https://virgool.ir/feed/@zahra_safaiefa2026-11-12 05:40:09https://files.virgool.ir/upload/users/167482/avatar/ObQU4m.pnghttps://virgool.ir/@zahra_safaiehttps://virgool.ir/@zahra_safaie/آخرین-روز-زندگیِ-یک-پیرمرد-jdyffp3v8hpbپیرمرد مثل هر سحرگاه، با صدای اذان مسجد از خواب بیدار شد...وضو گرفت و قبل از آنکه سراغ سجاده اش برود، بی بی خانم را دید که درگیر پیدا کردن سر چادر نماز بود.ایستاد، لبخندی زد، چادر را مرتب کرد و روی سر بی بی انداخت و زیرلب گفت دعای مارا فراموش نکنی حاجیه خانم...نمازش را خواند...دعای عهد راهم... پنجاه سالی میشود که دعای عهد بعد از نمازصبح برایش حکم قند پهلوی چای را دارد...نمیشود که نباشد!...بعد از نماز، باز رفت سمت رخت خواب که چرتی زده باشد...از همان چرت های پیرمردانه ی هرروزه اش که گاه و بیگاه در طول روز بین کارهای مختلف سراغش میآید؛ حین تماشای تلویزیون، روی روزنامه، وقت گوش دادن به غرغرهای بی بی و...کمی این پهلو و آن پهلو شد. به یاد خواب قبل از نماز صبح افتاد؛چه خواب عجیبی...یک سالن همایش بزرگ که روی تک تک صندلی هایش دوستان و آشنایان و اعضای فامیل نشسته بودند...همه بودند؛ از همکلاسی های مکتب خانه ی پیرمرد بگیر تا همین فروشنده ی دکه ی روزنامه فروشی سرخیابان که پیرمرد هرروز از آن روزنامه میخرد...همه چشم دوخته بودند به پیرمرد که در جایگاه ویژه روی سن ایستاده بود و جایزه ای در دست، از تمام افرادی که او را یاری کرده بودند، تشکر میکرد.در آخر نیز جایزه را بوسید و خدارا بابت این موهبت سپاس گفت...حال این که این خواب چه حکمتی داشت و این جایزه چه جایزه ای بود، الله اعلم......افتاب طلوع کرده بود.فایده ای نداشت، امروز از خواب شیرین صبحگاهی خبری نیست.یاعلی گفت و باهمان دست های لرزانش، رخت خواب را کمی مرتب کرد.لباس های بیرونی اش را پوشید و رفت برای خرید نان داغ و روزنامه.‌.. اخرین سنگ نان سنگک را جدا کرد و درجواب شاطر که میگفت:《حاجی پول خورد ندارم باقی پولت رو بدم؛ حالا باشه فردا پول نون امروز رو هم حساب کن.》 گفت:《 نه باباجون، پول نون فردارو امروز حساب میکنم. اینجوری بهتره!》...صبحانه را که خوردند، روزنامه را باز کرد و کمی آن را این ورق آن ورق کرد.نخیر؛ خبر تازه ای نیست... دنیا انگار چیز جدید دیگری ندارد!صدای تلفن بلند شد... ریحانه بود، نوه ی دختری اش...زنگ زده بود که بگوید کارنامه اش را گرفته است و آقاجون جایزه اش را آماده کند که شاگرد اول شده است.پیرمرد خنده ی از ته دلی کرد و گفت که جایزه اش آماده است و چندوقتی میشود که در کمد اتاق انتظار ریحانه را میکشد.قبل از خداحافظی هم گفت:《جایزه ی فارغ التحصیلیت ان شاءالله باباجون!》...هنوز یک ساعتی به وقت نماز ظهر مانده بود.پیرمرد فکر کرد خوب است فرصت باقی مانده تا اذان را به ورق زدن آلبوم عکس های گذشته بگذراند. امروز عجیب یاد گذشته ها را کرده...سالها و حالهای یک عمر زندگی برایش مرور میشود:این عکس را ببین! یادش بخیر، بین راه مشهد گرفته بودیم.اتوبوس خراب شده بود و بچه ها که هنوز به سن مدرسه نرسیده بودند، درگرمای تابستان گرمازده شده بودند...چقدر دستمان تنگ بود آن روزها، چقدر سخت سفر میکردیم و درعین حال چقدر دلمان خوش بود.لبخندی روی لبهای پیرمرد مینشیند. آی حاج صادق! خدایت بیامرزد...در یک سنگر کنار هم بودیم؛ حالا من پیرمرد باید بنشینم حسرت شهادت تورا بخورم و تو از همانجا که هستی باید قول بدهی که هروقت آمدم، رفاقت را در حقم تمام کنی و آنطرف هوایم را داشته باشی.عجببب! این من بوده ام؟ اینقدر لاغرو تکیده! اینقدر افسرده و ناامید!یادم هست که این برهه از زندگی چقدر آرزوی مرگ میکردم و اگر خدا خودکشی را حرام نکرده بود، همان وقت کار خود را تمام کرده بودم و دیگر به این سن نمیرسیدم...قربان کرم و مهربانیت خداجان؛ توکل کردم و الحق و الانصاف که خودت چگونه همه چیزا را ردیف کردی....