https://virgool.ir/feed/@zahra.hamisi78دانشجو علوم ارتباطات دانشگاه تهرانfa2026-11-12 03:55:32https://files.virgool.ir/upload/users/90166/avatar/pnb5tL.jpeghttps://virgool.ir/@zahra.hamisi78https://virgool.ir/@zahra.hamisi78/اعتماد-مردم-به-اخبار-در-فضاي-مجازي-usjsxbonitaoنوشته‌ی فاطمه زهرا مداحیامروزه با توجه به بیشتر شدن نقش رسانه ها در زندگی روزمره جوامع انسانی، میزان اطلاعات منتشر شده در آن نیز بدون توجه به درست یا غلط بودن آن در میان افراد ارتقا و افزایش پیدا کرده. اما نکته مهم آن است که کاربران و مخاطبان فضای مجازی چگونه به این اخبار منتشر شده اعتماد کافی پیدا می­کنند؟اخبار دارای ابعاد مختلفی است. اولین گام در مواجه شدن با اخبار منتشر شده چه در فضای مجازی چه در روزنامه ها و چه از تلویزیون و خبرگزاری ها، بررسی اعتبار منبع خبرهاست. یعنی در صورت وجود منبع قوی و دست اول امکان اعتماد و انتشار خبر برای مخاطبان به وجود می آید.ما با رسانه ای سروکار داریم که روزانه شاهد رد و بدل شدن هزاران اخبار در حوزه های مختلف هستیم. اما از منابع این اخبار به درستی اطلاعات نداریم و در تایید و کذب خبر دچار شک و دوگانگی میشویم. افراد بسیاری هستند که بی توجه به منابع موثق این اخبار را تایید و به آنها اعتماد میکنند. حال سوال اینجاست که ریشه این اعتماد به کدام صفت خاص اکتسابی یا انتسابی برمیگردد؟موقعیت های مختلف در گرایش و اعتماد به اخبار رسانه ها و به خصوص فضای مجازی موثر است اما ممکن است برخی عوامل نسبت به برخی دیگر از اهمیت بسیاری برخوردار باشند. پس در حین ریشه یابی مسئله باید به راهکار های مقبول نیز فکر کرد و از آنها بهره گرفت.در این تحقیق قرار است به عوامل مختلفی اشاره شود که در اعتماد مردم به فضای مجازی نقش مهمی دارند. اصولا اعتماد مردم به اخباری که در رسانه ها منجر میشود ریشه یابی نشده و همیشه از نتیجه آن مینالند که چرا مردم هرچه که در رسانه ها منتشر شده را میپذیرند. اما باید ببینیم که این اعتماد کاذب به همه رسانه های خبری اعم از مجازی و... به چند عامل بستگی دارد. در نتیجه این مقاله به چگونگی شکل گیری اعتماد مخاطبان به اخبار برمیگردد.پس از ریشه یابی مشکل راحت تر میتوان پیشنهاداتی در خصوص استفاده بهینه و کنش موثر مخاطبان در برابر اخبار منتشر شده در فضای مجازی راه حل هایی را ارائه داد و همچنین فرهنگ مربوط به سواد رسانه ای را در مردم بالا برد.مقایسه نوع انتشار اخبار سایر رسانه ها در برابر فضای مجازیدر زندگی امروز عمده مواجهات ما با اخبار، در فضای مجازی و شبکه­های اجتماعی است؛ مخاطبان همانند سال­های گذشته کمتر به روزنامه و دیگر روش های قدیمی رجوع میکنند و عمده آگاهی و اطلاعات روز را از فضای مجازی میگیرند. حتی استناد به تلوزیون نیز دیگر استقبال سابق را ندارد.در این فضا، مرز بین واقعیت و حقیقت، بود و نمود، آنچه هست و آنچه گفته میشود هست، به میزان زیادی کمرنگ شده و شاهد ان هستیم که مجازها بر واقعیت ها مسلط گردیده اند. و حتی واقعیتی بیش از آنها میابند. به همین دلیل است که کاستلز، شاخصه اصلی جامعه شبکه ای قرن بیست و یکمی را آن میداند که:فرهنگ زمان مجازی ... پدیده بنیادینی است که وجه بارز جامعه شبکه ای محسوب میشود. ( کاستلز، 1380)با حضور اینترنت، علاوه بر وجود دنیای واقعی و الگوهای ارتباط سنتی در آن، فضاهای مجازی نیز ایجاد شده­اند که نحوه تولید، انتقال و مصرف اطلاعات در آنها دیگر به شیوه سنتی ضرورت نمی پذیرد و این الگوها، کاملا دگرگون شده اند. گسترش فضاهای مجازی مانند انواع دیگر تحولات و پیشرفت ها، پیامدها و آثار مثبت و منفی گوناگونی را در جامعه و زندگی کاربران این گونه فضاها ایجاد کرده است. (دهقان، مروتی، 1397) تفاوت هایی که آسان­تر و دارای دسترسی بهتری باشند، میل مخاطب را برای استفاده بیشتر آن فضا فراهم میکند. پس منطقی است که اگر در صورت دسترسی بهتر به داده ها و اخبار در اینترنت و فضای مجازی، آمار استفاده از آن بالا رود.مهمترین ویژگیهای اخبار انتشار یافته در شبکه اجتماعی مجازی(شمس، 1397) را میتوان در ده مورد بررسی کرد اما اینجا به تفصیل در سه مورد آن­را بررسی میکنیم.1 .اخبار چند رسانه­ای: به کمک فناوری­های موجود در صفحه های خبری من جمله اینستاگرام، قابلیت پخش اخبار چند رسانه­ای در این شبکه­ها به آسانی وجود دارد. اخبار چند رسانه­ای به دلیل استفاده همزمان از متن، عکس، صدا و گرافیک، برای مخاطب جاذبه رسانه‌­ای بیشتری دارد و با تمایل و علاقه بیشتری اخبار انتشار یافته در این فضاها را دنبال میکنند.2 .سطح فراگیری گسترده: شبکه­های اجتماعی مجازی، با بهره­گیری از پوشش رو به افزایش اینترنت در کشور، دربرگیری و نفوذ گستردهای در سطح ملی و فراملی داشته و اخبار انتشار یافته در آن، بدون محدودیت­های زمانی و مکانی، در سطح گسترده­ای از کشور انتشار می­یابد.3 .تعاملی بودن: در صفحه‌­های شبکه‌­های اجتماعی مجازی (اینستاگرام)، ویژگی­های تعاملی آن در بخش انتشار اخبار، قابلیت­‌هایی به این شبکه‌­های مجازی بخشیده است که مهمترین آنان بدین شرح است: تولید محتوا توسط کاربران، انتشار اخبار توسط گیرنده پیام، امکانات ذخیره و جستجوی اخبار، کمتر بودن محدودیت‌های قانونی و اخلاقی در پخش اخبار، خوانش سریع و راحت اخبار، دریافت خبر به صورت خصوصی از طرف دوستان، خبرنگاری شهروندی (شمس،1397)پس منطقی است که در صورت استفاده و ارائه خدمات بهتر داده‌ها و اخبار در اینترنت و فضای مجازی، آمار استفاده از آن بالا رود.گرایش مردم به افزایش آگاهی به‌­وسیله فضای مجازیبا استفاده از نظریه ساخت یابی گیدنز می­توان استنباط کرد که هرچه کاربران به فعالیت بازتابانه و مشارکت جویانه در شبکه­‌های اجتماعی بپردازند، بیشتر در تولید معنا سهیم هستند و از این­رو احتمال تأثیرگذاری آن­ها بیشتر است. ولی هرچه کاربران منفعل و غیرمشارکت جویانه در عاملیت به عنوان شبکه اجتماعی حضور یابند، بیشتر در بازتولید معنا سهیم هستند و احتمال تأثیرپذیری آنها کمتر خواهد بود.