اگر مصرفکننده پورن هستید و یا عادت به خودارضایی دارید و هیچ اشکالی هم در آنها نمیبینید، این مقاله اصراری به تلقین اشکال در شما ندارد. همچنین این مقاله قصد ایجاد یک ترس اخلاقی و یا تعیین هنجارهای طبیعی و غیر طبیعی در رفتارهای جنسی را نیز ندارد.
اما اگر احساس میکنید هرزهنگاری و خودارضایی به نوعی به شما و یا کسی که میشناسید آسیب رسانده است، اگر به دنبال بهبود شرایط هستید، به خواندن ادامه دهید.
امروزها دسترسی به محصولات عکس و فیلم مستهجن (یا به اختصار پورن) بسیار راحتتر از داشتن یک رابطه سالم بهمراه رابطه جنسی است.
این محصولات علاوه بر تحریک حس کنجکاوی و هیجان، شهوتی را میپرورند که دیر یا زود باید تخلیه شود.
پناه بردن به افکار و فانتزیهای ذهنی و احتمالاً خودراضایی پس از آن مسیری است که بی اغراق افراد بسیاری تجربه میکنند.
نظرات در مورد استفاده از این محصولات متفاوت است. آموزه های دینی آنرا حرام، عده ای آنرا همراه با مضرات روحی و جسمی و برخی آنرا یک رفتار طبیعی و بی اشکال میدانند.
بلندترین صدای مخالف با پورن و خودارضایی یا استمناء شاید آموزههای دینی باشند.
اما ذهن گرفتار این پدیدهها آنقدر مصمم است که حتی با وجود اعتقادات مذهبی براحتی تغییر رویه ندهد.
از سوی دیگر ذهن افرادی که اولویت زیادی برای این آموزه ها قائل نیستند در قبال این مسائل سرسخت تر است. متاسفانه جستجوی در اینترنت نیز اکثراً منتهی به مطالبی نه چندان عمیق میشود. به همین دلیل در این سری مقالات سالمید قصد داریم به طور پژوهشی و علمی به بررسی اثرات پورن بر روی مغز انسان بپردازیم.
به عنوان خواننده این مقاله، شاید کنجکاو باشید که چرا صدها هزار مصرفکننده محصولات پورن در سراسر جهان بدنبال راهی برای ترک این عادت هستند.
شاید خود شما نیز به نوعی درگیر این محصولات باشید.
شاید علیرغم میلتان زمان زیادی را در اینترنت صرف نگاه کردن به آنها گذرانده باشید.
ممکن است در رابطه جنسی به زحمت به ارگاسم میرسید. شاید گاهی به این فکر کرده اید که همسرتان جذابیت کاراکترهای پورن را ندارد و یا گرفتار علایقی شده باشید که از نظر عرف عجیب و یا حتی تحقیرآمیز به نظر میآید.
درک شخصی اینکه استفاده از پورن با بروز اشکالاتی در زندگی در رابطه است زمان نسبتاً زیادی میبرد. عده ای اشکالات را به ناراحتیهای روحی، استرس یا افسردگی نسبت میدهند.
برخی کاهش تستسترون یا پا به سن گذاشتن را دلیل اصلی میدانند. عده ای نیز رو به مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشکان متخصص میآورند.
با وجود اعتقاد نویسنده به دین مبین اسلام، این مقاله از بعد دینی یا مذهبی به این پدیدهها نمیپردازد. این مقاله در مورد ساختار مغز ما و چگونگی پاسخ آن به شرایط به شدت متفاوت همچون مصرف بیش از حد و دائمی تنوع جنسی محصولات پورن است که امروزها تقریباً بلادرنگ و به وفور ارائه میشود.
واحدهای عملیاتی مغز که وظیفه انتقال پیامهای عصبی را بر عهده دارند نورون یا Neuron نام دارند.
مغز انسان تقریباً ۱۰۰ میلیارد نورون دارد.