‌..صدای اذان پیرمرد را به زمان حال برمیگرداند... برای تجدید وضو به آشپزخانه میرود...قورمه سبزیِ بی بی روی گاز قل قل میکند...پیرمرد مشامش را از بوی قرمه سبزی پر میکند، به به غلیظی میگوید و بی بی را با جمله ی همیشگیِ "دست و پنجت درد نکنه بی بی خانم" خوشحال میکند...‌...نماز پیرمرد تمام شده...همانطور به حالت سجده روی مهر خوابش برده است...خوابی عمیق و آرام حین سجده ی شکر...بی بی سالاد شیرازی را روی سفره میگذارد و برای بار چندم پیرمرد را صدا میکند:《حاج آقا سمعکت رو نذاشتی مگه؟ غذا از دهن افتاد.》پیرمرد دیگر نیازی به سمعک ندارد که بی بی جان!سر سفره نشسته است و از شما تشکر میکند برای اینهمه سال همراهی...و در سجاده است و خدارا شکر میکند برای این موهبت...موهبت مرگ؛ جایزه ی سال های زندگی کردنِ سالمِ پیرمرد!پی نوشت: به بهانه ی چالش بنویس برای رشد کردن، به دعوت پدر خانواده ی مرتا، استاد سید محمد حسینی بزرگوارزهرا صفاییزهرا صفاییSat, 18 Jul 2020 17:06:40 +0430https://virgool.ir/@zahra_safaie/سمفونی-مردگان-شاهکار-عباس-معروفی-wqtxfhz4q8heشما در یک سالن موسیقی نشسته اید و این مردگانند که سمفونی گذشت زمان را مینوازند؛ تلخ و غم انگیز اما هنرمندانه...سمفونی نوعی از موسیقی ارکستری است که غالبا 4 موومان دارد و هر موومان قطعه ی مجزایی ست که نوازنده ی مخصوص خودش را دارد اما در نهایت این مجموع موومان هاست که سمفونی را تکمیل میکند.عباس معروفی که پیشتر مدیریت ارکستر سمفونیک تهران را برعهده داشته است، در اولین رمانش، موسیقی را با نویسندگی پیوند میزند و حاصلش میشود "سمفونی مردگان"رمانی که به سبک یک سمفونی نوشته شده و ۴ موومان دارد: موومان اول را اورهان مینوازد؛ کوچکترین عضو خانواده ی اورخانی که خودخواه، حسود و طماع است و تمام زندگی اش محدود شده است به خوردن و خوابیدن و مال اندوزی!و حالا که چهل سال از زندگیش میگذرد، در اردبیل که زیر سنگینی خروارها برف‌مدفون شده، به دنبال کسی میگردد و همینطور که در مسیر پر از برف پیش میرود، پرش های ذهن آشفته اش، اتفاقات سالهای گذشته را بدون هیچ ترتیبی مرور میکند و آنها را چون تکه های ناقص و درهم ریخته ی یک پازل روبروی مخاطب قرار میدهد؛ مخاطبی که در طول کل موومان اول، سرما را باتمام وجود احساس میکند و نمیداند که این سرما، سرمای قلب یخ زده ی اورهان است یا سرمای شهر یخ زده ای که کلاغ ها روی کاج هایش فریاد میزنند: برف! برف!داستان در موومان اول با دو زاویه دید پیش میرود: اول شخص که اورهان است و با جریان سیال ذهنش گذشته هارا روایت میکند و سوم شخص که البته دانای کل نیست و فقط محدود است بر امروزِ اورهان و جستجویش در شهرِ تماما سفید...اورهان و راوی سوم شخص گذشته و حال را موازی باهم پیش میبرند و آنها را درهم میبافند و این ویژگی موومان اول هر سمفونیست؛ دو ملودی متمایزِ درهم تنیده..‌. موومان دوم تنها بخشی از کتاب است که داستان سیری خطی دارد و از نظرگاه سوم شخص دانای کل قسمتی از سالهای گذشته ی خانواده اورخانی را روایت میکند.روایتی که از زمان کودکی بچه های خانواده و روزهای اشغال ایران توسط شوروی در بحبوحه ی جنگ جهانی دوم آغاز میشود و جلوتر میرود تا به چالش های خانواده میرسد...چالش عشق ناگهانی آیدا، تک دختر تنهای خانواده که تا پیش از آن در آشپزخانه نم میکشید...و چالش طبع بلند آیدین که به مذاق پدر خوش نمی آید!آیدین، پسر شاعری که شب دیرتر از همه میخوابد و روز زودتر از همه بیدار میشود و کتاب میخواند و کتاب میخواند و در جواب پدر که با عصبانیت میپرسد در این کتاب ها دنبال چه میگردی، آرام میگوید: دنبال خودم!