(دهقان، مروتی، 1397)اگرچه جوانان در ظاهر در فرآیند اقناع رسانه­ای مشارکت دارند، اما معمولا درگیر ساخت محتواها نیستند؛ بلكه با قطبی شدن گرایش جوانان، تمايل آنان برای مصرف به سمت توسعۀ مصرف انواع كالاها و خدمات رسانه­ای شكل میگیرد. بنابراين جوانان بهترین قاضی برای هر چیزى هستند. به آنان نمیتوان دروغ گفت و حقیقت، آنان را به مبلغان نزدیکتر میکند. امروزه مخاطب شدن، متکثر و درهم ریخته شده و بعدی جستجوگرانه یافته و کنجکاوی و گرایش جوانان به شبکه­هاى ‌اجتماعی مجازی بهترين سوژۀ بهره­برداری های مبلغان قرار گرفته است.( مک کوئیل، 1387 )گرایش به منبع پيام وقتي مورد علاقۀ جوانان باشد نه تنها شبکه­‌هاى‌ اجتماعى‌ مجازی با استقبال آنان روبرو میشود، بلكه چنين منبعى حتي میتواند به سرعت يك هنجار را در ميان جوانان اشاعه دهد. بنابراين آنچه كه يك منبع پيام را محبوب جوانان میسازد، درواقع جذابيت پيام یا مهارت كلامي پيام و انطباق پیامهای مبلغان با گرایشها و ارزشهای جوانان است. (رفيع پور، 1378 )گرایش به ماهيت پيام در فرآيند اقناع رسانه­اى شامل رمزگذاري، مجراي انتقال و رمزيابي، در کنار مدل ارتباطي یعنی منبع، اطمينان، جذابيت و هدف، میتواند گرایش جوانان را نسبت به مصرف شبکه­هاى ‌اجتماعى ‌َمجازی مورد تشويق و ترغيب قرار دهد. ( موحد و همکاران، 1389، محمدیان، 1379) با توجه به ميزان جذابيت ماهيِت پيام برمبناي تکنیک­های متقاعدکنندۀ احساسات و هيجانات جوانان(اکرامی، 1379) زماني كه شبکه­هاى ‌اجتماعى ‌َمجازی در دسترس جوانان است با توجه به مختصات متقاعدسازي اعم از منبع، ماهيت و گيرنده، تحليل جوانان نه به منظور ارزيابي شبکه­هاى ‌اجتماعى ‌َمجازی بلكه بررسى گرایش جوانان در جهت پيدا كردن بهترين تکنیک­های اقناع رسانه­اى در شكل گيرى سبك فراغتى َ رسانه محور، مد نظر قرار میگیرد.(ساروخاني،(1367ریشه یابی اعتماد به رسانه هامهم ترین کارکرد رسانه ها که اعتبار رسانه را به همراه می­آورد و افزایش اعتماد مخاطب را موجب میشود، کارکرد خبری آنها است و اگر رسانه ها به عنوان واسطه ای صادق بین واقعیت ها و مردم عمل کنند، نزد مخاطب اعتبار کسب میکنند و مورد اعتماد خواهند بود. همچنین اگر رسانه ای پیام خودش را در قالب مورد پذیرش جامعه شکل دهد مخاطب او را خواهد پذیرفت و برایش اعتبار قائل میشود.(نعمتی انارکی،1396)کارشناسان علوم ارتباطات معتقدند که اعتماد به اخبار رسانه­ها متأثر از چند عامل زیر می­باشد:1- شرایط فردی2- شرایط محیط3- عوامل سیاسی4- عوامل رسانه ایاز نظر کارشناسان در بین عوامل نامبرده فوق، عوامل رسانه­ای دارای جایگاه خاص در امر اعتماد مخاطبان به اخبار می­باشند؛ چرا که این عوامل ناشی از عملکرد خود رسانه­ها می باشد (غفوری، 1382)به طور کل مسائلی که در زمینه اعتماد مورد تأکید پژوهشگران علوم ارتباطات است عبارت­اند از: اهمیت و ارزش خبر و اعتبار منبع ارتباط . هر چه رسانه­ای از اعتبار و محبوبیت بیشتری برخوردار باشد، میزان اعتماد مردم نسبت به خبری که در آن منعی می­شود و منبع آن، بیشتر خواهد شد. بنابراین اعتبار رسانه­های داخل و به دنبال آن اعتبار منبع ارتباط و اطلاع رسانی در جهت اعتماد مردم و مخاطبان به برنامه­های خبری رسانه­های داخل و اعتماد آن­را به رسانه­های داخل از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. بنابراین اگر اعتماد مخاطبان، خواسته یا ناخواسته، نسبت به شیوه خبررسانی رسانه­های داخل سلب شود، زمینه­ای کاملاً مناسب برای تبلیغات محافل اطلاع رسانی خارج مهیا می­شود و تمایل و گرایش مردم و اصحاب رسانه به منابع ارتباط خارج گسترش می­یابد. (احمدزاده کرمانی، داوری کیش باستانی، 1396)به طور کلی بحث اعتماد دارای مقوله ها و دلایل زیادی میباشد که متفکران علوم انسانی به خصوص علوم اجتماعی به این بحث میپردازند. یکی از متفکرانی که به تفصیل به این بحث پرداخته آنتونی گیدنز است؛ که به دلیل اطناب نظریه فقط بخشی از آن ­را می­آوریم. اعتماد به غیبت در زمان و مکان ارتباط دارد، زیرا ما چه نیاز به اعتماد به کسی داریم که فعالیت هایش پیوسته در معرض دیدند و فراگردهای فکری مربوط به او شفاف­اند و یا چه نیاز به اعتماد به نظام است که عملکردهایش کاملا شناخته­شده و فهمیده شده­اند؟ گفته­شده که اعتماد تمهیدی برای تطبیق با آزادی دیگران است، «اما شرط اصل مورد نیاز برای اعتماد، نه فقدان قدرت بلکه کمبود اطلاعات کامل است.» (گیدنز، 1992) با توجه به گفته های گیدنز میتوان گفت که فقدان اطلاعات کامل در فرد میتواند زمینه ای برای پیدایش اعتماد به اخبار یا هر منبع اطلاعات و افزایش آگاهی میباشد.جدال صاحبان رسانه برای کسب مخاطب بیشتررسانه­های دنیای امروز نقش به سزایی در پیشبرد برنامه­های مختلف دولت­ها دارند و استفاده بهینه و به­هنگام از توان آن­ها می­تواند میزان کارایی دولتمردان را در اجرای سیاست­هایشان افزایش دهد. در واقع انگاره­های امروزی جهان، عرصه اخبار را بازار رقابت شرکت­های بزرگ خبری برای دستیابی به مخاطب بیشتر و در نهایت رسیدن به اهداف مالی، اقتصادی و سیاسی تلقی می­نماید. امروزه زیربنایی ترین عامل کارکرد مطلوب و اثربخش رسانه به خصوص شبکه­های خبری داخل و خارج «اعتماد» می­باشد. گسترش و تنوع و بساط فعالیت های یک رسانه در شرایط و در زمان مؤثر است که اعتماد به رسانه به عنوان پیش شرط این اقدامات از قبل وجود داشته باشد و یا ضمن فعالیت رسانه به وجود آمده باشد. (احمدزاده کرمانی، داوری کیش باستانی، 1396)رسانه ها حلقه اتصال محیط بزرگ به محیط کوچک هستند و از عوامل نوزایی و خلاقیت و در نتیجه عامل تحرک و پیش برنده برنامه توسعه فرهنگی­اند. همچنین نظام های سیاسی در بحران هایی نظیر بحران مشروعیت، از رسانه ها حداکثر استفاده را میکنند و با مقدس جلوه دادن بعضی از مفاهیم و طرد گفتمان های مخالف و رقیب و سیاه و سفید کردن ایدئولوژیک از طرفی، آمریت و قدرت را در ساز و کار های رسانه ای میپراکنند.