
گرانی فقط افزایش قیمت یک کالا نیست.
وقتی هزینه سوخت افزایش پیدا میکند، اثر آن میتواند از جایگاه سوخت آغاز شود و به حملونقل، تولید، توزیع، خدمات و در نهایت به قیمت کالاهایی برسد که هر روز در سبد خانوار قرار میگیرند.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی فقط این نیست که «قیمتها چرا بالا رفتهاند؟»
سؤال مهمتر این است:
چگونه میتوان اثر این افزایش هزینه را بر زندگی شهروندان کاهش داد؟
از نگاه من، مدیریت شهری نباید نسبت به این زنجیره بیتفاوت باشد.
یک شهروند تهرانی مجموعهای از هزینهها را همزمان پرداخت میکند:
حملونقل
مسکن
مواد غذایی
خدمات شهری
انرژی
آموزش و درمان
هزینه رفتوآمد و زمان
وقتی یکی از حلقههای این زنجیره گران میشود، فشار آن میتواند به حلقههای دیگر منتقل شود.
به همین دلیل، مدیریت شهری باید از نگاه سنتی «اداره شهر» عبور کند و به سمت مدیریت هزینه زندگی شهروندان حرکت کند.
این همان نقطهای است که در چارچوب تهران ۱۴۱۰ باید جدی گرفته شود.
یکی از مستقیمترین راههای کاهش فشار اقتصادی بر خانوار، کاهش هزینه و زمان رفتوآمد است.
اگر یک شهروند مجبور باشد هر روز برای رفتن به محل کار، دانشگاه یا انجام امور روزمره هزینه زیادی پرداخت کند، افزایش قیمت سوخت فشار بیشتری بر بودجه او وارد خواهد کرد.
بنابراین توسعه حملونقل عمومی فقط یک پروژه عمرانی نیست؛
یک سیاست اقتصادی برای حمایت از خانوار است.
تهران باید به سمت شبکهای حرکت کند که شهروند برای انجام سفرهای روزمره، وابستگی کمتری به خودروی شخصی داشته باشد.
بخشی از قیمت نهایی کالا به هزینه حملونقل، توزیع، انبارداری و واسطهگری مربوط است.
مدیریت شهری میتواند با استفاده از داده و فناوری، الگوی جابهجایی کالا در تهران را بهتر شناسایی کند.
پیشنهاد من:
راهاندازی داشبورد هوشمند پایش هزینه توزیع کالا در تهران
این سامانه میتواند شاخصهایی مانند:
هزینه حمل کالا
مسیرهای پرترافیک
زمان توزیع
نقاط پرتراکم مصرف
هزینه لجستیک شهری
را پایش کند.
هدف، قیمتگذاری دستوری نیست؛ هدف این است که هزینههای قابل کاهش در زنجیره توزیع شناسایی و مدیریت شوند.
در شرایط فشار اقتصادی، حمایت از مردم ضروری است؛ اما حمایت باید هدفمند باشد.
من معتقدم سیاستهای شهری باید به جای توزیع عمومی و غیرهدفمند منابع، بر گروههایی تمرکز کند که بیشترین آسیب را از افزایش هزینه زندگی میبینند.
برای مثال:
حمایت از حملونقل اقشار کمدرآمد، تخفیفهای هدفمند خدمات شهری و توسعه خدمات الکترونیک میتواند بخشی از هزینههای روزمره خانوار را کاهش دهد.
در این مدل، فناوری باید در خدمت عدالت شهری قرار بگیرد.
وقتی مردم با گرانی مواجهاند، حق دارند بدانند منابع شهری چگونه هزینه میشود.
تهران به یک داشبورد شفافیت هزینههای شهری نیاز دارد؛ داشبوردی که شهروند بتواند در آن ببیند:
پول شهر کجا هزینه میشود؟
کدام پروژهها اولویت دارند؟
هزینه هر پروژه چقدر است؟
و مهمتر از همه:
هر تصمیم شهری چه اثری بر هزینه زندگی شهروند دارد؟
شفافیت، فقط یک شعار مدیریتی نیست؛ ابزار اعتمادسازی است.
من تهران ۱۴۱۰ را صرفاً مجموعهای از پروژههای عمرانی نمیدانم.
تهران ۱۴۱۰ باید یک مدل مدیریت هوشمند هزینه زندگی باشد.
مدلی که در آن شاخص موفقیت مدیریت شهری فقط تعداد پروژههای افتتاحشده نباشد؛ بلکه سؤال اصلی این باشد:
آیا تصمیم ما توانسته است زندگی روزمره شهروند را آسانتر، کمهزینهتر و باکیفیتتر کند؟
از نظر من، مدیریت شهری آینده باید سه ویژگی داشته باشد:
دادهمحور باشد.
شفاف باشد.
مردممحور باشد.
ما نمیتوانیم همه عوامل اقتصادی کشور را از داخل شهرداری کنترل کنیم.
اما میتوانیم کاری کنیم که هزینه زندگی در شهر، بیش از آنچه ضروری است، به مردم تحمیل نشود.
میتوانیم حملونقل را کارآمدتر کنیم.
میتوانیم توزیع کالا را هوشمندتر کنیم.
میتوانیم خدمات شهری را دیجیتالتر و کمهزینهتر کنیم.
میتوانیم منابع شهری را شفافتر مصرف کنیم.
و میتوانیم تصمیمهای شهری را با یک سؤال ساده ارزیابی کنیم:
این تصمیم چه اثری بر زندگی مردم دارد؟
این نگاه من به «تهران ۱۴۱۰» است؛
تهرانی که در آن توسعه فقط ساختن نیست،
بلکه کاهش هزینه، افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است.
دکتر امیرحسین حاجیگل
پژوهشگر، مدرس دانشگاه و فعال حوزه مدیریت و فناوری