https://virgool.ir/feed/@wa.eppaghویراستار و وب‌نویس و کتابدار، علاقه‌مند به: دانش، فناوری، هنر، زبان و ادبیات فارسی، تاریخ و باستان‌شناسی، طبیعت و محیط زیست. صاحب نظران منت بگذارند و چیزی بفرمایند تا بیاموزم. linkedin.com/in/eppaghfa2026-11-10 19:17:05https://files.virgool.ir/upload/users/45089/avatar/BxAcIg.pnghttps://virgool.ir/@wa.eppaghhttps://virgool.ir/@wa.eppagh/راستی-آزمایی-خبر-ابوالفضل-بیهقی-fapzlcgvx7wlابوالفضل بیهقی در کتاب تاریخ مشهورش به خبربافان و خبرخران گفته نادان. ما که هیچ خوشمان نیامد.دری که همیشه روی همین پاشنه می‌چرخدچه در گذشته که اخبار و وقایع دهان‌به‌دهان پخش می‌شده و کتاب‌خوان کم بوده، چه حالا در دورهٔ اینترنت که باز کتاب‌خوان کم است و تازه هوش مصنوعی و دیپ‌فیک هم آمده و واویلا شده، همیشه دکانِ یک عده‌ای ساختن و برساختن حرف‌های عامه‌پسند بوده تا با چو انداختن آنچه به مذاق مردم خوش می‌آید، آب‌ونانی برای خودشان دست‌وپا کنند. هرچه هم که حال و روز جامعه و روحیهٔ مردم آشفته‌تر باشد، آب برای ماهیگیریِ بیشتر گل‌آلودتر است.هزار سال پیش ابوالفضل بیهقی در جایی از کتاب تاریخِ خواندنی‌اش، دراین‌باره یکی‌دو صفحه «خطبه» گفته یا به‌قول امروزی‌ها توی پرانتز حرف‌هایی زده است. خدابیامرز خیلی برایش مهم بوده آیندگان بدانند که خیلی حساسیت داشته آنچه می‌گوید درست باشد و خواسته تا می‌شود واقعیت را گفته باشد. نویسندهٔ توانا و تاریخ‌نگار خوش‌نام در این قسمت، مطابق باورهای زمان خودش به‌اختصار شرح می‌دهد که ذهن انسان با چه سازوکاری آنچه را که می‌شنود یا می‌خواند، راستی‌آزمایی می‌کند یا به‌قول خودش «حق را از باطل جدا می‌کند». همچنین اینکه چرا آدمیزاد این‌قدر به دانستن رخدادهای گذشته علاقه‌مند است و دلش می‌خواهد از آینده باخبر شود.بعد شروع می‌کند یک حرف‌هایی می‌زند که پیداست از کسانی که خبرباف و خبرپراکن هستند هیچ خوشش نمی‌آید. از حالا خبر نداشته که این کارها شغل شریف است؛ مردم از این راه نان حلال درمی‌آورند. ریز و درشت مردم چنان کسب‌وکارِ خبربافی و خبرفروشی راه می‌اندازند که از دلال‌ها هم بیشتر درآمد دارند. حالا درآمدش به‌کنار، کله‌گنده‌ها پول می‌ریزند توی این کارها که جامعه را توی مشت خودشان بگیرند. نمونه‌اش جای دوری نخواهیم برویم... یعنی اگر نخواهیم گفته باشیم چون... همین توئیتر که ایلان ماسک خرید... مثلاً!آقای بیهقی البته این را هم گفته که بالاخره شنونده هم خودش باید عاقل باشد. اما می‌گوید بیشتر مردم به‌‌جای عاقل‌بودن و به دنبال سخن راست و درست بودن، چاخان‌دوست و خالی‌بندپسند هستند. صدالبته معلوم است که تا خبرخر نباشد، خبرفروش نخواهد بود.اکنون حرف‌های او را برایتان نقل می‌کنم. ولی مانند چند نمونه‌ای که پیش‌تر نوشته‌ام، وسط آن توضیح‌هایی می‌آورم و چیزهایی می‌گویم تا شما هم حرف بیهقی را آن‌طوری که من دیده‌ام، امروزی ببینید.متن داخل پرانتز ابوالفضل بیهقی دربارهٔ راست و دروغ بودن اخبارچنان دان که مردم را به دل مردم خوانند.«مردم» یعنی آدم. یعنی آدمی که دل نداشته باشد آدم نیست. ولی در اینجا منظور از «دل» مرکز احساسات نیست؛ معنی‌اش عقل هم نیست. قدما دل را مرکز کشور تن می‌دانستند.و دل از بشنودن و دیدن قوی و ضعیف گردد...دل ما از همین چیزهایی که می‌بینیم و می‌شنویم، قوی و ضعیف می‌شود.که تا بد و نیک نبیند و نشنود، شادی و غم نداند اندرین جهان. دل با بد و خوبی که می‌بیند و می‌شنود، شاد و غمگین می‌شود.پس بباید دانست که چشم و گوش دیدبانان و جاسوسان دل‌اند که رسانند به دل آن که ببینند و بشنوند؛...خوب توجه کنید که چشم و گوش خبربیارِ دل هستند و چیزهایی را که می‌بینند و می‌شنوند تحویل دل می‌دهند.و وی را آن به کار آید که ایشان بدو رسانند.دل با آن چیزهایی کار می‌کند که چشم و گوش به خوردش می‌دهند.و دل آنچه از ایشان یافت، بر خرد که حاکم عدل است عرضه کند تا حق از باطل جدا شود؛ و آنچه به کار آید بردارد و آنچه نیاید دراندازد.دل برای اینکه بفهمد چیزهایی که چشم و گوش برایش آورده‌اند راست هست یا نه، آن‌‌ها را پیش عقل می‌برد و از او می‌پرسد. هرکدام را بگوید به‌دردبخور است برمی‌دارد؛ هرکدام را بگوید نیست ول می‌کند.و از این جهت است حرص مردم تا آنچه از وی غایب است و ندانسته است و نشنوده است، بداند و بشنود از احوال و اخبار روزگار؛ چه آنچه گذشته است و چه آنچه نیامده است.همین است که سروته مردم را بزنی، دنبال دیدن و شنیدن اخبار هستند و می‌خواهند بدانند در آینده چه می‌شود. البته منظور بیهقی از اخبار، تاریخ گذشته است. ولی حالا کسی به تاریخ کاری ندارد؛ همه دنبال قیمت امروز دلار هستند.و گذشته را به رنج توان یافت؛ به گشتنِ گِرد جهان و رنج بر خویشتن نهادن و احوال و اخبار بازجستن و یا کتب معتمد را مطالعه‌کردن و اخبار درست را از آن معلوم خویش گردانیدن. تاریخ را اگر زحمت بکشید و یک چرخی در مملکت بزنید و چهار تا کتاب درست‌وحسابی بخوانید، یاد می‌گیرید. البته کمی هم باید عقلتان را به کار بیندازید تا هر چیزی را که به اسم تاریخ به خوردتان دادند باور نکنید.و آنچه نیامده است، راه‌بسته مانده است؛ که غیب محض است...برای دانستن آینده خودتان را... آسیب ندهید چون هیچ‌کس نمی‌تواند بداند.که اگر آن مردم بدانَدی، همه نیک یابَدی و هیچ بَد بدو نرسیدی؛...می‌دانید چرا؟ چون اگر کسی از آینده خبر داشت، هرروز تندتند پول می‌آمد به حسابش و هیچ‌وقت توی پاچه‌اش نمی‌رفت.لا یعلم الغیب الا الله عزوجل.علم غیب را فقط خدا می‌داند.و هرچند چنین است، خردمندان هم در این پیچیده‌اند...با اینکه معلوم است این‌طوری است، آدم‌عاقل‌ها هم دو بامبی توی سر خودشان می‌زنند.و می‌جویند و گِردبرگرد آن می‌گردند و اندر آن سخن به‌جِد می‌گویند...هی زور می‌زنند و زیرورو می‌کنند و قلمبه‌سلمبه می‌گویند.که چون نیکو در آن نگاه کرده آید، بر نیک یا بد دستوری ایستند.برای اینکه تا خوب حالی‌شان نشود چی‌به‌چی است، نمی‌فهمند چه غلطی باید بکنند.و اخبار گذشته را دو قسم گویند که آن را سه‌دیگر نشناسند: یا از کسی بباید شنید و یا از کتابی بباید خواند.خبر فقط از دو جور جا به آدم می‌رسد: یا کسی می‌گوید می‌شنوید، یا کسی می‌نویسد می‌خوانید؛ همین والسلام.و شرط آن است که گوینده باید که ثِقه و راستگوی باشد و نیز خرد گواهی دهد که آن خبر درست است و نصرت دهد کلام خدا آن را؛...اما گوینده نباید خالی‌بند باشد؛ ضمناً آدم خودش باید عاقل باشد که بفهمد حرفش راست هست یا نه. «کلام خدا» چون برای اقلیت‌های مذهبی است در اینجا کاری با آن نداریم.که گفته‌اند لا تصدقن من الاخبار، ما لا یستقیم فیه الرأی.هرچه به عقل آدم جور در نیامد، خالی‌بندی است.و کتاب همچنان است،...کتاب هم همین است. بیهقی روحش هم از اینترنت خبر نداشت؛ این را خوب توجه بفرمایید.که هرچه خوانده آید از اخبار که خرد آن را رد نکند، شنونده آن را باور دارد و خردمندان آن را بشنوند و فراستانند.خلاصه اینکه آدم عاقل حرف نامعقول را باور نمی‌کند. «فراستاند» گمانم منظورش همان لایک و فوروارد و بازتوئیت و اشتراک‌گذاری و این‌ها باشد.و بیشتر مردمِ عامه آن‌اند که باطل ممتنع را دوست‌تر دارند...اما گفته باشم که مردم بیشتر با چاخان حال می‌کنند.چون اخبار دیو و پری و غول بیابان و کوه و دریا...مثل داستان دیو و دلبر و انواع غول‌ها و سلطان‌ها...که احمقی همگامه سازد،... نویسندهٔ فرهیخته از اینجا کم‌کم شروع می‌کند گندش را دربیاورد؛ چشم نداشته ببیند در این اوضاع خراب چهار نفر یک لقمه نان حلال دربیاورند. فقط شانس آورده که روح و جسمش دیگر در دسترس نیست. «هنگامه سازد» یعنی معرکه می‌گیرد. یعنی سایت می‌زند، یا مثلاً کانال و پیج درست می‌کند؛ ولی روزنامه و تلویزیون را ما نمی‌گوییم.و گروهی همچونو گرد آیند...یک عده احمق مثل خودش فالوورش می‌شوند...و وی گوید در فلان دریا جزیره‌ای دیدم. و پانصد تن جایی فرود آمدیم در آن جزیره. و نان پختیم و دیگ‌ها نهادیم. چون آتش تیز شد و تَبش بدان زمین رسید، از جای برفت. نگاه کردیم ماهی بود. نمونهٔ خالی‌بندی را در اینجا بیهقی باید در کارتون سندباد دیده باشد. «آتش تیز شد» یعنی آتش گُر گرفت. «تبِ آتش» یعنی داغیِ آتش. «از جای برفت» یعنی راه افتاد.و به فلان کوه چنین و چنین چیزها دیدم.گویا آن‌وقت‌ها چاخان کوهی خیلی زیاد بوده؛ چون نمونه‌ای برایش نگفته است.و پیرزنی جادو مردی را خر کرد و باز پیرزنی دیگر جادو، گوش او را به روغنی بیندود تا مردم گشت. «جادو» یعنی جادوگر. «مردم» یعنی آدم. این چاخان را هم باید در کارتون پینوکیو دیده باشد. برای روشن‌ترشدن مطلب چند چاخان امروزی هم ما اضافه می‌کنیم: ارزان شد؛ حالا هرچه می‌خواهد باشد فرقی نمی‌کند. اختلاس منقرض شد. برجام به فرجام رسید. تورم مهار شد. اینترنت آزاد شد.و آنچه بدین ماند از خرافات که خواب آرد نادانان را؛ چون شب بر ایشان خوانند. از همین حرف‌ها که به‌جای قرص اینستاگرام خوب است؛ برای پیش از خواب بروبچه‌ها.و آن کسان که سخنِ راست خواهند تا بارو دارند، ایشان را دانایان شمرند. فقط آدم‌های عاقل دنبال حرف راست هستند. یعنی آن‌ها که دنبال حرف راست نیستند، عاقل نیستند. شمردید چند بار فحش داد تا اینجا؟!و سخت اندک است عدد ایشان. حالا عاقل کجا بود؟ بگرد پیدا کن ببین چند تا هستند.و ایشان نیکو فراستانند و سخن زشت را بیندازند... .کسی که عاقل است، فقط با حرف درست کار دارد؛ مزخرف را ول می‌کنند.توضیح آخر: نادان هم خودتی آقای بیهقی! اَه!منبع: تاریخ بیهقی، به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر؛ تهران: مهتاب، ۱۳۸۱؛ جلد سوم کتاب، آغاز جلد دهم متن، ص. ۱۰۹۸، زیر عنوان خطبه.لینکدین و توئیتر نویسنده.شرح تصویر: عکس دسته‌جمعیِ ابوالفضل بیهقی با منابع خبر.خبربافان و خبرخران: نادان هم خودتی آقای بیهقی! https://vrgl.ir/GBE7v https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85-mdde7afi7kcz https://vrgl.ir/HdTky https://virgool.io/@wa.eppagh/list/jsabxxqcte7b پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 31 May 2023 18:38:19 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/واژه-های-روزگار-خاندان-محترم-باد-مخالف-jb80yowu9vnhبعضی از واژه‌ها در این روزگار خیلی خوب گویای برخی آدم‌های زمانه هستند؛ یکی از آن‌ها گنده‌گوزیِ نادان از خاندان محترم «باد مخالف» است.دیدم هرروز دارند واژه‌های غیررسمی را در محیط‌های خیلی رسمی فریاد می‌زنند و برخی از کارشناسان هم با دقت و موشکافی و بی‌رودربایستی آن‌ها را بررسی و معنی می‌کنند؛ خواستم جا نمانده باشم. این است که حال‌وهوای زبان غیررسمی گرفتم؛ واژه‌ها را آدم دیدم و چرخی در خانوادهٔ محترم باد مخالف زدم. واژه‌ای را برای وررفتن انتخاب کردم که بیانگر معنیِ به قول سعدی «طبل غازی، بلندآواز و میان‌تهی» است. معنایی که امروزه بویش خیلی توی چشم آدم می‌رود: «گنده‌گوزی».چنانکه از قدیم گفته‌اند، برای شناختن هرکس یا حالا هر چیز، اول باید خانواده و نزدیکانش را شناخت. برای همین پیش از پرداختن به خود گنده‌گوزی، برویم با چند هم‌خانواده‌ٔ معناییش آشنا بشویم. واژهٔ اصلی در این کلمهٔ مرکب «گوز» است. مترادف آن هم «چس» است؛ با کمی تفاوت فیزیولوژی و معنایی. اگر این دو واژه را به آدم همانند کنیم، می‌شود گفت برادرند.گل محمدیآشنایی با خانوادهٔ محترم باد مخالفاول توجه کنید این تصوّر را باید از ذهن دور کرد که واژه‌های گفتاریِ توهین‌آمیز همه تازه‌ساز هستند و آن‌ها را مردم بی‌تربیت کوچه‌بازار درآورده‌اند. عبید زاکانی به‌کنار، نگاه کنید فردوسی چه گفته: «تو با این سپه پیش من راندی / همی گوز بر گنبد افشاندی»؛ یعنی کار بیهوده کردی. این شاهد‌مثال را واژه‌نامه آورده بود؛ این یکی را هم خودم در سایت گنجور در شاهنامه پیدا کردم: «یکی نامجوی و یکی شادروز / مرا بخت بر گنبد افشاند گوز».همهٔ ترکیب‌هایی که از دو واژهٔ چس و گوز ساخته‌اند، برای توهین‌کردن یا دست‌کم تحقیرکردن کس یا عمل یا چیز بوده است. این دو چیز با اینکه از نظر فیزیولوژی در واقع یکی هستند، با توجه به ویژگی‌هایشان فرق‌هایی دارند که به واژه‌هایشان هم راه یافته است: چس مختصر و بی‌ادعا و فروتن است؛ برعکس گوز که بزرگ و بلندآواز و مدعی است. حالا که این دو واژه را برادر گرفتیم، می‌توانیم ترکیب‌های هرکدامشان را فرزندانشان بدانیم و با هم برادر و پسرعمو فرض کنیم. حالا برویم لغتنامه بخوانیم تا با چند نفر از وابستگان جناب گنده‌گوزی آشنا بشویم.دراین‌باره نکته‌ای عرض کنم و آن اینکه در واژه‌نامه‌ها که می‌گشتم، آن ترکیب‌هایی را بیشتر پیدا کردم که واژهٔ اصلی در اول کلمه بود؛ مثلاً گوزمعلق. حتماً ترکیب‌‌های دیگری هم هست که کلمهٔ اصلی در وسط یا آخر باشد؛ مانند همین گنده‌گوزی. با این حال من دیگر دنبال آن‌ها نرفتم؛ چون همین‌ها کارم را راه می‌انداخت.واژه‌ها را از «فرهنگ کنایات سخن» و «فرهنگ شفاهی سخن» و «فرهنگ فارسی گفتاری بهروز صفرزاده» درآورده‌ام. فرهنگ‌های سخن شاهد‌مثال‌هایی هم از متون آورده‌اند؛ از جمله از آثار احمد شاملو، احمد محمود، جمال میرصادقی، صادق هدایت. برای درازنشدن مطلب آن‌ها را دیگر اینجا نیاوردم؛ اگر دوست داشتید خودتان مراجعه کنید.یاس امین‌‌الدولهپسرعمویان: فرزندان جناب چسبه نظر می‌رسد از نظر پیشینان ما، جناب چسِ فروتن و فرزندان او برای تحقیرکردن، گدازنده‌تر از گوزِ خودنما و فرزندانش بوده است. برای نمونه «چس‌نَفَس» را برای آدم پرحرف و «چس‌دَماغ» را برای آدم پرافاده ساخته‌اند.از پسرعمویان گنده‌گوزی یکی «چسِ پس‌طهارت» است که آن را برای پراندن به آدم کارخراب‌کن درست کرده‌‌اند: تصور کنید در زمستان‌های سرد قدیم، در آن خانه‌های قدیمی، کلهٔ سحر طرف از زیر کرسی گرم پا شده رفته توی حیاط، از وسط برف رد شده رسیده به مَبال، بخش‌های حساسش را سرمازده کرده و همهٔ گرمای بدنش را به هوا و زمین داده، رفته سر حوض با آب یخ وضو گرفته، سرتاسر حیاط را برگشته تا در اتاق، تونرفته ناگهان یک چیزِ ناچیز همهٔ زحماتش را هدر داده؛ حالا که تا مغز استخوانش هم یخ زده باید برگردد از اول. با این پیشینهٔ فرهنگی ببینید این فحش چه آتشی به جان خورنده‌اش می‌زده است.حالا با چند نفر از برادرهای پرتعداد چس آشنا شوید: خود را چس‌کردن (با غرور از کاری اکراه نشان‌دادن)، چس (مقدار بسیار کم)، چس‌تِرم (دانشجوی ترم اول)، چس‌افاده (کسی که تکبر یا پُز بی‌جا دارد)، چس‌چس‌کردن (فس‌فس‌کردن، حرف بی‌ربط زدن)، چس‌خور (خیلی خسیس)، چسِ کسی بودن (ناجور ارادت به کسی داشتن)، چُسَکی (سست و بی‌دوام)، چسِ گاو (بی‌خاصیت)، چس گره‌زدن (چس‌خور بودن)، چس‌مال کردن (سرسری شستن)، چس‌ماه‌خدمت (سرباز صفر)، چس‌مثقال (مقدار ناچیز)، چس‌محلی کردن (بی‌اعتنایی‌کردن که بسوزد)، چسِ ناشتا (ادعای زیاد)، چس‌ناله (شکایت سوزناک از روزگار)، چسی‌آمدن (خودنمایی‌کردن و پُزدادن)، چسی به نفسی بودن (آدم خیلی مردنی)؛ همچنین از آن‌هایی که بیشتر برای توهین به کار می‌روند: چس‌دماغ (پرافاده)، چس‌نفس (پرحرف)، چسونه (بی‌ارزش)، هیچ چسی‌نبودن (آدم مهمی نبودن).برادرها: فرزندان جناب گوزبه نظر می‌رسد اجدادمان گوز را با آن صدای بلندش، نماد بی‌پروایی یا رسواکنندگی گرفته‌اند. برای نمونه «دو تا گوز بالای چیزی دادن» برای بی‌اعتنایی آشکار و ستیزه‌جویانه به چیزی و «گوزپیچ‌شدن» به‌معنی ناتوان‌شدنی که آبروی آدم را جلوی چشم دیگران ببرد. از برادرهای گنده‌گوزی یکی «گوز ناغافل» جالب است که به پسرخاله‌اش «خرمگس معرکه» رفته. آن را برای چزاندن کسی ساخته‌‌اند که ناخواسته و ناگهان سر از جایی درمی‌آورد که در آنجا عده‌ای دارند کاری می‌کنند و هیچ نمی‌خواسته‌اند او باشد.حالا چند نفر از برادرهای گنده‌گوزی: به گوزگوز افتادن (از سختی کاری به نفس‌نفس افتادن)، گوز تو کون کسی گیر کردن (از پس کار ساده برنیامدن)، رد گوز هموار کردن (خرابکاری کس دیگر را ماست‌مالی‌کردن)؛ همچنین از آن‌هایی که بیشتر برای توهین به کار می‌روند: گوز (آدم فرومایه)، گوز را دادن و قبض را گرفتن (مردن)، گوزقشنگ (آدم خنگ و نادان)، گوزینه (آدم حقیر و بی‌عرضه).یاس سفیدخودِ جناب گنده‌گوزیتا اینجا با خاندان محترم گنده‌گوزی آشنا شدیم؛ حالا برویم سراغ خودش. اول می‌خواهم تلاش کنم با نظر به معنای واقعی و غیرکنایی این ترکیب، بفهمم که آن جد بی‌تربیت ما در گذشتهٔ دور، چرا این واژه را ساخته و می‌خواسته چه معنایی را با آن بیان کند.یکی اینکه گوز چیز بد و نفرت‌انگیزی است: برای آسایش صاحبش خوب است؛ ولی دیگران را آزار می‌دهد و بیزار می‌کند. دیگر اینکه صدا دارد ولی توخالی است. دیگر اینکه صدایش آدم را رسوا می‌کند؛ نشان می‌دهد کار کیست. هرقدر هم بلدآوازتر باشد آبروبرتر است؛ مثل خانوادهٔ عمو چس جای لاپوشانی نمی‌‌گذارد. از این سه ویژگی نتیجه می‌گیریم هیچ آدم عاقلی در میان جمع و خودخواسته با گوزیدن خودنمایی نمی‌کند؛ آن هم با گنده‌اش. ولی معنای واژه می‌گوید آدمی که این صفت را دارد، خودخواسته و در جمع و با پافشاری این کار را می‌کند و تلاش می‌کند که هرچه می‌شود بزرگ‌تر هم باشد. چه آدمی چنین کاری می‌کند؟ واژهٔ گنده‌گوزی بیانگر خودبزرگ‌کردن است با دروغ و ادعا. اما کسی که این کار را می‌کند، عقل درست‌وحسابی ندارد؛ نادان است. برای بزرگ‌کردنِ خود و تأثیرگذاشتن بر دیگران، کاری می‌کند که هم بیزاری‌آور و خوارکننده‌ است و هم خودبه‌خود رسواکننده.او چنین کاری را می‌کند و تلاش هم می‌کند که هرچه پرجلوه‌تر باشد. این آدمِ کم‌عقل بلد نیست دیگران را خر کند. خیال می‌کند دارد خودش را خوب می‌کند و در مردم احترام و ستایش برمی‌انگیزد یا رقیب و دشمن را می‌ترساند؛ ولی با دست خودش خودش را پست می‌کند و ناسزا و نفرت مردم را می‌خرد.اینجا یکی دیگر از سخنان درخشان سعدی در گلستان به‌خوبی به این معنا می‌آید: «نادان را به از خاموشی نیست و اگر این مصلحت بدانستی، نادان نبودی.»