(مهدی زاده،1380)تامپسون از رسانه به عنوان چهره چهارم قدرت یاد کرده است که در کنار قدرت های اقتصادی، سیاسی و قهری قرار دارد. این قدرت منبعث از وسایل ارتباطی و اطلاعاتی است و طیف متنوعی ار نهاد های آموزشی، فرهنگی، تربیتی، پژوهشی، سیاسی، اقتصادی، و مدیریتی را در خدمت خود دارد.( تامپسون، 1385) پس با این حساب میتوان رسانه را به عنوان ارباب و مخاطبان را به عنوان برده رسانه ای دانست. چرا که همیشه صاحبان قدرت دیگران را به استثمار خود میکشانند.نقش سواد رسانه ای در اعتماد به اخبارخبر به عنوان یکی از محتواهای تولید­شده رسانه­ها و یکی از منابع اصلی تغذیه اطلاعات مخاطبان، به دلیل ماهیت خود بیش از هر پیام رسانه ای دیگر نیاز به داشتن نگاهی عمیق و تحلیل همه جانبه دارد. این امر گویای وجود اهمیت برخورداری از سواد رسانه ای در مواجهه با این پیام رسانه­ای است.(رجبی،1392) اندیشمندان حوزه ارتباطات و رسانه­ها، از حدود چند دهه پیش همواره دغدغه آسیب­رسانی رسانه­ها و آسیب پذیري شهروندان در جامعه جهانی را داشته اند و براي کاهش اثرات مخرب آنها ایده­ها و پیشنهاداتی را ارائه کرده اند که یکی از این پیشنهادات، تقویت " سواد رسانه­اي " شهروندان در جامعه است.(فرهنگی،1387)همچنین آموزش سواد رسانه­اي به عنوان مهارتی جهت مقابله با جنگ رسانه­اي است که منجر به افزایش ظرفیت تحلیل شهروندان در مواجهه با رسانه­ها میگردد و باعث میشود تا آنان به­جاي آنکه تسلیم محتوای پیامهاي رسانه­اي شوند و منفعلانـه هر آنچه دریافت میکنند بپذیرند، تلاش نمایند تا به عنوان یک مخاطب فعال معنای نهفته در پیامها را درك و به رمزگشایی و ارزیابی پیامها بپردازند و برخوردی فعالانه با پیام­هاي رسانه­اي داشته باشند. اگر شهروندان یک جامعه از سواد رسانه­اي کافی برخوردار نباشند، قطعا نخواهند توانست در فضاي سنگین رسانه­اي جهان امروز، مسائل و وقایع را به درستی تعبیر و تفسیر نمایند. پردازش اطلاعات و خدمات اطلاعاتی هسته اصلی بهره وري هر ملتی را تشکیل میدهد اما رشـد صـنایع رسـانه­اي جهانی، وجود صداهاي مستقل و تصاویر متفاوت را به چالش میکشاند. آموزش رسانه­اي میتواند هم به شهروندان کمک کند تا بدانند که روند تولید اطلاعات به چه صورت است و این مطالب چطور عقایدشان را تحـت تـاثیر قـرار داده و دگرگون می نماید. با توجه به این که فن آوريها و تکنولوژيهاي ارتباطی و رسانهاي دائما در حال تغییـر و توقف ناپذیر هستند، این یادگیري باید مادام العمر باشد. (نصیری، بخشی، 1391)فرهنگی و نصیری(1378) گفته اند، هـدف سـواد رسـانه­اي را هوشيار كردن، اختياربخشي و آزادسـازي مخاطـب ذكـر مـيكنـد. در نقطـه مقابـل، درصورت عدم درك سواد رسانه­اي توسط اقشار مختلف، به­دليل فراگير شدن امـواج وسـايل ارتباط جمعي، انسان­ها زيربار فراوانيِ اطلاعات ناشي از وسـايل ارتبـاط جمعـي نـابود خواهند شد و ديگر اثري از هويت فردي يا ملي نخواهد بود(هاشمي و رضايي، 1387) .از مهمترين پيامدهاي تحليل و درك صحيح پيام­هـاي رسـانه­اي، بـالا رفـتن سـطح آگاهي است كه ميتواند منجر به ايجاد ارتباطات اجتماعي سالم­تر با رسانه­ها و تقويـت ســاختارهاي دموكراتيــك جامعــه گــردد و شــهروندان مــيتواننــد از ايــن طريــق بــه مشروع­سازي گزينه­هاي سالم­تر در رسانه كمك نمايند، چرا كـه يـك شـهروند فعـال و باسواد ميتواند در ايجاد تغيير اجتماعي مثبت فعاليت كند و عكـس­العمـل خـود را در برابر رسانه­ها اعلام نمايد و تنها بينندة صرف نباشد (صـالحي اميـري و رجبـي، 1388).سواد رسانه ای کمتر، اعتماد بیشتر به اخبار فضای مجازیما امروزه در مواجهه با حجم عظیمی از اطلاعات و پیام ها در انواع رسانه ها و فضای مجازی رو به رو میشویم. تکنولوژی اکنون برای این آمده تا پلتفرم های آسان کاربرد را برای همخوان سازی اطلاعات فراهم کند تا هرکسی بتواند اطلاعات را روزانه تولید و با شمار زیادی از مردم همخوان کنند(پاتر، 2020) یکی از بررسی های اخیر نشان می­دهد که مهارت های سواد اطلاعاتی می تواند به طور مؤثر از طریق آموزش در زمینه سواد رسانه ای توسعه پیدا نماید (وان و ورد، 2010).از میان 45 میلیارد وب سایتی که به ارائه اطلاعات موجود در اینترنت می پردازند، بسیاری از اطلاعات به صورت ناشناس و یا با انگیزه هوای محرک مواجه شده و نمی توانند به عنوان اطلاعات جاری، مرتبط، کامل، و قابل اطمینان تأیید گردند. در حال حاضر، دانش آموزان و دیگر محققان آنالین با فریب کاری بسیار زیادی بین حقیقت و دروغ مواجه هستند که تاکنون هیچ کنترلی برای آن صورت نگرفته است (دوک و آشر، 2012).در فرهنگ رسانه های پیشرفته امروزی، مهارت های سواد رسانه ای موثر به عنوان یک ابزار ارزشمند به رسمیت شناخته شده­اند. به طور خلاصه، برنامه های موفقیت آمیز رسانه های سواد رسانه ای عموما شامل تحلیل دانش آموزان نسبت به استفاده از رسانه ها، شناسایی اهداف و دیدگاه نویسنده، دانش تکنیک های تولید، ارزیابی مراکز رسانه های جهانی، و درک ساختار اقتصادی صنعت رسانه است (وان و ورد، 2010 ).انسان ها میتوانند با مقایسه یک پیام با فهم خود از محدودیت ها و و موانع آدم هایی که پیام را تولید کرده اند، از پیام لذت ببرند و آن­ را بفهمند. هرچقدر ساختار دانش یک شخص درباره صنایع رسانه ای بیشتر باشد، آن شخص بیشتر میتواند از عناصر ارزشمند در ان پیام ها لذت ببرد و دیگر عناصر را نادیده بگیرد(پاتر، 2020). در نتیجه ارتقا سواد رسانه ای و اطلاعاتی، میتوان تا حدودی از تاثیر اطلاعات منتشر شده در این فضا کاست.اگر آدم­ها آگاه شوند که چه میکنند، استفاده از رسانه ها برای مدیریت خلق و خوها نشانه ای از سطح بالای سواد رسانه خواهد بود؛ یعنی آدم­ها هشیارانه از رسانه ها به عنوان ابزاری برای برآورده کردن یک نیاز خاص استفاده میکنند(پاتر،2020). پس میتوان گفت در صورت ارتقای سواد اطلاعاتی و رسانه ای، تاثیر پذیری و اعتماد ما به اخبار منتشر شده در فضای مجازی کاهش میابد.