خواهیم کرد ولی در ادامه به مسائل و نکات مهمی هم اشاره خواهیم کرد که ممکن است برای همه به درد بخور باشد. حتی شاید در این مقاله چیزهای جالبی در مورد این شبکه بخوانید که تاکنون آن را نشنیده باشید. پس با ما همراه باشید تا یک مرور جالب دیگر بر بیت کوین و بلاک چین داشته باشیم.

«بیت کوین» (Bitcoin) اولین بار در سال ۲۰۰۸ میلادی و در قالب یک وایت پیپر (White Paper) توسط شخصی به نام «ساتوشی ناکاموتو» (Satoshi Nakamoto) به همگان معرفی شد. یک وایت پیپر در واقع یک مقالهی علمی است که در آن به تشریح کلیات و عملکرد یک نوآوری پرداخته میشود. اگر تاکنون آنقدر کنجکاو نبودهاید که نگاهی به این مقاله بیاندازید، حالا وقت آن است که روی این لینک کلیک کرده و خودتان شاهد باشید که همهچیز از کجا شروع شد.
از همان ابتدا نکتهی جالبی که در مورد این رمز ارز وجود داشت این بود که کسی واقعا نمیدانست ساتوشی ناکاموتو چه کسی است. آیا او یک فرد حقیقی است یا اسم مستعار یک سازمان یا گروهی از توسعهدهندهها؟ این سوال هنوز هم که دوازده سال از انتشار این وایت پیپر میگذرد، بیپاسخ مانده است.
اما اصلا بیت کوین چیست؟ یا اصلا چرا اسم آن را بیت کوین گذاشتهاند؟ احتمالا بیشتر کسانی که این مقاله را میخوانند همین الان هم آگاه هستند که بیت کوین نوعی پول مجازی است. یعنی این پول هیچ حضور فیزیکی در هیچجایی ندارد و فقط در اینترنت مستقر است. برای همین است که اسم آن را بیت کوین گذاشتهاند که از دو واژهی «بیت» (Bit) یعنی یک واحد اطلاعاتی که تنها میتواند صفر یا یک باشد، و «کوین» (Coin) یعنی پول تشکیل شده است.
این پول مجازی در ایران با عناوینی همچون ارز دیجیتال، رمز ارز، ارز مجازی و کلمات مشابه شناخته میشود و در سالهای اخیر توانسته افراد زیادی را به سمت خود بکشاند. دلیل این محبوبیت که نه تنها در کشور ما و بلکه در سرتاسر جهان شکل گرفته به خاطر ویژگیهای خاصی است که استفاده از این ارز دیجیتال برای افراد عادی در پی داشته است.
یعنی این ویژگیهای خاص به قدری منحصر به فرد و کاربری بودند که بتوانند ارزهای دولتی مثل دلار را به چالش بکشند؟ در قسمت بعدی به این سوال پاسخ میدهیم.
تا اینجا فقط گفتیم که بیت کوین یک ارز دیجیتال است که در بستر اینترنت رد و بدل میشود و هیچ حضور فیزیکی هم ندارد. این جمله یک تعریف ساده از بیت کوین است که همهی ما تاکنون چندین بار شنیدهایم. این تعریف ساده برای کسانی که تنها میخواهند یک آشنایی جزئی از بیت کوین داشته باشند کافی است ولی کسانی که قصد ورود به این حوزه و سرمایهگذاری در آن را دارند بهتر است اطلاعات بیشتری در این مورد کسب کنند.
برای همین، در ادامه با جزئیات بیشتری به این فناوری میپردازیم تا بیشتر با آن آشنا شوید. دلیل سروصدای زیاد بیت کوین و ارزهای دیجیتال دیگر در سالهای اخیر طبیعت غیرمتمرکز بودن آن است. این یعنی هیچ شخص یا سازمان خاصی مسئول و مدیر آن نیست و کنترل همهچیز برعهدهی کاربرانش است. برای مثال انتقال پول در شبکهی شتاب را در کشور خودمان در نظر بگیرید. وقتی شما به حساب کسی مبلغی را کارت به کارت میکنید، این سامانهی بانک مورد نظر است که از صحت تراکنش اطمینان حاصل میکند و اگر همه چیز از نظر او درست بود، انتقال پول انجام میشود. اما این موضوع در بیت کوین متفاوت است. دیگر خبری از بانک یا هر سازمان اضافی دیگری نیست. این کاربران هستند که همهی وظایف، از جمله تایید تراکنشها را بر عهده دارند.
