
بیشتر کسانی که تصمیم میگیرند سازی یاد بگیرند، خیلی زود به یک پرسش میرسند؛ کلاس را حضوری بروند یا از خانه و پشت صفحه شروع کنند؟ پاسخ کوتاه این است که هیچکدام برای همه بهتر نیست. نوع ساز، سن هنرجو، سطح او و جایی که زندگی میکند، با هم مشخص میکنند کدام راه نتیجه بهتری میدهد. در این مقاله همین چهار عامل را یکییکی بررسی میکنیم.
اگر وقت خواندن همه مقاله را ندارید، این قاعده ساده کمکتان میکند؛ هر چه یادگیری شما بیشتر به فرم بدن و نگه داشتن ساز وابسته باشد، حضور استاد ارزش بیشتری دارد. هر چه محدودیت زمان و مکان شما بیشتر باشد، کلاس آنلاین منطقیتر است.
برای بسیاری از هنرجویان انتخاب سومی هم وجود دارد؛ چند جلسه حضوری برای شروع و ادامه آنلاین. این مدل ترکیبی مهمترین ضعف کلاس آنلاین یعنی اصلاح فرم دست و بدن را پوشش میدهد و انعطاف آن را هم حفظ میکند.
مزایای آموزش آنلاین موسیقی برای همه سازها یکسان نیست؛ سازی که هر دو دست نوازنده را از یک زاویه دوربین نشان میدهد، بهتر از سازی آنلاین آموزش داده میشود که زاویه آرشه، مچ و شانه در آن تعیینکننده است. این جمله شاید مهمترین معیاری باشد که کمتر کسی پیش از ثبتنام به آن فکر میکند.
بر همین اساس میتوان سازها را در سه گروه دید:
سازهای مناسب کلاس آنلاین؛ پیانو، سنتور و کیبورد که با دوربینی از بالا تقریبا همه حرکت دستها دیده میشود.
سازهایی که با چند جلسه حضوری آنلاین هم خوب پیش میروند؛ تار، سهتار، گیتار و تنبک که فرم نگه داشتن ساز بهتر است ابتدا حضوری تثبیت شود.
سازهایی که در شروع حضور استاد مهمتر است؛ ویولن و کمانچه که گرفتن آرشه و انگشتگذاری دقیق در آنها به صدای درست وابسته است.
این دستهبندی قانون قطعی نیست؛ استاد باتجربه با دوربین دوم یا ضبط ویدیو از زاویههای مختلف بخش زیادی از این فاصله را پر میکند.
کودکان خردسال معمولا پشت صفحه زودتر خسته میشوند؛ اما این یعنی کلاس آنلاین برای آنها نتیجه نمیدهد. پژوهشی در دانشگاه نیوانگلند استرالیا آموزش ساز از طریق تماس تصویری را در کودکان ۸ تا ۱۲ ساله بررسی کرد و رفتار یادگیری مثبت و نتایج مؤثر گزارش داد؛ هرچند نمونه آن فقط هشت کودک بود. نکته عملی برای والدین این است که جلسههای کوتاهتر و حضور یک بزرگتر کنار کودک تفاوت بزرگی ایجاد میکند.
سطح هنرجو هم مهم است. در ماههای اول، اشتباههای کوچک فرم دست زود به عادت تبدیل میشوند و دیدن از نزدیک ارزش بیشتری دارد. هنرجوی متوسط و پیشرفته که پایه درستی دارد، معمولا از آنلاین بیشترین سود را میبرد؛ چون نیازش بیشتر به رپرتوار، حالت اجرا و بازخورد موسیقایی است.
برای کسی که در شهر کوچک زندگی میکند، ممکن است اصلا استاد تخصصی ساز موردنظرش در دسترس نباشد. ایرانیان خارج از کشور هم اگر بخواهند ساز ایرانی یا ردیف موسیقی ایرانی یاد بگیرند، معمولا راهی جز کلاس آنلاین ندارند. در این حالت سؤال دیگر «کدام بهتر است» نیست؛ سؤال این است که چطور کلاس آنلاین را درست برگزار کنیم.