می‌بینیم با چه مهارتی این‌همه معنی در یک کلمهٔ گنده‌گوزی فشرده شده است. آن پدربزرگ یا مادربزرگ بی‌تربیتمان عجب فیلسوف و زبان‌آور بوده برای خودش.پس‌نوشتهببخشید دیگر؛ فحشِ کم‌خطرتری دم دستم نیامد که شاخش خیلی تیز نباشد. مجبور شدم لالوی حرف عکس گل هم بگذارم که آلودگیش را بشورد ببرد.حالا از واژه‌کاوی گذشته چه کنیم با این‌همه گنده‌گوز؟ بخندیم یا گریه کنیم؟لینکدین و توئیتر نویسنده.حال و بوی خوش https://virgool.io/@wa.eppagh/%D9%84%D8%BA%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D9%84%D9%85%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-rey5vdtr9fnt https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%AE%D8%B7-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%AF%D9%88%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-jult0k7igskz https://virgool.io/@wa.eppagh/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-o44wyoe80g5t https://virgool.io/@wa.eppagh/list/fber5uvygsju پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورFri, 23 Dec 2022 21:25:34 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/جهانگردی-در-دنیای-زبان-ها-کتاب-در-باب-زبان-و-زبان-شناسی-۶۰-گفتار-مختصر-و-مفید-njkvnmjay9zpمعرفی کتابی خواندنی با موضوع زبان‌شناسی دربارهٔ زبان‌ها و لهجه‌های دنیا؛ با یادکرد دو تن از زبان‌‌آوران نوع‌دوست ایران‌زمین: سعدی و مولویزبان‌شناسی علم بسیار گسترده‌ای است؛ دانش میان‌رشته‌ایِ جالبی که بعضی جاهایش با زیست‌‌شناسی هم‌پوشانی دارد، برخی جاهایش به فلسفه نزدیک است، در بعضی جاها هم با ادبیات کار می‌کند. از طرفی خیلی هم کاربردی است؛ برای نمونه در زبان‌آموزی، در تاریخ، در سیاست، در دستگاه قضایی، در کشورداری، حتی دینداری. البته منظورم این است که «کاربرد دارد»؛ اینکه «به کار می‌رود» یا خیر، موضوع دیگری است که به کشورش بستگی دارد.دنیای شگفت‌آور زبان‌هابرنامهٔ رادیویی مردم‌پسندی که دانشمندانِ زبان ساختندعرض می‌کردم به کشورش بستگی دارد. در سال ۲۰۰۵ عده‌ای دانشمند در آمریکا پروژه‌ای راه انداختند برای اینکه مردم آمریکا را با زبان‌های کشورشان آشنا کنند. می‌گویند ملت ایالات متحده با بیشتر از ۱۰۰ زبان گوناگون سروکار دارند؛ چه در روابط خارجی چه برای امور داخلی. جالبش این است که گویا تعداد زبان‌هایی که برای امور داخلی با آن‌ها سروکار دارند، بیشتر از زبان‌هایی است که به دلایل خارجی با آن‌‌ها سروکار دارند. ملت آمریکا ترکیبی است از مردم بومی و مردم مهاجری که از چهارگوشهٔ جهان آمده‌اند. نتیجه این شده که در چنین سرزمین بزرگی، مردم به ده‌ها زبان و لهجهٔ گوناگون سخن می‌گویند که برخی از آن‌ها هم در قرون پس از آمدن اروپایی‌ها پدید آمده‌اند.در این پروژه دانشمندان و استادان زبان‌شناس با همکاری هم یک مجموعهٔ رادیویی از برنامه‌های ۵ دقیقه‌ای تولید کردند و در هر برنامه به یک پرسش پاسخ دادند؛ پرسش‌های عمومی دربارهٔ خودِ زبان و دربارهٔ زبان‌ها و لهجه‌های گوناگون.این مجموعه رادیویی که پخش شد، مردم خیلی استقبال کردند. برگزارکنندگان پروژه دیدند حتی برخی مؤسسات فایل‌های برنامه را به اشتراک گذاشته‌اند و شنیدن آن‌ها را برای پیش‌نیاز دوره‌های آموزشی توصیه می‌کنند. این شد که برداشتند کتابش کردند. شد کتابی با ۶۰ مقالهٔ سه‌صفحه‌ایِ خوش‌خوان با ۶۰ موضوع جالب. از من بپرسید می‌گویم «کاسهٔ هزارمزهٔ آب‌نبات»!کاسهٔ هزارمزه: مطالب متنوع از گوشه و کنار دنیای شگفت‌آور زباننمونه‌های زیر را از موضوع‌هایی که در این کتاب خوانده‌ام می‌آورم تا بدانید چگونه هزارمزه است:آشنایی با تاریخچهٔ کلی زبان بشر از زبان‌بستگی تا زبان‌آوری و تحول زبان‌ها در گذر زمان؛دربارهٔ صورت نوشتاری زبان یعنی خط؛آشنایی با برخی زبان‌های شرق و غرب و شمال و جنوب دنیا، از قدیمیِ مرده و زنده و از طبیعی و ساختگی، مانند لاتین و اسپرانتو و زبان‌های گوناگون امروزی مانند چینی و ژاپنی و عربی و روسی و زبان‌های آفریقایی و زبان‌های اقیانوسیه و البته اروپایی؛دربارهٔ نسبت و رابطه‌ای که برخی زبان‌ها با هم دارند و شجره‌نامهٔ گروه‌های زبانی؛دربارهٔ زبان‌آموزی و آسانی‌ها و دشواری‌های آن، دربارهٔ چگونگی آموختن زبان‌هایی که با زبان مادریِ یادگیرنده نسبتی داشته باشند یا هیچ نسبتی نداشته باشند؛دربارهٔ تأثیر چندزبانه‌بودن بر فیزیولوژی و رشد مغز انسان از کودکی تا بزرگ‌سالی؛دربارهٔ کاربرد چندزبانه‌بودن آدم و تأثیر آن بر موفق‌بودن در جامعه؛دربارهٔ چیزهایی مانند ترجمهٔ ماشینی که امروزه در حوزهٔ هوش مصنوعی و یادگیری ماشین است؛پاسخ به برخی پرسش‌هایی که در واقع اعتقادات عوامانه و خرافی دربارهٔ زبان هستند؛دربارهٔ‌ تعصب زبانی و جنگ آدم‌ها بر سر تفاوت زبان؛چیزهای جالب دیگر مانند زبان ناشنوایان یا زبان ورد‌گونه؛این‌ها هم چند نکتهٔ جالب از این کتاب است که مرا یاد «آیا می‌دانید که»های مجلات قدیم می‌اندازند:تا حالا فکر کرده‌اید که زبان آدم و حوا چه بوده است؟!می‌دانستید زبان عبری و لاتین را پس از قرن‌ها که مرده بوده‌اند، زنده کرده‌اند؟می‌دانستید که روسی و آلمانی با انگلیسی نسبت دارند و در نتیجه آلمانی و روسی؟می‌دانستید زبان اسپرانتو زبان برساختهٔ صدوچهل‌ساله‌ای است که حالا زبان مادری عده‌ای از آدم‌ها شده است؟می‌دانستید چند کشور همسایه داریم که زبانشان تا اندازهٔ لهجه به هم نزدیک است؛ ولی خودشان می‌گویند جداست؟ می‌دانید تعداد زبان‌های واقعی چقدر کمتر از تعداد زبان‌های ثبت‌شدهٔ رسمی است؟ می‌دانید آدم‌ها در تاریخ سر تعصب زبانی چقدر همدیگر را به خاک‌وخون کشیده‌اند؟می‌دانستید چقدر زبان داریم که هیچ خط ندارند و زبان‌شناسان تلاش می‌کنند برای زنده‌نگه‌داشتنشان با یک خطی آن‌ها را بنویسند و صدای گویشورانشان را ضبط کنند و به‌شکلی در مدارس آن‌ها را آموزش بدهند تا نمیرند؟ چون فکر می‌کنند ازمیان‌رفتن هر زبان، از میان‌رفتن پاره‌ای از بشر است؟می‌دانستید که آموختن چینی و ژاپنی به‌سختی خطشان نیست و یادگرفتن روسی حتی خطش هم سخت نیست؟می‌دانستید که زبان رسمی برخی کشورها بر اثر حوادث تاریخی مانند استعمار و برده‌داری یا مهاجرت اجباری، از هم‌نشینی چند زبان بی‌ربطِ مثلاً آفریقایی و اروپایی درست شده است؟می‌دانستید اگر کودک خردسال تا ده‌سالگی زبان مادری‌اش را یاد نگیرد،‌ دیگر هرگز نمی‌تواند طوری یاد بگیرد که مانند دیگران طبیعی حرف بزند؟ یعنی چشم‌بسته و درس‌نخوانده جمله‌هایی بگوید که تا حالا نشنیده باشد و از نظر قواعد زبان مادری‌اش درست هم باشد.می‌دانستید که آموختن زبان دوم برای کودکان آسان‌تر از بزرگ‌سالان است و هرچه سن بیشتر می‌شود آموختنش دشوارتر می‌شود؛ هرچند برای بزرگ‌سالان هیچ‌گاه ناممکن نمی‌شود؟می‌دانستید که اگر بیش از یک زبان بلد باشید، به‌ویژه اگر از خردسالی و از درون خانوادهٔ‌تان چندزبانه شده باشید، یعنی بیشتر از یک زبان مادری داشته باشید، مثلاً ترکی با عربی یا لری با فارسی، در بزرگ‌سالی از نظر توانایی‌های ذهنی و اجتماعی آدم موفق‌تری خواهید بود و این به فیزیولوژی مغز برمی‌گردد؟می‌دانستید که حتی در سال ۲۰۰۵ که این کتاب را نوشته‌اند، از مترجم کامپیوتری در برخی بخش‌‌های دولت آمریکا استفاده می‌کرده‌اند و به اندازهٔ زمان خودش کارآمد بوده است؟مترجمیِ زنده در رسانه و ترجمهٔ متن به‌کنار، می‌دانستید چند شغل زبان‌پایهٔ دیگر داریم که نان‌وآب‌دار است؟چه خوب می‌بود ما هم چنین کتابی برای خودمان می‌داشتیممخاطب اولیهٔ این کتاب مردم آمریکا هستند که زبان مادری‌شان انگلیسیِ آمریکایی است. ولی مطالب طوری است که برای ما فارسی‌زبانان هم گوارا و به‌دردبخور است؛ الهام‌بخش هم هست.به فکرم رسید چه‌خوب است و بلکه واجب و لازم است که چنین کتابی برای زبان‌های منطقه و سرزمین خودمان داشته باشیم. بعد فکر کردم اگر چنین کتابی داشته باشیم، چه نکته‌هایی هست که می‌شود موضوع مقاله‌های کوتاه آن باشد. چنین چیزهایی نظرم آمد:خویشاوندیِ فارسی با زبان هندی و نسبتش با زبان اردو؛مقایسهٔ لهجه‌های فارسیِ ایران و افغانستان و تاجیکستان؛دعواهای قومی و زبانی که ایرانی‌زبان‌ها با ایرانی‌زبان‌ها دارند؛ مثلاً اینکه در افغانستان می‌گویند زبان فارسیِ ما فارسی نیست، دری است؛زبان ایرانیِ پشتو که گویشورانِ تفنگ‌به‌دستش با فارسی و فارسی‌زبانان دشمنی دارند؛میزان نفوذ زبان فارسی و زبان‌های ترکی بر همدیگر؛زبان ایرانی «آسی» که در اوستیا در قفقاز به آن سخن می‌گویند؛تاریخ نفوذ فارسی در عربی و کلمات فارسی که در قرآن هست؛تنوع و تعداد زبان‌ها و لهجه‌های ایرانی که اکنون درون مرزهای ایران به آن‌ها سخن می‌گویند و ارتباط آن‌ها با هم؛اینکه چند زبان زنده در ایران داشته‌ایم که در همین دورهٔ معاصر مرده‌اند و چند زبان دیگر داریم که دارند می‌میرند. اینکه حالا کسی هست که به داد این زبان‌های در خطر برسد؟!همچنین این‌طور پرسش‌هایی که مثلاً اگر فارسی‌زبانان تهران می‌توانستند زبان بلوچی یا سیستانی یا کردی را مانند اصفهانی یا قمی آسان بفهمند، باز هم مردم این سرزمین‌ها چنین زندگی آشفته و بی‌سروسامانی داشتند؟آرزوی داشتن چنین کتابی عیب که ندارد. کاش زبان‌شناسانمان دست‌به‌کار می‌شدند.گلستان سعدی، دست‌نویس قرن دهم هجری، از گنجوراندر فواید جهانگردی زبانیمطالب این کتاب به بسیاری از زبان‌ها سرک می‌کشد: از خود انگلیسی گرفته تا دیگر زبان‌های اروپایی و زبان‌هایی که آدم‌ها در همهٔ قاره‌ها با آن‌ها حرف می‌زنند. خواندن این کتاب به جهانگردی شیرین در دنیای زبان‌ها می‌ماند. دیدن رابطهٔ میان زبان‌هایی که گاهی از نظر جغرافیایی خیلی از هم دورند، آدم را شگفت‌زده می‌کند. یاد آن حرف سعدی می‌افتیم که می‌گوید «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند / که در آفرینش ز یک گوهرند». زبان‌شناسان گمان می‌کنند همهٔ زبان‌ها باید از یک زبان جدا شده باشند.شما هم حتماً از این دعواهای زبانی دیده‌اید که هر روز میان گویشوران متعصبِ زبان‌ها در شبکه‌های اجتماعی هست. وقتی این بگومگوهای گاهی خونین را از چشم آگاهی‌ای ببینیم که از خواندن چنین کتاب جهانگردانه‌ای به دست می‌آید، یاد آن شاه‌بیت مولوی می‌افتیم که «خشک‌مغزی و تعصب فانی است / تا جنینی کار خون‌آشامی است».این درست است که زبان عنصر فرهنگی مهمی است؛ به‌ویژه در فرهنگ‌های ریشه‌دار و کهن مانند ایران. اما جایگاهِ آن معانی بلندی که با زبان‌ها بیان می‌شود و جایگاه «آدمی»، بسیار ارجمندتر است از افاده‌ها و فخرفروشی‌های کوته‌نظرانه و سیاست‌آلودهٔ امروزی.بنی‌آدم اعضای یک پیکرند دربارهٔ کتاب و ترجمه و ناشرشتدوین‌کنندگانِ متن اصلی چنانکه گفتم، مخاطب این کتاب را عموم مردم در نظر گرفته‌اند. ازاین‌رو خواندن آن برای هر کسی که علاقه‌مند باشد جذاب و خواندنی است. متن انگلیسی را به زبان گفتاری و برای برنامهٔ رادیویی نوشته‌اند و کتابش را هم با همان حال‌وهوا درآورده‌اند.مترجم محترم هم متن فارسی کتاب را روان از کار درآورده است. او با اینکه خود از اساتید ویراستاری است، ویرایش متن را در جایگاه مترجم به دیگری سپرده تا نتیجهٔ بهتری به دست آورد.ایشان در ترجمهٔ خود کار سنجیده‌ای کرده است: در مقاله‌ها اغلب برای نشان‌دادن ساختار جملهٔ یکی از زبان‌ها، نویسنده نمونه‌ای از جمله‌های آن زبان را با زبان مادری خواننده یعنی انگلیسی مقایسه کرده است. این مثال‌ها بی‌معنی می‌شد اگر می‌خواستند فارسی‌اش کنند و مترجم هم چنین کاری نکرده است. با این حال متن فارسی طوری است که مطالب گنگ نشده و به‌خوبی روشن است.ناشر معتبری که این کتاب را چاپ کرده، ظاهرش را تروتمیز و خوش‌دست و خوشایند درآورده و مگر فونتش که در برخی جاها اندکی توی هم رفته اشکال دیگری ندارد.مشخصات کتاب: در باب زبان و زبان‌شناسی: ۶۰ گفتار مختصر و مفید / ای. ام. ریکرسون، بری هیلتون؛ ترجمهٔ محمدمهدی مرزی ــ تهران: هرمس، ۱۴۰۰لینکدین و توئیتر نویسنده.جهانگردی در دنیای زبان‌ها: کتاب «در باب زبان و زبان‌‌شناسی (۶۰ گفتار مختصر و مفید)» https://vrgl.ir/ZcZ7j https://vrgl.ir/xgV3K https://vrgl.ir/rQs1i https://vrgl.ir/h815Y https://virgool.io/@wa.eppagh/list/drifbkoil7dk پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورMon, 26 Sep 2022 14:39:08 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/سیل-و-فارسی-هزار-سال-پیش-و-امروز-tfrg8edkefypزبان جان‌دار بیهقی ماجراهای هزار سال پیش را مانند فیلم مستند از برابر چشم ما می‌گذراند؛ چنانکه به‌خوبی می‌شود آن‌ها را با امروز مقایسه کرد.کتاب «تاریخ بیهقی» متنی است هزارساله از شاهکارهای کهنِ نویسندگی به زبان فارسی. آنگاه که ابوالفضل بیهقی سر قلمش را برای گفتن یکی از ماجراها روی کاغذ می‌گرداند، تا قصه به پایان نرسد نمی‌توان چشم از نوشته‌اش برداشت.یکی از دوستان که روزنامه‌نگار بازنشسته است می‌گفت مهارت روایتگری بیهقی به‌نظرش به نویسندگان نخبهٔ قرن بیستم همچون همینگوی پهلو می‌زند. نمونهٔ مشهور از نویسندگیِ او آن قسمت از کتابش است که چنین آغاز می‌شود: «بارانَکی خُردخُرد می‌بارید چنانکه زمین را تَرگونه می‌کرد...». این بخش که به «ذکر سیل» مشهور است، گزارش سیلی است که یک پل و کاروان‌سراها و بازارهای پیرامون آن را در غزنه خراب کرده است؛ ۹۹۲ سالِ شمسی پیش.سیل آن‌روز، سیل امروز؛ مردم آن روز، مردم امروزما در تصویری که بیهقی از حادثهٔ هزار سال پیش نشان می‌دهد، همین حالا را می‌بینیم: اینکه آن‌وقت هم می‌دانستند و می‌گفتند که «مُحال بوَد بر گذر سیل بودن»؛ ولی آن‌وقت هم مانند حالا مردم «فرمان نمی‌بردند» و جایی اُتراق می‌کردند که «خطا بود». سرانجام هم مثل حالا ندانم‌کاری باعث خسارت و مرگ‌ومیر می‌شده است.سیل‌های امروزمانبیهقی می‌گوید به گروهی از مردم چند بار هشدار دادند که از مسیر سیل بیرون بروند. آن‌ها هم دیدند که «باران قوی‌تر شد»؛ ولی باز حالی‌‌ِشان نشد و «کاهل‌وار برخاستند». در آن جای خطرناک چنان پهن شده بودند که وقتی ناگهان سیل درمی‌رسد، آن‌هم سیلی «که اِقرار دادند پیران کهن که بر آن جمله یاد ندارند»، فقط فرصت می‌کنند خودشان «بجهند و جان را بگیرند»؛ گاو و گوسفند و اسباب و زندگی همه را آب می‌برد.از طرفی می‌بینیم از آنچه پیش می‌آید، عبرت می‌گیرند و پل را بهتر از پیش و طوری بازسازی می‌کنند که چنین حادثه‌ای دیگر پیش نیاید. بیهقی در توصیف پلی که خراب شد، می‌گوید پلی بود چنددهنه و زیبا و مستحکم که دهنه‌های آب‌گذرِ آن (طاق‌ها) کم‌عرض بود. به همین دلیل چیزهایی که سیل با خود آورد، زود جلوی دهنه‌‌ها را پر کرد و راهِ آب را بست؛ زیرا چگونه «ممکن شدی که چندان زغار و درخت و چهارپای به‌یک‌بار بتوانستی گذشت». بدین ترتیب چیزهایی که سیل می‌آورد، «طاق‌های پل را بگرفت؛ چنانکه آب را گذر نبود و به بام افتاد». آب از سر پل گذشت و به شهر و بازار سرازیر شد و خود پل را هم خراب کرد. ولی در بازسازی پل، آن را «یک‌طاق بدین نیکویی و زیبایی» ساختند. یعنی پل را یک‌دهنه کردند که آب‌گذر بازتر باشد و دیگر این مشکل پیش نیاید.همچنین می‌بینیم با اینکه این پلِ مهم در پایتخت خراب شده است، آن را نه حکومت بلکه یکی از پول‌دارهای نیکوکار شهر بازسازی می‌کند. در این کار هم چشم‌به‌دست سلطان نمی‌ماند. فوری دست‌به‌کار می‌شود و پل را به بهترین و مرغوب‌ترین و آینده‌نگرانه‌ترین شکل «به‌چند روز» می‌سازد؛ چون می‌خواهد از خودش «اثرِ نیکو مانَد». چون می‌خواهد از خودش «اثرِ نیکو ماند»، پل را چنان خوب می‌سازد که بیهقی پس از گذشتن حدود ۲۵ سال از آن بازسازی، آن را با گفتنِ «به این خوبی که اکنون هست» ستوده است. این مرد نیکوکار نخواسته یک چیزی سرهم کند و پولی به جیب بزند یا خودش را در چشم مردم خوب کند یا به مقامی برسد؛ بعد هم که خرش از پل گذشت، هرچه شد شد. نکتهٔ دیگری هم دربارهٔ این این مرد نیکوکار هست: اینکه به نظر نمی‌رسد در دم‌ودستگاه حکومت بوده باشد؛ چون در سرتاسر کتاب که تاریخ پرجزئیاتِ فرمانروایی سلطان مسعود غزنوی است، مگر همین جا نامی از او نرفته است.کتاب مستطاب «تاریخ بیهقی»چنانکه می‌گویند این کتاب از شاهکارهای نثر فارسی است. تاریخ بیهقی متنی است روان و جان‌دار که خواندنش حس‌وحال تماشای فیلم یا خواندن رمان را دارد. این نوشته برای دوره‌ای است که از نظر ما امروزی‌ها، فارسی‌اش نه خیلی به زبان دورهٔ پیش از اسلام یعنی فارسی میانه نزدیک است، نه هنوز مانند پس از خودش عربی‌زده شده. «سیاست‌نامهٔ» خواجه نظام‌الملک و «قابوسنامهٔ» عنصرالمعالی نیز از نوشته‌های همین دوره‌اند. البته برای دست‌یافتن به شیرینیِ آن، مانند هر چیز ارزشمندی باید قدری برایش پافشاری کرد؛ مخصوصاً اول‌ها که هنوز آهنگ زبانش دستمان نیامده است. از جمله برای دانستن واژه‌های خاص آن دوره که نیاز به نگاه‌کردن به پاورقی یا مراجعه به لغتنامه دارد. کم‌کم که جورش را بکشیم، دستمان می‌آید و نیازمان به قطع‌کردن متن برای فهمیدن معانی، کم و کمتر می‌شود. آخر کار هم افسوس می‌خوریم که کتاب تمام شد و عمر نویسنده قَد نداد که بیشترش را بنویسد.گنجینهٔ واژگانِ ازدست‌رفتهاز این‌ها گذشته آنچه به نظر من جالب است، شیوهٔ واژه‌سازی‌ای است که فارسی‌زبانان آن زمان برای بیان مفاهیم داشته‌اند. منظورم آن کلمه و ترکیب‌هایی است که ما فارسی‌زبانانِ امروز، اغلب بدون مراجعه به توضیح یا لغتنامه، معنای آن را در نوشته‌های گذشتگان درمی‌یابیم. اما خودمان آن معنا را به آن شکل نمی‌گوییم؛ الآن کلمه یا ترکیب دیگری برایش داریم. در همین بخشِ «ذکر سیل» از تاریخ بیهقی مثلا «بارانکَی خُردخُرد»، زمینِ «ترگونه»، گاوان «بداشته»، «کاهل‌وار» برخاستند، «نهفت» جستند، «خواسته است»، خود را به پای دیوار «افکندند»، سیل «بِداشت»، «جان را گرفتند»، سیل «آهنگ بالا داد» و در بازارها «افتاد»، «بزرگ‌تر هنر آن بود که»، «شمارگیر»، سیل «بگسست»، پل‌ها «راست کردند». متن را که می‌خوانیم معنی این‌ها را می‌فهمیم؛ هرچند نتوانیم فوری یک معادل امروزی برایش به زبان بیاوریم.