این ویژگی به لطف فناوری «بلاک چین» (Blockchain) امکان پذیر شده است که در ایران به آن زنجیرهی بلوکی هم میگویند. این نامگذاری به این دلیل است که در بلاک چین، بلوکهایی از دادهها به شکلی به هم مرتبط و متصل شدهاند که گویی یک زنجیر شکل گرفته است. در این بلوکها اطلاعات و سوابق تمام تراکنشهای صورت گرفته ذخیره میشود. نکتهی مهم این است که هر کامپیوتری که از این شبکه استفاده میکند در واقع یک نسخه از آخرین ویرایش بلاک چین را هم در خود به همراه دارد. بدین ترتیب هیچ کس نمیتواند در اطلاعات مهم این زنجیره تغییراتی ایجاد کند. البته امکان ایجاد تغییر وجود دارد ولی از آنجایی که کامپیوترهای دیگر متصل به شبکه همواره نظارهگر هستند، این تغییر بلافاصله شناسایی و رد میشود.
البته بلاک چین و نحوهی کار آن بسیار پرجزئیاتتر و پیچیدهتر از این است و ما در این مقاله سعی کردیم فقط به صورت نسبی شما را با این فناوری آشنا کنیم. برای مثال میدانستید که انرژی الکتریکی مورد نیاز برای اتصال یک بلوک جدید به بلاک چین بیش از انرژی مورد نیاز برای تامین برق خانههای ۲۸ ایالت آمریکا برای یک روز کامل است؟ اگر میخواهید دلیل مصرف این حجم از انرژی را بفهمید و به صورت کاملتر از نحوهی کار بلاک چین و بیت کوین سر در بیاورید پیشنهاد میکنیم مقاله بلاک چین چیست؟ یک آموزش کامل و ساده برای مبتدیان را مطالعه کنید تا یک بار برای همیشه داستان رمزآلود ارزهای دیجیتال برایتان شفاف شود.
قبل از اینکه شما را با نحوهی خرید بیت کوین آشنا کنیم بیایید به یک داستان جالب اشاره کنیم. در سال ۲۰۱۰ که بیت کوین تازه وارد محافل مختلف میشد و قیمت آن ارزش چندانی نداشت، شخصی به نام «لازلو هنیچ» (Laszlo Hanyecz) با پرداخت ۱۰ هزار بیت کوین دو پیتزا خرید. بدین ترتیب هنیچ تبدیل به اولین کسی شد که از بیت کوین برای خرید یک محصول واقعی استفاده کرده است. امروزه این مقدار از بیت کوین چیزی بیش از ۱۰۰ میلیون دلار ارزش دارد!

اما واقعا ارز بیت کوین چگونه محاسبه میشود؟ در جواب به این سوال باید گفت که چون بیت کوین هیچ سازمان مرکزی برای کنترل ندارد، قیمتش بر اساس تقاضا و عرضه تعیین میشود. برای درک این جمله طلا را در نظر بگیرید. علت ارزش بالای طلا در چیست؟ اولین دلیل کمبود این منبع طبیعی است. یعنی منابع طلای کرهی زمین محدود هستند. دومین دلیل سختی زیاد پیدا کردن و استخراج آن است. بیت کوین هم چنین است. هم حداکثر تعداد بیت کوینها محدود است و هم به دست آوردن آن، به ویژه در سالهای اخیر، کار طاقتفرسا و هزینهبری است.
به عبارت دیگر، فرض کنید شما یک محصول نادر و کمیاب را از شهری به شهر دیگر وارد کردهاید و قصد فروش آن را دارید. اگر تقاضای مردم این شهر برای خرید محصول شما بالا باشد شما میتوانید قیمتهای بالایی را درخواست کنید تا بالاخره شخصی پیدا شود که مایل به پرداخت هزینه آن باشد، زیرا این فرد احتمال میدهد که قیمت این محصول در آینده بسیار بیشتر از این هزینه خواهد شد. دلیل رشد شدید قیمت بیت کوین از زمان پیداشش تاکنون تاحدودی به همین دلیل بوده است.
قطعا در سالهای ابتدایی محبوبیت بیت کوین، فردی بوده که حاضر شده مقداری بیشتر از قیمت فعلی بیت کوین به فرد دیگری پرداخت کند و بیت کوینهای او را صاحب شود زیرا این فرد امید داشته که در سالهای پیشرو قیمت بیت کوین رشد زیادی خواهد کرد. چنین افرادی اکنون تبدیل به میلیونرهایی شدهاند که هم اکنون هم جزو بازیکنان اصلی حوزهي ارزهای دیجیتال محسوب میشوند.
البته لازم به ذکر است که موضوع قیمت و محبوبیت بیت کوین و دیگر ارزهای دیجیتال دلایل دیگری هم داشته که در مقاله بیت کوین چیست به طور کامل توضیح داده شده است.