مثلاً وقتی احساس گرما میکنیم که نورونهای حسی پیام گرما را انتقال میدهند و متعاقباً دستور عکسالعمل توسط مغز صادر میشود.
نورونها میتوانند با یکدیگر ترکیب شوند تا پیامهای جدیدتری تولید کنند. به اصطلاح گفته میشود وقتی نورونهایی از مغز باهم شروع به انتقال پیام میکنند، کم کم به یکدیگر متصل میشوند و تشکیل شبکه عصبی میدهند.
بررسی نشانههای مردان و زنانی که به نوعی مصرف کننده پورن هستند، به این واقعیت اشاره دارد که هرزهنگاری (پورنوگرافی) باعث تغییرات فیزیکی مهمی روی مغز آنها شده است.
نورونهای مختلفی در مغز آنها، بابت مصرف پورن شروع به انتقال پیام لذت به مرکز مغز کردهاند که به مرور باعث اتصال آنها به یکدیگر شده است. عملاً هربار که هیجان جنسی را با ارگاسم از طریق خودارضایی تجربه کردهاند، ترشح دوپامین که پاداش آن عمل را انتقال میدهد، باعث تشویق و تثبیت نورونهای اتصال یافته شده است.
این پاداش در حالی در مغز ایجاد میشود که در مقابل آن و بلافاصله هیچ پیامی بابت خجالت و یا شرمندگی منتقل نمیشود. لذا مغز آنرا رفتاری با پاداش و بدون تنبیه تفسیر میکند. این اتفاق معمولاً شروع یک عادت است.

ماهیت فیزیکی مغز بدلیل تغییرات در اتصالات این نورونها در طی زندگی دچار تغییرات میشود.
در اثر مصرف مستمر پورن و اتصال نورونهای مختلف برای انتقال احساس لذت و متعاقباً دریافت پاداش، مغز برای تسهیل و تشویق این رفتار خاص بمرور تغییر فیزیکی میدهد.
البته این پاداش به مرور برای دیدن تصاویر قدیمی کمتر میشود و فرد را تحریک به دیدن تصاویر جدیدتر میکند. به همین دلیل است که تصاویری که قبلاً برای مغز به شدت تحریککننده بودهاند، پس از بارها مشاهده جذابیت کمتری دارند.
به اعتقاد آقای Norman Doidge روانپزشک و نویسنده کتاب “مغزی که خود را تغییر میدهد”، این میتواند دلیلی بر این باشد که مغز تغییر یافته در اثر هرزه نگاری، همسر واقعی خود را دیگر کمتر هیجان انگیز میداند. [۱]
کاهش لذت از رابطه جنسی واقعی تنها مختص مغزهای تغییر یافته نیست. نتایج یک پژوهش که در ژورنال پزشکی JAMA Psychiatry که در می سال ۲۰۱۴ منتشر شد نشان داد که حتی مصرف متعادل پورن با کاهش لذت جنسی از شرایط واقعی در ارتباط است. [۲]
همچنین بر اساس یافتههای یک پژوهش از دانشگاه کمبریج، فعالیت مغزی افراد معتاد به الکل و مواد مخدر بسیار شباهت با مصرفکنندگان مستمر پورن دارد.
اسکن ام.آر.آی مغزی از مصرفکنندگان مستمر پورن نشان داده است که مراکز پاداش مغز آنها در اثر دیدن پورن درست بمانند مغز یک فرد معتاد به الکل در اثر دیدن نوشیدنیهای الکلی، عمل میکند. [۳] از این رو، برخی به مصرفکنندگان مستمر پورن، معتادان پورن و یا معتادان جنسی نیز میگویند.
از نظر آقای Abraham Morgentaler، پروفسور ارولوژی دانشگاه هاروارد، امروزه مردان با پدیدهای جدید به نام اختلال نعوظ (عدم توانایی در راست نگه داشتن آلت در رابطه جنسی) مواجهاند.