پسری که نمیخواهد مثل پدر و اورهان زندگیش خلاصه شود به کاسبی در یک حجره ی آجیل فروشی؛ فراتر می اندیشد و برای اندیشه هایش مقابل مخالفت های جاهلانه ی پدر میایستد‌. ایستادنی که او را به مسیری میکشاند که در آن عشق انتظار میکشد تا آیدین را از ناامیدی نجات دهد و داستان را از دلمردگی...و در نهایت موومان دوم با اتفاق غیرمنتظره ای به پایان میرسد و سالهای بعد از آن را در موومان سوم میخوانیم. موومان سوم شاید لطیف ترین بخش کتاب باشد. بخشی که از زبان دختری روایت میشود که به سبب عشق چنان به درون آیدین راه یافته که زندگی او را گاه از ذهن و نگاه او روایت میکند...و به این ترتیب کانون روایت میشود اول شخصی که اتفاقاتی از داستان را تعریف میکند که خود در آنها حضور نداشته است :《ناگاه ضربه دوچرخه ای اورا پرت کرد. سکندری خوران لب جوب آب تعادل خود را حفظ کرد. به پشت سر برگشت...من پیش از دوچرخه سوار رفته بودم.》 و اما موومان چهارم، که یک فصل بیشتر ندارد، از زبان سوجی دیوانه ایست که باید داستان را خوانده باشی تا بفهمی او کیست! سوجی که در گوشه ای به نرده ها قل و زنجیر شده و در ذهن آسمان را به ریسمان میبافد...سیلان ذهن دیوانه اش، ماموت را به دایناسور ربط میدهد و دایناسور را به دایی ناصر و بعد نخست وزیر میشود و در نهایت از مسکو سر درمی آورد...سوجی اگرچه دیوانه است و بیربط میگوید اما از میان همین آسمان و ریسمان هایش میتوان چیزهایی فهمید‌ و شاید نویسنده به این ترتیب هرچه را نمیتوانسته رک و پوست کنده در موومان های دیگر بگوید، به دیوانه ای دیکته کرده است که به او حرجی نیست...《نوک انگشت را که به تخم چشم فشار بدهی، درخت دوتا میشود، پاهای من هم چهارتا میشود، زلزله هم می آید...با یک انگشت همه دنیا را میتوان تکان تکان داد!》 موومان چهارم که به پایان میرسد، بخش دوم موومان اول شروع میشود و باز اورهان در انبوه برف های شهر پیش میرود و فکر میکند و به یاد می آورد...آنقدر به یاد میآورد که قطعه های گم شده ی پازل نصف نیمه ی داستان یکی یکی سرجایشان قرار میگیرند و ابهامات رفع میشوند و آنقدر پیش میرود تا بالاخره در جایی داستان با اتفاق عجیبی به پایان میرسد. مجموع این موومان ها "سمفونی مردگان" را تکمیل میکنند؛ کتابی که هفته نامه دی ولت سوئیس در باره آن نوشت : پیش از هرچیز باید گفت که این کتاب یک شاهکار است.کتابی که با خلق نمادها فلسفه می آفریند و در لفافه از تاریخ و سیاست میگوید و بدین ترتیب داستانی عمیق را پیش روی مخاطب قرار میدهد که همیشه چیزی برای فهمیدن دارد. سمفونی مردگان ، اولین و معروف ترین رمان عباس معروفی ست؛ نویسنده ای که در سال ۱۳۳۶ در سنگسر متولد شد و اکنون ساکن آلمان است. او که پس از سمفونی مردگان ، رمان های سال بلوا، پیکر فرهاد و فریدون سه پسر داشت را به نگارش در آورده است، نمایشنامه ها و مجموعه داستان های بسیاری نیز در کارنامه خود دارد. معروفی که گویی تلخ نویسی از ویژگی های جدانشدنی قلم اوست، در سمفونی مردگان چنان فضای سرد و تلخی می آفریند که گویی سطر سطر داستان، قهوه ی سردِ تلخی است که جرعه جرعه به مخاطب نوشانده میشود و طعمی فراموش نشدنی را برای او به یادگار میگذارد. اگرچه ممکن است فضای تلخ و دلمرده ی داستان به مذاق هر خواننده ای خوش نیاید و همچنین روایت پراکنده ی داستان در سالهای ۱۳۱۳ تا ۱۳۵۵ و جابجایی مدام راوی داستان در موومان اول برای فردی که با این سبک داستان آشنایی ندارد، کمی گیج کننده باشد؛ اما کتابی که جایزه سال ۲۰۰۱ سورکامپ را از آن خود کرده است، به زبان های انگلیسی، آلمانی و... ترجمه شده و از همه مهمتر مخاطب را به اعماق داستانی میبرد که میتوان با آن زندگی کرد، قطعا ارزش خواندن را خواهد داشت. 《آیدین گفت: آدم تا داستان نخواند، معنای زندگی را نمیفهمد.》سمفونی مردگان را به تمام علاقه مندان کتاب های داستانی و تمام آنهایی که میخواهند معنای زندگی در طول گذر زمان را بفهمند، پیشنهاد میکنم.زهرا صفاییزهرا صفاییWed, 08 Apr 2020 20:19:36 +0430