جالب‌تر اینکه برخی از این واژه‌ها در فارسی امروز فراموش شده‌اند و جایگزینی هم ندارند. این یعنی پیش‌تر واژه‌ها و اصطلاح‌هایی برای بیان مفاهیم داشته‌ایم که دیگر نداریم و حالا برای بیان‌کردن آن‌ها باید به‌‌جای یک کلمه، عبارت یا جملهٔ توضیحی بگوییم. این کاستی را زبان‌ورزان مانند نویسندگان و مترجمان خوب می‌فهمند که کارشان در تنگنای زبان است و خوب می‌دانند که در عمل یعنی چه.متن گزارش بیهقی از سیل پایتختاینک متن گزارش ابوالفضل بیهقی از آن سیل شهر غزنه. برای آسان‌خوان‌شدن به‌نظرم آمد بازنویسیِ امروزی نمی‌خواهد؛ گذاشتن چند ویرگول و کسره و آوردن معنی واژه‌ها در میان قلاب یا زیر متن، خواندنش را برای فارسی‌زبان امروزی روان می‌کند. در چنین متن‌هایی وقتی آدم معنی جمله را می‌فهمد، خواندنش آهنگ درست پیدا می‌کند و لذت‌بخش می‌شود. پس خوب است اول یک نگاهی به جمله‌ها و به معنی واژه‌ها بکنید، بعد برگردید و فقط متن اصلی را یکباره بخوانید. هنگام خواندن متون کهن، آنگاه که از گیر زبان درمی‌آییم، نوشته زبانِ روان می‌گشاید و جادوی داستان‌ها آشکار می‌‌شود: تصاویر و شخصیت‌ها و ماجراها جان می‌گیرند؛ به حرکت درمی‌آیند و خواندن مانند فیلم‌دیدن می‌شود. تازه اینجای کتاب را که می‌خوانید گزارش سیل است؛ بروید ببینید وقتی کشمکش‌های میان اشخاص و صحنهٔ جنگ‌ها را تعریف می‌کند چیست!روز شنبه نهم ماه رجب میان دو نماز، بارانَکی خُردخرد می‌بارید؛ چنانکه زمین را تَرگونه می‌کرد. خُرد‌خرد = کَم‌کَمک؛ تَرگونه = نمناکو گروهی از گله‌داران در میانِ [بستر] «رود غزنین» فرود آمده بودند و گاوان بدانجا بِداشته. فرود آمده بودند = اتراق کرده بودند؛ گاوان بدانجا بداشته = آنجا بسته بودند هرچه گفتند «از آنجا برخیزید که مُحال بوَد بر گذر سیل بودن»، فرمان نمی‌بردند تا باران قوی‌تر شد. مُحال = ناممکنکاهل‌وار برخاستند و خویشتن را به پای آن دیوارها افکندند که به «مَحلّت دیهِ آهنگران» پیوسته است و نهفتی جستند، و هم خطا بود، و بیارامیدند. کاهل‌وار = بدون عجله؛ افکندند = کشاندند (؟)، جابه‌جا شدند؛ محلّت = محله؛ نهفت = سرپناهو بر آن جانب رود که سوی «افغان‌شال» است، بسیار اَسترِ سلطانی بسته بودند در میان آن درختان، تا آن دیوارهایِ آسیا.استر = اسب بارکشو آخورها کشیده و خَرپشته زده و ایمن نشسته؛ و آن هم خطا بود، که بر راه‌گذرِ سیل بودند.آخورها کشیده = آخورها مرتب کرده؛ خرپشته زده = خیمه پرپا کرده؛ ایمن = با خیال آسودهو پیغامبر ما محمد مصطفی (ص) گفته است «نَغوذ باللهِ مِن الآخرَ سَینِ و الاَصَمّین». و بدین دو گنگ و دو کر، آب و آتش را خواسته است.عربی = پناه می‌برم از خدا به دو گنگ و دو کر؛ آب و آتش = سیل و آتش‌سوزی؛ خواسته است = منظورش بوده استو این «پل بامیان» در آن روزگار بر این جمله نبود. پلی بود قوی به‌‌ستون‌‌های قوی برداشته و پشتِ آن دو رَسته دکان [=بخشی از ساختار پل] برابرِ یکدیگر؛ چنانکه اکنون است.بر این جمله نبود = به این شکل نبود؛ ستون‌‌ها قوی برداشته = با ستون‌های استوار ساختهو چون از سیل تباه شد، «عبویهٔ» بازرگان، آن مرد پارسای باخیر رحمةالله علیه، چنین پلی برآورد، یک‌طاق بدین نیکویی و زیبایی. تباه شد = خراب شد؛ برآورد = ساختو اثر نیکو مانَد، و از مردم چنین چیزها یادگار مانَد. ماند = می‌ماندو نماز دیگر را پل آنچنان شد که بر آن جمله یاد نداشتند. و بِداشت تا از پسِ نماز خفتن. نماز دیگر = زمان نماز عصر؛ آنچنان شد = به روزی افتاد؛ یاد نداشتند = ندیده بودند؛ بداشت = این وضع ادامه یافتبه‌دیری و پاسی از شب بگذشته، سیلی دررسید که اِقرار دادند پیران کهن که بر آن جمله یاد ندارند. و درخت بسیار از بیخ بِکَنده می‌آورد، و مغافصه دررسید.نماز خفتن = زمان نماز عشا؛ دیری = دیر، دیرهنگام؛ پاسی از شب = نیمه‌شب؛ مغافصه = ناگهانیگله‌دارن بجستند و جان را گرفتند و همچنان استرداران.جان را گرفتند = فقط جانشان را نجات دادندو سیل گاوان و استران را درربود و به پل رسید و گذر تنگ کرد. [آخر] چون ممکن شدی که چندان زغار و درخت و چهارپای به‌یک‌بار بتوانستی گذشت؟ طاق‌های پل را بگرفت؛ چنانکه آب را گذر نبود و به بام افتاد.زغار = تکه‌چوب؛ طاق‌ها = دهنه‌‌های پل؛ به بام افتاد = از پل سرریز شدمددِ سیلِ پیوسته چون لشکر آشفته می‌دررسید و آب از فرازِ رودخانه آهنگِ بالا داد و در بازارها افتاد؛ چنانکه به صرافان رسید و بسیار زیان کرد.سیل پیوسته = سیل بی‌وقفه ؛ آهنگ بالا داد = بالا آمد؛ در بازارها افتاد = سرریز کرد و به بازارها راه یافت؛ زیان کرد = خسارت زدو بزرگ‌‌تر هنر آن بود که پل را با دکان‌ها [=بخشی از ساختار پل] از جای بکَنْد و آب راه یافت.بزرگ‌تر هنر آن بود که = خوب شد که، شانس آوردیم که؛ آب راه یافت = راه آب باز شداما بسیار کاروان‌سرای که بر رستهٔ وی بود، ویران کرد و بازارها همه ناچیز شد و آب تا زیر انبوه زدهٔ [=پی] قلعت آمد. چنانکه در قدیم بود پیش از روزگار یعقوب لیث، که این شارستان و قلعتِ غزنین، «عمرو» برادر یعقوب آبادان کرد... . بر رستهٔ وی = بر رستهٔ پل؛ ناچیز شد = خراب شد؛ شارستان = اطراف شهر، شهرستانو این سیلِ بزرگ، مردمان را چندان زیان کرد که در حساب هیچ شمارگیر نیاید.مردمان را زیان کرد = به مردم ضرر زد؛ شمارگیر = حسابدارو دیگرروز از دو جانبِ رود، مردم ایستاده بود به‌نظاره.مردم ایستاده بود = مردم ایستاده بودند؛ نظاره = تماشانزدیک نماز پیشین را مدد سیل بگسست.نماز پیشین = هنگام نماز ظهر؛ سیل بگسست = سیل از شدت افتادو به‌چند روز پل نبود و مردمان دشوار از این جانب بدان جانب و از آن جانب بدین می‌آمدند؛ تا آنگاه که باز پل‌ها راست کردند. به‌چند روز = تا چند روز؛ پل‌ها = پل؛ راست کردند = تعمیر کردند، بازسازی کردندو از چند ثِقهٔ زاولی شنودم که پس از آنکه سیل بنشست، مردمان زر و سیم و جامهٔ تباه‌شده می‌یافتند که سیل آنجا افکنده بود. ثقه = شخص معتمد؛ زاولی = اهل زابل؛ تباه‌شده = از دست رفتهو خدای عزوجل تواند دانست که به گرسنگان چه رسید از نعمت.خدای تواند دانست = فقط خدا می‌‌داند...«ثقهٔ زاولی» را هم دیدید؟ ذکر خیر مردم سیستان و شهر زابل است؛ همشهریان یعقوب لیث که ۱۱۰۰ سال پیش‌تر با گفتن «چیزی که من اَندر نیابم چرا باید گفت»، پیشگام احیای زبان فارسی شد. شهر و دیارِ همشهریان امروزی‌اش از سیل و از خشکسالی و از فقر بدور باد.منبع متن: تاریخ بیهقی / ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی؛ به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر ــ تهران: مهتاب، ۱۳۸۱؛ ج ۲، ص ۴۱۰تصویری از پل بامیان که بیهقی حرفش را زده پیدا نکردم. عکس زیر پل گاومیشان است؛ بازماندهٔ دورهٔ ساسانی در منطقهٔ ایلام. به نظرم آمد یادآور همان باشد.لینکدین و توئیتر نویسنده.سیل و فارسی: هزار سال پیش و امروز https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D9%87%D9%82%DB%8C-fapzlcgvx7wl https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85-mdde7afi7kcz https://vrgl.ir/wHkAJ https://virgool.io/@wa.eppagh/list/jsabxxqcte7b پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورThu, 11 Aug 2022 16:03:20 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/ردشدن-از-عرض-خیابان-یک-طرفه-آموزش-گام-به-گام-qcwihwh4p6suمقدمه: اگر چهارراه باشد که معلوم است باید صبر کنیم چراغ عابر پیاده سبز بشود؛ هرچند که ماشین و موتور صبر نمی‌کند که چراغش سبز بشود. پس این دستورالعملِ ردشدن از وسط خیابان است نه چهارراه. از این گذشته همه می‌دانند که باید از روی خط‌‌کشی عابر پیاده رد شد. دست‌کمش این است که اگر ثابت بشود روی حریم عابر پیاده تصادف کرده‌‌اید، ممکن است چیزی به بازماندگانتان برسد. دیگر اینکه این دستورالعمل برای آدم‌های سالم است که دست و پای سالم و چشم و گوش تیز دارند. آدم ناتوان برای اینکه سر سلامت از خیابان ببرد، یا باید خودش را به دست یک نفر دست‌وپادار بسپارد یا به دست خدا.گام اول: پیش از اینکه قدم بر کف خیابان بگذارید، اول سمت چپ را نگاه کنید، بعد سمت راست را نگاه کنید؛ یعنی برعکس جهت. سپس کف آسفالت را از جلوی پایتان تا وسط خیابان وارسی کنید.توضیح: چون خیابان یک‌طرفه است، احتیاطاً اول سمت چپ را نگاه کنید که انتظار ندارید موتور یا ماشین از آن طرف بیاید؛ بعد سمت راست را نگاه کنید که خب قاعدتاً از همان طرف می‌آید. نگاه‌کردن آسفالت کف خیابان هم برای این است که وقتی دارید می‌روید و شش‌دانگ حواستان به موتور و ماشین است، زیر پایتان را که نمی‌توانید نگاه کنید. وقتی که لب‌به‌لب دارید ماشین را رد می‌کنید، ممکن است یکهو در امواج متلاطم آسفالت کف خیابان بیفتید. حالا اگر سکندری بخورید، ممکن است تصادف کنید و به ماشین مردم خسارت بزنید. آن‌وقت خسارت ماشین مردم می‌افتد گردنتان. پس خوب است از پیش یک دیده‌بانی کرده باشید.گام دوم: اگر هدفون گذاشته‌اید، یا آن را از گوشتان دربیاورید یا آهنگی را که خیلی دوست دارید بگذارید.توضیح: از خیابان که رد می‌شوید دو حالت دارد: یا می‌خواهید زنده برسید آن‌طرف، یا برایتان مهم نیست در این روز و روزگار چه به سرتان بیاید. اگر می‌خواهید زنده بمانید، هدفون را از توی گوشتان بردارید که بشنوید. برای اینکه وقتی رویتان به سمت راست است، اگر وسیله‌ای خلاف جهت و از پشت سر به شما نزدیک شد و بوق زد بفهمید. وگرنه می‌زند بعد می‌گوید «من بوق زدم خواست بشنود». اگر هم برایتان مهم نیست که زنده بمانید... خب آدم دوست دارد با احساس خوب از دنیا برود. حتماً موافقید که موسیقی حال آدم را خوش می‌کند.گام سوم: همین‌طور که رادارتان را روی تک‌تک وسایل نقلیه‌ای که از سمت راست به شما هجوم می‌آورند قفل کرده‌اید، بروید تا وسط خیابان.گام چهارم: وسط خیابان که رسیدید یک لحظه بایستید و یک نگاه فوری ولی عمیق به سمت چپ بکنید و زود سرتان را برگردانید به سمت راست. سپس یک نگاه فوری ولی عمیق به بقیهٔ کف عرض خیابان تا آن طرف بکنید و زود سرتان را بچرخانید به راست. یک نگاه فوری و عمیق هم به بالای سرتان بکنید و زود رادارتان را بچرخانید روی سمت راست و دوباره قفل کنید.توضیح: از آنجایی که گفتیم اگر خیابان یک‌طرفه باشد هیچ احتمال ندارد کسی از جهت خلاف بیاید، شما برای اینکه غافل‌گیر نشوید، وسط خیابان که رسیدید، یک نگاهی هم به سمت مخالف بکنید. دربارهٔ امواج آسفالت کف خیابان و سکندری در موقعیت حساس هم که گفتم. اگر پول‌دار هستید و دارید که خسارت وسیلهٔ مردم را بدهید، این کار ضرورتی ندارد. اما دربارهٔ نگاه‌کردن به بالا: هرچند احتمال اینکه موتوری ناگهان از بالا به سمت شما بیاید کم است، شما احتیاط خودتان را بکنید. کار است دیگر؛ یک‌وقت دیدید شد. آدم یک جان بیشتر ندارد که. حالا اگر مُردیم در این وضعیتِ گل‌وبلبل راحت می‌شویم؛ اما اگر زخمی شدیم و دست‌وپایمان شکست کی خرج دوا درمانمان را می‌دهد؟ کی خرج خانواده‌مان را می‌دهد تا خوب بشویم؛ حالا تازه اگر آخرش خوب بشویم. نکند دلتان خوش است به بیمه؟گام پنجم: باز همین‌طور که رادارتان روی جهت راست قفل است، بروید تا آن سر خیابان.گام ششم: اگر سر سلامت به آن سوی خیابان بردید، بِدو بروید سمت آن صندوق صدقات یا گدای کنار دکهٔ روزنامه فروشی که با پرداختن مبلغ ناچیز از خداوند تشکر کنید که خرج سنگین روی دست شما یا بازماندگانتان نگذاشته است. راستی همین‌طور که می‌دوید یادتان باشد دستی هم برای آقاپلیسه تکان بدهید.هفتم: اوخ‌اوخ... ببخشید! یادم رفت یادآوری کنم حواستان به تیر چراغ و دوربین خیابان باشد.توضیح: سر و صورت‌‌تان را به نزدیک‌ترین درمانگاه نشان بدهید.لینکدین و توئیتر نویسنده.ردشدن از عرض خیابان یک‌‌طرفه: آموزش گام‌به‌گام https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D9%87%D9%82%DB%8C-fapzlcgvx7wl https://vrgl.ir/IfJ9h https://vrgl.ir/2eo3Z https://vrgl.ir/lT4Xo https://vrgl.ir/5PIpm پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورSun, 24 Jul 2022 18:24:10 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/دستور-زبان-کاربردی-برای-نویسندگی-جمله-مرکب-بند-موصولی-j16h11zcuhiyمهارت نویسندگی با به‌خدمت‌گرفتن ابزار دستور زبان: آشنایی با جملهٔ مرکب و جملهٔ پیرو موصولی (بند موصولی)آگاهی از دستور زبان برای کسانی که نوشتن را جدی می‌گیرند ضرورت دارد. دستور زبانِ مدرسه را فراموش کنید. منظورم بلد بودن دستور زبان است؛ چنانکه در عمل به کارِ نوشتن بیاید و ابزار فن نویسندگی باشد. دستور زبانی که بتوانیم با آن کلمه و ترکیب بسازیم، جمله را مثل موم در دست داشته باشیم و هر جور که می‌خواهیم به آن شکل بدهیم. همهٔ این کارها را بتوانیم با مهارت بکنیم؛ البته درست و با هنجارِ قواعد زبان فارسی. بلدبودن دستور زبان با نگرش کاربردی باعث می‌شود زبان خلاق‌تری داشته باشیم و گفتنمان روان‌تر باشد. روان‌تر چه برای خلاقیت ادبی، چه برای سخن‌گفتنِ کاربردی و پیام‌رسان مانند تبلیغات و آموزش و دانش‌ورزی یا حتی سخنرانی.بیشتر کسانی که زبان فارسی برایشان مهم است، به واژه‌ها به‌شکل جداگانه توجه می‌کنند. توجه می‌کنند که باید از کلماتی استفاده کرد که فارسی باشند؛ انگلیسی یا عربی نباشند. اما در فارسی‌بودن و فهمیدنی و روان بودن سخن، ترکیب جمله و ساختار دستوری آن مهم‌تر است.اگر پای چانهٔ اهل فن نشسته باشید و حرفشان را شنیده باشید، دیده‌اید که از پیچیدگی و درازبودن جمله‌های امروزی شکایت دارند و ایراد می‌گیرند. می‌گویند طبیعت زبان فارسی بیان‌کردن با جمله‌‌های ساده‌تر و کوتاه‌تر است. این باور که جمله‌های ساده‌تر و کوتاه‌تر فهمیدنی‌‌تر هستند، فقط از سنت‌گرایی نیست. هرچه جمله پیچیده‌تر شود و تعداد جمله‌‌های فرعی در آن بیشتر باشد، فهمیدنش مشکل‌تر می‌شود. دلیلش نیز محدود بودن تواناییِ مغز انسان است.در این مطلب نخست با «جملهٔ مرکب» و ساختار آن آشنا می‌‌شویم؛ آنگاه به «بند موصولی» می‌پردازیم. استفاده از بند موصولی در زبان فارسی امروز روشی است بسیار پرکاربرد و رایج. ما در سخن‌گفتنمان از بند موصولی استفاده می‌کنیم تا با آن دربارهٔ چیزی در درون جمله توضیح بدهیم یا اطلاعات بیشتری بیان کنیم. بند موصولی بخشی از ساختار جملهٔ مرکب است.جملهٔ مرکب جمله‌ای است ساخته‌شده از چند جملهٔ فرعی که از نظر دستوری محدودیتی برای تعداد جمله‌های درون خودش ندارد. بی‌پروایی در ساختار جملهٔ مرکب آن را به‌شکل تودرتو درمی‌آورد. به‌ویژه در این دوره و زمانه که بی‌مهابا و بلکه نسنجیده به کار می‌رود؛ چنانکه گاهی کارش از تودرتو به پیچیده و بلکه پیچ‌درپیچ می‌رسد! استفادهٔ نامناسب از این ساختار زبانی، جمله را برای مشکلات دستوری و معنایی بسیار آسیب‌پذیر می‌کند که نتیجهٔ آن دشوارفهم‌شدن نوشته است.دامنهٔ مطلبی که در ادامه می‌خوانید، برای آشنایی با دو موضوعِ «جملهٔ مرکب» و «بند موصولی» و نکته‌های کاربردی مربوط به آن‌ها محدود شده است. خوانندهٔ گرامی برای مطالعهٔ بیشتر دربارهٔ دیگر موضوع‌های مرتبط می‌تواند به منابع یادشده در پایان متن یا هر منبع معتبر دیگری مراجعه کند.انواع جملهجمله از یک نظر دو نوع است: یکی جملهٔ بدون فعل یا شبه‌‌جمله، دیگری جملهٔ متعارفِ فعل‌دار. شبه‌جمله جمله‌‌ای است که معنای کامل دارد ولی فعل ندارد؛ مانند «آفرین به تو!». جملهٔ فعل‌دار از نظر ساختمان دو نوع است: یکی جملهٔ ساده یا تک‌فعلی، دیگری جملهٔ مرکب که بیش از یک فعل دارد.«جملهٔ مرکب» جمله‌ای است که در آن دست‌کم دو فعلِ صرف‌شده به کار رفته باشد. این تعریف از جملهٔ مرکب، دو شرط لازم دارد: یکی اینکه هیچ‌کدام از این دست‌کم دو فعل، نباید همکرد (فعل کمکی) باشند. دوم اینکه آن دست‌کم دو فعلِ غیرکمکی باید صرف‌شده باشند. «صرف‌شده باشند» یعنی شخص و شمار و زمان داشته باشند. نمونهٔ چنین فعلی «خوردیم» است که از شنیدن آن می‌فهمیم: چند نفر، اشخاص حاضر، عمل خوردن، در گذشته.با این تعریف نمونهٔ جملهٔ مرکب چنین است: «وقتی زلزله آمد، من در شهر نبودم.» که در آن «آمد» و «نبودم» دو فعل صرف‌شده است که هیچ‌کدام همکرد (فعل کمکی) نیستند. اما جملهٔ «من دارم غذا می‌خورم» جملهٔ مرکب نیست. چون از دو فعلی که در آن می‌بینیم، «دارم» همکرد است. بدین ترتیب این جمله فقط یک فعل اصلی دارد و با یک فعل هم می‌شود جملهٔ ساده نه مرکب.انواع جملهٔ مرکبجملهٔ مرکب هم‌پایگینمونهٔ نوع اولِ جملهٔ مرکب به این شکل است: «به خانه رفت و لباس عوض کرد». به این‌شکل از جملهٔ مرکب، جملهٔ مرکب «هم‌پایگی» می‌گویند. در جملهٔ مرکب همپایگی چند بند (جملهٔ) مستقل هست که با «پیوندِ هم‌پایگی» (حرف ربط هم‌پایگی) پشت‌سرهم آمده‌اند. در جملهٔ نمونهٔ بالا، پیوند هم‌پایگی «و» است. در اینجا ممکن است به‌جای «و» نقطه بگذاریم و هیچ مشکلی هم پیش نمی‌آید. بدین شکل: «به خانه رفت. لباسش را عوض کرد.»جملهٔ مرکب وابستگینمونهٔ نوع دومِ جملهٔ مرکب به این شکل است: «به خانه رفت تا لباس عوض کند». به این‌شکل از جملهٔ مرکب، جملهٔ مرکب «وابستگی» می‌گویند. در اینجا دو جمله داریم که یکی وابسته به دیگری است. نمی‌شود جداگانه گفت «لباس عوض کند»؛ این تکه‌ای از کل است و وابسته به جملهٔ اول.در دستور زبان فارسی جدید که در حوزهٔ زبان‌شناسی بررسی می‌شود، وقتی می‌گویند «جملهٔ مرکب» منظورشان «جملهٔ مرکب وابستگی» است؛ جملهٔ هم‌پایگی را جملهٔ مرکب نمی‌دانند. در بیشتر کتاب‌های پژوهش دستور زبان، بندهای جملهٔ مرکبِ هم‌پایگی را مستقل و جداگانه در نظر می‌گیرند.از اینجا اصطلاح «بند» را بارها خواهیم دید. تعریف «بند» ساده است: هریک از جمله‌هایی که جملهٔ مرکب را می‌سازند؛ چه جملهٔ پایه باشد چه جملهٔ پیرو.