جمع بندی و نتیجه گیریرسانه به عنوان ابزار مهمی در زندگی روزمره انسان­‌ها نقش مهمی در شکل گیری اطلاعات و تفکرات آدمیان این قرن دارد. اما چگونگی استفاده از این رسانه نیز مسئله ای قابل توجه است که کمتر به ابعاد آن پرداخته میشود.یکی از ویژگی های رسانه و به خصوص فضای مجازی، انتشار گسترده اطلاعات است که همین انتشار گسترده، مهارتی به نام سواد رسانه‌ای یا اطلاعاتی را طلب میکند. تشخیص اطلاعات صحیح از شایعات در فضای مجازی بسیار سخت و حتی غیر قابل تشخیص شده. از همین رو بیشتر افراد که کسب اعتبار منبع در فضای مجازی برای آنان آسان و قابل دسترس نیست، به راحتی به این اخبار اعتماد کرده و حتی در نشر و گسترش آن نیز نقش خاصی را ایفا میکنند.در این مقاله سعی شد اعتماد به اخبار در فضای مجازی ریشه یابی شود و علت اصلی این مسئله مورد بررسی قرار گیرد. نتیجه این شد که افراد و مخاطبان فضای مجازی، در صورت عدم آموزش صحیح سواد رسانه‌ای و نداشتن مهارت مقابله با پیام­های دریافتی، ناخودآگاه به سمت تایید این پیام­ها جذب میشوند و بدون کسب اعتبار منع در توزیع این محتواها مشارکت میکنند.پس نبود سواد رسانه ای میتواند ریشه مشکل اعتماد در فضای مجازی باشد و آگاهی از اهمیت محتوای رسانه ای، افراد را در تحلیل و تشخیص درست واقعیت پیام­ها یاری دهد.· منابع· غفوری، فلور(1382) "جمع بندی پیام­گیران خبر"، مرکز تحقیقات، مطالعات سنجش برنامه­ای· احمدزاده کرمانی، ر، داوری کیش باستانی، س (1396)،"منابع کسب خبر اصحاب رسانه و میزان اعتماد به منابع"، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، 28 آبان 99، https://www.sid.ir/fa/journal· GIDDENS ANTHONY (1992),"THE CONSEQUENCES OF MODERNITY" LANE,CHRISTEL AND REINHARD· نعمتی انارکی، د، 1396، "روانشناسی اعتماد به رسانه"، رسانه و فرهنگ، شماره اول، 135تا169· مهدی زاده، سید محمد، 1380، "ایدئولوژی و اخبار"، مقاله برگزیده اولین جشنواره خبر و برنامه های سیاسی صدا و سیما، جلسه نقد و بررسی مقالات· رجبی، م، 1392، "سوادرسانه­ای مدیران و کارکنان روابط عمومی وزارت خانه­ها و سازمان های دولتی کشورو عوامل مرتبط با آن"، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده صدا و سیمای ج.ا.اZahra.hamisi@Zahra.hamisi@Tue, 09 Feb 2021 02:13:34 +0330https://virgool.ir/@zahra.hamisi78/بررسی-تاثیر-شبکه-های-اجتماعی-مجازی-بر-سبک-زندگی-جوانان-lcddjodmu69zنوشته شده توسط زهرا حميسيمقدمهشبکه‌های اجتماعیِ اینترنتی پایگاه یا مجموعه پایگاه‌هایی هستند کهاین امکان را فراهم می‌آورند تا کاربران بتوانندعلاقه مندی‌ها، افکار و فعالیت‌های خودشان را با دیگران به اشتراک بگذارند و دیگران هم این افکار و فعالیت‌ها را با آنان سهیم شوند. یک شبکه اجتماعی، مجموعه ای از سرویس‌های مبتنی بر وب است که این امکان را برای اشخاص فراهم می‌آورد که توصیفات عمومی یا خصوصی برای خود ایجاد کنند، یا با دیگر اعضای شبکه ارتباط برقرار کنند و منابع خود را با آن‌ها به اشتراک  بگذارند و از میان توصیفات عمومی دیگر افراد، برای یافتن اتصالات جدید استفاده کنند(رستمی و همکاران، 1396). امروزه شبکه های اجتماعی مجازی به دلیل کاربرد گسترده و متنوعی که در زندگی روزمره پیدا کرده‌اند، بخش جدایی ناپذیری از زندگی عموم مردم شده اند و بالتبع تاثیرات فراوانی بر روح، روان، جسم، باورها، هویت دینی، تعاملات روزمره، روابط اجتماعی و همچنین سبک زندگی دارند. تاثیر شبکه های اجتماعی، باعث شکل گیری مفاهیمی چون صمیمیت و اعتماد در فضای سایبر شده است. عضویت در شبکه های اجتماعی اینترنتی باعث ایجاد سبک جدیدی از زندگی نیز شده است. در روابط اجتماعی روزمره، معمولا ما فقط با کسی ارتباط برقرار می کنیم که در فعالیت های روزمره ما دخیل باشد؛ این روابط اجتماعی می تواند به صورت مکالمه رو در رو، ارسال پیامک، مکالمه تلفنی و یا رفتن به مکانی همراه با شخص باشد. اینگونه ارتباطات فعالیت هایی هستند که معمولا در زندگی روزمره به آن‌ها مبادرت می ورزیم، اما امروزه به نظر می رسد با رشد کاربران اینترنت، سبک جدیدی از زندگی به نام سبک زندگی مجازی در بین جوانان در حال شکل گرفتن باشد (شکاری نمین، حاجیانی، 1393). در واقع استفاده از شبکه های اجتماعیمجازی و اینترنت در میان جوانان شیوع زیادی داشته و فاصله آن با سایر نسل های قدیم‌تر قابل توجه می باشد. ساعت های طولانیاستفاده از شبکه های اجتماعی باعث می شود سبک زندگی آنها نیز دستخوش تغییر و تحولاتی شود. در رسانه های اجتماعی نوین، دیگر مخاطب مالک رسانه نیست بلکه رسانه ها مالک مخاطبان هستند. آنها تعیین می کنند که مخاطب چه چیزی بشنود و ببیند و بدین طریق بر سبک استفاده از رسانه ها و سبک زندگی نیز اثر می گذارند.از این رو، با توجه به گسترش استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی در بین جوانان، ضرورت برسی تاثیر این فناوری در در سبک زندگی و هویت آنان احساس می شود.