
صبح زود است.
خیلیها هنوز خواباند که بخشی از مردم تهران از خانه بیرون زدهاند.
یکی باید خودش را به محل کار برساند، یکی بچهاش را به مدرسه، یکی بیمار یا سالمندی را به مرکز درمانی و دیگری باید چند ساعت در ترافیک بماند تا به شغلش برسد.
آخر شب هم داستان برعکس میشود؛
خستگی، ترافیک، هزینه رفتوآمد و بعد نگرانی از قبضها، اجاره، خرید، درمان و هزینههای ماه آینده.
این زندگی بخش بزرگی از شهروندان امروز تهران است.
سؤال من این است:
این سؤال، نقطه شروع بحث «نبض تهران ۱۲» است.
وقتی درباره فشار اقتصادی صحبت میکنیم، معمولاً ذهنمان به سمت تورم، قیمت ارز یا قیمت کالاها میرود.
اینها مهماند؛ اما همه داستان نیستند.
یک خانواده تهرانی برای زندگی روزمره، فقط پول خرید کالا نمیدهد.
برای رسیدن به محل کار هزینه میدهد.
برای رسیدن به مدرسه و دانشگاه هزینه میدهد.
برای دسترسی به خدمات درمانی هزینه میدهد.
برای زمانی که در ترافیک از دست میدهد هزینه میدهد.
برای آلودگی هوا و پیامدهای آن هزینه میدهد.
و گاهی برای نبود یک خدمت مناسب در محله خودش، مجبور است مسافت بیشتری طی کند.
بنابراین اگر بخواهیم کیفیت زندگی مردم را بهتر کنیم، فقط نباید بپرسیم:
«درآمد مردم چقدر است؟»
باید بپرسیم:
اینجاست که مدیریت شهری اهمیت پیدا میکند.
این تفکیک برای من بسیار مهم است.
شورای شهر نه بانک مرکزی است، نه وزارت اقتصاد و نه دولت.
بنابراین دادن وعدههایی مثل «من تورم را حل میکنم» بیشتر از آنکه برنامه باشد، شعار است.
اما این به معنای بیاختیاری کامل مدیریت شهری هم نیست.
شهر میتواند روی بخش مهمی از هزینههای روزمره مردم اثر بگذارد:
حملونقل عمومی، ترافیک، زمان سفر، کیفیت محیط شهری، توزیع خدمات، دسترسی محلهها، ایمنی، سلامت شهری، مصرف انرژی، شفافیت بودجه و اولویتبندی پروژهها.
پس سؤال منطقی این نیست که:
«شورای شهر چرا تورم را پایین نمیآورد؟»
سؤال درستتر این است:
به نظر من یکی از موضوعاتی که کمتر درباره آن حرف میزنیم، هزینه پنهان زندگی شهری است.
فرض کنیم یک شهروند هر روز یک ساعت بیشتر در رفتوآمد باشد.
این فقط یک ساعت روی ساعت نیست.
یعنی زمان کمتر برای خانواده.
خواب کمتر.
خستگی بیشتر.
مصرف سوخت بیشتر.
استرس بیشتر.
و در بسیاری از موارد، هزینه بیشتر برای خودرو یا حملونقل.
حالا اگر این مسئله را در مقیاس میلیونها سفر روزانه تهران ببینیم، دیگر با یک مشکل شخصی روبهرو نیستیم.
با یک مسئله مدیریتی شهری روبهرو هستیم.
به همین دلیل من معتقدم یکی از معیارهای موفقیت مدیریت شهری باید این باشد:
هر تصمیم شهری در نهایت چه مقدار از زمان، پول، سلامت و آرامش مردم را مصرف یا حفظ میکند؟
این نگاه میتواند بسیاری از تصمیمها را تغییر دهد.
شاید این سؤال برای بعضیها ایجاد شود:
دکتر حاجیگل، شما از حوزه پزشکی هستهای و مهندسی پرتوهای پزشکی آمدهاید؛ چرا درباره شهر و مدیریت شهری صحبت میکنید؟
پاسخ من ساده است:
چون تخصص من فقط کار با دستگاه یا تصویر پزشکی نیست.
بخش مهمی از مسیر حرفهای من، کار با داده، اندازهگیری، تحلیل، ارزیابی ریسک، ایمنی، فناوری و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد بوده است.