جملهٔ مرکب وابستگیآشنایی با جملهٔ مرکب وابستگیجملهٔ مرکب وابستگی جمله‌ای است که دست‌کم از دو جمله (بند) تشکیل شده باشد: یکی از آن‌ها مستقل باشد و بتوان آن را به‌تنهایی به کار برد؛ دیگری مستقل نباشد و به آن جملهٔ دیگر وابسته باشد. به جمله‌ای که مستقل است «جملهٔ پایه» یا بند پایه یا جملهٔ اصلی می‌گویند و به جمله‌ای که وابسته است «جملهٔ پیرو» یا بند پیرو می‌گویند. به این نمونه نگاه کنید: «اگر هوا خوب باشد (جملهٔ پیرو)، به گردش می‌رویم (جملهٔ پایه)». بیشتر جمله‌های پیرو در اول خود «پیوند وابستگی» (حرف ربط) دارند که در جملهٔ نمونه پیش‌‌گفته واژهٔ «اگر» است.جملهٔ مرکب وابستگی ممکن است بیش از دو بند داشته باشد. بدین ترتیب که دو بخشِ پایه و پیرو آن هریک جملهٔ مرکب باشند و خودشان پایه و پیرو داشته باشند. به همین ترتیب این جمله‌های درونی نیز خود ممکن است جملهٔ مرکب باشند. از نظر ساختاری و دستوری، تودرتوییِ جمله‌های مرکبِ وابستگی محدودیت ندارد. البته که توانایی انسان برای درک‌کردن تعداد جمله‌های درون یک جمله، اندازه‌ای دارد و همین مانع نمی‌گذارد تعداد بندها از مقداری بیشتر باشد. البته «نمی‌گذارد» که... یعنی اگر واقعاً خواسته باشید خواننده بفهمد چه می‌گویید.انواع جمله‌های درون جملهٔ مرکب وابستگی۱ـ جملهٔ پایهجمله پایه یا بند پایه یا هسته آن جمله‌‌ای است که معمولا مستقل و بیشتر اوقات بیان‌کنندهٔ منظور اصلی گوینده است؛ ازاین‌رو آن را می‌توان به‌‌تنهایی به کار برد.دربارهٔ اصلی‌بودن جملهٔ پایهگفتیم جملهٔ پایه مستقل است و می‌شود آن را به‌‌تنهایی به کار برد. با این حال امکان دارد که چنین نباشد؛ یعنی نتوان آن را به‌تنهایی به کار برد. به این جملهٔ نمونه نگاه کنید: «نکند نامید شوی». در اینجا «نکند» جملهٔ پایه است و می‌بینیم که از نظر معنا مستقل نیست که بشود تنها آورد.در جملهٔ مرکب وابستگی‌ای که دست‌کم یک جملهٔ پایه و یک جملهٔ پیرو داشته باشد، جملهٔ پایه «از نظر معنا» لزوماً جملهٔ اصلی نیست. یعنی وابستگیِ جملهٔ پیرو به جملهٔ پایه در بسیاری از موارد جنبهٔ دستوری دارد نه معنایی. به زبان دیگر، اصلی و فرعی بودن دستوریِ جمله‌ها همیشه با اصلی و فرعی بودن معنایی آن‌ها مطابقت ندارد. ممکن است جمله‌ای که از نظر دستوری بند پیرو یعنی فرع است، از نظر معنایی جملهٔ اصلی باشد. برای نمونه به جملهٔ «وقتی که او آمد، ما رفته بودیم» توجه کنید. «وقتی که او آمد» از نظر دستوری جملهٔ پیرو است؛ زیرا چنانکه گفتیم و خواهیم گفت، بر سر آن «وقتی که» (پیوند وابستگی) آمده که نشانهٔ دستوریِ جملهٔ پیرو است. اما «او آمد» در مقایسه با جملهٔ «ما رفته بودیم»، از نظر معنایی فرع نیست اصل است. پس به یاد داشته باشید که جملهٔ پایه و جملهٔ پیرو را ظاهری و ساختاری و دستوری تعریف می‌کنند؛ نه معنایی.۲ـ جملهٔ پیرودر جملهٔ مرکب وابستگی، جمله پیرو یا بند پیرو یا جملهٔ وابسته بخشی است از جملهٔ مرکب که همراه با جملهٔ پایه می‌آید و به آن وابسته است. جملهٔ پیرو چنانکه گفتیم «اغلب» معنای کامل ندارد؛ یعنی جمله‌ای است با معنای ناقص که مفهومی همچون زمان یا شرط یا علت را به جملهٔ پایه می‌افزاید. با این توصیف جملهٔ پیرو نامستقل است و نمی‌توان آن را به‌تنهایی به کار برد.نکته: تبدیل جملهٔ پیرو به گروه اسمیاز ویژگی‌های جملهٔ پیرو این است که می‌توان آن را از شکل «بند» یعنی جمله، به شکل «گروه» درآورد. «گروه» در دستور جدید، هر واژه یا مجموعه‌ای از واژه‌‌های وابسته به هم است که در جمله نقش نحویِ مشخصی داشته باشد. مثلا به‌جای اینکه فقط یک واژه صفت باشد، چند واژهٔ وابسته با هم یک صفت باشد.حالا به این جملهٔ مرکبِ دو فعلی نگاه کنید: «وقتی که آفتاب طلوع کرد، از خانه بیرون آمدم». اکنون اگر جملهٔ پیروِ آن که «وقتی که آفتاب طلوع کرد» باشد، به گروه تبدیل بشود و به‌شکل «وقت طلوع آفتاب» درآید، این طور می‌شود: «وقت طلوع آفتاب از خانه بیرون آمدم». می‌بینیم که چنین کاری جملهٔ مرکبِ دو فعلی را تبدیل به جملهٔ سادهٔ یک‌فعلی می‌کند.توجه کنید که این ویژگی و نشانهٔ جملهٔ پیرو است و با جملهٔ پایه نمی‌توان چنین کاری کرد؛ جملهٔ پایه غیر از «بند» نمی‌شود.ویژگی‌های جملهٔ پیرو و تشخیص آن از جملهٔ پایهاصل و فرع بودنِ بندهای جملهٔ مرکب یعنی جملهٔ پایه و جملهٔ پیروِ آن، جنبهٔ دستوری یعنی ساختاری دارد نه معنایی. زیرا چنانکه پیش‌تر گفتیم، تعریف‌کردن و شناختنش با توجه به معنا گاهی قطعی نیست. به همین دلیل است که در دستور جدید کوشش کرده‌اند برای آن نشانه‌های ظاهری و دستوری بیان کنند.پیش از خواندن ادامهٔ این مطلب، اگر با تعریف «پیوند» آشنا نیستید، خوب است در همین نوشته به بخش «دربارهٔ پیوند (حرف ربط) در جملهٔ مرکب» نگاهی بیندازید. اکنون پنج روش را که با آن‌‌ها می‌توان جملهٔ پایه و جملهٔ پیرو را شناسایی کرد، به‌ترتیب اولویت برمی‌‌شماریم.۱ـ جملهٔ پیرو با «پیوند وابستگی» (حرف ربط) می‌آید؛ به سه شکل:ـ یا در اول جملهٔ پیرو می‌آید. مانند «مگر» در جملهٔ «نمی‌روم مگر سعید هم بیاید».ـ یا پیش از فعل جملهٔ پیرو می‌آید. مانند «وقتی که» در جملهٔ «درسم وقتی که تمام شد به شهرمان برمی‌گردم».ـ یا با «پیوند وابستگیِ گسسته» می‌آید که بخش اول آن در اول جملهٔ پایه و بخش دومش که همیشه «که» است در اول جملهٔ پیرو می‌آید. مانند «وقتی... که» در جملهٔ «وقتی به خانه رسیدم که دیگر شب شده بود».۲ـ اگر جملهٔ مرکب «پیوند وابستگی» نداشته باشد، با توجه به «وجه» فعل‌ها می‌توان فهمید کدام جمله پایه و کدام جمله پیرو است. «وجه» ویژگی‌ای از فعل است که نظر گوینده را دربارهٔ میزان قطعی‌بودن عمل نشان می‌‌دهد. در فارسی امروز سه وجه داریم: اخباری، التزامی، امری. وجه التزامی بیان‌کنندهٔ ویژگیِ داشتنِ امید و آرزو و امکان‌ و ضرورت و شرط و تردید است.اگر وجه یکی از فعل‌های جملهٔ مرکب اخباری باشد و دیگری التزامی، جمله‌ای که فعلش وجه اخباری دارد پایه است و آن که فعلش وجه التزامی دارد پیرو است. مانند «می‌خواهم (اخباری ـ پایه) به سفر بروم (التزامی ـ پیرو)». علامت ظاهریِ فعل التزامی داشتن «ب» در اول فعل است، یا داشتن فعل کمکی «باش»؛ مانند «بروم» و «رفته باشم».۳ـ اگر جملهٔ مرکب پیوند نداشته باشد و از وجه فعل‌ها هم نتوان تشخیص داد کدام جمله پایه و کدام پیرو است، باید به معنی توجه کرد. بدین شکل که برای نمونه در جملهٔ «کوشش کنید موفق شوید»، جمله «موفق شوید» پیرو است. چون از معنی برمی‌آید که یک «تا» یا «برای اینکه» در آغاز آن پنهان است. بدین شکل: «کوشش کنید تا موفق شوید» یا «برای اینکه موفق شوید، کوشش کنید.»۴ـ اگر از سه نشانهٔ پیش‌گفته نتوان جملهٔ پیرو را تشخیص دارد، باید دانست که آهنگ کلام یا طرز بیان جملهٔ پایه و جملهٔ پیرو متفاوت است. جملهٔ پیرو اگر پیش از جملهٔ پایه بیاید که اغلب چنین است، آهنگی دارد که نشان می‌دهد جمله تمام نشده است. اکنون همان جملهٔ «کوشش کنید موفق شوید» را در نظر بگیرید. حالا که می‌دانید کدام بند آن پیرو است، آن را بلند بخوانید و صدایش را گوش کنید.۵ـ پیش‌‌تر گفتیم که جملهٔ پیرو را می‌توان تبدیل به «گروه» کرد؛ ولی با جملهٔ پایه هرگز نمی‌شود این کار را کرد.حالا برای نمونه به جملهٔ مرکب «همین که شیر را باز کردم، آب فوران کرد» توجه کنید که جملهٔ اول آن پیرو است؛ به این دلایل: (۱) پیوند وابستگیِ «همین که» در اول آن است. (۲) منظور اصلی گوینده فوران‌کردن آب است. (۳) آن را می‌توان به این شکل گفت که «با بازکردن شیر، آب فوران کرد»؛ یعنی می‌توان تکهٔ «همین که شیر را باز کردم» را از بند تبدیل به گروه کرد.بند موصولی (جملهٔ پیرو موصولی)گفتیم جملهٔ پیرو به جملهٔ پایه وابسته است و چیزی به معنای آن می‌افزاید. جملهٔ پیرو را از نظر رابطه‌ای که با جملهٔ پایه دارد، پنج گروه کرده‌اند: قیدی، موصولی، متممی، شرطی، نقل قولی. در اینجا فقط به «بند موصولی» می‌پردازیم که هنگام نوشتن، گیر و گفت‌‌وگو دربارهٔ آن بسیار است و شناختن آن در عمل بیشتر به کار نویسندگان می‌آید.آشنایی با بند موصولیبند موصولی جملهٔ‌ پیروی است که همیشه پیوند آن «که» است. این نوع جملهٔ پیرو از نظر دستوری وابستهٔ اسم یا ضمیر یا گروهِ اسمیِ پیش از خودش است و دربارهٔ آن توضیح می‌دهد یا آن را توصیف می‌کند. مانند تکهٔ «که روی میزت است» که بعد از واژهٔ «کتابی» آمده؛ در جملهٔ «کتابی که روی میزت است، گلستان سعدی است».ممکن است بخواهید بدانید چرا به این نوع جملهٔ پیرو «بند موصولی» می‌گویند. «موصول» نام پیوندِ این نوع جملهٔ پیرو است که گفتیم همیشه «که» است. جملهٔ بعد از «که» را هم «صله» می‌نامند.از نظر کارکردی بند موصولی همان صفت است به‌شکل جمله. اکنون این دو نمونه را مقایسه کنید: (۱) واژهٔ «سرخ» که صفت است در جملهٔ «سیب سرخ را خوردم». (۲) بند موصولیِ «که سرخ بود» در جملهٔ «سیبی که سرخ بود را خوردم». اگر صفت طولانی باشد، آن را به‌شکل جملهٔ پیرو یعنی بند موصولی بیان می‌کنند.شکل و ساختار درونیِ بند موصولیبند موصولی اغلب با یک «ی» و سپس «که» شروع می‌شود و پس از آن جمله‌ای کامل می‌آید که می‌باید فعل هم داشته باشد. بند موصولی برای خودش فعل جداگانه دارد که غیر از فعل جملهٔ پایه است. ویژگیِ بند موصولی این است که ساختارش کامل و مستقل از بندهای دیگرِ جملهٔ مرکب است. ساختار و اجزای بند موصولی و جملهٔ مرکبی که درون آن است، نباید درهم برود و بُر بخورد.انواع بند موصولیبند موصولی بسته به اینکه موصوفش معرفه باشد یا نکره، دو نوع است که هریک کارکرد و ویژگی‌های خودش را دارد. اول جداگانه آن‌ها را می‌شناسیم، سپس به کاربرد این شناختن می‌پردازیم.بند موصولیِ محدودکننده (توصیفی)اگر اسمی که توصیف می‌شود به‌اصطلاح «نکره» باشد، بند موصولیِ آن از نوع محدودکننده (توصیفی) است. بند موصولی محدودکننده همانند صفت یا مضاف الیه است که دامنهٔ مصادیق موصوفش را محدود می‌کنند. مانند «که لباس قرمز داشت» برای «دختر» در جملهٔ «دختری که لباس قرمز داشت، بهترین دانشجوی کلاس شد». اینجا یعنی فقط آن دختری که لباس قرمز داشت بهترین دانشجوی کلاس شد؛ نه دختر دیگر. با توضیحی که بند موصولیِ محدودکننده دربارهٔ چیزِ توصیف‌شده‌اش می‌دهد، آن چیز از حالت نکره درمی‌آید و معرفه می‌شود؛ یعنی دقیق معلوم می‌شود چیست یا کیست. روشن است که این نوع بند موصولی را نمی‌‌شود حذف کرد؛ چون معنا را ناقص می‌‌کند. مثلا در جملهٔ نمونهٔ بالا، اگر نگوییم آن دختری که لباسش قرمز است، معلوم نمی‌شود کدام دختر بهترین دانشجوی کلاس است؛ گنگ می‌ماند.پیش‌تر گفتیم ساختار بند موصولی چنین است که یک «ی» به آن چیزی که توصیف می‌‌شود می‌چسبد و سپس «که» و بعد جملهٔ کاملِ بند موصولی می‌آید. در نمونهٔ بالا بدین شکل: «... دختر + ی + که + جملهٔ کامل». دربارهٔ این ساختار چند نکته هست:ـ یکی اینکه این «ی» که در ترکیب بند موصولی هست، «ی» نکره به نظر می‌رسد. اما برخی معتقدند این «ی» نکره‌ساز نیست؛ فقط برای ارتباط‌دادن بند موصولی است با موصوفش.ـ دیگر اینکه اگر پیش از موصوف بند موصولی، «این» یا «آن» بیاید، می‌توان «ی»‌اش را نگفت. در این حالت آن جملهٔ نمونهٔ ما بدین شکل می‌شود: «آن دختر که لباس قرمز داشت، بهترین دانشجوی کلاس شد.» توجه کنید که آوردن صفت اشارهٔ «این» و «آن» خودش موصوف را معرفه می‌کند؛ چون انگار داریم با دست نشان می‌دهیم موصوفمان چیست یا کیست.ـ دربارهٔ این آخری نکتهٔ‌ دیگری نیز هست. گاهی چنین می‌شود که «این» و «آن» یا «صفت عالی» را پیش از موصوفی می‌آوریم که «ی» نکره دارد. در این حالت سخن نوعی تناقض پیدا می‌کند. زیرا صفت اشاره و صفت عالی که معرفه‌کننده‌اند با موصوفی آمده‌اند که نکره است؛ هم علامت معرفه هست و هم علامت نکره. مانند «این» و «بهترین» برای «کتابی» در این دو جمله: «این کتابی که خریدی، خیلی خواندنی است»، «بهترین کتابی که خوانده‌ام، این است».دراین‌باره علاوه بر اینکه گفتیم برخی می‌گویند آن «ی» در واقع نکره‌ساز نیست بلکه از ساختارهای بند موصولی است، برخی نیز گفته‌اند معرفه‌کنندگیِ بند موصولی، موصوف با ظاهر نکره را معرفه کرده است. بدین ترتیب با این دو توضیحِ منطقی یا شاید توجیه، آن تناقض ظاهری در زبان را حل کرده‌اند.بند موصولی غیرمحدودکننده (توضیحی)اگر اسمی که توصیف می‌شود به‌اصطلاح «معرفه» باشد، محدود کردن دامنهٔ مصادیق دربارهٔ آن معنا ندارد؛ زیرا مصداق آن خودبه‌خود مشخص هست. آن بند موصولی که پس از اسم معرفه بیاید، بند موصولی از نوع غیرمحدودکننده (توضیحی) است. مانند «که الهام‌بخش مولاناست» برای «شمس تبریزی» در جملهٔ «شمس تبریزی که الهام‌بخش مولاناست، بسیار سفر می‌کرد». در اینجا یک شمس تبریزی داریم که همه می‌شناسند؛ گفتن اینکه «الهام‌بخش مولاناست» در چه‌کسی‌بودنش هیچ تأثیری ندارد.وجود بند موصولی غیرمحدودکننده از نظر دستوری الزامی نیست. مانند اینکه از جملهٔ «معلم از هوشنگ که درسش خوب است راضی است»، تکهٔ «که درسش خوب است» را حذف کنیم. این‌شکلی می‌‌شود: «معلم از هوشنگ راضی است». می‌بینیم که هیچ کم‌وکسری هم ندارد. بند موصولی در چنین جایی فقط برای توضیح و تکمیل معنای موصوف می‌‌آید.بند موصولی بلاتکلیف!گاهی به نظر می‌رسد «ی» چسبیده به موصوفِ بند موصولی واقعاً همان است که نکره می‌کند؛ ولی بند موصولی هم که آمده تا معرفه‌اش بکند، معرفه‌اش نمی‌کند. از نظر کارکردی دربارهٔ این نوع بند موصولی نمی‌شود گفت محدودکننده هست یا نیست. مانند این جمله: «چیزهایی که نمی‌توان به زبان آورد شنیده‌‌ام.» می‌بینیم که «چیزهایی» بی‌شک نکره است؛ بند موصولیِ «که نمی‌توان گفت» را هم دارد که دربارهٔ آن توضیح می‌دهد. اما این توضیح آن را معرفه نمی‌کند؛ همچنان نکره مانده است.اگر خواسته باشید بیشتر در منابع بخوانید، بند موصولی محدودکننده را «تحدیدی» یا «توصیفی» نیز نامیده‌اند. به بند موصولی غیرمحدودکننده، «غیرتحدیدی» یا «توضیحی» هم می‌گویند.اکنون کاربرد آنچه گفتیم:جای بند موصولی در جملهٔ مرکب و جابه‌‌جاکردن آنگفتیم جای معمولِ بند موصولی بین یکی از واژه‌های جملهٔ اصلی و فعل آن است. توجه کنید در واقع جمله‌ای است که گوینده آن را در میان دو جزء از اجزای یک جملهٔ دیگر می‌آورد. پس اگر طولانی باشد، بین دو بخش از جملهٔ اصلی فاصله‌ای کش‌دار می‌اندازد که انسجام آن را از میان می‌برد. این وضعیت ممکن است از نظر معنا موجب گسستگی جملهٔ اصلی بشود و درک معنایش را دشوار کند.به همین دلیل در بیشتر زبان‌ها چنین بند موصولی‌‌ای را درمی‌آورند. آن را از جای معمولش خارج می‌کنند و به بعد از فعل جملهٔ پایه می‌برند. غیر از بند موصولی طولانی، بند موصولی‌هایی که اطلاعات نو یا تقابلی دارند نیز عموماً جابه‌جا می‌شوند. در گلستان سعدی نمونهٔ خوبی از این کار هست؛ آنجا که می‌گوید: «پارسایی را دیدم [...] که زخم پلنگ داشت». جملهٔ اولیه چنین چیزی بوده است: «پارسایی را که زخم پلنگ داشت دیدم.»موقعیت‌های دیگری هم هست که در آن جابه‌جاکردن بند موصولی به دادمان می‌رسد. از جمله اینکه اگر فعل بند موصولی (جملهٔ پیروِ موصولی) و جملهٔ پایه‌اش هر دو یکی باشد، جملهٔ مرکب دچار تتابع افعال می‌شود و پردازش زبانی یعنی فهمیدن را دشوار می‌کند. این در عمل یعنی دو فعل پشت‌سرهم می‌آید. مانند این جمله: «او نویسنده‌ای که این کتاب را نوشته است است». برای گرفتار نشدن به این وضعیت، اینجا نیز بند موصولی را از موصوفش جدا می‌کنند و به‌جایش می‌گویند: «او نویسنده‌ای است که این کتاب را نوشته است».گفته بودیم که بند موصولی اغلب بی‌درنگ پس از موصوفش می‌آید. اینجا گفتیم که البته هرگاه نیاز باشد می‌توانیم آن را از موصوفش دور کنیم و به پایان جملهٔ مرکب اصلی ببریم. زبان‌شناسان فرایند این جابه‌جایی را «قاعدهٔ ترجیح خروج» می‌نامند.از سوی دیگر باید دانست که همهٔ بندهای موصولی را نمی‌توان از موصوفش جدا کرد و به پایان جمله برد. این کار در واقع برای بند موصولی محدودکننده است؛ برای بند موصولی غیرمحدودکننده خوب از کار درنمی‌‌آید و جمله را بدساخت می‌کند. برای نمونه به‌جای «دختری که لباس قرمز داشت، بهترین دانشجوی کلاس شد»، می‌توان گفت «دختری بهترین دانشجوی کلاس شد که لباس قرمز داشت». اینجا بند موصولی محدودکننده است و «بهترین دانشجوی کلاس» را به آن «دختری که لباس قرمز داشت» محدود می‌کند. ولی به‌‌جای «پدرم که ناراحت به نظر می‌رسید مرا صدا زد»، خوب به نظر نمی‌رسد که بگوییم «پدرم مرا صدا زد که ناراحت به نظر می‌رسید». اینجا «پدرم» معرفه است و بند موصولی‌اش غیرمحدودکننده.همین حرف را جور دیگر بدین شکل گفته‌اند که اگر موصوفِ بند موصولی اسم خاص یا ضمیر باشد، بند موصولی باید چسبیده به آن بیاید؛ نمی‌توان آن را جابه‌جا کرد. برای نمونه نمی‌گوییم «نادر امروز بازگشت که دیروز به شیراز رفته بود»؛ می‌‌گوییم «نادر که دیروز به شیراز رفته بود امروز بازگشت». این حرف چگونه با آن که پیش‌‌تر گفتیم یکی است؟ بدین شکل که اسم یا ضمیر معرفه است؛ پس اگر موصوفِ بند موصولی بشود، بند موصولی‌اش از نوع غیرمحدودکننده می‌شود و همان‌طور که گفتیم جابه‌جا کردن آن درست درنمی‌آید.به نظر می‌رسد به‌طور کلی امروزه روان‌تر و کم‌دردسرتر است که بند موصولی محدودکننده را به‌روش سعدی با «قاعدهٔ ترجیح خروج» به آخر جمله ببریم. چون حتی اگر دو فعل یکی نباشد که مانند آن نمونه «است است» از کار در بیاید، باز جملهٔ مرکبِ طولانی با چنین ساختاری گیج‌کننده یا دست‌کم دشوارفهم است.این‌همه که گفتیم دراین‌باره بود که وقتی بند موصولی مشکل‌ساز شده است، چگونه آن را درون همان جملهٔ مرکب تغییر بدهیم که درست بشود. با بند موصولیِ مشکل‌ساز کار دیگری هم می‌شود کرد: می‌شود آن را به‌کلی از جملهٔ مرکب درآورد و در جملهٔ مستقل بعدی بیان کرد؛ یعنی تبدیل‌کردن جملهٔ مرکب به دو جمله. خیلی وقت‌ها بهتر هم هست.کمی پایین‌تر در بخش «سه راهکار برای تتابع افعال و بند موصولی طولانی» بیشتر به این موضوع می‌پردازیم؛ در مطلب دیگری با نام «نوشتنِ روان و آسان‌فهم با جمله‌های کوتاه و ساختار پیش‌پرداز» دربارهٔ جملات بلند و پیچیده گفته‌ایم.