بیان مسئلهامروزه شبکه های اجتماعی جایگاه بسیار مهمی در بین افراد و جوامع پیدا کرده اند. هر رسانه ای بنا به اقتضائات خاص خود، می تواند تاثیراتی بر افراد جامعه برجای بگذارد. برخی از پژوهشگران، شبکه های اجتماعی را عاملی مهم در تغیر و تحولات اجتماعی عصرکنونی می دانند که کاربران با حضور در این شبکه ها صورتی جدید از تعاملات اجتماعی را به وجود می آورند. قدرت شبکه های اجتماعی در شرایط کنونی دنیای امروز را می توان به یک «انفجار ارتباطی» تشبیه کرد. که باعث شده ارتباط وسیعی را میان افراد و شهروندان ایجاد کند که در دنیای واقعی با این وسعت امکان پذیر نبود (افراسیابی 1392، نقل شده در شکاری نمین، حاجیانی، 1393)شبکه های اجتماعی، تغیرات بنیادینی در سبک زندگی و فرهنگ جوامع مختلف ایجاد می کنند، این شبکه ها می توانند بر ادبیاتافراد جامعه تاثیر بگذارند، پوشش آنها و همچنین روابط با جنس مخالف را دگرگون کنند. کاربران شبکه های اجتماعی از این فضا برای بیان رویدادهای زندگی خود، خاطرات، موقعیت های اجتماعی و مانند اینها استفاده می کنند و یا از طریق به اشتراک گذاشتن افکار و عقایدشان با دیگران به گفتگو می پردازند و بدین ترتیب احساسات گوناگون خود را به گونه ای تخلیه می کنند(کفاشی، فلاحی، 1393)استفاده از اینترنت و شبکه های اجتماعی تاثیرات عمیقی بر باورها و ارزش های جوانان داشته و موجب شده تا نیازهایی که قبل تر توسط خانواده رفع می شده، اکنون به وسیله این فناوری جدید برطرف شود. درواقع امروزه قدرت نفوذ والدین بر جوانان بسیار کمتر و محدودتر از این رسانه می باشد و بسیاری از کارکردهای خانواده در جامعه پذیری افراد به وسیله این رسانه تعاملی در محیطی مجازی صورت می گیرد (بوربور حسین بیگی 1383، نقل شده در کفاشی، فلاحی 1393)در تحقیق پیش رو، هدف این است که با ارائه تعریفی دقیق و جامع از سبک زندگی، چگونگی تاثیرگذاری و میزان اثرگذاری شبکه های اجتماعی مجازی بر جوانان را مورد بررسی قرار داد و در نهایت بتوان راهکاری در جهت آگاهانه تر استفاده کردن از شبکه های مجازی و به حداقل رساندن تاثیرات منفی آن بر جوانان ارائه کرد.اهداف تحقیقشبکه های اجتماعی مجازی، نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی اند که با اینکه عمر خیلی زیادی ندارند، به خوبی توانسته اند جای خود را در زندگی مردم باز کنند. افراد بسیاری در سنین و گروه های اجتماعی متفاوت، در شبکه های مجازی گرد هم می آیند و از این طریق، با وجود فاصله های بسیار دور از هم در دنیای واقعی، باهم ارتباط برقرار می کنند. شبکه های اجتماعی نفش پررنگی در زندگی امروز دارند که نمی توان آن را نادیده گرفت (چیت ساز، سالک، 1395). با رشد شتابان تکنولوژی ارتباطات، دو روند بزرگ و اثرگذار و متعامل «جهانی شدن و مجازی شدن» بر زندگی انسان ها تاثیر گذاشته است (شکاری نمین، حاجیانی، 1393). انتقال زندگی انسان ها به فضای سایبر و مجازی شدن روابط انسانی به عامل اصلی تغییر الگوهای فکری و رفتاری بخش عظیمی از انسان ها به ویژه جوانان می باشد (تامپسون، 1380، نقل شده در شکاری نمین، حاجیانی، 1393). بدین ترتیب زمینه بکارگیری این ابزار ارتباطی و گسترش شبکه ای از این دست در کشورهای در حال توسعه از جمله در کشورمان ایران، ناگزیر است. فرهنگ رسانه ای با برتری مشهود اینترنت به عنوان فراگیرترین و مسلط ترین فرهنگ تاثیرگذار در جامعه شناخته شده است (معینی، 1384، نقل شده در شکاری نمین، حاجیانی، 1393). در مقاله پیش رو، هدف بر این است تا با انجام پژوهشی، تاثیرات شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی جوانان ایرانی دنبال شود. از این رو پرداختن به این موضوع از دو منظر قابل توجه می باشد.1.شناسایی تاثیرات مثبت و منفی شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی جوانان2.شناسایی پیامدها و کارکردهای شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی جوانانپیشینه تحقیقیکی از پژوهش‌های معروفی که به رابطه میان شبکه‌های اجتماعی و تغییر سبک زندگی پرداخته است،نظرسنجی است که با عنوان نظرسنجی 2000، شهرت دارد. نظرسنجی 2000، توسط انجمن ملی جغرافیا ازسپتامبر تا نوامبر 1998برای اعضای پایگاه اینترنتی این انجمن که خود نوعی شبکه اجتماعی را تشکیل می دادند،قابل دسترس بود. نتایج نظرسنجی 2000، بیانگر این مطلب است که افرادی که مدت طولانی تری در شبکه‌هایاجتماعی عضویت داشته‌اند، به انواع بیشتری از فعالیت‌های اینترنتی پرداخته اند و رفته رفته میزان حضورشان درفضای وب بیشتر شده و فعالیت‌های آن‌ها در اجتماع غیرمجازی کمتر میشود و در حقیقت، شبکه‌های اجتماعیبه موضوعی محوری در ساخت و بازسازی شیوۀ زندگی و فعالیتهایمختلف اجتماع کاربران تبدیل میشود (ولمن و کوان هاس، 1385، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392).ودودی و دلاور در تحقیقی که در سال 1394 تحت عنوان «بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی در تغییر ویژگی های شخصیتی جوانان» انجام دادند، به این نتیحه رسیدند که شبکه ها به عنوان رسانه اجتماعی با قابلیت های متعدد، زندگی مفرح و امنی را برای تعدادی از افراد مهیا می کنند که در واقع در دنیای واقعی انکار شده اند. این فضای مجازی می تواند گریزگاهی برای کسانی باشد که از مشکلات روانی رنج می برند و به تشویش و احساس تنهایی دچار هستند و همچنین وسیله ای برای ارضای نیازهای هیجانی و روانی آن‌هاست.شکاری نمین و حاجیانی در تحقیقی که در سال 1393 تحت عنوان «بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی (فیس بوک) بر سبک زندگی جوانان» انجام دادند، براساس نظر وبلن و زیمل در خصوص سبک زندگی، به این نتیجه رسیدند که، تفاوت محسوسي در سبکزندگی دو گروه مورد بررسی (عضو و غیر ‌عضو فیس بوک)، مشاهده نمي‌شود و هر دو گروه دانشجويان، سبک زندگي مدرني داشته‌اند که هيچ ارتباط مستقيم با شبکه‌هاي مجازي نداشته است و در زمينه شدت يا مدت زمان عضويت نيز اين مسئله صادق است يعني رابطه‌يمستقيمي ميان عضويت دوگروه و انتخاب سبک زندگي متفاوت مدرن يا سنتي وجود ندارد.امیرپور و گریوانی در پژوهشی با موضوع «تاثیر شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی جوانان»، به این نتیجه دست پیدا کردند که عصر حاضر، عصر اطلاعات و ارتباطات مجازی و از بین رفتن محدودیت های زمانی و مکانی از طریق شبکه های اجتماعی است، شبکه های اجتماعی نقش عمده ای در تغییر سبک زندگی، نگرش ها، عقاید، باورها و هویت جوانان ایفا می کنند و هیچ کس نمی تواند این مهم را انکار کند. به عنوان پیشنهاد برای سیاستگذاران حوزه مجازی، آگاهی دهی به جوانان و اطلاع رسانی و فرهنگ سازی و نظارت بر شبکه های اجتماعی می تواند راهکار مناسبی باشد؛ تا از این طریق بتوانند با استفاده از امکانات و فرصت های ایجاد شده در شبکه اجتماعی، شرایط تقویت و گسترش سبک زندگی سالم و بدون تنش برای جوانان را مهیا کرد و از تهدیدهای آن نیز با فرهنگ سازی در امان ماند و تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد.افراسیابی و بشیر، در پژوهشی تحت عنوان «شبکه های اجتماعی اینترنتی و سبک زندگی جوانان، مطالعه موردی بزرگ ترین جامعه مجازی ایرانیان»، به این نتیجه رسیدند که ایجاد جوامع مجازی به عنوان آخرین دستاورد وب2 توانسته کارکردهای گوناگون فناوری اطلاعات و ارتباطات را با زندگی اجتماعی افراد گره بزند و به دو شکل منجر به تغییر سبک زندگی آنان شود. نخست اینکه افزایش ساعات استفاده از اینترنت و گشت و گذار در شبکه های اجتماعی اینترنتی، نتیجه مستقیم ایجاد چنین جوامعی است و دیگر اینکه تغییر نحوه زندگی افراد در ارتباط با شیوه برقراری رابطه با  جنس مخالف، سبک پوشش، ادبیات گفتاری اعضا و... ناشی از تاثیرات جوامع مجازی است. جوامعی که به ظاهر مانند جامعه حقیقی عمل می کنند، با این تفاوت که هویت حقیقی اعضا در نگاه اول مجهول است. اما همین هویت های مجهول توانسته اند تا اندازه زیادی بر زندگی سایر اعضا اثرگذار باشند و حتی سبک پوشش، ادبیات گفتاری و نحوه حضور دیگران در فضای مجازی را تحت تاثیر قرار دهند.سوالات تحقیق1.شبکه های اجتماعی چه تاثیراتی (مثبت و منفی) بر سبک زندگی جوانان دارند؟2.پیامدها و کارکردهای شبکه های اجتماعی در زندگی روزمره و سبک زندگی جوانان چیست؟ضرورت و اهمیت تحقیقاستفاده از اینترنت و مخصوصا شبکه های اجتماعی در میان ایرانیان به طور قابل توجهی افزایش یافته و بررسی ها نشان می دهد این روند کماکان ادامه دارد. اینترنت، به ویژه در میان جوانان ایرانی شیوع زیادی داشته  فاصله آن با سایر نسل های قدیم تر قابل توجه می باشد؛ بنابراین عجیب نیست که بیشتر تحقیقات انجام شده در مورد اینترنت نشان داده است که اکثریت کاربران اینترنت به نسل جوان تعلق دارد (کفاشی، فلاحی، 1393).یکی از مهم ترین رسانه های اجتماعی، شبکه های اجتماعی اند که تعداد زیادی از کاربران اینترنتی در انواع مختلف آنها عضویت دارند. شبکه های اجتماعی به مثابه راه هایی می مانند که مردم در زمان عبور از آنها می توانند در مورد مسائل مختلف باهم صحبت کنند و اطلاعات عمومی و خصوصی خود را در قالب های مختلف، اعم از عکس، ویدئو، واژه ها، دست نوشته ها و... با افراد خاص یا گروهی خاص به نمایش بگذارند (چیت ساز، سالک، 1395). هدف شبکه های اجتماعی، کمک به بهبود و تسهیل روابط، همکاری و تعامل بین افراد، سازمان ها و موسسات گوناگون در موضوعاتی از قبیل تجارت، پزشکی، مباحث آموزشی و... در راستای تغییر مثبت است (جیت ساز، سالک، 1395).هرچند شبکه های اجتماعی محاسنی نیز دارند، اما آسیب های بی شماری را نیز با خود به همراه می آورند؛ به عنوان مثال، افراد در شبکه های اجتماعی چهره ها و بازنمایی های مختلف و حتی خلاف وافعی از خود به نمایش می گذارند، در این فضا افراد از زندگی و حریم خصوصی خود تصاویری ارائه می کنند و حتی وارد حریم خصوصی دیگر کاربران نیز می شوند. هویت ها و نمادهای فرهنگی جدیدی شکل می گیرد که با فرهنگ غالب در تضاد است. همچنین استفاه بیش از اندازه از این نوعِ ارتباط باعث می شود که انواع دیگر ارتباط مثل ارتباط چهره به چهره و حضوری کم رنگ تر شده و یا حتی از بین برود. جوانان به خاطر برخورداری از روحیه خلاقیت، تنوع طلبی و گرایش به برقراری ارتباط با دیگران، حس کنجکاوی و علاقه به داشتن زندگی متفاوت به عضویت در شبکه های اجتماعی گرایش بیشتری دارند. آنها در این شبکه ها به تبادل اطلاعات، سرگرمی، دوست یابی و کسب خبر می پردازند (امیرپور، گریوانی، 1392). در واقع شبکه های اجتماعی فی نفسه بد نیستند، اما چگونگی استفاده از آنها می تواند باعث به وجود آمدن خطرات و مشکلات جبران ناپذیری برای جوانان باشد.اهمیت و ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می شود که بنابر بررسی های انجام شده، امروزه اکثر جوانان به طور روزانه و بی وقفه از شبکه های اجتماعی استفاده می کنند و این استفاده در بسیاری از ابعاد زندگی آنان اثرگذار است. به همین دلیل در این باره پژوهشی صورت گرفت تا تاثیرات استفاده از شبکه های اجتماعی  پیامدهای آن را مورد بررسی قرار دهیم.روش تحقیقدر پژوهش پیش رو از روش کتابخانه ای استفاده شده است؛ و با استفاده از نتایج تحقیقات انجام شده درباره این موضوع پژوهش حاضر را گردآوری کرده ایم.تاریخچه پیدایش اصطلاح سبک زندگی:اصطلاح سبک زندگی را نخستین بار در سال 1992م. آلفرد آدلر، روان شناس اتریشی به عنوان موضوعی مطالعاتی در روان شناسی مطرح کرد (کاویانی، 1391، نقل شده در جباران، 1393، ص174) و پس از یک دوره افول، دوباره از سال 1961م. مورد اقبال اندیشمندان به ویژه جامعه شناسان قرار گرفت (مجدی، علی اکبر و دیگران، 1382، نقل شده در جباران، 1393، ص174) جامعه شناسان در این توجه جدید رویکرد دیگری به سبک زندگی یافته بودند. حال به مفهوم سبک زندگی در اصطلاح جامعه شناسی می پردازیم.مفهوم سبک زندگی در اصطلاح جامعه شناسی:از نظر زیمل «سبک زندگی» و معنای آن بیان های بسیاری دارد. زیمل پیرو فلسفه و مکتب جامعه شناسی، خود این تعابیر را بیشتر در قالب بحث در مورد صورت و سبک و تقابل آن با محتوا و زندگی ارائه می کند. او در جایی می گوید که سبک زندگی، تجسم تلاش انسان است برای یافتن ارزش های بنیادی یا به تعبیری فردیت برتر خود در فرهنگ عینی‌اش و شناساندن آن به دیگران؛ به عبارت دیگر، انسان برای معنای مورد نظر خود (فردیت برتر)، شکل (صورت) های رفتاری ای را بر می گزیند. زیمل، توان چنین گزینشی را «سلیقه» و این اشکال به هم مرتبط را سبک زندگی می نامد (زیمل، 1908، نقل شده در مهدوی کنی، 1386)در نظریه بوردیو، سبک زندگی که شامل اعمال طبقه بندی شده و طبقه بندی کننده فرد در عرصه هایی چون تقسیم ساعات شبانه روز، نوع تفریحات و ورزش، شیوه های معاشرت، اثاثیه و خانه، آداب سخن گفتن و راه رفتن و درواقع عینیت و تجسم یافته ترجیحات افراد است (باکات، 1381، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)می توان گفت، سبک زندگی، بخشی از زندگی است که عملا تحقق می یابد و دربردارنده طیف کامل فعالیت هایی است که افراد در زندگی روزمره خود انجام می دهند، بنابراین طیف فعالیت های مختلف افراد در هر عرصه از زندگی می تواند سازنده سبک زندگی آنها در آن عرصه باشد (رضوی زاده، 1386، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)مفهوم سبک زندگی ناظر به شیوه زندگی افراد بوده و در ارتباط با موضوع شبکه های اجتماعی اینترنتی از دو جهت حائز اهمیت است:1.