به زعم وی شاید نتوان آمار دقیقی از مبتلایان به این پدیده ارائه کرد اما میتوان گفت که قطعاً این یک واقعیت نادر نیست. [۴] اختلال نعوظ میتواند دلایل مختلفی همچون بیماریهای قلبی، عروق گرفته شده، کلسترول بالا، فشار خون بالا، دیابت، چاقی و غیره داشته باشد.
اما پژوهشهای اخیر دلیل تازهای برای این پدیده یافتهاند. نتایج تحقیقات یک تیم عصبشناسی دانشگاه کمبریج از تعدادی مصرفکننده مستمر پورن، نشان داد که بیش از نیمی از آنها دچار کاهش شهوت و حتی اختلال نعوظ در برابر زنان هستند که البته در قبال پورن چنین مشکلاتی را نداشتند. [۵]
این چرخه همان اتفاقیست که حاصل از اتصال نورونها برای انتقال پیام لذت و دریافت دوپامین به عنوان پاداش است.
ماهیت پاداش دهنده این فرآیند، پشیمانی احتمالی پس از هر بار طی کردن چرخه را کم اثر میکند.
عملاً نورونها اتحادی به ظاهر برد-برد را رقم میزنند که همانطور که گفتیم بمرور مغز را دچار تغییرات فیزیکی میکند.
درک عوارض این چرخه معمولاً با تلاش برای خارج شدن از آن رخ میدهد.
اما خارج شدن از آن چالشهای خاص خود را دارد. بخصوص وقتی مغز، چرخه را به عنوان یک راه حل تفسیر میکند.

چرخه فانتزی، پورن و خودارضایی، تفسیر سالمید از فرآیند اعتیاد جنسی است.
این چرخه ۸ مرحله مشخص دارد که البته اندازه و شدت هر مرحله در افراد مختلف متفاوت است. به طور کلی نخستین مرحله، خودداری نفس از ورود به چرخه است.
شدت خودداری میتواند حسب پیشرفتگی مغز در چرخه، کم و یا زیاد باشد.
معمولاً فرد با یادآوری جرقههای تحریک آمیز کم کم از مرحله خودداری گذار میکند.
مرحله جرقهها عملاً مرور شرایط و مطلوبیتهای حاصل از تکرار چرخه و اتصال نورونها است.
عملاً اتصال یکباره نورونها، انتقال پیام لذت و ترشح دوپامین اتفاقیست که در این مرحله رخ میدهد.
در مرحله فانتزیها، همین فرآیند با سرعتی آهستهتر رخ میدهد.
وقتی دوپامینهای حاصل از توسعه فانتزیها بمرور کم میشود، فرد برای ادامه لذت دست به دامن پورن میگردد.
این سه مرحله فانتزی، پورن و خودارضایی، بدون رسیدن به ارگاسم ممکن است بارها تکرار شود
. در واقعیت تفاوت اصلی این چرخه و رابطه جنسی سالم و واقعی عملاً همین لوپ یا چرخه داخلیست. مغز گرفتار در چرخه از تکرار این سه مرحله بسیار بیشتر از ارگاسم جنسی لذت میبرد و لذا میتواند به طور نامحدود و با خودداری از ارگاسم به رفتار همراه با پاداش خود، بدون پشیمانی ادامه دهد.
مرحله پشیمانی پس از ارگاسم نیز حسب وضعیت فیزیکی مغز فرد میتواند شدید و یا سست باشد. پس از عبور از این مرحله، مغز و بدن فرد به بازیابی وضعیت عادی میپردازند. این وضعیت تا رسیدن به شرایط آمادگی برای ورود مجدد به چرخه ادامه دارد.