در پزشکی هستهای، نمیتوان با حدس تصمیم گرفت.
باید اندازهگیری کنیم.
داده داشته باشیم.
خطا را بشناسیم.
ریسک را ارزیابی کنیم.
و بعد بر اساس شواهد تصمیم بگیریم.
من همین منطق را برای مدیریت شهری قابل استفاده میدانم.
اگر قرار است برای آن تصمیم بگیریم، باید بتوانیم مسئله را اندازه بگیریم.
اگر بودجهای هزینه میشود، باید بدانیم خروجی آن چیست.
اگر پروژهای اجرا میشود، باید بدانیم چه مشکلی را حل میکند.
اگر تصمیمی هزینه جدیدی به مردم تحمیل میکند، باید مشخص باشد:
چرا؟ چقدر؟ برای چه کسی؟ و با چه نتیجهای؟
یکی از ایدههایی که در «تهران ۱۴۱۰» دنبال میکنم، همین تغییر نگاه است.
ما باید از مرحلهای عبور کنیم که فقط بگوییم:
«این محله مشکل دارد.»
باید بتوانیم بپرسیم:
مشکل دقیقاً چیست؟
چند نفر با آن درگیرند؟
شدت آن چقدر است؟
چقدر هزینه ایجاد میکند؟
مسئول رسیدگی به آن کدام نهاد است؟
چه اقدامی انجام شده؟
و مهمتر:
این یعنی تبدیل «مطالبه مردمی» به یک فرآیند قابل اندازهگیری.
تصور کنید شهروند بتواند درباره یک مسئله محلهاش، مسیر مشخصی داشته باشد:
ثبت مسئله → دستهبندی → اولویتبندی → ارجاع به مسئول → زمانبندی → پاسخ → گزارش نتیجه
این مدل میتواند برای موضوعاتی مانند:
🚇 حملونقل عمومی
🚦 ترافیک
🌫️ آلودگی هوا
💧 آب و مصرف منابع
🏥 سلامت شهری
♻️ محیطزیست
💡 انرژی
🏘️ مشکلات محلهای
🛡️ ایمنی و مدیریت بحران
به کار گرفته شود.
این همان جایی است که فناوری و هوش مصنوعی میتوانند از «کلمههای جذاب» به ابزار واقعی مدیریت تبدیل شوند.
هوش مصنوعی قرار نیست جای مدیر را بگیرد.
اما میتواند کمک کند مدیر مسئله را سریعتر ببیند، دادهها را بهتر تحلیل کند و منابع را هوشمندانهتر اولویتبندی کند.
این بخش برای من اهمیت ویژهای دارد.
بهعنوان کسی که سالها در حوزه پزشکی هستهای، فیزیک پزشکی و سلامت فعالیت کردهام، معتقدم وقتی درباره سلامت صحبت میکنیم نباید فقط به بیمارستان فکر کنیم.
هوای شهر، ترافیک، استرس، دسترسی به خدمات، زمان رفتوآمد، ایمنی، آلودگی محیطزیست و حتی توان اقتصادی خانواده برای دسترسی به خدمات ضروری، همگی با سلامت ارتباط دارند.
بنابراین «سلامت شهری» باید بخشی از نگاه مدیریت شهری باشد، نه موضوعی جدا از آن.
شهری که مردم در آن برای رسیدن به پزشک، محل کار یا خانه ساعتها در مسیر هستند، فقط یک مشکل حملونقلی ندارد.
یک مسئله سلامت و کیفیت زندگی هم دارد.
این قسمت را خیلی صریح میگویم.
من نمیتوانم قول بدهم که همه مشکلات تهران را حل میکنم.
چنین ادعایی منطقی نیست.
اما میتوانم بگویم با چه روشی میخواهم کار کنم.
هر مطالبهای باید تبدیل به یک مسئله مشخص شود.
«به نظر میرسد» برای مدیریت میلیاردی شهر کافی نیست.
باید داده و گزارش وجود داشته باشد.
از کیفیت هوا و محیطزیست تا دسترسی عادلانهتر به خدمات.
حملونقل فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ مستقیماً با هزینه و زمان زندگی مردم ارتباط دارد.