برای افراد شاغل، زمان همان محدودیت اصلی است. ساعتی که صرف رفتوآمد به آموزشگاه میشود، در کلاس آنلاین میتواند به تمرین اضافه شود؛ و تمرین منظم بین جلسهها در هر دو نوع کلاس بهترین پیشبینیکننده پیشرفت است.
کیفیت کلاس آنلاین بیشتر از آنکه به تجهیزات گران وابسته باشد، به چند جزئیات ساده بستگی دارد. این نکتهها بیشترین تأثیر را دارند:
زاویه دوربین؛ هر دو دست و بالاتنه باید در کادر باشد و گوشی روی پایه ثابت بماند
تنظیمات صدا؛ نرمافزارهای تماس برای گفتار ساخته شدهاند و بخشی از صدای ساز را حذف میکنند؛ گزینهای مثل «صدای اصلی برای نوازندگان» در زوم این مشکل را کم میکند (راهنمای فعالسازی آن در سایت دانشگاه میشیگان آمده است)
الگوی اجرا؛ به خاطر تاخیر اینترنت، همنوازی دقیق ممکن نیست و بهتر است استاد بنوازد و بعد هنرجو تکرار کند
ضبط تمرین؛ فرستادن یک ویدیوی کوتاه با کیفیت بالا بین دو جلسه بازخورد دقیقتری از استاد میگیرد
یک الگوی رایج این است که دو تا چهار جلسه اول حضوری باشد؛ در این جلسهها نشستن، گرفتن ساز و ابزاری مثل مضراب یا آرشه تثبیت میشود. بعد از آن کلاسها آنلاین ادامه پیدا میکند و هر چند ماه یک جلسه حضوری برای اصلاح جزئیات گذاشته میشود.
اگر جلسه حضوری اصلا ممکن نیست، همان هدف را با جلسههای آنلاین اولیه کندتر و دقیقتر دنبال کنید؛ یعنی استاد از چند زاویه فرم شما را ببیند و قبل از رفتن سراغ قطعه، پایه را محکم کنید.
آموزش موسیقی چه آنلاین باشد و چه حضوری، نتیجهاش در نهایت به استاد بستگی دارد. پیش از ثبتنام بپرسید استاد چقدر تجربه تدریس آنلاین دارد، از هنرجو چه تجهیزاتی میخواهد و بین جلسهها چطور بازخورد میدهد. یک جلسه آزمایشی هم اگر ممکن باشد، مطمئنترین راه سنجش است.
تیم آموزشی فرمات موزیک در مقاله «تفاوت آموزش موسیقی آنلاین و حضوری» مزایا و معایب هر دو روش را جداگانه بررسی کرده است؛ اگر هنوز بین دو گزینه مردد هستید، خواندن آن مقایسه کمکتان میکند.
آیا میشود موسیقی را فقط آنلاین و از صفر یاد گرفت؟ بله، بهویژه برای سازهایی مثل پیانو و سنتور. شرط مهم این است که استاد فرم بدن شما را از زاویه درست ببیند و شما بین جلسهها منظم تمرین کنید.
کلاس آنلاین برای کودکان هم مناسب است؟ برای کودکان مدرسهای با جلسههای کوتاه و حضور والدین نتیجه خوبی میدهد؛ برای کودکان خردسالتر شروع حضوری معمولا راحتتر است.
به جای پرسیدن «کدام بهتر است»، از خودتان بپرسید سازتان چقدر به فرم بدن وابسته است، هنرجو در چه سن و سطحی است و چقدر زمان و دسترسی دارید. پاسخ این سه سؤال معمولا انتخاب را روشن میکند؛ و در بسیاری از موارد، ترکیب هر دو روش بهترین پاسخ است.
منبع: سایت فرمات موزیک