
سلسله مقالات تهران ۱۴۱۰ | Hajigol Insights
یک سؤال ساده اما مهم:
اگر یک جوان تهرانی امروز ایده، تخصص و انگیزه داشته باشد، شهر دقیقاً چه مسیری برای تبدیل این توانایی به یک فرصت واقعی در اختیار او قرار میدهد؟
سالهاست درباره جوانان با واژههایی مانند «جوانگرایی»، «نخبگان»، «اشتغال» و «آینده کشور» صحبت میکنیم؛ اما مسئله امروز فقط حضور جوانان در قابهای مدیریتی نیست.
مسئله این است که آیا شهر میتواند برای جوان فرصت ایجاد کند؟
فرصت کار، فرصت یادگیری، فرصت سلامت، فرصت ارائه ایده، فرصت مشارکت و حتی فرصت دیدهشدن.
گزارش OECD در سال ۲۰۲۶ نیز چالش جوانان شهری را صرفاً اشتغال نمیداند و دسترسی به شغل باکیفیت، مسکن، خدمات ضروری و زیرساختهای شهری را در کنار یکدیگر بررسی میکند.
جوان؛ هزینه نیست، سرمایه شهر است
وقتی یک جوان متخصص ماهها برای پیدا کردن شغل متناسب با توانایی خود تلاش میکند، وقتی یک ایده به دلیل نبود مسیر حمایتی متوقف میشود یا وقتی هزینههای زندگی و سلامت بخش قابل توجهی از درآمد او را مصرف میکند، مسئله فقط یک مشکل فردی نیست.
این اتفاق میتواند به معنای استفادهنشدن از بخشی از ظرفیت انسانی شهر باشد.
OECD در گزارش ۲۰۲۶ خود درباره رشد فراگیر شهری تأکید میکند که رشد اقتصادی شهر بهتنهایی تضمینکننده دسترسی برابر به فرصت نیست و موانع موجود در آموزش، اشتغال، مسکن، جابهجایی و خدمات عمومی میتواند ظرفیت تولیدی شهر را نیز کاهش دهد. (OECD)
پس سؤال مدیریت شهری میتواند از این:
«چطور جوانان را حمایت کنیم؟»
به این سؤال دقیقتر تبدیل شود:
«چطور یک زیرساخت شهری برای تبدیل توانایی جوانان به فرصت ایجاد کنیم؟»
ایده تهران ۱۴۱۰: «شبکه فرصت جوان»
پیشنهاد من ایجاد یک مدل یکپارچه شهری است:
«شبکه فرصت جوان تهران»
نه یک ساختمان جدید، نه یک عنوان تشریفاتی و نه یک سامانه صرفاً اطلاعرسانی.
بلکه یک مسیر مشخص:
شناسایی → ایده → آموزش → اتصال → اجرا → ارزیابی → توسعه
برای مثال یک جوان میتواند ایدهای در حوزه محیطزیست، فناوری، سلامت، حملونقل، فرهنگ یا خدمات محلهای داشته باشد.
شهرداری و مراکز وابسته میتوانند به جای آنکه فقط از او بخواهند «طرح ارائه کند»، مسیر مشخصی برای بررسی و اتصال او به ظرفیتهای موجود ایجاد کنند.
در این مدل، محله میتواند به یک آزمایشگاه کوچک برای حل مسئله تبدیل شود.
سلامت جوانان؛ مسئلهای که نباید تا زمان بیماری دیده شود
یکی از بخشهای کمتر دیدهشده این بحث، سلامت جوانان است.
سلامت فقط بیمارستان و درمان نیست.
کیفیت هوا، تحرک، فضاهای ورزشی، استرس، تغذیه، دسترسی به خدمات و حتی شرایط اقتصادی میتوانند بر سلامت مردم اثر بگذارند. WHO نیز تأکید میکند که سلامت شهری تحت تأثیر سیاستهایی مانند حملونقل، مسکن، انرژی، برنامهریزی شهری، محیطزیست و خدمات عمومی قرار دارد.
از همینجا میتوان یک ایده اجرایی مطرح کرد:
«ایستگاه سلامت جوانان»
ایستگاههایی محلهمحور برای پایش اولیه و آموزش سلامت؛ با تمرکز بر شناسایی عوامل خطر و ارجاع مناسب، نه جایگزینی پزشک و درمان تخصصی.
این ایستگاهها میتوانند در کنار مراکز ورزشی، فرهنگسراها، سراهای محله یا سایر ظرفیتهای شهری قرار بگیرند.
هدف ساده است:
سلامت را قبل از تبدیلشدن به بحران ببینیم.
در تهران، چنین مدلی باید با نظام سلامت موجود هماهنگ شود، نه اینکه ساختاری موازی و پرهزینه ایجاد کند.
این موضوع از نظر سیاست شهری نیز اهمیت دارد؛ حتی در تهران درباره اجرای مصوبات مرتبط با حکمرانی سلامت شهری و ضرورت هماهنگی میان بخشهای مختلف، بحث و مطالبهگری رسمی وجود داشته است.
هزینه دارو؛ شهرداری چه میتواند و چه نمیتواند؟
اینجا باید واقعبین بود.
قیمتگذاری دارو و سیاست بیمهای در اختیار شورای شهر نیست.
اما این به معنای بیارتباط بودن مدیریت شهری با سلامت مردم نیست.
