افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان فقط یک تغییر در قیمت سوخت نیست؛ یک زنجیره اقتصادی و شهری را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد: هزینه رفت‌وآمد، حمل کالا، خدمات شهری، تاکسی و معیشت خانوار.
اما مسئله اصلی این است:
آیا می‌توان قیمت سوخت را اصلاح کرد، بدون اینکه هزینه زندگی شهروند تهرانی افزایش پیدا کند؟
به نظر من پاسخ، «بله؛ اما فقط با مدیریت حرفه‌ای و داده‌محور شهر» است.
افزایش قیمت سوخت اگر بدون تقویت حمل‌ونقل عمومی، کنترل اتلاف منابع و حمایت هدفمند از اقشار آسیب‌پذیر اجرا شود، می‌تواند فشار بیشتری به خانوار وارد کند. حتی کارشناسان نیز بر این نکته تأکید کرده‌اند که افزایش قیمت سوخت به‌تنهایی راهکار مدیریت مصرف نیست و باید حمل‌ونقل عمومی به‌عنوان جایگزین خودرو تقویت شود.
نسخه «تهران ۱۴۱۰» چیست؟
من برای تهران یک اصل ساده پیشنهاد می‌کنم:
هر اصلاح اقتصادی باید هم‌زمان یک بسته جبرانی شهری داشته باشد.
یعنی:
۱. حمل‌ونقل عمومی ارزان‌تر و قابل‌اعتمادتر
افزایش ظرفیت مترو و اتوبوس، مدیریت هوشمند خطوط و تمرکز بر مسیرهای پرتردد.
۲. کارت هوشمند «سفر حمایتی»
اختصاص اعتبار حمل‌ونقل به خانوارهای کم‌درآمد، دانشجویان، سالمندان و گروه‌های شغلی وابسته به جابه‌جایی.
۳. حمایت هدفمند از تاکسی‌ها و ناوگان شهری
به‌جای پرداخت‌های پراکنده، حمایت بر اساس پیمایش واقعی، مصرف سوخت و خدمت ارائه‌شده.
۴. شهرداری کم‌هزینه‌تر، شهروند کم‌هزینه‌تر
هر درصد کاهش اتلاف انرژی، آب، سوخت و هزینه‌های غیرضروری در مدیریت شهری، می‌تواند به منابع بیشتری برای خدمات عمومی تبدیل شود.
۵. داشبورد شفاف «هزینه زندگی در تهران»
شهرداری باید بتواند به‌صورت ماهانه نشان دهد تغییرات حمل‌ونقل، انرژی و خدمات چه اثری بر هزینه خانوار دارد و چه اقداماتی برای کاهش آن انجام داده است.
اما چرا «حاجی‌گل»؟
چون مسئله تهران فقط «شهرسازی» نیست؛ یک مسئله چندرشته‌ای است.
ترکیب تجربه در حوزه پزشکی و فناوری هسته‌ای، مدیریت، آموزش دانشگاهی و نگاه مهندسی به مسئله می‌تواند یک مزیت باشد:
مسئله را اندازه‌گیری کنیم → داده جمع کنیم → علت را پیدا کنیم → راه‌حل طراحی کنیم → اجرا را پایش کنیم.
من معتقدم شورای شهر نباید فقط محل طرح مشکلات باشد؛ باید تبدیل به اتاق فرمان حل مسئله شهری شود.
در «تهران ۱۴۱۰» هدف من همین است:
تهران را از مدیریت واکنشی به مدیریت پیش‌بینانه ببریم.
یعنی قبل از اینکه افزایش قیمت سوخت به افزایش هزینه رفت‌وآمد، فشار معیشتی، کاهش قدرت خرید و نارضایتی عمومی تبدیل شود، اثر آن را با داده پیش‌بینی و برای آن سناریو طراحی کنیم.
یک پیشنهاد مشخص برای شورای شهر
«سامانه نبض معیشت تهران»
یک داشبورد عمومی که به‌صورت ماهانه پنج شاخص را رصد کند:
هزینه رفت‌وآمد | هزینه خانوار | قیمت خدمات | کیفیت حمل‌ونقل عمومی | فشار اقتصادی محله‌ها
و شورای شهر بر اساس همین داده‌ها، بودجه و اولویت‌های شهری را اصلاح کند.
این یعنی:
شهر را با حدس اداره نکنیم؛ با داده اداره کنیم.
جمع‌بندی Hajigol Insights
تهران ۱۴۱۰ برای من یعنی شهری که در آن اصلاح اقتصادی نباید به معنای انتقال تمام هزینه‌ها به مردم باشد.
اگر قرار است مصرف سوخت مدیریت شود،
اگر قرار است آلودگی کاهش پیدا کند،
اگر قرار است ترافیک کنترل شود،
اگر قرار است منابع شهرداری محدود باشد،
باید همه این مسائل را یک مسئله واحد ببینیم.
و شاید مهم‌ترین سؤال امروز تهران این نباشد که:
«بنزین چقدر گران شد؟»
بلکه این باشد:
«چگونه اجازه ندهیم هزینه اصلاحات، زندگی مردم را گران‌تر کند؟»
تهران ۱۴۱۰؛ شهر هوشمند، شهر داده‌محور، شهر کم‌هزینه‌تر برای شهروند.
دکتر امیرحسین حاجی‌گل
Hajigol Insights | نبض تهران
