
تهران فقط مجموعهای از خیابانها، بزرگراهها و ساختمانها نیست؛ تهران جایی است که میلیونها نفر هر روز در آن کار میکنند، هزینه میکنند، رفتوآمد میکنند و برای ادامه زندگی تصمیم میگیرند.
به همین دلیل، وقتی مردم از گرانی، کاهش قدرت خرید، نبود شغل مناسب یا فاصله میان درآمد و هزینه صحبت میکنند، نمیتوان مسئله را کاملاً بیرون از حوزه مدیریت شهری دانست.
البته یک تفکیک مهم وجود دارد:
شورای شهر مسئول تعیین حقوق، نرخ ارز یا سیاست پولی کشور نیست.
اما آیا این یعنی مدیریت شهری هیچ نقشی در اقتصاد زندگی مردم ندارد؟
به نظر من، دقیقاً برعکس است.
مسئله را باید از «درآمد» به «هزینه زندگی» هم منتقل کنیم
یک شهروند ممکن است درآمد ثابتی داشته باشد، اما اگر برای رسیدن به محل کار هر روز زمان و پول زیادی صرف کند، اگر هزینه حملونقل بالا برود، اگر دسترسی او به خدمات ضروری دشوار باشد، اگر محل زندگی از فرصتهای شغلی فاصله زیادی داشته باشد و اگر کیفیت نامناسب خدمات شهری هزینههای پنهان بیشتری به خانواده تحمیل کند، درآمد واقعی او عملاً کاهش پیدا میکند.
پژوهشهای حوزه اقتصاد شهری نیز سالهاست نشان میدهند که هزینه مسکن، دسترسی به اشتغال و هزینه جابهجایی به یکدیگر متصلاند و سیاستهای شهری میتوانند بر این زنجیره اثر بگذارند.
حتی در پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶ درباره تهران، یک سناریوی ۲۰ درصدی دورکاری با کاهش سفرهای اوج صبحگاهی و کاهش زمان سفر و انتشار آلایندهها همراه شده است؛ یعنی نحوه سازماندهی کار و شهر میتواند مستقیماً بر هزینه و کیفیت زندگی اثر بگذارد.
سؤال اصلی تهران ۱۴۱۰
بنابراین سؤال من این نیست که:
«شورای شهر چگونه مشکل اقتصاد کشور را حل کند؟»
این سؤال اساساً خارج از اختیارات شورا است.
سؤال درستتر این است:
چگونه میتوان با ابزارهای مدیریت شهری، بخشی از هزینههایی را که شهر هر روز به مردم تحمیل میکند کاهش داد و دسترسی مردم به فرصتهای اقتصادی را عادلانهتر کرد؟
اینجاست که مدل پیشنهادی من شکل میگیرد:
درآمد → هزینه رفتوآمد → دسترسی به فرصت → کیفیت خدمات → هزینه خانوار → کیفیت زندگی
اگر این زنجیره را با دادههای واقعی محلهها بررسی کنیم، میتوانیم بفهمیم کدام محلهها بیشترین فشار را تحمل میکنند و منابع شهری باید کجا اثر بیشتری ایجاد کنند.
مدل پیشنهادی Hajigol Insights
من این رویکرد را در قالب یک چرخه ساده اما قابل سنجش دنبال میکنم:
ثبت مسئله محله
↓
جمعآوری داده و شنیدن تجربه مردم
↓
تحلیل هزینه و پیامد اجتماعی
↓
اولویتبندی مسئله
↓
ارائه راهکار در چارچوب اختیارات شورا
↓
مطالبهگری از دستگاه مسئول
↓
پیگیری تا دریافت پاسخ
↓
انتشار نتیجه برای مردم
این تفاوت میان شعار دادن و مطالبهگری حرفهای است.
مطالبهگری برای من یعنی اینکه اگر یک شهروند بگوید «هزینه رفتوآمد من بالاست»، فقط نگوییم «حق با شماست».
باید پرسید:
چرا؟
در کدام محله؟
برای چه گروهی؟
چه مقدار؟
چه خدمتی میتواند جایگزین شود؟
مسئول اجرای آن کدام نهاد است؟
شورا چه اختیاری دارد؟
و مهمتر از همه:
بعد از طرح مسئله چه اتفاقی افتاد؟
اشتغال جوانان؛ فقط شعار «ایجاد شغل» کافی نیست
یکی از اشتباهات رایج در مدیریت شهری این است که درباره اشتغال، وعدههایی داده شود که اساساً در اختیار شورا نیست.