تغییر جایگاه استفاده از اینترنت و شبکه های جتماعی اینترنتی در سرانه مصرف اعضای شبکه های اجتماعی اینترنتی2.تغییر نمادهای فرهنگی ناظر به شیوه زندگی در نتیجه عضویت و حضور در شبکه های اجتماعی اینترنتی که مواردی نظیر سبک پوشش، ادبیات افراد و شیوه برقراری ارتباط با دیگران را شامل می شود (افراسیابی، بشیر، 1391، ص33)مفهوم شبکه های اجتماعی:برخی صاحب نظران، به جای استفاده از واژه رسانه های اجتماعی با توجه به کارکرد شبکه ای این دسته از رسانه ها، استفاده از واژه شبکه اجتماعی را ترجیح می دهند. هلن صدیق بنای معتقد است که هرچند شبکه های اجتماعی واژه ای است که برای نامیدن گروهی از افراد که در میان خود دارای ارتباطات وسیع تر و مستمر هستند و یک حلقه منسجم ارتباطاتی را تشکیل می دهند، به کار می رود، اما این واژه امروزه عمدتا برای نامیدن پایگاه های اینترنتی به کار می رود که افراد با عضویت در آن امکان دستیابی به اطلاعات سایر اعضا، آشنایی با علایق آنها، به اشتراک گذاری تولیدات متنی، صوتی و تصویری و نیز تشکیل گروه هایی براساس علایق مشترک با برخی از دیگر اعضای پایگاه را پیدا می کنند (صدیق بنای، 1387، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)رسانه اجتماعی تعاریف متعددی را در بر می گیرد.«دیوید میرمان اسکات» رسانه اجتماعی و تفاوت آن با رسانه های رایج را این چنین بیان می کند: رسانه اجتماعی امکانی را فراهم می آورد که افراد در آن به صورت برخط به تبادل نظر، محتوا، فکر و ارتباطات می پردازند و این نوع رسانه از آن رو با رسانه رایج تفاوت دارد که هرکسی می تواند در رسانه اجتماعی، اثر خلق کند، نظر بدهد و به محتوای آن بیفزاید. رسانه اجتماعی می تواند به شکل متن، صدا، تصویر، ایماژ و اجتماعات باشد (اسکات، 2010، نقل شده در امیرپور،گریوانی، 1392).ویزگی های شبکه های اجتماعیبرخی از مهم ترین ویژگی های شبکه های اجتماعی عبارتند از:1.دسترسی و وسعت2.کم هزینه بودن3.چند رسانه ای بودن4.جمع گرایی و شبکه سازی انسانی5.تعامل گرایی6.بهره گیری بدون نیاز به مهارت و تخصص7.ارتباط فوری8.پیوستگی و مداومت (آذربخش، 1391، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)کارکردهای رسانه1.تغییر شکل ارتباطات:یکی از ویژگی های شبکه اجتماعی، تغییر شکل ارتباطات گفتمانی است. در پایان دهه اول قرن بیستم شبکه های اجتماعی نظیر فیس بوک و توییتر راه های برقراری ارتباط بین انسان ها را تغییر داده اند. به گفته متخصصان ارتباطات، شبکه های اجتماعی بیش از پیش رابطه های چهره به چهره را کاهش می دهند و در مقابل به گسترش روابط مجازی و دیجیتالی کمک می کنند (امیرپور، گریوانی، 1392)2.تعیین سطح سرمایه اجتماعی:شبکه های اجتماعی اینترنتی خود به عنوان منبعی برای تعیین سطح سرمای اجتماعی می تواند مورد سنجش قرار گیرد. اعتماد به عنوان سنگ بنای سرمایه اجتماعی و عامل تعیین کننده سطح سرمایه اجتماعی است (قوانلو قاجار، 1390، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)3.عدم نیاز به حضور فیزیکی و برآوردن نیازها:افراد با حضور در شبکه های اجتماعی و استفاده از گونه های مختلف رسانه های اجتماعی از مزایای حضور در این فضای مجازی نظیر حمایت اطرافیان، اطلاعات، عواطف و احساسات برخوردار شده و اغلب جوانب واقعی زندگی خود را که نیازمند حضور فیزیکی افراد در کنار یکدیگر نیست، در این اجتماعات مجازی دارا هستند (کوهن و ویلیس، 1985، دینر، سول، لوکاس و اسمیت، 1999، گو و گیرکین، 1997، میروسکی و راس، 1989، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)4.پویایی:شبکه های اجتماعی مجازی، محیط مساعدی را برای مشارکت افراد در جامعه مجازی، برقراری روابط نمادین، کشف مجدد خود و بازتعریف هویت های دینی، اجتماعی و سیاسی فارغ از محدودیت ها و عوامل سرکوب کننده از طریق تعاملات مجازی و نمادین فراهم می کند. شبکه های اجتماعی مجازی نیاز افراد به دوست یابی و تبادل اطلاعات تامین می کنند (رجبی، 1390، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)5.ایجاد جامعه جدید:شبکه های اجتماعی مجازی، فضایی است که اجازه می دهد افراد در جامعه جدید زندگی کنند و در عین حال از مزایای کامیونتی (جماعت) هم استفاده نمایند. جایی که روابط چهره به چهره، همدلانه و عاطفی در کنار روابط اقناعی قرار می گیرد (پوری، 1390، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 1392)6.شبکه های اجتماعی و جوانان:یکی از موضوعاتی که مورد توجه جدی پژوهشگران عصر حاضر و محور بسیاری از پژوهش ها و مطالعات قرار گرفته است، رابطه میان جوانان و شبکه های اجتماعی است. در واقع این دو پرسش مطرح می شود که شبکه های اجتماعی چه تاثیری بر جوانان دارند و نیز اینکه جوانان چه استفاده ای از رسانه ها می کنند. این پژوهش ها طیف وسیعی از دیدگاه های مثبت و منفی را در برمی گیرد (امیرپور، گریوانی، 1392)برخی از مهم ترین فرصت هایی که جوانان می توانند از شبکه های اجتماعی به دست آورند، عبارتند از:1.انتشار سریع و آزادانه اخبار و اطلاعات2.امکان عبور از مرزهای جغرافیایی و آشنایی با افراد، جوامع و فرهنگ های مختلف3.شکل گیری و تقویت خرد جمعی4.امکان بیان ایده ها به صورت آزادانه و آشنایی با ایده ها، فکرها و سلیقه های دیگران5.