
Hajigol Insights | تحلیل و راهکار
گاهی یک تغییر قیمت، فقط یک تغییر قیمت نیست.
وقتی قیمت بنزین افزایش پیدا می کند، مسئله فقط عددی نیست که روی نمایشگر جایگاه سوخت دیده میشود. مسئله اصلی این است که این تغییر، در زندگی روزمره مردم چه اثری میگذارد.
از طرف دیگر، افزایش قیمت برخی اقلام دارویی در یک سال گذشته، مسئله سلامت را بیش از گذشته به مسئله اقتصاد خانوار نزدیک کرده است. گزارشهای منتشرشده از بازار دارو، افزایش قابلتوجه قیمت برخی اقلام و فشار بیشتر هزینه درمان را نشان میدهند.
اینجا یک سؤال مهم برای تهران مطرح میشود:
اگر هزینه زندگی بالا میرود، آیا مدیریت شهری نباید تلاش کند هزینه «زندگی در شهر» را پایین بیاورد؟
وقتی از مدیریت شهری حرف میزنیم، نباید فقط به پروژههای عمرانی بزرگ فکر کنیم.
تهران برای یک شهروند یعنی:
زمانی که صبح در ترافیک از دست میرود؛
هزینهای که برای رفتوآمد پرداخت میشود؛
کیفیت هوایی که تنفس میکند؛
دسترسی او به حملونقل عمومی؛
کیفیت محلهای که در آن زندگی میکند؛
دسترسی سالمندان و افراد کمتوان به خدمات؛
و حتی میزان آرامشی که در زندگی روزمره دارد.
بنابراین، مدیریت شهری خوب فقط ساختن نیست؛ کمکردن هزینههای پنهان زندگی هم هست.
اگر قرار باشد تهران ۱۴۱۰ را جدی طراحی کنیم، باید یک شاخص جدید وارد ادبیات مدیریت شهری شود:
این شاخص فقط پولی نیست.
هزینه واقعی یک سفر ۶۰ دقیقهای، فقط کرایه نیست؛
زمان، سوخت، استرس و آلودگی هم هزینهاند.
هزینه یک بیماری، فقط پول دارو نیست؛
زمان مراجعه، رفتوآمد، از دست رفتن ساعت کاری و فشار روانی خانواده هم هزینهاند.
پس تهران هوشمند، صرفاً شهری نیست که سنسور و اپلیکیشن بیشتری داشته باشد.
تهران هوشمند شهری است که از داده برای کاهش هزینه و افزایش کیفیت زندگی مردم استفاده کند.
به نظرم شورای شهر آینده باید به جای گرفتارشدن در روزمرگی، چند مأموریت قابلاندازهگیری برای خودش تعریف کند.
تهران به یک داشبورد عمومی نیاز دارد که ماهانه نشان دهد:
متوسط زمان سفر شهروندان
هزینه حملونقل خانوار
میزان استفاده از مترو و اتوبوس
وضعیت آلودگی هوا
هزینه خدمات شهری
شکایات و درخواستهای مردمی
زمان پاسخگویی شهرداری به مسائل
چیزی که اندازهگیری نشود، بهسختی مدیریت میشود.
وقتی سوخت گرانتر میشود، حملونقل عمومی فقط یک خدمت شهری نیست؛ یک ابزار حمایت از اقتصاد خانوار است.
پس باید روی افزایش قابلیت اطمینان مترو و اتوبوس، کاهش زمان انتظار، اتصال بهتر خطوط و استفاده هوشمند از داده برای مدیریت سفر تمرکز کرد.
هدف ساده است:
شهروند برای رفتوآمد کمتر پول بدهد و کمتر وقت از دست بدهد.
این یکی از جاهایی است که تهران به یک نگاه بینرشتهای نیاز دارد.
سلامت فقط بیمارستان نیست.
آلودگی هوا، ترافیک، استرس، پیادهروی، فضای سبز، دسترسی به خدمات و کیفیت محیط شهری، همگی با سلامت مردم ارتباط دارند.