من ترجیح میدهم واقعبین باشم.
شورا نمیتواند به همه جوانان شغل بدهد؛ اما میتواند در حوزههایی مانند اقتصاد محلی، تسهیل فعالیت کسبوکارهای شهری، استفاده بهتر از فضاهای شهری، حمایت از زیستبوم نوآوری، دسترسی عادلانهتر به فرصتها و کاهش موانع اداری و هزینهای مرتبط با فعالیتهای شهری نقش داشته باشد.
پژوهشهای جدید نیز نشان میدهند که اثرگذاری سرمایهگذاری شهرداری به این بستگی دارد که سرمایهگذاری با ظرفیت واقعی اقتصادی و نهادی هر منطقه هماهنگ باشد؛ یعنی نسخه واحد برای تمام شهر لزوماً بهترین نسخه نیست.
پس چرا برای جنوب، مرکز و شمال تهران یک نسخه واحد داشته باشیم؟
تهران ۱۴۱۰؛ شهر را از روی عددها بشناسیم
من معتقدم تهران آینده باید بتواند برای هر محله یک «شناسنامه مسئله» داشته باشد:
هزینه و زمان متوسط دسترسی به حملونقل
دسترسی به خدمات ضروری
ظرفیت اقتصادی محله
فرصتهای اشتغال و کسبوکار
مسائل ایمنی و محیطزیست
کیفیت فضاهای عمومی
مشکلات پرتکرار ثبتشده توسط مردم
و مهمتر از همه، وضعیت پیگیری هر مطالبه
این همان جایی است که تجربه من در کار پژوهشی و نگاه دادهمحور میتواند به مدیریت شهری نزدیک شود.
من به جای اینکه بگویم «برای همه چیز راهحل دارم»، میگویم:
مسئله را دقیق ثبت میکنم، داده جمع میکنم، تحلیل میکنم، راهکار قابل اجرا پیشنهاد میدهم و تا جایی که در اختیار و توانم باشد، پیگیری میکنم.
مطالبهگری یعنی بعد از انتشار یک پست، کار تمام نشده است
برای من مطالبهگری یک پست انتخاباتی نیست.
اگر مردم مسئلهای را مطرح کنند، باید بتوان آن را از یک گلایه پراکنده به یک مطالبه قابل پیگیری تبدیل کرد.
به همین دلیل، مسیر موردنظر من این است:
شنیدن → ثبت → تحلیل → مطالبه → پیگیری → پاسخ → گزارش به مردم
اگر پاسخی دریافت نشد، دوباره پیگیری.
اگر راهکار اشتباه بود، اصلاح.
اگر اختیار شورا نبود، مسئول واقعی را شفاف معرفی کنیم.
و اگر کاری انجام شد، نتیجه را هم به مردم بگوییم.
حرف آخر
تهران ۱۴۱۰ از نظر من شهری نیست که فقط بزرگتر، هوشمندتر یا مدرنتر باشد.
تهران ۱۴۱۰ باید برای شهروندش قابلتحملتر و قابلزندگیتر باشد.
شهری که در آن جوان برای پیدا کردن فرصت مجبور نباشد تمام شهر را طی کند؛
خانواده برای دریافت یک خدمت ضروری ساعتها در ترافیک نماند؛
هزینههای پنهان زندگی شهری کمتر شود؛
و صدای یک محله فقط زمانی شنیده نشود که انتخابات نزدیک است.
من آمدهام درباره مشکلاتی صحبت کنم که مردم هر روز با آنها زندگی میکنند؛ اما مهمتر از صحبت کردن، برای من پیگیری کردن است.
نه وعده حل همه مشکلات؛
بلکه تعهد به شناخت دقیق مسئله، مطالبهگری مستمر و گزارش نتیجه به مردم.
این نگاه من در Hajigol Insights است:
«مسئله را ببینیم؛ با داده بفهمیم؛ راهکار بدهیم؛ مطالبه کنیم؛ و تا جواب نگیریم، پیگیری را رها نکنیم.»
سلسله مقالات تهران ۱۴۱۰ | نبض تهران ۱۶
Hajigol Insights — از مسئله تا راهکار