دربارهٔ پیوند (حرف ربط) در جملهٔ مرکب«پیوند» از اجزای مهم ساختار جملهٔ مرکب است که تا اینجای مطلب چند بار حرفش را زده‌ایم. چون بهتر شناختن آن کمک می‌کند بتوانیم با مهارت بیشتری با جملهٔ مرکب کار کنیم، در این بخش درباره‌اش بیشتر می‌گوییم. شناختن «پیوند» کمک می‌کند جملهٔ پایه و جملهٔ پیرو را در جملهٔ اصلی تشخیص بدهیم و شیوهٔ ترکیب‌کردن آن‌ها را در جملهٔ مرکب بشناسیم. با این آگاهی جملهٔ مرکب را از نظر معنا بهتر می‌فهمیم و هنگام نوشتنش یا اصلاح‌کردن یا بازنویسی‌کردنش می‌توانیم جملهٔ درست‌‌تر و روان‌تر و روشن‌تری از کار آوریم.«پیوند» که در دستور قدیم به آن «حرف ربط» می‌گویند، واژه‌ای است که با آن دو یا چند کلمه یا جمله را به هم ربط می‌دهند. شاید معروف‌ترینِ پیوندها «که» باشد. برای روشن‌شدن ذهن، اینجا چندین پیوند (حرف ربط) را نمونه می‌آوریم. ضمناً می‌بینیم که بیشترشان در ترکیب خود «که» دارند:آنجا که، آن دم که، اگر، اگرچه، اگرچند، از آن روز که، از آنکه، اکنون که، الان که، با آنکه، بدان‌سان که، به‌شرط آنکه، به‌فرض آنکه، به‌جز که، به‌محض آنکه، بی‌آنکه، پس از آنکه، پیش از آنکه، پیش‌تر از آنکه، تا، جایی که، چنان‌که، چندان که، چنین که، چون، چون‌که، در حالی که، علاوه بر آنکه، گذشته از آنکه، مگر که، نه... و بس، وقتی که، هرچند، هروقت که، هرگاه، هرگاه که، همان دم که، همان روز که.انواع پیوند از نظر نقش در جملهپیوندها از نظر نقشی که در جمله دارند دو نوع هستند: «پیوند هم‌پایگی» و «پیوند وابستگی».ـ پیوند هم‌پایگی همان است که «جملهٔ مرکب هم‌پایگی» را می‌سازد؛ همان که گفتیم بیشترِ دستورپژوهان آن را جملهٔ مرکب در نظر نمی‌گیرند.ـ پیوند وابستگی دو یا چند جمله را که میان آن‌ها رابطهٔ پایه و پیروی برقرار است، به هم ربط می‌دهد و «جملهٔ مرکب وابستگی» می‌سازد. همان که گفتیم آن را جملهٔ مرکب واقعی می‌دانند و موضوع مطلبی است که می‌خوانید.انواع پیوند وابستگی از نظر ساختمان واژهپیوندهای وابستگی از نظر ساختمانِ کلمه دو نوع هستند: «پیوند بسیط» (ساده) و «پیوند مرکب». پیوند ساده از یک واژه و پیوند مرکب از بیش از یک واژه درست شده که دیدیم اغلب «که» هم در ترکیب آن هست.ـ نمونهٔ پیوند وابستگی ساده: که، اگر، چون، چو، تا، مگر.ـ نمونهٔ پیوند وابستگی مرکب: وقتی که، برای اینکه، قبل از اینکه، بعد از اینکه، به‌محض اینکه، بدون اینکه، به‌دلیل اینکه، در صورتی که، مگر اینکه.انواع پیوند وابستگی مرکبپیوند وابستگی مرکب خودش دو نوع است: «پیوند وابستگی پیوسته» و «پیوند وابستگی گسسته».ـ ویژگی پیوند پیوسته این است که تمام واژه‌‌های ساختمان آن در جمله، پشت‌سرهم و بدون فاصله می‌آید. مانند «در صورتی که» در جملهٔ «کتاب را می‌آورم؛ در صورتی که یادم بماند».ـ ویژگی پیوند گسسته این است که اجزای آن در جمله پشت‌سرهم نمی‌آید؛ یعنی میان تکه‌هایش فاصله می‌افتد. بدین شکل که بخش اول آن در آغاز جملهٔ پایه می‌آید، بخش دوم آن که همیشه «که» است، در آغاز جملهٔ پیرو می‌آید. مانند «چنان... که» در جملهٔ «چنان تظاهر کرد که کسی نفهمید». پیش‌‌تر گفتیم که از راه‌های تشخیص جملهٔ پیرو، یکی توجه به جای «پیوند» آن است.جای پیوند وابستگی در ساختار جملهٔ مرکبدربارهٔ جای پیوند وابستگی و کارکرد آن در ساختار جملهٔ مرکب پیش‌تر گفتیم. در اینجا دو نکتهٔ کاربردی به آنچه گفتیم اضافه می‌کنیم.۱ـ جای پیوند فقط در اول جملهٔ پیرو است؛ سرِ جملهٔ پایه نمی‌آید. پس جملهٔ پایه و جملهٔ پیرو هر دو نباید پیوند داشته باشند؛ منطقی نیست و نادرست است. از آنجا که پیوند فقط نشانهٔ جملهٔ پیرو است، اگر این کار را بکنیم، انگار جملهٔ مرکبی داریم با دو جملهٔ پایه و بدون جملهٔ پیرو. مانند «گرچه» و «ولی» در این جمله: «گرچه هوا سرد است، ولی برف نمی‌بارد». درست این است که یا بگوییم «گرچه هوا سرد است (پیرو)، برف نمی‌بارد (پایه)». یا بگوییم «هوا سرد است (پایه)؛ ولی برف نمی‌بارد (پیرو)».۲ـ «که» اول بند موصولی را در سه حالت می‌شود نگفت. یکی اگر بند موصولی بعد از جملهٔ پایه بیاید؛ یعنی بعد از فعلش. مانند: «این چه‌کسی بود که آمد؟» یا «این چه‌کسی بود آمد؟». دوم اگر «که» بعد از عبارت‌های مبهم بیاید. مانند: «هرکس که کوشش کند موفق می‌شود» یا «هرکس کوشش کند موفق می‌شود». نمونهٔ عبارت مبهم مانند: هرکس، هرجا، آنچه، هریک، هرکدام. سوم اگر یکی از این عبارت‌های مبهم مفعول شود و «که» بعد از آن بیاید. مانند: «هرکس را که دیدی بگو بیاید» یا «هرکس را دیدی بگو بیاید».دانستن این نکته به چه کار می‌آید؟ کاربردش این است که اگر دیدید چند «که» پشت‌سرهم افتاده و خواستید آن‌ها را کم کنید، می‌دانید کدام «که»ها را می‌توانید بردارید که جمله را خراب نکند. برای نمونه به تکهٔ «نتیجه گرفت که دنیایی که» در این جملهٔ نگاه کنید: «می‌توان چنین نتیجه گرفت که دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم،...». اینجا می‌‌شود بگوییم «می‌توان چنین نتیجه گرفت دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم،...»؛ ولی نمی‌شود بگوییم «می‌توان چنین نتیجه گرفت که دنیایی در آن زندگی می‌کنیم،...». می‌بینیم جمله ایراد پیدا می‌کند؛ درست درنمی‌آید.سه راهکار برای دو مشکل تتابع افعال و برای بند موصولی طولانیبه این دو مشکل که اینجا خواهیم گفت، پیش‌تر در بخش «جای بند موصولی در جملهٔ مرکب و جابه‌‌جاکردن آن» اشاره کرده‌ایم. ولی چون بر روانی‌ نوشته تأثیر می‌گذارند، برای تأکید و شرح بیشتر در اینجا به آن‌‌ها جداگانه نیز می‌پردازیم. اول دربارهٔ هریک از دو مشکل می‌گوییم؛ در آخر راه‌حل هر دو را یکجا می‌آوریم.مشکل پی‌درپی شدن افعالِ جملهٔ مرکب (تتابع افعال)تتابع افعال در اینجا یعنی دو فعلِ صرف‌شدهٔ جملهٔ مرکب بدون فاصله پشت‌سرهم بیفتد؛ یعنی فعل جملهٔ پایه و فعل جملهٔ پیرو. نمونه‌اش تکهٔ «به خاطر بسپارید، یادآوری می‌کنم» است در جملهٔ «نکته‌ای را که باید خوب به خاطر بسپارید، یادآوری می‌کنم». اینجا فعل اصلی و فعل بند موصولی پی‌‌درپی شده‌‌اند. به این وضعیت «تتابع افعال» می‌گویند.اشکالش چیست؟ این است که اگر از آن نمونهٔ ناجورِ «است است» هم بگذریم که پیش‌تر درباره‌اش گفته‌ایم، تتابع افعال به‌طور کلی جمله را از کمی تا خیلی گیج‌کننده می‌کند؛ به‌ویژه که جملهٔ مرکب ما بلند و پیچیده با بندهای پیرو طولانی باشد.مشکل گسستگی معنا با بند موصولی طولانیگفتیم که بند پیرو موصولی وسط جملهٔ مرکب می‌آید و دربارهٔ یکی از اجزای جمله توضیحی می‌دهد. چون بند موصولی به‌اصطلاح وسط حرف می‌آید، اگر طولانی باشد، میان اجزای جمله و فعل فاصله می‌اندازد. در این حالت انتظار خواننده برای رسیدن به فعل و دریافتن مفهوم اصلی که «عمل» باشد به طول می‌کشد.ایرادش چیست؟ به‌طور کلی برای «فهمیدن» جمله، «فعل» مهم‌ترین چیز است و به همین دلیل گوینده باید آن را هرچه زودتر به خواننده بدهد. بند موصولیِ طولانی با فاصله‌ای که بین جملهٔ اصلی و فعلش می‌اندازد، بار ذهن را برای فهمیدن سنگین می‌کند. در این وضعیت خواننده باید نیمهٔ اول جملهٔ اصلی را در ذهن نگه دارد، یک جملهٔ جدید را که بند موصولی باشد بفهمد، بعد نیمهٔ دوم جمله اصلی را که فعلش باشد بخواند تا بتواند دو بخش جمله را ربط بدهد و معنا را درک کند. این تازه برای وقتی است که جملهٔ مرکب یک پایه و یک پیرو داشته باشد؛ اگر از این پیچیده‌تر باشد ممکن است ناچار بشود چند بار دیگر هم این از فاصله‌‌ها تحمل کند.گفتن این توضیح به‌نظر واجب می‌‌آید که ساختار دستوریِ زبان‌هایی همچون انگلیسی و فرانسه طوری است که فعل آن‌ها در بخش اول جمله است؛ به همین دلیل مشکل پیش‌گفته در آن‌ها پیش نمی‌آید. یعنی خواننده اول فعل را می‌بیند بعد حرف‌‌ها دیگر را؛ پس طول‌کشیدن حرف‌های دیگر عیبی ندارد. ولی اگر در جمله‌بندیِ زبان فارسی که ساختارش به‌اصطلاح «فعل‌آخر» است، از این زبان‌ها پیروی کنیم و وسطش شرح‌های دراز از نوع بند موصولی بیاوریم، فهمیدن جمله سخت و گاهی ناممکن می‌شود.سه راهکار برای هرجور جملهٔ مرکب پیچیده یا طولانی۱ـ فعل جملهٔ پایه را تا می‌شود پیش از «که»ی بند موصولی بیاوریم. این همان «قاعدهٔ ترجیح خروج» است که گفته‌ایم.۲ـ تلاش کنیم جمله را به‌شکلی تغییر بدهیم که بعضی فعل‌های جملهٔ مرکبِ طولانی حذف بشوند. مثلاً همان‌طور که گفتیم، جمله‌های پیرو را به گروه تبدیل کنیم. البته در این کار باید دقت کرد؛ زیرا با کنارگذاشتن هر فعل، مقداری از مفاهیم از بین می‌روند.۳ـ جملهٔ مرکب طولانی را که گفتیم ممکن است خیلی هم تودرتو باشد، به جمله‌های مستقل کوتاه‌تر خرد کنیم. این راه سوم از دو تای دیگر بهتر است.مشکل مفعول و «را» در جملهٔ مرکبمی‌دانید که «را» در فارسی امروز علامت مفعول است و هر جمله‌ای ممکن است مفعول داشته باشد. اگر جای «را» نادرست باشد، معلوم نمی‌شود مفعول کدام قسمت از جمله است؛ گم می‌شود. مفعول از اجزای مهم سخن است؛ اگر گم بشود، سخن مبهم می‌‌شود و خوانند را گیج و سردرگم می‌کند.حالا این را که هر جمله ممکن است مفعول داشته باشد، بگذارید کنارِ اینکه جملهٔ مرکب در واقع بیش از یک جمله است که ممکن است تودرتو نیز باشد و هر تویش یک مفعول داشته باشد. از سوی دیگر ممکن است کلمه‌ای که مفعول است، به‌شکلی در جملهٔ پایه و جملهٔ پیرو مشترک باشد و این تکرار در نظر نویسنده ناخوشایند بیاید که بخواهد حذفش کند. مثلا چنانکه خواهیم گفت، در یکی مفعول باشد و هم‌زمان در دیگری فاعل. چنین ویژگی‌هایی جملهٔ مرکب را اشکال‌خیز و گاهی پیچیده می‌کند.در این بخش دربارهٔ مفعول و جای «را» در جملهٔ مرکب، چند نکتهٔ‌ کاربردی می‌گوییم.گم‌شدن مفعول در ترکیب جملهٔ پایه و جملهٔ پیروگفتیم که بند پایه و بند پیرو در جملهٔ مرکب از نظر ساختاری نه معنایی، مستقل هستند و اجزای‌شان باید جداگانه کامل باشد. معنی‌اش این است که نمی‌شود بخشی از جملهٔ پایه هم‌زمان و به‌‌اشتراک، بخشی از جملهٔ پیرو باشد. مثلاً یک کلمه در جملهٔ پایه مفعول باشد و همان بدون تکرار، در جملهٔ پیرو نهاد باشد. از سوی دیگر نمی‌شود یک بخش یا واژه در یک جمله، دو نقش متفاوت داشته باشد. مثلاً هم «مفعول» و هم «نهاد» یا فاعل باشد.برای نمونه این جملهٔ مرکب را ببینید: «نکته‌ای را که باید به خاطر داشت، این است...». در این جمله «نکته... این است...» بند پایه و «نکته‌‌ای را که باید به خاطر داشت...» بند پیرو از نوع موصولی است. می‌بینید که «نکته» در بند پایه نهاد و در بند پیرو مفعول است. حالا توجه کنید در اینجا با اینکه «نکته» در دو جمله دو نقش جداگانه دارد، یک بار آمده و میان آن دو مشترک است.این وضعیت دو اشکال دارد: یکی اینکه «نکته» در جایگاه نهاد «را»ی نشانهٔ مفعول گرفته؛ یعنی از نظر معنا نهاد است ولی از نظر زبانی مفعول شده. در واقع این‌شکلی شده: «نکته را این است». دیگر اینکه «نکته» در جایگاه مفعول با فعل لازم آمده که هیچ‌گاه با مفعول نمی‌آید. این‌طور شده: «نکته را... است»(؟)برای اینکه این‌جور نباشد باید به این شکل گفت: «نکته‌ای که باید آن را به خاطر داشت، این است...». در این شکل از جمله، «نکته» یک بار در جایگاه نهادِ بند پایه آمده، یک بار هم جداگانه با ضمیر «آن» در جای خودش در درون بند موصولی آمده و «را» گرفته است.گم‌شدن مفعول‌ها در میان جملهٔ مرکب آن را گاهی بسیار گیج‌کننده می‌کند. اگر بگویید به این بدی‌ها هم نیست، می‌گویم تکرار همین اشکال‌های ناپیدا و ابهام‌های رقیق خردخرد نوشتهٔ آدم را تیره و فهمیدنش را دشوار می‌کند.جای «را»ی مفعولی که بند موصولی داردبه‌طور کلی جای «را» باید نزدیک‌ترین جا به مفعول، بلکه چسبیده به خودش باشد. برای نمونه این جمله که «سودان استرداد فلانی از مصر را تقاضا می‌کند» اشکال دارد؛ زیر «از مصر» میان «را» و «فلانی» که مفعول است فاصله انداخته. درستش این‌شکلی است که «سودان استرداد فلانی را از مصر تقاضا می‌کند».حالا سؤال این است که اگر مفعول وابسته داشته باشد، جای «را» درست بعد از مفعول است یا پس از وابسته‌‌هایش؟ «مفعول وابسته داشته باشد» یعنی مفعول به‌جای یک واژه، به‌‌شکل «گروه» یا «بند» (جمله) باشد. پاسخ این است که امروزه می‌گویند «را» بعد از وابسته‌های مفعول می‌آید؛ مگر اینکه وابستهٔ مفعول «بند موصولی» باشد.اگر وابستهٔ‌ مفعول بند موصولی باشد، «را» باید پیش از «که»‌ی بند موصولی بیاید؛ نه آخر بند موصولی که وابسته‌اش است. در نتیجه به‌‌جای جملهٔ «فیلم خوش‌ساختی که فرهادی کارگردانی کرده را دیده‌ای؟» باید گفت «فیلم خوش‌ساختی را که فرهادی کارگردانی کرده دیده‌ای؟». پس «را» باید پیش از بند موصولی و درست بعد از مفعول بیاید.تناقض همراه‌بودنِ مفعول نکره با «را» و بند موصولیِ معرفه‌کنندهبه‌طور کلی «را» برای مفعولی می‌آید که از نظر معنایی و دستوری معرفه و معیّن باشد، نه نکره و نامعین. به زبان دیگر برای مفعولی که نکره باشد «را» نمی‌آوریم. برای نمونه گاهی می‌گوییم «کتاب خریدم». می‌بینیم که «را» ندارد چون اینجا کتاب نکره است؛ معلوم نیست کدام کتاب است. گاهی هم می‌گوییم «آن کتاب را خریدم». اینجا چون با «آن»‌ به «کتاب» اشاره کرده‌ایم، معرفه شده و به همین دلیل «را» هم گرفته است.بند موصولی این قاعده را تغییر می‌دهد. یعنی مفعولی که یای نکره داشته باشد، اگر با بند موصولی همراه باشد، با اینکه ظاهراً نکره است، «را» می‌گیرد که گفتیم جایش پشت «که»ی بند موصولی است. پس می‌گوییم «خانه خریدم» و می‌گوییم «خانه‌ای را که پسندیدی خریدم».این تناقضِ مفعول نکره با «را»ی علامت معرفه چگونه درست می‌شود؟ یکی اینکه پیش‌تر گفتیم بند موصولی دربارهٔ موصوفش توضیحی می‌دهد و معرفه‌‌کننده است. دیگر اینکه گفتیم بعضی می‌گویند آن «ی» اول بند موصولی را اصلاً نباید «ی» نکره دانست. کارکرد نکره‌کنندگی ندارد؛ فقط جزء ساختار بند موصولی است.دربارهٔ نشانهٔ «را»ی مفعول، این مطلب را نیز بخوانید: «را را سر جایش بگذارید»کتاب‌شناسی (منابع)۱ـ دست‌نامه ویرایش / بهروز صفرزاده ــ تهران: کتاب سده، ۱۳۹۶۲ـ دستور زبان فارسی / پرویز ناتل خانلری ــ تهران: انتشارات توس، ۱۳۹۶۳ـ دستور زبان فارسی ۲ / حسن انوری و حسن احمدی گیوی ــ تهران: انتشارات فاطمی، ۱۳۹۰۴ـ غلط ننویسیم / ابوالحسن نجفی ــ تهران: سمت، ۱۳۷۱۵ـ فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی / علاءالدین طباطبایی ــ تهران: فرهنگ معاصر، ۱۳۹۵۶ـ کارگاه دستور زبان فارسی / دکتر مونا ولی‌پور ـ تهران: موسسه ویراستاران حرفه‌ای پارس۷ـ کارگاه ویرایش و درست‌نویسی / محمدمهدی باقری و مهدی صالحی ــ تهران: موسسه ویراستاران حرفه‌ای پارس۸ـ مبانی درست‌نویسی زبان فارسی معیار / ناصر نیکوبخت ــ تهران: نشر چشمه، ۱۳۸۹۹ـ نگارش و ویرایش / احمد سمیعی (گیلانی)؛ ویرایش ۳ ــ تهران: سمت، ۱۳۹۸لینکدین و توئیتر نویسنده.دستور زبان کاربردی برای نویسندگی بهتر: جملهٔ مرکب و جملهٔ پیرو موصولی (بند موصولی) https://vrgl.ir/jEzw6 https://vrgl.ir/SGz7A https://vrgl.ir/UssfC https://vrgl.ir/ZcZ7j https://vrgl.ir/yHtJ0 https://vrgl.ir/Vouu5 https://vrgl.ir/ZPcTe https://vrgl.ir/0VGgh پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورSat, 11 Jun 2022 17:22:46 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/از-سرِ-سمنان-تا-در-سیستان-میهنم-چربی-تنم-xiuh7mcgyodvنوروز امسال از تهران تا سمنان و خراسان نزدیک سیستان، در چند منطقه غذا خوردیم. یک ویژگی در غذای غذاخوری‌های مناطق گوناگون چشمگیر بود... .اول: املت در جادهٔ سمنانمسافرت نوروزانهٔ ما اگر باشد، اغلب به‌سمت خراسان است. امسال هم همین بود. کلهٔ سحر راه افتادیم با این برنامه که صبحانه را در جاده، اول‌های استان سمنان بخوریم.گرسنگی که غالب شد در یکی از این مجتمع‌های خدمات مسافرتی زدیم کنار. اتفاقاً همان جایی بود که در مسافرتِ چند سال قبل صبحانه خورده بودیم. ماشین را بردیم درست همان جای دفعهٔ قبل نگه داشتیم. پیاده که شدیم دیدیم آن چند تا مغازهٔ کنار هم، همگی بسته‌اند و پیدا هم هست که خیلی وقت است تعطیل‌اند: خالی و خاک‌گرفته. چند قدم آن‌طرف‌تر چادری برپاکرده بودند تویش صبحانه می‌فروختند. داخلش یک کرسی گذاشته بودند برای چهار نفر و کنارش هم به‌اندازهٔ نشستن شش نفر جا بود. کنار این دو سفرهٔ مشتری، جای کوچکی هم بود که یک چراغ پیک‌نیکی گذاشته بودند. یک نفر نشسته‌ بود کنار آن، ماهیتابه را می‌گذاشت روی گاز و برای مشتری املت یا نیمرو درست می‌کرد.املت را که سفارش دادیم دست‌به‌کار شد. روغن را برداشت و شِرر خالی کرد توی ماهیتابه؛ رب زد و تخم‌مرغ. گفتیم چه‌همه روغن! منتظر بودیم که تمام شود بدهد ببریم؛ دیدیم آخر کار از روی میهمان‌نوازی دوباره روغن ریخت توی آن و هم زد. آبلیمو و سبزی هم که نداشت. چه می‌شد گفت؟ بالاخره چند نفر بودیم هرکدام یک مقداری خوردیم. من که چند لقمه خوردم زد زیر معده‌ام. بلند شدم رفتم قدم بزنم رد کند؛ نفهمیدم بقیه تمامش کردند یا نه.دوم: ته‌چین در شاهرودتعریف ته‌چین‌های گرمسار را خیلی شنیده‌ام. شکمو نیستم و خوردن از آن کارهایی نیست که دوست داشته باشم. ولی می‌خواستم ببینم این ته‌چین که این‌همه تعریفش را می‌کنند چیست. بنا بود ناهار را در شاهرود بخوریم. گشتیم از اینترنت یک غذاخوری معتبر پیدا کردیم. راهیاب آنلاین ما را برد تا دم رستوران. سالنش شلوغ بود؛ خیلی شلوغ بود. هیچ خبری هم از کرونا و فاصله‌گذاری اجتماعی نبود. کارکنان رستوران از پشت دخل تا داخل سالن هیچ‌کدام ماسک نزده بودند. این که از این.گفتند اول سفارش بدهید، بعد صبر کنید ببینید کدام میز خالی می‌شود، آن‌وقت بیایید بگویید غذا را بیاوریم. در غذاهایش دو سه جور ته‌چین داشت. ما دو تا سفارش دادیم که سه‌نفری بخوریم. میز خالی زود پیدا شد ولی غذا آوردنشان خیلی طول کشید. گمانم نیم ساعت یا بیشتر معطل شدیم. غذا را مطابق معمول غذاخوری‌های باکیفیت در ظرف‌های مسی آوردند. درِ دیگچه را باز کردم که ببینم چیست این ته‌چین؛ پلو سفید بود. همراهان گفتند که این را باید سروته کنی توی آن سینی. خلاصه پس از اجرای مراسم معلوم شد که پلوست که داخلش گوشت یا مرغ با چیزهای دیگر هست. مشتاقانه قاشق را گذاشتم توی دهنم ببینم چه‌جوری است: شور بود و روغن‌چکان؛ چربِ چرب. دیگر پولش را داده بودیم. چاره که نداشتیم. خوردیم رفت. اضافه‌اش را هم بردیم ریختیم کنار جاده برای حیوان‌ها. ولی نفهمیدم این‌همه آدم که به آن رستوران می‌آمدند، به هوای این‌طور غذای چرب و شور می‌آمدند؟ مردم می‌آمدند جلوی در سالنش می‌پرسیدند جا هست؟ نمی‌دانم حتما خوششان می‌آمد دیگر.به خودم گفتم شام نمی‌خورم که درست بشود؛ ولی نگذاشتند که. یکی دو وعدهٔ بعدی‌اش را مجبور شدم با ماست و سالاد و چیزهای ترش بشورم که ببرد.سوم: شویدپلوی خالی در سبزوارناهار بعدی سبزوار بود. اینجا هم غذاخوری را از اینترنت پیدا کردیم. این هم خیلی شلوغ بود؛ مجبور شدیم صبر کنیم تا میز خالی بشود. همراهان پرسیدند چه می‌خوری؟ گفتم شما غذا بخورید؛ من ماست و سالادش را می‌خورم. گفتند نمی‌شود؛ حتما باید نهار بخوری. غذاها را نگاه کردم دیدم شویدپلو دارد؛ البته آن را گذاشته بودند که با ماهی یا مرغ یا ماهیچه بدهند. به‌یاد شویدپلوی مرحوم خاله‌حوری گفتم شویدپلوی خالی می‌خورم با ماست و سالاد. شویدپلوی خاله‌حوری چرب بود ولی پرشوید؛ سبزِ سبز بود. ته‌دیگی هم داشت که بیا و ببین؛ کروچ‌کروچ صدا می‌داد. خدا رحمتش کند. این شویدپلو که آوردند چندان شوید نداشت و سبز نبود؛ ولی قاشق اول را که زیرش زدم چرب شد. بفرما؛ این هم از این! خوب است که سالاد و ماست و ترشی و از این حرف‌ها کنارش داشت که چربی‌اش را حل کند. سالاد را خوب پر خوردم که فیبرش به کمک دل و روده و کبدم برود. اما خدایی آن یکی غذا در شاهرود عجب چیزی بود واقعاً؛ یادش می‌افتم معده‌ام هَم می‌آید.چهارم: قیمه‌‌پلو کنار آس‌بادهای نشتیفاندر خراسان که بودیم، یکی از هم‌سفرها گفت حالا که تا اینجا آمده‌ایم برویم آس‌بادهای نشتیفان را هم ببینیم. نشتیفان شهری است در ۳۰۰ کیلومتری مشهد نزدیک خاف بَر درِ سیستان. این شهرستان کوچک در حاشیهٔ استان خراسان رضوی به آس‌بادهای باستانی‌اش مشهور است. به آسیاب بادی «آس‌باد» می‌گویند.پس از دویست کیلومتری رانندگی در پهنهٔ دشتی خالی که تا چشم کار می‌کرد سبز بود، رسیدیم به مقصد. تمام مدت فکر می‌کردم که اینجا نه رودخانه دارد، نه مانند شمال مرتب باران می‌بارد. همین دشت هم یک ماه دیگر خشک می‌شود. پس چطوری بوده که از صدها سال پیش این آسیاب‌بادی‌ها را ساخته‌‌اند؟ کجا این‌همه گندم عمل می‌آمده که این‌ها را برایش ساخته‌اند؟ آن‌وقت‌ها که مثل حالا از دریای عمان آب نمی‌آورده‌اند. قناتِ پرآب داشته؟ یا آن زمان‌ها باران بیشتر بوده، حالا نیست؟ کسی نبود که توضیحی بدهد.آس‌بادهای نشتیفان از روبه‌رو مستقیم رفتیم جلوی آس‌بادها. ما خیال می‌کردیم این آثار باستانی در بیرون شهر باشد؛ ولی دیدیم در خودِ شهر است. به آنجا که رسیدیم محوطه‌اش قُل‌قله بود؛ آدم از سروکول هم بالا می‌رفت. بیشتر هم محلی بودند یا از اطراف آمده بودند. میراث‌فرهنگی در محوطهٔ آس‌بادها مراسم گرفته بود. جایگاه درست کرده بودند، جلوی آن را هم تمام با فرش پوشانده بودند. گروه موسیقی محلی با حضور نوهٔ استاد عثمان محمدپرست، مجری و دوربین و پهباد و بساط. گویا از کارهایی بود که می‌کردند تا آنجا را در یونسکو ثبت میراث جهانی کنند.ما که کیلومترها کوبیده بودیم آمده بودیم آس‌بادها را ببینیم، آن وسط رفتیم سراغ همان‌ها. سه سری آسیاب است. بالای هریک از آسیاب‌ها یک بادگَردِ چوبی عمودی هست، پایینش یک اتاق دارد که سنگ آسیابش آنجاست. تمام این مجموعه خشتی است. الآن روی در اتاقِ هر آسیاب پلاکی دارد با نشان میراث فرهنگی که نشان می‌دهد مال کیست مطابق با کدام شمارهٔ سند. درِ بیشتر آسیاب‌ها را بسته بودند؛ خراب‌هایش باز بود. در آن هیری‌ویری هم راهنما نبود که از چندوچونش چیزی بپرسیم. مجموعه را تازگی مرمت کرده‌اند. البته این که ما دیدیم، فقط بیرونش را با کاهگل تعمیر کرده‌اند. توها را اگر هم کاری کرده بودند که درهایش بسته بود ما ندیدیم. محور آسیاب‌ها را هم قفل کرده بودند که با باد نچرخند. هر محور وسطش یک سوراخ داشت که چوبی از تویش رد کرد بودند مهار بشود حرکت نکند.پایین مجموعه چند اتاق دخمه‌مانند است که نفهمیدم برای چه کاری بوده. این‌ها را آماده کرده بودند کرده بودند مغازهٔ صنایع دستی. آسیاب‌ها را که دیدیم رفتیم یک نگاهی هم به آن‌ها بکنیم. گفتیم منطقهٔ محروم است؛ پولمان را به‌جای اینکه به کاسب‌های خداشناس شهرهای بزرگ بدهیم، بدهیم به این مردم محروم. در این تماشا یک بچه‌‌ای آمده بود پیش یکی از همراهان و با زبان محلی پرسیده بود شکلات دارید؟ نداشتند دمق شده بود. دلمان سوخت؛ کاش می‌رفتیم از ماشین برایش می‌آوردیم.گشت‌وگذارمان هم‌زمان با پایان مراسم عمومی تمام شد. برگزارکنندگان داشتند فرش‌ها و گلدا‌ن‌ها و جایگاه را جمع می‌کردند؛ ما آن وسط دنبال جای نهارخوردن بودیم. از یکی از فروشنده‌ها که خانمی بود پرسیدیم کجا می‌شود ناهار خورد. سه جا را با نام صاحبانش نشانی داد. یکی را پیدا نکردیم. یکی ناهار نداشت؛ کافی‌شاپ بود. یک خانهٔ محلی بود که بازسازی کرده بودند برای پذیرایی از گردشگران. سومی دور از محل آس‌بادها، جایی بَر جاده بود که پرسان‌پرسان پیدا کردیم.تو و بیرونش شبیه غذاخوری‌های داخل محله‌های تهران بود. پرسیدیم غذا چی دارید. برعکس جاهایی دیگر که فقط کباب داشتند؛ فقط پلومرغ و خورشت قیمه و قورمه داشت. پرسیدم قیمه‌تان چطوری است؟ گفت قیمهٔ ما کمی شل است. رفت آورد و نشان داد. البته با قیمهٔ خانگی ما فرق داشت ولی به‌نظرم همان قیمهٔ معمول در غذاخوری‌های تهران بود. سفارش دادیم آورد. ویژگیِ محلی در غذایش ندیدم. برنجش که برنج بود، خورشتش هم خوراک لپه با چند تا گوشت بود که رویش روغن وایستاده بود. مقداری هم خلال سیب‌زمینی داشت. این هم از چرب‌وچیل خاف، نزدیک سیستان.میهنم، چربی تنم!یکی از همراهان گفت در این منطقه چرا همهٔ غذاها چرب است؟گفتم کدام منطقه؟! از سر سمنان تا در سیستان؟ این نصف ایران است که!شماها می‌دانید چرا این‌قدر غذاهایمان چرب است؟لینکدین و توئیتر نویسنده.از سر سمنان تا در سیستان، میهنم چربیِ تنم! https://vrgl.ir/2eo3Z https://vrgl.ir/UssfC https://vrgl.ir/sdJQG https://vrgl.ir/ZcZ7j https://vrgl.ir/Y2VgS https://vrgl.ir/7luGV پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورSat, 02 Apr 2022 13:31:21 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/بالاخرهٔ-بالاخره-علم-بهتر-است-یا-ثروت-l4h7cv8x52ifقدیم می‌گفتند خدا یک عقلی به من بدهد یک پولی به تو؛ بعد من با عقلم پول را از چنگت درمی‌آورم! ظاهراً زمان بچگی ما علم بهتر بود چون انگار مد بود که همه بگویند «علم بهتر است». کسی که می‌گفت «ثروت بهتر است» بی‌فرهنگ‌ بود.علم بهتر است یا ثروتعلم بهتر است؟ امروزه می‌بینیم که علم‌داشتن چندان خیری به صاحبش نمی‌رساند؛ نه پول‌وپله‌‌ای در کار هست، نه جامعه برایش تره خرد می‌کند. بدتر اینکه آدمی که دانش می‌ورزد، آگاه می‌شود و وضعیت ناهنجار و نابسامانی‌‌های جامعه را می‌بیند. آن‌وقت نمی‌تواند تحمل کند و تلاش می‌کند درستش کند. جامعه هم که مثل همیشه مقاومت می‌کند. بعد صاحب‌علم با جامعه درمی‌افتد و آن‌وقت است که جامعه می‌زند هفت جد و آبادش را می‌سوزاند. پس می‌بینیم که الآن دنبال علم رفتن کار خیلی عاقلانه‌ای نیست.ثروت بهتر است؟ اگر آدم از پس مال‌اندوزی بربیاید و بتواند، شاید! ولی امروزه اغلب این کار به‌تنهایی ممکن نیست؛ قدرت هم لازم دارد. از آنجا که ثروت را می‌شود گرفت، ممکن است کسی که قدرت دارد بیاید و با زبان خوش بخواهد مفتکی با ثروت آدم شریک بشود. اگر ندهی، قدرت زور دارد و همه‌اش را می‌گیرد. آن‌‌وقت شراکت بی‌شراکت؛ پشیمانی هم سودی ندارد. می‌بینیم که به این هم خیلی اطمینانی نیست.پس بالاخره علم بهتر است یا ثروت؟اگر نظر شخصی مرا دربارهٔ خودم بخواهید، نظر من مال شخص خودم است! هیچ ربطی هم به گوشت و دست گربه ندارد. اما اگر منظور این است که «در جامعه» بالاخره علم بهتر است یا ثروت، خب عرض کنم به نظر من جامعه از هر دو جور آدمش به‌یک‌اندازه لازم دارد.گروهی باید ثروتمند باشند، گروهی هم دانشمند. ولی این‌جوری باشد که هر کدام چیزی را که دارند، به طرف دیگر هم بدهند. برای اینکه علم‌دارها از گرسنگی نمیرند و ثروت‌دارها هم دستشان از علم و عقل خالی نماند. این‌‌طوری که باشد، برای همه بهتر است. اگر این تعادل برقرار باشد، ما مردم عادی هم معقول از زندگی بهره‌ای خواهیم داشت. اما آیا چنین چیزی ممکن هست؟ اینجا که فعلاً چیزی پیدا نیست. پاسخ‌دادن به این سؤال هم کار من نیست.تازگی یک کار جالبی هم می‌کنند که اهل علم را جمع می‌کنند می‌گویند بیایید بگویید چه‌کار بکنیم که بهتر باشد. اهل علم هم می‌آیند و جوش می‌زنند و می‌گویند. آن‌ها هم خوب گوش می‌کنند؛ بعد می‌روند پراید می‌سازند. باز خوب است که اولش گوش می‌کنند؛ بالاخره این هم گامی است رو به جلو. به‌قول سعدی: «گرت راهی نماید راست چون تیر / از آن برگرد و راه دست چپ گیر».پس بالاخرهٔ بالاخره علم بهتر است یا ثروت؟از نظر بنیادی و اخلاقی و دینی و بشری... خلاصه‌اش که به نظر می‌آید علم بهتر باشد. در دنیای امروز، علم است که بستر ثروت‌اندوزی را فراهم می‌کند. علم است که داشتنِ ثروت را پایدار می‌سازد. اگر علم نباشد یک‌وقت باد می‌آید ثروت را می‌برد. یک‌وقت هم همان می‌شود که اول گفتم: یک صاحب‌علمی، صاحب‌عقلی، زرنگ‌باشی‌ای می‌آید و ثروت را از چنگ آدم درمی‌آورد.پس از این توضیح یک نکته‌ای هم هست که ذهن آدم را مشغول می‌کند و آن اینکه چرا بیشتر صاحبان علم صاحب‌ثروت نیستند. شاید به همان دلیل که چاه‌کن همیشه ته چاه است، یا کوزه‌گر از کوزه‌شکسته آب می‌خورد. شاید هم دلیلش این است که آنکه از شهد دانش چشید، دیگر چیزی به دهنش مزه نمی‌کند. همهٔ عمر می‌رود به دنبال علم‌اندوزی؛ بهره‌مندیِ مادی از علم را به ثروت‌اندوزان وامی‌گذارد. از یک نظر هم شاید چون همهٔ اهل علم اهل عمل نیستند. عِلمش را آن‌ها می‌اندوزند؛ عَملش را ثروت‌اندوزان می‌کنند!این بود انشای خرس‌گندگیِ نویسنده در دههٔ چهارم زندگی‌اش دربارهٔ «علم بهتر است یا ثروت». «واضح و مبرهن است که» من همچنان در زمان انشاهای بچگی‌ام مانده‌ام.لینکدین و توئیتر نویسنده. مسابقهٔ محتوابازها.«فعلا که چیزی پیدا نیست...» https://vrgl.ir/HdTky https://vrgl.ir/lT4Xo https://vrgl.ir/bTdH7 https://vrgl.ir/5PIpm https://vrgl.ir/ouwZF https://vrgl.ir/IfJ9h https://vrgl.ir/wHkAJ https://vrgl.ir/YrLC6 پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 12 Jan 2022 18:00:47 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/اندر-مقام-پزشکان-حاذق-ماجرای-چانه-گذاری-های-من-ob5larjgnmqoپزشک حاذق و بااخلاق و مردم‌دار را که پولکی هم نباشد، اگر پیدا کردید دعایش کنید که حالاحالاها زنده و سلامت باشد... .می‌گویند قدیم پزشکی بوده است که هروقت از کنار قبرستان رد می‌شده، عبایش را می‌کشیده روی سرش. می‌پرسند این چه کاری است که می‌کنی؟ می‌گوید بیشتر این‌ها را من فرستاده‌ام اینجا؛ از رویشان خجالت می‌کشم! هنوز هم پزشکان از این بدنامی‌ها به بار می‌آورند. اما اینجا می‌خواهم بگویم اگر پزشکی حاذق پیدا کردید، بااخلاق و مردم‌دار که پولکی هم نبود، روی سر بگذارید و بسیار احترامش کنید و از خداوند بخواهید به او عمر دراز بدهد.از خداوند بخواهید به او عمر دراز بدهد(۱) چشمی که درست کار نمی‌کردهفت سالی هست عینک مطالعه می‌زنم. این که الآن روی دماغم هست، عینک سومی است. برای اولی رفتم بینایی‌سنجی کردم و نمرهٔ یک گرفتم. بود و بود تا همین پیش از کرونا که متوجه شدم چشمم ضعیف‌تر شده است. باز خواستم بروم بینایی‌سنجی که خانواده گفتند نه؛ حتما باید بروی پیش پزشک. پزشک که بروی هم عینک می‌دهد، هم چشمت را معاینه می‌کند که بیماری نداشته باشد. مثلا آب مروارید و فشار چشم و از این چیزها. پزشکی معرفی کردند متخصص، جراج، استاد دانشگاه. چشم یکی از نزدیکان را جراحی لیزر کرده بود که طرف خیلی هم رضایت داشت. رفتم. معاینه کرد و عینک مطالعهٔ نمرهٔ دو داد. یادم هست که همان‌وقت گفتم دوربینم هم انگار مشکل دارد؛ اما گفت: «نه ندارد». این عینک دومی را هم داشتم تا همین تازگی که احساس کردم دید دوربینم خیلی خراب شده است. من در حرکت روزانه و راه‌رفتن خیلی وابسته به دید کناری هستم. متوجه شدم که گاهی به در و دیوار گیر می‌کنم یا دستم به چیزها می‌خورد. خیلی اوقات هم وقتی چیزی نشانم می‌دادند مثلا روی گوشی، درست نمی‌دیدم؛ یعنی راستش اصلا نمی‌دیدم! این وضعیت که بدتر شد، کم‌کم توی خانه برایم دست گرفتند: «... تو هم که کوری!»بالاخره وقتش شد که دوباره بروم چشم‌پزشک. رفتم پیش همان دکتر قبلی. توی مطبش سه تا صندلی دارد که دو تا از آن‌ها برای دستگاه‌های معاینه است. اینجا بنشین، چانه‌ات را بگذار اینجا؛ آنجا بنشین، چانه‌ات را بگذار آنجا... . خلاف انتظارم وقتی داشت بینایی‌سنجی می‌کرد، هر کاری کرد چشمم واضح ندید؛ سایه‌دار می‌دیدم. دو بار، سه بار تکرار کرد. خب! دکتر باتجربه است، استاد دانشگاه است... . من که از تاری دیدم کلافه بودم گفتم آقای دکتر بالاخره از این مِه بیرون می‌آیم؟ گفت: «عینک می‌زنی درست می‌شود.» برای دوربینم دستور عینک نوشت؛ ولی عینک مطالعه‌ام را عوض نکرد. گفت هزینه‌ات زیاد می‌شود؛ یک سالی تحملش کن بعد بیا.یک عینک‌سازی معتبر و باانصاف نزدیک منزلمان هست که یکی از دوستان معرفی کرده است. مانند دفعهٔ پیش عینک را بردم دادم همان بسازد. شیشهٔ خوب هم گرفتم. گران‌تر بود ولی گفتم عمری است؛ چند وقت دیگر برای پاک‌کردن آشغال‌هایی که می‌چسبد به شیشه‌اش، روزی دو ساعت کُشتی نگیرم.عینک که آماده شد، با شوق آن را گرفتم و زدم به چشمم. بی‌صبرانه انتظار داشتم دنیا نو شود، مه کنار برود، همه‌چیز برق بزند. ولی نه؛ هنوز همه‌چیز سایه داشت. وا رفتم. گفتم این که هنوز درست نیست. عینک‌ساز گفت: «باید عادت کنی.» یادم افتاد که عینک نزدیک‌بین قبلی را که زدم،‌ اول یک طوری بود. بعد عادت کردم و درست شد. بقیه هم همین را تأیید کردند.به خودم گفتم «عادت می‌کنی درست می‌شود»؛ ولی احساس می‌کردم یک جای کار ایراد دارد. از پشت عینک روشن‌تر می‌دیدم ولی همه‌چیز سایه داشت؛ خیلی سایه داشت. چند روز گذشت ولی فرقی نکرد. فکر کردم روزی ۱۲ ساعت پای کاغذ و کامپیوتر هستم و فقط در روز ۳ ساعت توی خیابان این عینک را می‌زنم. حساب کردم دست‌کم باید دو هفته بگذرد تا چشمم عادت کند. ولی ته ذهنم این بود که بعد از دو هفته وقتی رفتم دکتر و گفتم درست نشده، نگویند هنوز عادت نکرده‌ای برو بعد بیا.دو هفته هم گذشت و درست نشد. بدتر اینکه دید نزدیک‌بینم هم ایراد پیدا کرد؛ با عینک. کم‌کم فرق ۱ و ۱۱ و دندانه‌های نوشته‌ها را تشخیص نمی‌دادم. نمی‌دانستم که دید نزدیکم از اول همین‌قدر ایراد داشته، یا تازگی که آن‌یکی عینک را زده‌ام این‌طوری شده است.بالاخره مطمئن شدم که عینک نو اگر دیدم را خراب‌تر نکرده باشد، هیچ بهتر نکرده است. خیلی دقت کردم: توی خیابان، با کاغذ، جلوی مونیتور، شب، روز، نزدیک، دور. نخیر! خراب بود. بدون عینک یک گند بود، با عینک یک گند دیگر! نگران شدم. همین‌طور که موقع راه‌رفتن با عینک مراقب بودم از پله نیفتم یا پایم به جدول گیر نکند یا زیر ماشین نروم، فکر می‌کردم نکند بیماری‌ای داشته باشم که بینایی‌ام دیگر درست نشود. نگران کارم بودم که خیلی وابسته به چشم است. فکر می‌کردم یعنی مشکل چیست؟ دکتر متخصص که اشتباه نمی‌کند. عینک‌ساز معتبر باسابقه هم که اشتباه نمی‌کند. چشمم چه بیماری خاصی پیدا کرده است؟ با یکی از دوستان که در میان گذاشتم دلداریم داد. گفت این پزشک‌ها و عینک‌سازها اشتباه زیاد می‌کنند. یک نمونه هم برایم تعریف کرد که دکتری معتبر به‌سادگی اشتباه کرده بود. گفت بردار عینکت را ببر به دکترت نشان بده؛ انشاءالله درست می‌شود.(۲) پزشکی که پزشکی را فراموش می‌کردبعد از دو هفته رفتم پیش همان پزشک و گفتم که عینک را زدم ولی درست نشد. مرا نشاند. معاینه کرد. باز معاینه کرد. چانه‌ات را بگذار اینجا؛ چانه‌ات را بگذار آنجا. این شیشه را گذاشت روی چشمم، آن شیشه را گذاشت روی چشمم. درست نشد. گفت: «قبلا آستیکمات نبودی؟ چشم آستیکمات که در این سن دیگر درست نمی‌شود.» گفتم دو سال پیش‌تر که پیش خودتان آمده بودم، چیزی نگفتید. عینک جدیدم را گرفت زیر دستگاه نگاه کرد. گفت: «با این سرعت که بینایی خراب نمی‌شود! شاید مغزت ایراد پیدا کرده؛ تازگی ضربه‌مغزی نشده‌ای؟»آخر گفت: «برو پیش عینک‌ساز؛ این عینک‌سازها یک کارهایی بلدند می‌کنند... .» گفتم بعد جوابش را بیاورم پیش شما؟ نگفت نه؛ ولی بله هم نگفت. پزشک متخصصِ باسابقه با زبان بی‌زبانی داشت می‌گفت «سر در نمی‌آورم؛ برو جای دیگر». ولی حالی‌ام نمی‌شد؛ یعنی راستش باورم نمی‌شد.از مطب آمدم بیرون. هاج‌وواج بودم. زنگ زدم خانه و ماجرا را تعریف کردم. یکی گفت برو آزمایش چربی خون بده؛ شاید مال آن است. دیگری گفت تو چه‌جور آدمی هستی! پزشک می‌گوید چیزیت نیست؛ می‌خواهی بروی پیش یک دکتر دیگر؟! قطع کردم. فکر کردم این چشم روی سر من است که دارم از تویش می‌بینم؛ آن‌وقت طرف می‌گوید «دکتر می‌گوید»! کسی نبود کمکی بکند. تنها چیزی که به فکرم رسید این بود که بروم بیمارستان نور. عصر بود. رفتم توی مترو و خودم را رساندم به بیمارستان. پذیرش گفت بینایی‌سنجی می‌خواهی یا چشم‌پزشک؟ گفتم پزشک می‌خواهم؛ بینایی‌سنجی نمی‌خواهم. چشم‌پزشک آقای جوانی بود. ماجرا را گفتم. گفت: «چانه‌ات را بگذار اینجا.» چشمم را با دستگاه معاینه کرد. گفت اعصاب چشمت التهاب دارد. شاید اصلا مشکل از عینک نباشد؛ فعلا دنبال عینک نباش. بعد یک کارت ویزیت به من دارد و گفت: «این پزشک مغز و اعصاب است که با اعصاب چشم تخصصی کار می‌کند. برو خودت را به ایشان نشان بده.» یک معرفی‌نامه هم برایم نوشت و داد.«چانه‌ات را بگذار اینجا...»