بسیاری از مصرفکنندگان پورن آنرا یک راه حل برای بیحوصلگی، ناکامی جنسی، تنهایی و یا استرس میدانند. اما تقریباً از شش سال قبل برخی مصرفکنندگان پورن شواهدی از بروز اشکالاتی را گزارش کردند. این جملات مربوط به یکی از این گزارشهاست:
جالب است بدانید که که اولین افرادی که اشکالات مربوط به مصرف پورن را گزارش کردند از برنامهنویسان و متخصصان صنعت آی تی بودند زیرا آنها بسیار زودتر از بقیه این محصولات هیجان انگیز را کشف کرده بودند. اینها مربوط به این گزارشهای اولیه است:
تقریباً هروقت در مورد این پدیدهها صحبت میشود افرادی هستند که ارتباط این مشکلات با پورن را رد میکنند و حتی مصرف قرصها و داروهای روحی و جنسی را توصیه میکنند. حتی بسیاری از افراد مبتلا نیز چنین ارتباطی را مشکوک میدانند و یا رد میکنند. معمولاً تا مدتی مصرف پورن و خودارضایی کنار گذاشته نشود نمیتوان چندان به تاثیرات بهبود اعتقاد آورد. اما در مواردی هم آنقدر علائم زیاد است که باید زودتر به فکر چاره بود:
و در مواردی همانطور که گفته شد اوضاع وخیم تر است:
اما همیشه گزارشها پس از ترک پورن و خودارضایی مثبت نیست. برخی از افرادی که به طور مرتب پورن مصرف میکردند، صرف نظر از اینکه اختلال نعوظ داشتند یا خیر به طور موقت هرگونه شهوت جنسی را از دست داده بودند. حتی بعضی از آنهایی که در نعوظ هیچ مشکلی نداشتند پس از ترک پورن در نعوظ دچار مشکل میشدند:
این افراد نیاز به زمان بیشتری دارند تا شهوت طبیعی در آنها زنده شود. حتی ممکن است ماهها طول بکشد. فرضیهای مطرح شده است که این افت درشهوت را در ارتباط با تغییرات بیولوژیکی مغز و بدن انسان میدانند. دانشمندان افت نسبی شهوت را در موشهایی که به شدت در جفتگیری فعالند را نیز گزارش کردهاند. [۶] از آنجاکه ساختار پایهای مغز موشها به شدت به ساختار مغز انسان شباهت دارد به نظر میرسد این فرضیه درست باشد.
پژوهشهای اخیر نشان میدهد که مقدار مصرف محصولات پورن با وقایعی چون افسردگی، اضطراب، استرس و روابط اجتماعی ضعیف همبستگی دارد. [۷] همچنین وقایع دیگری چون رضایت جنسی و رابطهای کمتر، تغییرات در تمایلات جنسی [۸] کیفیت پایین زندگی و سلامتی، [۹] و اشکالات عاطفهای در زندگی روزمره [۱۰] نیز با مصرف پورن همبستگی دارد. اما اشکالات جدیدی نیز توسط مبتلایان به پورن گزارش شده است: کاهش در انگیزه و اعتماد به نفس، عدم تمرکز، عدم تمایل به انسانها، اشکالات جنسی، توسعه تمایلات جدید و بعضاً عجیب.
افرادی که در اوایل سنین بلوغ، مصرف پورن را شروع کردهاند، بسیار به ندرت و به سختی قانع میشوند که مشکلاتشان در ارتباط با پورن است. ذهن این افراد پیش از آنکه دنیای بدون پورن را تجربه کند، پورن را به عنوان واقعیت پذیرفته است و لذا تا زمانی که با کاهش و یا ترک مصرف، وضعیت جدید را تجربه نکنند، پذیرفتن این ارتباط چندان میسر نیست.