تهران میتواند برای پروژههای شهری، یک ارزیابی اثرات سلامت (Health Impact Assessment) جدیتر داشته باشد؛ یعنی قبل از اجرای یک سیاست مهم، بپرسیم:
این تصمیم چه اثری بر سلامت مردم خواهد گذاشت؟
اینجا فناوری و هوش مصنوعی میتوانند از یک شعار به یک ابزار واقعی تبدیل شوند.
برای مثال:
پیشبینی نقاط پرترافیک،
بهینهسازی مسیر اتوبوسها،
پیشبینی خرابی تجهیزات شهری،
تحلیل الگوی شکایات مردم،
شناسایی نقاط پرخطر و
اولویتبندی پروژههای شهری بر اساس «اثر واقعی بر زندگی مردم».
هوشمندسازی زمانی ارزشمند است که در قبض، زمان، سلامت و آرامش مردم خودش را نشان دهد.
من فکر میکنم یکی از مشکلات مدیریت شهری این است که گاهی مردم فقط در زمان انتخابات شنیده میشوند.
این مدل باید تغییر کند.
اگر قرار است تهران ۱۴۱۰ متفاوت باشد، شهروند باید بتواند بگوید:
«این مشکل را مطرح کردم؛ چه شد؟»
برای همین، یکی از ایدههایی که میتواند در سطح شورا دنبال شود، ایجاد یک سامانه عمومی پیگیری مسئله است؛ نه فقط ثبت شکایت.
هر مسئله باید یک کد پیگیری داشته باشد و شهروند بتواند ببیند:
مسئله ثبت شد؛
کدام سازمان مسئول است؛
چه اقدامی انجام شده؛
چه زمانی باید پاسخ داده شود؛
و در نهایت نتیجه چه بوده است.
این یعنی حرکت از «شنیدن مردم» به «پاسخگویی به مردم».
من سالها در فضای تخصصی سلامت، فناوری و محیطهای دانشگاهی و اجرایی کار کردهام و شاید مهمترین چیزی که یاد گرفتهام این باشد که هیچ مسئله پیچیدهای با یک راهحل ساده حل نمیشود.
تهران هم همین است.
برای تهران نه یک مدیر همهفنحریف کافی است و نه یک شعار زیبا.
ما به ترکیبی از تخصص، تجربه، جوانگرایی، داده، گفتوگو با مردم و پیگیری مستمر نیاز داریم.
اگر روزی قرار باشد در جایگاه تصمیمگیری شهری مسئولیتی داشته باشم، ترجیح میدهم با چند وعده بزرگ شناخته نشوم؛
بلکه با چند مسئله مشخص شناخته شوم که برایشان عدد، برنامه، زمانبندی و گزارش عملکرد وجود داشته باشد.
تهران آینده را نمیشود فقط با ساختن برج، بزرگراه و پروژههای پرهزینه ساخت.
تهران آینده باید جایی باشد که:
کمتر وقت مردم تلف شود؛
کمتر هزینه اضافی به خانواده تحمیل شود؛
سلامت جدیتر دیده شود؛
محلهها بیشتر شنیده شوند؛
داده مبنای تصمیمگیری باشد؛
و مسئولیتپذیری قابل اندازهگیری شود.
شاید مهمترین سؤال برای مدیریت شهری آینده همین باشد:
«هر تصمیم ما، زندگی کدام شهروند را بهتر میکند؟»
اگر نتوانیم پاسخ روشنی به این سؤال بدهیم، حتی بزرگترین پروژهها هم ممکن است از مسئله اصلی شهر فاصله بگیرند.
اما اگر پاسخ روشن باشد، تهران میتواند قدمبهقدم از شهری که فقط «اداره میشود»، به شهری تبدیل شود که برای زندگیکردن بهتر طراحی شده است.
شهر هوشمند + شهر سالم + شهر پاسخگو + شهر کمهزینهتر برای زندگی
و «نبض تهران» قرار است همین سؤال را دنبال کند:
مسئله چیست؟
راهحل چیست؟
چه کسی باید انجام دهد؟
و چطور بفهمیم واقعاً انجام شده است؟
دکتر امیرحسین حاجی گل
سلسله مقالات تهران ۱۴۱۰
Hajigol Insights | تحلیل، ایده و راهکار