(۳) پزشکی که با اعصاب کار می‌کردآمدم بیرون و کارت ویزیت را نگاه کردم. در مشخصات آن دکتر چیزی دربارهٔ چشم ننوشته بود. زنگ زدم. منشی برداشت. گفت اگر تا یک ساعت دیگر می‌آیی، دکتر هست. از آنجا دور نبود. پریدم سر ولی‌عصر و چپیدم توی اتوبوس برای ونک. خوشبختانه مطب را زود پیدا کردم. رفتم تو و وقت گرفتم. شلوغ نبود. زود نوبتم شد. پزشک مغز و اعصاب آقای جوانی بود. نامه را دید و حرف‌هایم را گوش کرد. وسط حرفم یکی از بیماران به موبایلش زنگ زد و مشورت گرفت که مریض بدحالش را چه‌کار کند. تلفنش که تمام شد، بلند شد چراغ را خاموش کرد و با وسیله‌ای که دستش بود نور انداخت و چشمم را معاینه کرد. معاینه که تمام شد نشست و گفت: «MRI برایتان می‌نویسم و نوار چشم.» داشت می‌نوشت که دست نگه داشت و گفت: «دربارهٔ این مشکلی که شما دارید بین چشم‌پزشک‌ها اختلاف نظر هست.» منظورش این بود که یکی می‌گوید این ایراد را داری، یکی می‌گوید نداری. گفت: «یک چشم‌پزشک معرفی می‌کنم؛ برو خودت را به ایشان نشان بده. جوابش را برایم بیاور تا بدانم چه‌کار باید بکنم.» کاغذ درآورد و برایم به آن چشم‌پزشک نامه نوشت. بعد زنگ زد و خیلی مؤدبانه گفت: «... استاد یک بیمار دارم که اختلال دیدش با عینک برطرف نشده...». بعد پرسید: «استاد شما کِی وقت دارید که بیاید خدمتتان؟» تلفنش که تمام شد برایم روی کاغذ نام و شمارهٔ تلفن و نشانی آن دکتر را نوشت. گفت: «امشب و فردا هست. وقت‌گرفتن نمی‌خواهد؛ نامهٔ من را که نشان بدهی می‌پذیرد.» کاغذ MRI را هم که نوشته بود نداد. گفت: «اول جواب ایشان را بیاورد، بعد.»آمدم توی خیابان و کاغذ را نگاه کردم. مطبش از این‌یکی دور نبود. زنگ زدم. منشی برداشت. گفت اگر تا یک ربع دیگر بیایی می‌توانی دکتر را ببینی. شب بود و باید پیاده می‌رفتم؛ دیدم دیگر جان راه رفتن ندارم. وقت گرفتم برای فردا اول وقت؛ یعنی ساعت چهار و نیم عصر.(۴) استادی که پزشکی می‌کردفردایش سر ساعت وارد مطب شدم. چند نفر هم نشسته بودند. با خانم منشی صحبت کردم و نامه را دادم. گفت بنشین تا صدایت کنم. مطب نسبتا بزرگ بود. یک اتاق شیشه‌ای کوچک درآورده بودند که عینک‌فروشی بود. یک راهروی کوتاه بود که دو تا اتاق با تابلوی «معاینهٔ یک» و «معاینهٔ دو» در آن پیدا بود. بعد فهمیدم یکی مطب است و دیگری بینایی‌سنجی.نیم ساعت نشد که منشی صدایم کرد. رفتم توی اتاق «معاینهٔ یک». ابروهای سفید دکتر از زیر ماسکش پیدا بود. نامه‌ام را روی میزش دیدم. پرسید: «مشکلت چیست؟» تعریف کردم. گفت: «شما این‌همه مراکز مختلف رفته‌ای. حالا بگذار من هم معاینه‌ات کنم ببینم چیست. چانه‌ات را بگذار اینجا.» رفتارش آرامش‌بخش و حرف‌زدنش دلگرم‌کننده بود. با دستگاه چشمم را معاینه کرد. گفت: «نه! چشم شما مشکلی ندارد. برو اتاق بغلی بینایی‌سنجی کن.» گفتم عینک دارم؛ می‌خواهید ببینید؟ گفت: «به عینکت کاری ندارم. برو بینایی‌سنجی کن و نتیجه‌اش را بیاور تا من ببینم چطور است.» در اتاق «معاینهٔ دو» آقای جوانی کار می‌کرد. سر صحبت زود باز شد. عینک‌هایم را گرفت و با دستگاه نگاه کرد. کاغذ دستورِ عینک قبلی را هم دید. مرا نشاند پشت دستگاه و گفت: «چانه‌ات را بگذار اینجا». آن که تمام شد، عینک مخصوصِ بینایی‌سنجی را گذاشت روی چشمم و خواست جهت علامت‌های روی تابلو را بگویم. همه کمابیش تار بودند و به‌زحمت می‌توانستم تشخیص بدهم. گفت: «هرچقدر می‌توانی بگو.» چند بار شیشه‌ها را روی چشمم گذاشت و برداشت و چرخاند. تمام که شد آن عینک طبقه‌طبقه را که ساخته بود گذاشت روی چشمم و پرسید: «این خوب است؟» اتاق خیلی روشن نبود. گفتم والّا داخل کادرِ تابلوی علامت‌ها سایه می‌بینم. از دست سایه‌ها دیوانه شده بودم! گفت: «این سایه دیگر طبیعی است.» پنجره را باز کرد و گفت: «بیرون را نگاه کن.» نگاه کردم و تا آن طرف خیابان را صاف دیدم! طوری ذوق کردم که فهمید. گفتم دیگر داشتم ناامید می‌شدم که درست ببینم. بعد پرسیدم مشکلم چه بود؟! جوان مؤدبی بود؛ نخواست بگوید که پزشک قبلی اشتباه کرده است. گفت: «عینک قبلی‌ات هم دستورش اشکال داشت هم ساختش.» خلاصه بیماری خاصی نداشتم؛ فقط آستیکمات شده بودم. خوش‌وبشی کردیم و از اتاق آمدم بیرون. نتیجهٔ بینایی‌سنجی یک کاغذ یادداشت بود با کلی عدد. بردم به دکتر نشان دادم. نگاه کرد و با مهربانی گفت: «درست شد؟» گفتم بله! از رفتار دکتر حدس می‌زنم خوشحالی‌ام آنجا هم پیدا بود. گمانم گفت: «خب، خدا را شکر!» دربارهٔ عینک‌سازی پرسیدم و گفتم از کجا بفهمم که عینکم را درست ساخته؟ گفت: «اگر درست ببینی، درست ساخته.» گفتم کجا بدهم عینک را بسازد که مثل دفعهٔ قبل خراب نکند؟ گفت: «اگر به همین اتاق بغلی بدهی، مسئولش همان است که بینایی‌سنجی کرد. اگر ایراد داشته باشد می‌گویم دوباره برایت درست کند.» پیش خودم گفتم می‌دهم همین‌جا و دیگر روزهٔ شک‌دار نمی‌گیرم؛ راهش دور هست که باشد. استادِ چشم‌پزشک جواب نامهٔ آن دکتر مغز و اعصاب را هم نوشت و داد. پرسیدم باید دوباره بروم آنجا؟! گفت: «من وظیفه دارم که جواب ایشان را بدهم»؛ یعنی خوددانی. تشکر کردم و آمدم بیرون.(۵) جوانی که دستیاریِ استاد می‌کرددوباره رفتم سراغ آن جوان خوش‌اخلاق که حالا آمده بود به اتاق شیشه‌ایِ عینک‌فروشی. آقایی میان‌سال آنجا بود که داشتند با هم صحبت می‌کردند. قیمت‌های شیشهٔ عینک را برایش گفت که گران هم نبود. مرد گفت من بازنشسته هستم و با چهار تومان حقوق باید دختر هم جهاز بدهم. جوان گفت: «شما هرچقدر داشتی و هروقت داشتی بده». مرد رفت و خانم منشی آمد. به منشی هم سفارش کرد که با آن آقا از پول حرفی نزند؛ اگر داد داد، اگر هم نداد نداد. از شما چه پنهان خجالت کشیدم از آن شیشهٔ عینک اولی که آن‌قدر پول برایش دادم و حالا باید می‌انداختمش دور. به خود گفتم که اشتباه کردم آن جنس مرغوب را گرفتم. برای ما معمولی‌ها جنسی که بد نباشد کافی است.هر دو عینکِ دور و نزدیکم را باید تحویل می‌دادم به منشی. جلوی منشی یادم افتاد عینک نزدیک‌بین را برای کار لازم دارم؛ اگر الآن بدهم تا فردا عصرش که عینک آماده بشود نمی‌توانم کار کنم. برگشتم و مشکلم را به آن جوان گفتم. گفت: «یک عینک به شما امانت می‌دهم که مشکلتان حل بشود. استفاده کنید، عینکتان را که گرفتید پس بدهید.» یک عینک طلقی نمرهٔ یک به من داد که زدم و دیدم بد نیست! نمره‌اش کم بود؛ ولی آن عینک قدیمیِ اولی‌ام را هم رویش گذاشتم و دوتایی‌اش کردم که خوب شد.بالاخره عینک‌ها را تحویل دادم، پول را هم پرداختم که برای ویزیت دکتر متخصص بعلاوهٔ بینایی‌سنجی گران نبود. خداحافظی کردم و آمدم بیرون. هنوز خوب باورم نشده بود که مشکل فقط عینک بوده و پزشک اول اشتباه کرده است. فکر می‌کردم که چه خدمتی به من کرد آن دکتر جوان متخصص مغز و اعصاب که مرا فرستاد پیش این دکتر حاذقِ چشم‌پزشک و مرا سرگردان تصویربرداری و این حرف‌ها نکرد. چه پزشک خوبی بود این پیرمردِ استاد و چه جوان کاربلد و مردم‌داری برای بینایی‌سنجی در کنارش داشت.(۶) درمان‌یافته‌ای که یاد کودکی می‌کردفردا رفتم و عینک‌هایم را گرفتم. زدم به چشمم و دیدم که واقعا درست شده است! رفتم و از آن آقای جوان تشکر کردم. نشد برای تشکر بروم پیش دکتر. بیرون آمدم. سرشب بود. پایم را که توی خیابان گذاشتم ناگهان ایستادم. با عینک احساس می‌کردم یک متر قدم بلندتر شده است. مدتی همین‌طور که زل زده بودم به جلوی پایم، با احتیاط راه رفتم که زمین نخورم. کمی عادت که کردم سرم را بالا گرفتم و به دوروبرم نگاه کردم. همه‌جا روشن و درخشان بود. با چشمان ورقلمبیده این‌ور و آن‌ور را نگاه می‌کردم: ماشین‌ها، مردم، تابلوها، چراغ‌ها، درخشش نور روی آسفالت، آجرهای کفپوش پیاده‌رو... . تصویر بچگی پیش چشمم آمد که خردسال بودم، روی صندلیِ پشت ماشین پدرم نشسته بودم، شب بود، بیرون را تماشا می‌کردم. به خودم گفتم «حالا شد مثل همان وقت‌ها؛ یادم رفته بود دنیا این‌شکلی است!» خوب شد ماسک روی صورتم بود وگرنه ممکن بود مردم به قیافه‌ام بخندند.«حالا شد مثل همان وقت‌ها؛ یادم رفته بود دنیا این‌شکلی است!»(۷) صاحب‌عینکی که فلسفه‌بافی می‌کرد!یک هفتهٔ دیگر هم صبر کردم تا مطمئن بشوم که مشکل با عینک برطرف شده است. بعد فکر کردم برای تشکر و از روی ادب باید نامهٔ جواب این استاد را که گفت «وظیفه دارم جواب بدهم»، ببرم بدهم به آن دکتر جوان متخصص مغز و اعصاب که مرا پیشش فرستاد. رفتم. آن روز هم مطبش خلوت بود. نامه و جوابش را به منشی دادم و گفتم من مشکلم حل شده است. به آقای دکتر بگویید اگر لازم هست ویزیت بشوم؛ وگرنه که مشکلی ندارم. منشی رفت داخل اتاق دکتر و برگشت. نگاهی به من انداخت و من‌من کرد. گفت آقای دکتر می‌گوید اگر مریض را ببینم بهتر است. نخواسته بود طوری بگوید که برداشت کنم دکتر گفته حتما باید ویزیت بشوم. با رضایت ویزیت را دادم و منتظر نشستم.منتظر که نشسته بودم داشتم فکر می‌کردم چقدر تصویر بی‌عینکی که می‌بینم با تصویر باعینکم فرق می‌کند. عینک را بالا می‌بردم، قدم کوتاه می‌شد. سرجایش می‌گذاشتم، قدم بلند می‌شدم. بعد فلسفه گرفتم! فکر کردم که واقعیت چیست؟! این که باعینک می‌بینم، یا آن که بدون عینک می‌بینم؟ دیگران چطور می‌بینند؟ تصویر با عینک مرا، یا تصویر بی‌عینکم را؟ یا شاید اصلا طور دیگری می‌بینند؟منشی صدایم کرد که بروم داخل. به آقای دکتر گفتم که مشکلم برطرف شده است. دکتر گفت در این فاصله استاد چشم‌پزشک را در بیمارستان دیده و دربارهٔ من با او صحبت کرده است. سفارش کرد که اگر چنین و چنان شد، اشکال از مغز و اعصاب است و باید بیایم خودم را نشان بدهم؛ وگرنه مشکلی نیست که به نظرش هم نبود. نامه‌ها را هم گرفت که در پرونده‌ام بگذارد. تشکر کردم و آمدم بیرون. احساس کردم ماجرا تمام شد.سپاسگزاریشب آمدم خانه و با عینک جدید برای اولین بار به کارت ویزیت استاد چشم‌پزشک نگاه کردم و گفتم ببینید پیش کی رفته بودم: دکتر امین‌الله نیک‌اقبالی، پروفسور چشم‌پزشکی، استاد تمام دانشگاه، جراح و فوق تخصص بیماری‌های شبکیه و زجاجیه و آب مروارید. با سپاس از آقای دکتر سید علیرضا موسوی متخصص مغز و اعصاب و آقای رضا جمعه‌زاده اپتیومتریست (بینایی‌سنجی).لینکدین و توئیتر نویسنده.اندر مقام پزشکان حاذق https://vrgl.ir/GpI3Q https://vrgl.ir/th1Iy https://vrgl.ir/j1stU https://vrgl.ir/OK5VR https://vrgl.ir/Y2VgS پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورTue, 21 Dec 2021 19:38:30 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/آشنایی-با-انواع-منابع-تولید-گازهای-گلخانه-ای-تلاش-برای-کاهش-گرمایش-زمین-dt2pxk7qllujبرای کاستن از گرمایش زمین با کاهش گازهای گلخانه‌ای، منابع آلودگی را ۳ گروه کرده‌اند. شناختن آن‌ها برای کم‌کردن گرمایش زمین روشنگر و راهگشاست.گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی مشکل روزانهٔ همهٔ مردم جهان است؛ چنانکه دربارهٔ آن هر روز چیزهای بسیار نگران‌کننده‌ای می‌شنویم. همگی با تولید و انتشار گازهای گلخانه‌ای کمابیش در رخ‌دادن این گرفتاری دست داریم: دولت‌ها، صنایع بزرگ، کسب‌وکارهای عظیم، شرکت‌های متوسط و کوچک، حتی افراد.چندی است که در برخی کشورها سازمان‌ها و کسب‌وکارها را وادار می‌کنند سالیانه بر پایهٔ استاندارد بین‌المللی، گزارشی تهیه کنند که نشان بدهد چقدر گاز گلخانه‌ای تولید کرده‌اند و چقدر نسبت به سال گذشته از مقدار انتشار آن کاسته‌اند. برپایهٔ این استاندارد، منابع انتشار گازهای گلخانه‌ای به سه دسته تقسیم می‌شوند که به هر دسته دامنه (Scope) می‌گویند. دامنهٔ ۱ منابع انتشاری هستند که خودِ سازمان تولید می‌کند؛ مانند دود ناشی از خودروهای ناوگان حمل‌ونقل و ژنراتورهای تولیدکنندهٔ برق درون مجموعه. دامنهٔ ۲ آلودگی ناشی از تولید برقی است که سازمان از بیرون می‌خرد و مصرف می‌کند. دامنهٔ ۳ با دو گروه اول تفاوتی دارد: اینکه مسئولیت منابع آلودگی آن به‌شکل مستقیم به عهدهٔ سازمان نیست. این آلودگی‌ها در بالادست یا پایین‌دست کسب‌وکار تولید می‌شوند. در بالادست یعنی تأمین‌کنندگان مواد اولیه یا عرضه‌کنندگانی که سازمان خدمات آ‌ن‌ها را می‌خرد. در پایین‌دست یعنی مصرف‌کنندگان وقتی از محصولات یا خدمات سازمان استفاده می‌کنند؛ همچنین آلودگی ناشی از زبالهٔ محصولات. در واقع منابع انتشار آلودگی از دامنهٔ ۱ و ۲ هر تولیدکننده، منبع انتشار آلودگی از دامنهٔ ۳ مصرف‌کنندهٔ محصولات آن تولیدکننده است. برای نمونه آلودگی از دامنهٔ ۱ و ۲ دامداری، برای کارخانهٔ فرآورده‌های گوشتی آلودگی از دامنه ۳ است. به همین ترتیب آلودگی از دامنهٔ ۱ و ۲ کارخانهٔ فرآورده‌های گوشتی، برای شرکت‌های پخش یا فروشگاه‌های بزرگ، آلودگی از دامنهٔ ۳ است.در طرح‌ریزی دامنهٔ ۳ نکتهٔ جالبی هست. تعریف‌کردن دامنهٔ ۳ و گزارش‌گیری از آن سازمان‌ها را تشویق می‌کند برای کاهش هرچه بیشتر عدد مقدار آلودگیِ کلی‌شان، به فعالیت‌های بالادست و پایین‌دست جریان کارشان فشار بیاورند یا با آن‌ها تعامل کنند. زیرا بیشترین عدد مقدار آلودگی هر کسب‌وکار در این گروه سوم می‌گنجد و چنانکه گفتیم، انتشار آلودگی از دامنهٔ ۱ و ۲ تأمین‌کنندگان، آلودگی از دامنهٔ ۳ مصرف‌کنندگان است. یعنی اگر تأمین‌کنندگان از آلودگی خود کم کنند، عدد آلودگی از گزارش سازمانِ مصرف‌کننده نیز کم می‌شود. همچنین با وجود دامنهٔ ۳، سازمان‌ها برای کاهش انتشار خود ترقیب می‌شوند تا کالاهای تولیدی‌شان را چنان بسازند که هنگام مصرف، آلودگی کمتری تولید کنند و پس از دور ریختن بازیافت‌پذیر باشند و آلاینده نباشد.شناخت این سه گروه منابع آلودگی و اینکه چه کارها یا رفتارهایی موجب انتشار گازهای گلخانه‌ای از هریک می‌شود، برای هدف کاهش گرمایش زمین، روشنگر و راهگشا است. علاقه‌مندان برای آگاهی بیشتر می‌توانند مطلب زیر را مطالعه کنند که از چهار منبع انگلیسی، از جمله از سایت نهاد EPA به فارسی ترجمه شده است.راهنمای دامنه‌های ۱ و ۲ و ۳ در محاسبهٔ انتشار گازهای گلخانه‌ای (GHG Protocol)لینکدین و توئیتر نویسنده.آشنایی با انواع منابع تولید گازهای گلخانه‌ای: تلاش برای کاهش گرمایش زمین https://virgool.io/@wa.eppagh/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%88%D8%A8%D9%84%D8%A7%DA%AF-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85-xxn0mclqpuqi پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 01 Dec 2021 20:10:58 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/راهکار-vba-اکسل-برای-حفاظت-از-شیت-بدون-قفل-کردن-شیت-oi4iaalfi6l8در اکسل با استفاده از بخش ایونت‌های VBA به‌سادگی می‌توانیم بدون قفل‌کردن شیت، جلوی تغییر رنج انتخابی را بگیریم.مشکل VBA با تغییردادن رنج‌های قفل‌شدهگمانم این تشبیه خوبی باشد اگر بگوییم قفل‌کردن خانه‌های (Cells) شیت اکسل (Protect Sheet) مانند این است که روی آن‌ها شیشه بگذاریم. در این تشبیه، فرمول‌نویسی از زیر شیشه کار می‌کند و ماکرونویسی (برنامه‌نویسی VBA) از روی شیشه. برای همین است که رنج‌های (Renge) قفل‌شده را نمی‌شود با VBA تغییر داد؛ مگر اینکه هر بار قفلش را باز و بسته کنیم.زمانی فکرم مشغول این مسئله بود که می‌خواهم برخی خانه‌ها را با VBA تغییر بدهم ولی کاربر نتواند تغییرش بدهد. اگر قفل کنم، VBA کار نمی‌کند؛ اگر نکنم، کاربر ممکن است دستکاریش کند. چه کار می‌شود کرد؟ برای نمونه، همیشه در بالای شیت‌هایم چند خانه برای اعلام خطای برنامه دارم. برنامه پس از اجرای فرمان‌ها در آنجا پیام متنی می‌نویسد و به کاربر چیزی را که باید بداند می‌گوید. چنین خانه‌هایی (Cells) اگر قفل باشند، VBA نمی‌تواند رویشان بنویسد.راهکار منطقی مامان‌ها!بالاخره یاد نکته‌ای منطقی افتادم. اینکه کار با کامپیوتر سه مرحلهٔ کلی دارد: (۱) انتخاب چیز، (۲) انتخاب دستور، (۳) اجرای فرمان. بعد فکر کردم اگر بشود جلوی کاربر را بگیرم که نتواند «چیز» را که در اینجا یک یا چند خانهٔ اکسل است انتخاب کند، یا نتواند از مرحلهٔ اول جلوتر برود، در عمل نمی‌تواند تغییر بدهد و به خواسته‌ام رسیده‌ام.در اکسل می‌توان در ایونت Worksheet_SelectionChange با انتخاب‌کردن خانه‌ها کار کرد. پس فکر کردم که در این ایونت می‌توانم به اکسل بگویم کاربر به کدام خانه‌ها دست نزند. سرانجام موفق شدم همین را بکنم البته بدین شکل که گفتم به هیچ خانه‌ای دست نزند، مگر این استثناها که مشخص می‌کنم.سرانجام اجرایش کار ساده‌ای از آب درآمد؛ مانند کاری شد که مامان‌ها برای جلوگیری از ناخنک‌زدن به سیب‌زمین سرخ‌کرده می‌کنند: پشت‌دستی! وقتی کاربر جایی از شیت را انتخاب می‌کند، SelectionChange تغییر می‌کند. آنگاه ایونت به کار می‌افتد و نگاه می‌کند اگر انتخاب در رنج غیرمُجاز باشد، بلافاصله Selection را تغییر می‌دهد و خانه‌ای را انتخاب می‌کند که در بخش مجاز است. بدین ترتیب کاربر نمی‌تواند انتخابش را نگه دارد تا به مرحلهٔ بعدی یعنی فرمان‌دادن برسد. همین که بخش غیرمجاز را انتخاب می‌کند می‌پرد یک جای دیگر.اجرای راهکاربخش اول: متد Intersectبار اول فکر کردم برای اینکه بتوانم بررسی کنم رنجی که کاربر انتخاب کرده با رنج غیرمجاز هم‌پوشانی دارد یا خیر، یک متد بنویسم که دو رنج را بگیرد، اگر هم‌پوشانی داشتند True بدهد وگرنه False بدهد. شروع کردم به فکرکردن به حالت‌های گوناگون هم‌پوشانیِ دو رنج و کد نوشتم و نوشتم و نوشتم... . دیدم این که تمام نمی‌شود! پس رفتم سراغ اینترنت و جستجو کردم تا متد آمادهٔ Intersect را پیدا کردم.این‌طور که یاد گرفتم، کارکردن با Intersect بدین شکل است که باید یک آبجکت بسازیم و مقدار متد را داخل آن بریزیم. بعد برایش شرط بنویسیم که اگر جوابش هیچ (Is Nothing) بود False بدهد وگرنه True. بدین شکل:Dim ResultTargetInRange As Boolean Set TargetInRange = Application.Intersect(Range(Target), Range(RangeNamge)) If TargetInTable Is Nothing Then ResultTargetInRange = False Else ResultTargetInRange= True End Ifدیدم به این شکل استفاده‌کردن سخت است. بردمش داخل متد دست‌ساز خودم که کوتاه باشد؛ فقط دو رنج را بگیرد و True/False بدهد.