تهران فقط چند خیابان اصلی و پروژه بزرگ نیست.
تهران یعنی محلههایی که مردم در آنها زندگی میکنند.
مردم باید بتوانند بدانند:
چه تصمیمی گرفته شد؟
چرا؟
چقدر هزینه داشت؟
چه کسی مسئول اجراست؟
و نتیجه چه شد؟
مدیریت شهری امروز به ترکیبی از تجربه و تخصصهای جدید نیاز دارد؛ از هوش مصنوعی و داده تا انرژی، محیطزیست، حملونقل، سلامت و مدیریت بحران.
من مطالبهگری را با دعوا یا تخریب اشتباه نمیگیرم.
مطالبهگری یعنی وقتی مشکلی را میبینیم، بپرسیم:
مسئولش کیست؟
بعد بپرسیم:
چه اقدامی انجام شده؟
بعد:
نتیجه چه شد؟
و اگر نتیجه نگرفتیم:
دوباره پیگیری کنیم.
برای من، مطالبهگری یعنی:
نه هیاهو.
نه وعده غیرواقعی.
نه فراموش کردن مسئله بعد از چند روز.
من از مسیر پزشکی هستهای و مهندسی آمدهام؛ حوزهای که در آن دقت، اندازهگیری، ایمنی و تصمیمگیری مبتنی بر شواهد اهمیت حیاتی دارد.
سالها فعالیت حرفهای و درمانی، تدریس دانشگاهی و پژوهش به من یاد داده که بین یک «مسئله واقعی» و یک «ادعای زیبا» تفاوت زیادی وجود دارد.
امروز اگر درباره تهران صحبت میکنم، به این دلیل نیست که خودم را متخصص همه امور شهر میدانم.
برعکس؛
من میخواهم همین نگاه را وارد مدیریت شهری کنم:
کمتر شعار؛ بیشتر اندازهگیری.
کمتر وعده؛ بیشتر پیگیری.
کمتر تصمیم پشت درهای بسته؛ بیشتر شفافیت.
کمتر نگاه کلی؛ بیشتر توجه به مسئله واقعی مردم.
شاید تهران در یک روز تغییر نکند.
شاید یک عضو شورا نتواند همه مشکلات اقتصادی کشور را حل کند.
اما میتوان یک فرهنگ مدیریتی متفاوت را شروع کرد:
هر مسئلهای باید دیده شود.
هر تصمیمی باید قابل توضیح باشد.
هر هزینهای باید توجیه داشته باشد.
و هر مطالبهای باید تا جای ممکن به نتیجه برسد.
مردم امروز بیشتر از وعدههای بزرگ، به مدیری که مسئله را بفهمد، عدد را ببیند، مسئولیت خودش را بشناسد و پیگیری را رها نکند نیاز دارند.
این نگاه من در مجموعه Hajigol Insights است.
و «نبض تهران» قرار است همین کار را ادامه دهد:
دیدن مسئلههای واقعی تهران، تحلیل آنها، پیشنهاد راهحل و تبدیل مطالبه مردم به یک مسیر قابل پیگیری.
شاید نتوانیم یکشبه تهران را تغییر دهیم.
اما میتوانیم از یک سؤال ساده شروع کنیم:
و بعد، تا رسیدن به یک پاسخ روشن، سؤال را رها نکنیم.
دکتر امیرحسین حاجیگل (Ph.D.)
پژوهشگر پزشکی هستهای | مهندس پرتوهای پزشکی | مدرس دانشگاه
پژوهشگر هوش مصنوعی در تصویربرداری پزشکی و درمانهای هدفمند سرطان
فعال در حوزه سلامت عمومی، سلامت محیطزیست و سیاستگذاری سلامت مبتنی بر شواهد
مسئله را ببینیم؛ با داده تحلیل کنیم؛ برایش راهحل بسازیم؛ و تا نتیجه پیگیری کنیم.
#نبض_تهران
#تهران_۱۴۱۰
#Hajigol_Insights
#دکتر_امیرحسین_حاجی_گل
#مدیریت_شهری
#شورای_شهر
#مطالبه_گری
#شفافیت
#عدالت_شهری
#سلامت_شهری
#حمل_و_نقل_عمومی
#هوش_مصنوعی
#شهر_هوشمند
#حکمرانی_داده_محور