پس اگر امروز شما هم مقداری بیت کوین بخرید، شاید چند سال بعد همین اتفاق برای شما هم بیوفتد. یعنی قیمت بیت کوین به قدری رشد کند که سرمایهی فعلی شما چند برابر شود. افزایشی که شاید به روشهای دیگر ممکن نبود.
اما شما به عنوان یک ایرانی چگونه میتوانید به راحتی و بدون دردسر بیت کوین بخرید؟ خب بیایید از راحتترین راه شروع کنیم. خوشبحتانه صرافیهای ایرانی معتبری وجود دارند که امکان خرید بیت کوین با ریال و از طریق کارتهای شتابی را ممکن ساختهاند. تنها کاری که لازم است انجام دهید این است که وارد یکی از این صرافیها شوید و در آن حساب کاربری باز کنید. البته لازم است قبل از فعالیت با ارائه کپی مدارک شناسایی هویت خود را تایید کنید. سپس همه چیز برای شروع فعالیت شما در بازار ارزهای دیجیتال مهیا است. میتوانید از بخش مربوطه حساب کاربری خود را با پرداخت اینترنتی شارژ کنید. بعضی از این صرافیها بخشی به عنوان خرید و فروش سریع دارند که به کمک آنها میتوانید بلافاصله بیت کوین خود را دریافت کنید.
در طرف دیگر میتوانید از همین روش بیت کوین خود را هم فروخته و ریال دریافت کنید. ولی توجه داشته باشید که فروش بیت کوین از این طریق بر طبق قیمت فعلی این رمز ارز محاسبه میشود. یعنی اگر شما میخواهید بیت کوین را با قیمت دلخواه خود بفروشید باید به لیست معاملات سری بزنید، معاملهی دلخواه خود را ایجاد کنید و منتظر باشید خریداری با قیمت پیشنهادی شما موافق باشد تا معامله صورت بگیرد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد روشهای خرید و فروش بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال حتما این مقاله را مطالعه کنید.
نکتهی مهم دیگر این است که برای ذخیرهی بیت کوین و ارزهای دیجیتال دیگر نیاز به یک کیف پول دیجیتال دارید. کیف پول دیجیتال در واقع یک رشته کاراکتر منحصر به فرد است که به آن آدرس کیف پول هم میگویند. وقتی شما میخواهید برای کسی بیت کوین ارسال کنید آدرس او را میگیرید و به کمک صرافی بیت کوین برای این آدرس ارسال میکنید. بعضی از این صرافیها کیف پول دیجیتالی اختصاصی هم دارند و نیازی نیست که به دنبال کیف پول دیگری بروید. یعنی بعد از این که از طریق صرافی بیت کوین خریدید، این بیت کوین به کیف پول شما در همان صرافی منتقل میشود. با این حال پیشنهاد میشود همیشه بیت کوینهای خود را به کیف پولهای دیجیتال مخصوص که امنیت بیشتری دارند، منتقل کنید. این کیف پول مخصوص میتواند یک سایت اینترنتی مثل «کوین بیس» (CoinBase) یا یک سختافزار مخصوص شبیه حافظهی فلش مثل «ترزور» (Trezor) باشد.
روش دیگری که پیش روی کاربران ایرانی وجود دارد استفاده از صرافیهای خارجی است. معمولا صرافیهای خارجی برای خرید و فروش ارزهای دیجیتال نوظهور که هنوز در صرافیهای ایرانی پشتیبانی نمیشوند، پیشنهاد میشود. برای رمز ارزی مثل بیت کوین که همهی صرافیهای ایرانی امکان خرید و فروش آن را دارند، استفاده از صرافیهای خارجی یک ریسک اضافی است.

چرا میگوییم ریسک؟ چون این صرافیها به دلیل تحریمهای آمریکا به کاربران ایرانی خدمات نمیدهند و به محض اینکه بفهمند شما از داخل ایران از سرویس آنها استفاده میکنید، حساب کاربری شما را بلوکه میکنند. با این حال، سرمایهگذاران حرفهای که اطلاعات کافی در این زمینه دارند، با استفاده از روشهای تغییر هویت و ایجاد هویتهای جعلی اقدام به فعالیت در چنین صرافیهای خارجی مثل «بایننس» (Binance) میکنند.
به هر حال، بیت کوین یک فناوری جدید است که هنوز هم سرمایهگذاری در آن دیر نیست. درست است که اگر سالها قبل بیت کوین خریده بودیم، میتوانستیم هم اکنون یک میلیونر شویم ولی این اتفاق ممکن است در چند سال آینده دوباره تکرار شود. پس پیشنهاد ما این است که همین الان حتی به مقدار کم، بیت کوین یا دیگر ارزهای دیجیتال تهیه کنید و حتی با شرکت در دورههای آموزشی تحلیل بازار به معامله و سرمایهگذاری کوتاه و بلند مدت در این بازار جذاب ورود کنید.