کارکرد تبلیغ محتوا6.ارتباط مجازی مستمر و سالم با دوستان و آشنایان7.تبلیغ و توسعه ارزش های انسانی و اخلاقی در عرصه جهانی8.یکپارچه سازی بسیاری از امکانات اینترنتی و وبی9.توسعه مشارکت های مفید اجتماعی10.افزایش سرعت در فرایند آموزش و ایجاد ارتباط شبانه روزی میان استاد و شاگرد11.افزایش اعتماد، صمیمیت و صداقت در فضای سایبر (سلیمانی پور، 1397، نقل شده در امیرپور، گریوانی، 13292)نتیجه گیریشبکه های اجتماعی مجازی، ابعاد مختلف سبک زندگی افراد را در دوران معاصر تحت تاثیر خود قرار داده اند؛ به خصوص جوانان و نوجوانان بیشتر از سایر افراد، درگیر این فضا، تاثیرات و پیامدهای آن هستند. استفاده از این شبکه‌ها، در واقع، مصرف توأمـان زمان، فضا و محتواي نمادین است که هر سه از بنیان‌هاي سبک زندگی در عصر کنونی‌انـد از این رو، سبک زندگی جوانانی کـه بـه صـورت روزمـره درگیـر فراینـد تولیـد و مصـرف مجازي هستند، در معرض دگرگونی‌هـاي قابـل تـوجهی قـرار مـی‌گیـرد؛ تولیـد و مصـرف مجازي در شبکه‌ها، با کاستن از تولید و مصرف فرهنگی غیر مجـازي نظیـر مطالعـه کتـاب، روزنامه، تماشاي تئاتر و بازدید از موزه‌ها و حتی فعالیت‌هاي هنري، سبک زندگی فرهنگـی کاربران را به‌صورت مستقیم متـأثر مـی‌سـازد. استفاده از این شبکه های اجتماعی مانند یک شمشیر دو لبه، دارای مزایا و محاسن و همچنین معایب و نقائص است. در این میان نوع استفاده افراد است که به این ویژگی های مثبت و منفی جهت می دهد. در دورانی که به دلیل آموزش های مجازی در دوران کرونا آموزش ها و فعالیت های افراد از طریق شبکه های اجتماعی و مجازی صورت گرفت، به مزایای این روش پی بردیم، اما در مقابل معایب آن هم خطراتی است که جوانان و حتی کودکان را درگیر می کند، مانند: خطرات دوستی های مجازی، آشنایی با مسائل و موضوعات فراتر از سن و سال کودکان و نوجوانان، دوری از خانواده و کمتر شدن روابط و.... تمام این مشکلاتی که ذکر شد، به دلیل عدم آگاهی و همچنین عدم نظارت بر نحوه استفاده افراد از شبکه های اجتماعی مجازی است. براساس مطالعات انجام شده، پیامد بلند مدت استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی، شکل گیری عادت واره های مجازی در بین کاربران است که در نگاه کلی، فاقد معنای هویت بخش ومتعالی هستند. شبکه های اجتماعی مجازی با فراهم ساختن امکانات گوناگون و مختلف برای معاشرت آنلاین، بر روابط خانوادگی، روابط دوستی و روابط خویشاوندی تاثیر می گذارند. این شبکه ها همچنین فضایی برای بازاریابی و تبلیغات هستند. در واقع علاوه بر تغییر سبک زندگی فرهنگی و اجتماعی بر سبک زندگی مادی و مصرفی افراد نیز تاثیر می گذارند. براساس نظر گربنر، رسانه در بلند مدت موجب تاثیر در جهان بینی و نظام ارزشی استفاده کنندگان پرمصرف خود می گردد و به آنها نگرش واحدی درمورد واقعیات می بخشد. طبق نظر برخی از صاحب نظران علوم اجتماعی، وسایل ارتباط جمعی دارای چنین قدرتی هستند که می توانند نسلی تازه برای اولین بار در تاریخ انسان به وجود بیاورند. نسلی که با نسل های پیشین بسیار متفاوت است. طرفداران این دیدگاه قدرت رسانه را با بمب اتمی مقایسه می کنند که از آنها می توان، در راه خیر یا شر با تاثیری شگرف سود برد (ساورخانی، 1368، نقل شده در فتحی، وثوقی، سلمانی، 1393)براساس نظر محقق این پژوهش نیز، شبکه های اجتماعی تاثیر غیرقابل انکاری در سبک زندگی و همچینن عادات، رفتار و نگرش های مردم به خصوص جوانان دارند. شبکه های اجتماعی فی نفسه نه خوب و نه بد مطلق هستند، اما نحوه استفاده از آن‌ها است‌ که میتواند تعیین کننده باشد.منابع1. امیرپور، م. گریوانی، م. (پاییز 1393). تاثیر شبکه های اجتماعی بر سبک زندگی جوانان، فصلنامه دانش انتطامی خراسان شمالی، 1(3)، 39-232. بشیر، ح. افراسیابی، م. (بهار1391). شبکه های اجتماعی اینترنتی و سبک زندگی جوانان: مطالعه موردی بزرگ ترین جامعه مجازی ایرانیان، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 5(1)، 62-313. جباران،م. (بهار 1394). تحلیل مفهومی سبک زندگی، فصلنامه قبسات، 20، 188-1744. چیت ساز، م. سالک، س. (زمستان 1394). بررسی جامعه شناختی اثرات شبکه های مجازی جدید بر زندگی فردی و اجتماعی (مطالعه موردی: شهروندان شهرضا)، فصلنامه مهندسی فرهنگی، 10(86)، 126-1065. ذکایی، م. حسنی، م. (بهار 396). شبکه های اجتماعی مجازی و سبک زندگی جوانان: فراتحلیل پژوهش های پیشین، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 6(22)، 25-76. رستمی، م. جمیلی اسکویی، ر. نشاط، الف. فرقانی، م. (تابستان 1396). بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی بر فرهنگ و باورهای دینی (هویت) کاربران مطالعه موردی: کاربران استان اصفهان، فصلنامه علمی_پژوهشی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، 11(2)، 72-457. شکاری نمین، ش. حاجیانی، الف. (1393). بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی (فیس بوک) بر سبک زندگی جوانان، مجله مدیریت فرهنگی، 8(26)، 79-648. فتحی، س. وثوقی، م. سلمانی، گ. (بهار 1393). بررسی رابطه مصرف شبکه های اجتماعی مجازی بر سبک زندگی جوانان (مورد مطالعه جوانان شهر خلخال). فصلنامه مطالعات جامعه شناختی جوانان، 4(13)، 88-699. کفاشی، م. فلاحی، ع. (پاییز و زمستان 1393). تاثیر استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی بر هویت اجتماعی جوانان شهر تهران، دو فصلنامه علمی_پژوهشی، 21(2)، 164-13510. مهدوی کنی، م. (پاییز 1386). مفهوم «سبک زندگی» و گستره آن در علوم اجتماعی، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 1(1)، 199-23011. ودودی، الف. دلاور، ع. (بهار 1394). بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی مجازی در تغییر ویژگی های شخصیتی جوانان.فصلنامه روان شناسی تربیتی، 10(35)، 61-42Zahra.hamisi@Zahra.hamisi@Sun, 07 Feb 2021 11:58:10 +0330