مدیریت شهری میتواند روی بخشهایی مانند:
دسترسی محلهای به خدمات سلامت
آموزش و پیشگیری
پایش شاخصهای سلامت شهری
حمایت از برنامههای سلامت گروههای آسیبپذیر
حملونقل و دسترسی به مراکز درمانی
استفاده از داده برای شناسایی نقاط دارای نیاز بیشتر
تمرکز کند.
در تهران، بیش از پنج میلیون نفر تحت پوشش بیمه سلامت اعلام شدهاند و موضوع تأمین مالی و پرداخت مطالبات مراکز درمانی نیز در سال ۱۴۰۵ همچنان مورد بحث بوده است.
بنابراین راهحل شهری نباید وعدهای خارج از اختیار شورا باشد؛ باید قسمت قابل اقدام مسئله را پیدا کرد.
این همان تفاوت میان شعار و سیاستگذاری است.
از «جوانگرایی» به «جوانمیدانداری»
جوانگرایی فقط یعنی چند صندلی مدیریتی در اختیار جوانان قرار بگیرد؟
میتوان سؤال را جور دیگری پرسید:
چند ایده جوانان در تهران واقعاً بررسی، آزمایش و اجرا میشود؟
پیشنهاد تهران ۱۴۱۰ میتواند ایجاد یک بانک عمومی ایدههای جوانان باشد؛ اما با یک تفاوت مهم:
بانک ایده نباید قبرستان ایدهها شود.
هر ایده باید یک وضعیت مشخص داشته باشد:
ثبت شد ← بررسی شد ← نیازمند اصلاح است ← وارد آزمایش شد ← اجرا شد ← ارزیابی شد
و شهروند باید بتواند نتیجه را ببیند.
این همان مدلی است که میتواند «مطالبهگری» را از یک مفهوم رسانهای به یک فرآیند مدیریتی تبدیل کند.
مدل پیشنهادی Hajigol Insights
در این سلسله مقالات، مسئله برای من از یک مسیر مشخص عبور میکند:
۱. مسئله را ببینیم
جوان بیکار، جوان صاحب ایده، جوانی که هزینه سلامت برایش سنگین است یا جوانی که تخصص دارد اما مسیر ورود ندارد.
۲. داده جمع کنیم
به جای قضاوت با چند تجربه شخصی، داده محلهای و شهری جمعآوری شود.
۳. مسئله را به شاخص تبدیل کنیم
مثلاً:
شاخص فرصت جوانان تهران
با مؤلفههایی مانند اشتغال، مهارت، دسترسی به خدمات، مشارکت، سلامت و امکان ارائه ایده.
۴. راهحل کوچک را آزمایش کنیم
هر سیاستی لازم نیست ابتدا در مقیاس کل تهران اجرا شود.
یک منطقه، چند محله، یک گروه هدف.
۵. نتیجه را اندازهگیری کنیم
چه تعداد جوان مشارکت کردند؟
چند ایده به مرحله اجرا رسید؟
چقدر هزینه شد؟
چه میزان رضایت ایجاد شد؟
چه چیزی باید اصلاح شود؟
۶. تجربه موفق را توسعه دهیم
اگر جواب داد، توسعه؛ اگر جواب نداد، اصلاح.
این یعنی حکمرانی مبتنی بر شواهد.
تهران ۱۴۱۰؛ شهری که جوان در آن فقط تماشاگر نیست
شهر آینده فقط با بزرگراه، ساختمان و فناوری ساخته نمیشود.
شهر آینده با انسان ساخته میشود.
اگر جوان احساس کند تخصصش دیده نمیشود، ایدهاش شنیده نمیشود و برای شروع مسیرش جایی وجود ندارد، بخشی از سرمایه انسانی شهر بلااستفاده میماند.
اما اگر شهر بتواند برای او مسیر بسازد، همان جوان میتواند تبدیل شود به:
پژوهشگر، کارآفرین، معلم، مهندس، پزشک، هنرمند، برنامهنویس، فعال اجتماعی یا حلکننده یک مسئله واقعی در محله خودش.
پس شاید یکی از مهمترین پرسشهای تهران ۱۴۱۰ این نباشد که:
«برای جوانان چه کردهایم؟»
بلکه این باشد:
«چند فرصت واقعی ساختهایم که یک جوان بتواند با توانایی خودش آینده شهر را تغییر دهد؟»
من معتقدم نقطه شروع، دادن فرصت برای دیدهشدن ایده، امکان تجربهکردن و سازوکار پاسخگویی است.
جوان قرار نیست فقط آینده تهران باشد.
اگر درست میدان داده شود، جوان میتواند بخشی از راهحل امروز تهران باشد.
جمعبندی | از ایده تا اقدام
تهران ۱۴۱۰ برای جوانان میتواند بر پنج محور بنا شود:
سلامت → مهارت → کار → ایده → مشارکت
و برای هر محور، یک شاخص قابل اندازهگیری تعریف شود.
این نگاه، جوان را از «مخاطب سیاست» به شریک حل مسئله شهری تبدیل میکند.
این همان مسیری است که در Hajigol Insights دنبال میکنم:
مسئله را ببینیم؛ داده جمع کنیم؛ ایده بسازیم؛ راهحل را آزمایش کنیم؛ نتیجه را مطالبه کنیم.
نبض تهران | شماره ۱۸
سلسله مقالات تهران ۱۴۱۰
انتشارات Hajigol Insights