تحقیقات دانشگاه آکسفورد نشان میدهد که اعتیاد متوسط و یا شدید به پورن در ارتباط با افزایش ریسک خودآزاری است [۱۱] به این گزارشها توجه کنید:
چرخه فانتزی، پورن و خودارضایی، زنجیریست که بی سر و صدا مغز را در تسخیر خود در میآورد. حسب حجم مصرف پورن، فردی که در درون این چرخه گرفتار است، ممکن است تا زمانی که سعی برای شکستن این چرخه نکند، پی به اشکالات غیرطبیعی نبرد زیرا مغز او مشکلات را طبیعی میداند. اتصالات نورونها برای انتقال احساس لذت و دوپامینهای پاداش دهنده به مرور زمان شاهراهی فیزیکی در مغز برای تسهیل این چرخه ایجاد میکنند. این فرآیند از نظر مغز آنقدر طبیعی است که احساس و باورهای اعتقادی چندان قابلیت نفوذ به آن را نداشته باشند. خارج شدن از این سیکل غیر ممکن نیست اما به نظر نمیرسد با راهی جز پذیرفتن منطقی حقیقت میسر باشد. این زنجیره آنقدر محکم است که احساس و باورهای اعتقادی چندان قابلیت نفوذ به آن را نداشته باشند. در قسمت اول مقاله به شناخت تاثیراتی که مصرف مستمر پورن بر مغز میگذارد بر اساس نتایج پژوهشها و همچنین گزارشها و مشهودات واقعی پرداختیم. در قسمت بعدی به علائم مشترک افراد مبتلا به چرخه، با بررسی اطلاعات شهودی و همچنین در قسمتهای آتی به بررسی فرآیند شکستن چرخه پورن خواهیم پرداخت.
منابع:
[۱] Wilson, Gary (2014-08-25). Your Brain on Porn: Internet Pornography and the Emerging Science of Addiction. Commonwealth Publishing.
[۲] Simone Kühn and Jürgen Gallinat, “Brain Structure and Functional Connectivity Associated With Pornography Consumption: The Brain on Porn,” JAMA Psychiatry (2014), doi: 10.1001/ jamapsychiatry. 2014.93.
[۳] “Independent: Pornography addiction leads to same brain activity as alcoholism or drug abuse, study shows,” http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/pornography-addiction-leads-to-same-brain-activity-as-alcoholism-or-drug-abuse-study-shows-8832708.html.
[۴] “LIVE BLOG: Porn-induced erectile dysfunction and young men,” 16×9 (TV), March 31, 2014, http://globalnews.ca/news/ 1232800/ live-blog-porn-induced-erectile-dysfunction-and-young-men.
[۵] Valerie Voon, et al., “Neural Correlates of Sexual Cue Reactivity in Individuals with and without Compulsive Sexual Behaviours”, PLOS One (2014): DOI: 10.1371/ journal.pone. 0102419.
[۶] G. Rodríguez-Manzo, I.L. Guadarrama-Bazante, A. Morales-Calderón, “Recovery from sexual exhaustion-induced copulatory inhibition and drug hypersensitivity follow a same time course: two expressions of a same process?” Behav Brain Res 217/ 2 (2011): 253-260, doi: 10.1016/ j.bbr. 2010.09.014.
[۷] Michael E. Levin, Jason Lillis, Steven C. Hayes, “When is Online Pornography Viewing Problematic Among College Males? Examining the Moderating Role of Experiential Avoidance,” Sexual Addiction & Compulsivity 19/ 3 (2012): 168-180, doi: 10.1080/ 10720162.2012.657150.
[۸] E.M. Morgan, “Associations between young adults’ use of sexually explicit materials and their sexual preferences, behaviors, and satisfaction,” J Sex Res 48/ 6 (2011): 520-530, doi: 10.1080/ 00224499.2010.543960.
[۹] J.B. Weaver 3rd, et. al., ” Mental- and physical-health indicators and sexually explicit media use behavior by adults,” J Sex Med. 8/ 3 (2011): 764-72, doi: 10.1111/ j. 1743-6109.2010.02030. x.
[۱۰] Andreas G. Philaretou, Ahmed Y. Mahfouz, Katherine R. Allen, “Use of internet pornography and men’s well-being,” Men’s Studies Press 4/ 2 (2005): 149-169, doi 10.3149/ jmh. 0402.149.
[۱۱] Kat Daine, et al., “The Power of the Web: A Systematic Review of Studies of the Influence of the Internet on Self-Harm and Suicide in Young People,” PLoS One, October 30, 2013, doi: 10.1371/ journal.pone. 0077555.