بخش دوم: اجرای متد در ایونت Worksheet_SelectionChangeحالا باید متد را در ایونت SelectionChange اجرا کرد. این دیگر برای آن‌هایی که بلدند شرط بنویسند، مانند آب خوردن است! برای این کار اول باید بدانید کجاها منطقهٔ مُجاز است. سپس ویژگی هریک را از نظر منطق شرط‌چیدن و از نظر منطق رفتار برنامه در نظر بگیرید و شرط چندبخشی را بنویسید. ضمنا می‌شود برای جاهایی خاصی در رنج غیرمجاز، رفتار جداگانه تعریف کرد.در کد زیر برای آسان‌بودن کار، پراپرتی‌ای از نوع Get با نام StartPoint تعریف کرده‌ام که نشانی خانه‌ای که با انتخاب بخش‌های غیرمجاز انتخاب می‌شود در آن است. Tools نام کلاس برنامه است که پراپرتی از آنجا فراخوانی شده. در شرط اول می‌گوید اگر خانهٔ A3 را انتخاب کرده بود، همان جا بماند. در شرط دوم می‌گوید اگر Target یعنی رنجی که کاربر انتخاب کرده، درون دو جدول داخل شیت نباشد به خانهٔ StartPoint برود. برای آسانی کار، متد EventRangeControl2Table را نوشته‌ام که هم‌پوشانی Target را در دو رنج (جدول)، هم‌زمان بررسی می‌کند.If Target.Address = Range("A3").Address Then Target.Select ElseIf Tools.EventRangeControl2Table(Target, "FilterMS", "Mains") = False Then Range(Tools.StartPoint).Select End Ifشرح تصویر: بخش‌های قرمز نمایش رنج محافظت‌شده، بخش‌های سبز نمایش رنج مجازخوانندهٔ محترمی که خودش استاد است یا خواننده‌ای که واردتر است، لطفا اگر نکته‌ای به‌نظرش رسید بفرماید.شغل من کار با زبان فارسی است و به اکسل هم علاقه‌مندم.لینکدین و توئیتر نویسنده.راهکار با VBA اکسل برای حفاظت از شیت؛ بدون قفل‌کردن شیت https://vrgl.ir/pGNa3 https://vrgl.ir/kv4ZG پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورMon, 29 Nov 2021 16:30:22 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/«و-یا»-و-«یا»-در-فارسی-vg85gn5nkwnyحرف ربط «و یا» با داشتن پیشینهٔ هزارساله در فارسی و معنای تعریف‌شده در انگلیسی، برای خوانندگان امروزی مبهم است و معنای روشنی ندارد.حرف ربط کش‌داروقتی آدم به زبان مادری‌اش سخن می‌گوید یا می‌نویسد، هیچ گمان نمی‌کند چیز ساده‌ای مانند «یا» مایهٔ گرفتاری بشود؛ البته وقتی به‌جایش بگوییم «و یا». مشکل بیشتر در موقعیتی است که داریم چیز دقیقی را توصیف می‌کنیم، یا موضوعی را برای اولین بار به مخاطبان نوآموز توضیح می‌دهیم. یعنی در متن‌های علمی و فنی؛ نه در حرف‌زدن روزانه.خواننده وقتی دارد با دقت می‌خواند تا درست بفهمد و نکته‌ای را اشتباه نگیرد، به «و یا» که می‌رسد، آن را همان «یا» می‌فهمد؛ اما فکرش می‌خارد که انگار اینجا معنی دیگری هم هست که نفهمیده. بعد همین‌طور که در متن پیش می‌رود و از آن «و یا» دور می‌شود، فکر می‌کند «نکند این چیزی که نفهمیده‌ام مهم باشد؛ برگردم متن را دوباره مرور کنم؟» مانند کشی است که سرش به آن «و یا» گره خورده باشد؛ هرچه دورتر می‌شود بیشتر می‌کشد که به نقطهٔ اول برگردد. چون خواننده یا شنونده از آن معنیِ «یا» درک می‌کند؛ ولی نمی‌تواند بفهمد «و» در آن چه‌کاره است.تکرار چنین چیزی فرسایندهٔ تمرکز است و کیفیت خواندن و آموختن را کاهش می‌دهد. هرچه موضوع سخت‌تر و متن باریک‌تر و خواننده حساس‌تر و دربارهٔ موضوع ناآگاه‌تر باشد، این بارِ ذهنی بدتر و آزاردهنده‌تر و حواس‌پرت‌کن‌تر می‌شود.کارشناسان زبان فارسی امروزه می‌گویند این ترکیب حشو است؛ یعنی چیزی اضافه و بی‌کارکرد دارد. دلیش این است که «و» در «و یا»، معنایی به ترکیب اضافه نمی‌کند. آقای بهروز صفرزاده، فرهنگ‌نویس و ویراستار، در کتاب «دستنامهٔ ویرایش» دربارهٔ آن می‌گوید: «ترکیب حشوآمیز و نادرستی است، گرچه در آثار بزرگان ادب فارسی هم دیده می‌شود».در مطلب زیر دربارهٔ حشو نوشته‌ام: https://vrgl.ir/eS9Pz معنای تعریف‌شدهٔ «و یا»از نظر منطقی «و» داریم، «نه» داریم، «یا» داریم. «همه با هم باید درست باشد» تعریف «و» است؛ مانند «این و آن». «هیچ‌کدام نباید درست باشد» تعریف «نه» است؛ مانند «نه این نه آن». «اگر یکی یا چند تا درست باشد» تعریف «یا» است؛ مانند «این یا آن یا آن‌یکی». می‌گویند «و یا» یعنی مجموعهٔ گزاره‌ها باید یکی از این سه حالت را داشته باشد: یا یکی از آن‌ها درست باشد، یا چند تا از آن‌ها درست باشد، یا همهٔ آن‌ها درست باشد. تفاوت این تعریف با تعریف «یا»، داشتنِ شرط «یا همه‌اش درست باشد» است. توجه کنید که این شرط یکی از حالت‌ها است و اجباری نیست. بنابراین معنی‌اش این می‌شود: «حتی اگر همه‌اش هم درست باشد». به‌زبان دیگر: «اگر بعضی از مجموعه درست باشد؛ چه یکی، چند چند تا، چه همه». می‌بینیم که باز به همان تعریف «یا» می‌رسیم؛ چون در این تعریف «درست‌بودن همه»، نوعی «درست‌بودن چند تا از آن‌ها» است. این معنا در زبان‌های دقیقِ برنامه‌نویسی، همان تعریف عملگر «OR» است. همچنین مطابق است با درک فارسی‌زبانان از مفهوم «یا».پس در عمل معنای «و یا» با «یا» یکی است و به همین دلیل گیج‌کننده است؛ چون وقتی مخاطب آن را در متن می‌بینید، فکرش پریشان می‌شود که چه شده نویسنده به‌جایش همان «یا» را نگفته است.«و یا» در انگلیسیوقتی خواستم دراین‌باره مطلب بنویسم، یادم افتاد پیش‌تر از کسی شنیده‌ام که And/or در زبان‌های برنامه‌نویسی یا منطق، از عملگرهای تعریف‌شده است. در اینترنت جستجو کردم ولی نیافتم و ندانستم که آن گفته درست بود یا نبود. ولی مقاله‌ای کوتاه با عنوان And/or در ویکی‌پدیای انگلیسی پیدا کردم که مضمونش جالب است. https://en.wikipedia.org/wiki/And/or از آن مقاله این‌طور فهمیدم که این حرف ربط جدید، در قرن ۱۹ در زبان انگلیسی در حوزهٔ حقوق و تجارت پیدا شده است. کاربرد بیانی آن این است که از چندین چیز موجود، یا یکی از آن‌ها، یا چند تا نه همه‌اش، یا همه‌اش باهم رخ می‌دهد. آن مقاله می‌گوید این واژه از نظر سبکی زشت و در اسناد حقوقی مبهم است. سپس برای نمونه چند نقل قول می‌آورد که نشان می‌دهد حقوق‌دانان انگلیسی‌زبان از وجود این عنصر مبهم در زبان حقوق بسیار ناراضی هستند.آیا این واژهٔ مبهم را فروشندگان و وکلای اروپایی اختراع کرده‌اند تا ابزاری در خدمت فریبکاری‌های زبانی‌شان باشد؟!«و یا» در فارسی قدیمباید دانست «و یا» در فارسی پیشینهٔ دست‌کم هزار ساله دارد. اگر به متن‌های نثر فارسیِ آن زمان نگاه کنیم، می‌بینیم که بسیار رایج بوده و در کنار «یا» به کار می‌رفته است. نکته این است که در خواندن و فهمیدن این متن‌ها، «و یا» هیچ مشکلی پیش نمی‌آورد. دو نمونهٔ زیر را ببینید:«.. پس از این، تو را فرمودم که هر که بر کسی ستم کند و یا کسی به‌ناحق بر کسی بی‌دادی کند یا بر شریعت استخفاف کند و تو را معلوم گردد، باید که همچنین بی‌وقت بانگ نماز کنی تا من بشنوم... .» (سیاست‌نامه / خواجه نظام‌الملک ــ قرن ۵ ق)«... و یک ماه و بیست روز در صحرا گم شدی، چنانک پدرِ او شب و روز او را می‌طلبیدی و نیافتی، تا مگر کسی از مردمان میهنه به‌هیزم شدندی و یا به‌زراعت و یا کاروانی شیخ را در جایی در صحرا بدیدندی، خبر به پدر شیخ آوردندی... .» (اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابی‌سعید ابی‌الخیر ــ قرن ۶ ق)روشن در فارسی قدیم، مبهم در فارسی جدیداین «و یا» که امروزه در فارسی هست به‌احتمال زیاد با گرته‌برداری از انگلیسی آمده باشد. البته دیدیم که در زبان فارسی عنصر بیگانه نیست؛ خیلی هم خودی است! پس چگونه در فارسی قدیم مشکلی پیش نمی‌آورده؛ ولی حالا چنین مبهم‌ساز است؟به نظر من دلیش موضوع‌ها و ویژگیِ بیان امروزی است. در زمانِ فارسی قدیم، دانش شکل امروزی را نداشته است. زبان دانش دارای این ساختار و کیفیت تعریف‌شدهٔ ویژه نبوده است. از سویی دانش این‌چنین عمومی نبوده و دانشمند و دانش‌پژوه بسیار کمتر بوده است. مهم‌ترین راه آموختن، محضر استاد بوده و متنِ آموزشی به‌تنهایی، اهمیت امروزی را نداشته است. حتما توجه کرده‌اید که دربارهٔ زندگی دانشمندان قدیم، می‌گویند چه کتاب‌هایی را نزد چه استادان بنامی خوانده‌اند و درس گرفته‌اند. یعنی استاد کتاب را خط‌به‌خط برایشان می‌خوانده و شرح می‌داده است.چرا «یا» نه «و یا» (؟)معنی امروزیِ «و یا» را چنانکه گفتیم از ترکیب‌کردن مفهوم دو حرف ربطِ «یا» و «و» ساخته‌اند. اما خوانندگان نه در فارسی و نه در انگلیسی، این معنای تعریف‌شده را به‌خوبی درنمی‌یابند. معنای آن برای خوانندهٔ فارسی‌زبان امروزی همان «یا» است؛ ولی گنگ است و در ترکیب گزاره‌ها آدم را گیج می‌کند.وقتی جداگانه «یا» را داریم به‌معنی «هرکدام که باشد» و «و» را داریم به‌معنی «همه باید باشند»، چرا باید در نوشته‌های دقیق‌تر امروزی بخواهیم با بچپاندن این دو درهم، با ترکیبی گنگ و ناروشن ذهن خواننده را آشفته کنیم و آزار بدهیم؟ پس عنوان این بخش را این‌طور بخوانید: چرا «یا» نه [نباشد]، «و یا» [باشد]؟لینکدین و توئیتر نویسنده.«و یا» و «یا» در فارسی https://vrgl.ir/Vxoy0 https://vrgl.ir/nWhTy https://vrgl.ir/jEzw6 https://vrgl.ir/Vouu5 https://vrgl.ir/SGz7A پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورTue, 02 Nov 2021 17:02:25 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/راهکار-مشکل-نشانی-نسبی-فارسی-دار-در-vba-اکسل-r7eet4qqnjgkدر برنامه‌نویسی VBA اکسل، اگر سرستون‌های جدول فارسی باشد، مشکل پیش می‌آید. با این راهکار می‌توان برای چنین جدول‌هایی نشانی نسبی ساخت.در این چندین سالی که با برنامه‌نویسی اکسل (VBA) آشنا شده‌ام، با آن برای خودم و برای جاهایی که کار کرده‌ام ابزارهای مفیدی ساخته‌ام. وقتی کار گره می‌خورد و آدم عرق‌ریزان تلاش می‌کند هرجور شده آن را پیش ببرد، نوآوری گل می‌کند. در اینجا می‌خواهم نتیجهٔ یکی از چاره‌جویی‌هایم را با علاقه‌مندان در میان بگذارم.مشکل فارسی‌نویسی در VBAخبره‌های برنامه‌نویسی تأیید می‌کنند با اینکه سال‌هاست زبان فارسی در کامپیوتر استاندارد شده است و می‌شود در نرم‌افزارها و زبان‌های برنامه‌نویسی با آن کار کرد، هنوز جاهایی هست که گیروگور دارد. یکی از آن جاها زبان VBA است. مشکل این است که اگر تنظیمات زبان ویندوز مناسب کار با VBA نباشد، اصلا نمی‌شود در محیط کدنویسی آن فارسی نوشت. این هم اگر نباشد، مشکل دارد. اگر مستقیم در آن فارسی بنویسید، حرف ی فارسی را نمی‌نویسد؛ عربی می‌نویسد. اگر هم از بیرون متن فارسی را کپی کنید و در کد بچسبانید، ممکن است اجق‌وجق نشان بدهد. این‌ها همه در کار برنامه‌نویسی اکسل اشکال پیش می‌آورد.مشکل کدنویسی برای آبجک جدول‌هایی که سرستون فارسی دارندچنان‌که می‌دانید، اکسل آبجکت جدول (Table) دارد. در VBA می‌شود نشانی رنج (Range) را به‌جای روش مطلق، یعنی با ترکیب نام ستون‌ها و ردیف‌های شیت مانند A12، به‌شکل نسبی یعنی با نام جدول درست کرد.برای نمونه آبجکت جدولی را در نظر بگیرید که نامش Table1 است. اگر فرض کنیم نشانی مطلق سطح آن در روی شیت، از B2 تا D10 باشد، نشانی مطلقِ خانهٔ اول بخش Data جدول، یعنی بخش پایین سرستون‌ها، این‌شکلی می‌شود:Range("B3")نشانی همین خانه را اگر به‌شکلی نسبی با آبجکت جدول Table1 درست کنیم، این‌شکلی می‌شود:Range("Table1").Cells(1, 1)از فایده‌های استفاده از نشانیِ نسبی جدولی این است که اگر جدول روی شیت جابه‌جا بشود یا حتی برود در شیت دیگر، نشانی عوض نمی‌شود. اگر جابه‌جا شد، مجبور نیستیم برویم درون کد همه را درست کنیم. در ساختن نشانی نسبیِ جدولی، اگر بخواهیم به یکی از ستون‌ها یا بخشی از ستون آدرس بدهیم، می‌باید اسم سرستون را در ترکیب نشانی بیاوریم. برای نمونه نشانی خانهٔ اولِ ستونی که نام سرستونش «ردیف» است، می‌شود این:Range("Table1[ردیف]").Cells(1, 1)هیچ راهی ندارد! ساختن نشانیِ نسبی جدولی بدون مقدار نام سرستون ممکن نمی‌شود. اگر نتوانیم در کد با همان کاراکترهایی بنویسیم که روی شیت در سرستون نوشته‌ایم، برنامه خطا می‌دهد. گفتم که در محیط کد VBA نمی‌شود ی فارسی نوشت؛ ي عربی می‌نویسد. پس اگر ی فارسی در نام سرستون جدول داشته باشیم، با ي عربی منطبق نمی‌شود. اگر هم از روی شیت کپی کنیم و در کد بچسبانیم، مانند زیر اجق‌وجق می‌شود و برنامه خطا می‌دهد. Range("Table1[ط±ط¯ظٹظپ]").Cells(2, 1)راهکار: «همان که در فلان‌جا نوشته است»!وقتی برای این مشکل چاره‌جویی می‌کردم، دستم در فایل اکسلی بود که دوازده شیت برای هر ماه از سال داشت. این شیت‌ها از نظر ساختار همانند بودند و رفتار یکسان داشتند. برنامه به‌شکل خودکار کار می‌کرد و کلید اجرای فرمان‌های برنامه در ایونت شیت‌ها بود. کد ایونت‌ها هم یکی بود؛ فقط اسم آبجکت جدولِ داخل هر شیت فرق داشت.من برای چنین فایل‌هایی یک شیت پنهان (Hide) به نام شیت «تنظیمات» درست می‌کنم و کلیدهای تغییر رفتار برنامه را روی آن می‌گذارم. برای اینکه هروقت خواستم رفتار برنامه تغییر کند، مجبور نباشم بروم داخل کد را دست‌کاری کنم. برای نمونه اگر خواسته باشم به‌اختیار بتوانم رنگ پس‌زمینه را قرمز یا زرد کنم، به VBA می‌گویم اگر فلان خانه در شیت تنظیمات مقدارش ۱ بود قرمز کن، اگر ۲ بود زرد کن. حالا هر وقت بخواهم یکی از دو حالت را انجام بدهد، مقدار آن خانه‌ای را که نشانی‌اش را در کد داده‌ام، در شیت تنظیمات تغییر می‌دهم و ۱ یا ۲ می‌نویسم تا رنگ تغییر کند. این کار همچنین برای وقتی خوب است که بخواهیم تنظیماتی را در اختیار کاربر بگذاریم؛ ولی به کد دسترسی نداشته باشد.با این مقدمه، راهکاری که برای نشانی‌ساختن با جدول‌های دارای سرستون فارسی پیدا کرده‌ام این است: به‌جای اینکه مقدار نام سرستون فارسی را در کد VBA بنویسم، به VBA می‌گویم: «همان که در فلان‌جا نوشته است».چگونه راهکارم را اجرا می‌کنممرحلهٔ ۱: ساختن جدول سایهبرای هر جدول که سرستون‌های فارسی دارد، در شیت تنظیماتی که در آخر باید پنهان (Hide) بشود، یک جدول (Table) با همان تعداد ستون درست می‌کنم که فقط یک ردیف دارد؛ یعنی سرستون و یک ردیف. در آن یک ردیف، نام سرستون‌های فارسی جدول اصلی را با همان ترتیبی که هست با کپی می‌آورم. سپس در سرستونِ بالای هر نام فارسی، یک نام انگلیسی می‌نویسم. بدین ترتیب هر ستون این جدولِ سایه بدین شکل می‌شود: سرستون: نام انگلیسی یکی از ستون‌های جدول اصلیخانهٔ زیرش: کپی نام فارسی آن ستون در جدول اصلینام آبجکت این جدول دوم را چیزی می‌گذارم که به ذهن نزدیک باشد تا در کدنویسی وقتی آن را می‌بینم، بدانم مربوط به کدام جدول اصلی است. بالا: سرستون‌های جدول «ثبت اشخاص»، پایین: جدول سایه‌اشجدول اصلی و جدول سایه‌اشمرحلهٔ ۲: متد (Method) نشانی‌سازدر Calss فایل اکسلم، یک متد نشانی‌ساز ساده با نام MakeFaTableRng دارم با چهار آرگومان: ۱) نام جدول اصلی، ۲) نام جدول سایه‌اش در شیت تنظیمات، ۳) نام انگلیسی سرستون، ۴) شمارهٔ ردیف جدول سایه که همیشه ۱ است؛ چون یک ردیف بیشتر ندارد.متد نشانی‌ساز با این چهار آرگومان مقدار نشانی را می‌سازد. مقداری که می‌سازد ترکیب شده است از نام جدول اصلی و عبارت فارسی سرستونی که خواسته‌ایم نشانی‌اش را بسازیم.کد متد نشانی‌ساز:Public Function MakeFaTableRng(ByVal TargetTable As String, ByVal AddressTable As String, ByVal AddressTableColumnName As String, ByVal AddressTableColumnRowNumber As Integer) As String Dim HeadStr As String HeadStr = Range(AddressTable & "[" & AddressTableColumnName & "]").Cells(AddressTableColumnRowNumber, 1).Value MakeFaTableRng = TargetTable & "[" & HeadStr & "]" End Functionمقدار (String) زیر نمونه‌ای است از آنچه این متد می‌سازد:Persons[شناسه شخص]مرحلهٔ ۳: ساختن پراپرتی (Property) برای مقدار نشانیحالا فرض کنید می‌خواهم برای اولین بار، برای یکی از سرستون‌های فارسیِ یکی از جدول‌ها نشانی درست کنم. برای آن سرستون در Class برنامه، یک پراپرتی از نوع Get می‌سازم. متد نشانی‌ساز MakeFaTableRng را درونش اجرا می‌کنم و مقدارش را به پراپرتی می‌دهم. نام پراپرتی را هم طوری می‌گذارم که یادآور نام آن سرستون جدول فارسی باشد که می‌خواهم. کد پراپرتی سرستون «شناسهٔ شخص» از جدول «ثبت اشخاص»:'سرستون شناسهٔ شخص در جدول ثبت اشخاصProperty Get RNIDPerson() As String RNIDPerson = MakeFaTableRng("Persons", "PersonsHeadName", "IDPerson", 1) End Propertyمرحلهٔ ۴: استفاده در کدحالا هروقت بخواهم در کد VBA برای آن ستون فارسی نشانی نسبی بسازم، به‌جای نوشتنِ مقدار ترکیب‌شده از نام جدول و نام فارسی سرستون، از پراپرتی آمادهٔ آن استفاده می‌کنم. مانند کد زیر که با آن خواسته‌ام بدانم آیا نشانی Target ایونت، درون رنج ستون «شناسهٔ کاربر» در جدول «ثبت اشخاص» هست یا نیست. در کد زیر، پراپرتی با نام «RNIDPerson» را از کلاس «Tools» فراخوانی کرده‌ام. این پراپرتی همان مقدارِ دارای نوشتهٔ فارسی را دارد که اگر مستقیم در محیط کد می‌نوشتیم یا کپی می‌کردیم، اشکال پیدا می‌کرد.If Class.IntersectControl(Target, Range(Tools.RNIDPerson)) = True Then ... End ifنتیجهبدین ترتیب می‌شود بدون اینکه مقدار فارسی را در کد بنویسیم، از ستون‌های با عنوان فارسی، نشانیِ نسبی جدولی بسازیم. البته باید یادمان باشد که هروقت در جدول اصلی نام سرستونی را تغییر دادیم یا ستون کم‌وزیاد کردیم، جدول سایه‌اش را هم مانند آن درست کنیم؛ وگرنه خطا پیش می‌آید.شغل من کار با زبان فارسی است و به اکسل هم علاقه‌مندم. لینکدین و توئیتر نویسنده.راهکار برای مشکل نشانی‌های فارسی‌دار در برنامه‌نویسی اکسل (VBA) https://vrgl.ir/88wgI https://vrgl.ir/kv4ZG پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 20 Oct 2021 19:53:59 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/ازکارافتادگی-فیس-بوک-تراژدی-گره-خوردن-فناوری-owkq366kdblgقطعی فاجعه‌بار ۷ساعتهٔ فیس‌بوک از دیدگاهی تراژدی است. چون دلیل طول‌کشیدنش روش‌هایی است که برای حفاظت از امنیت اطلاعات کاربران به کار برده است.شرکت‌های عظیم، گرفتاری‌های عظیمبرای موفق‌بودن کسب‌وکارهای آنلاین، سه نکته اهمیت دارد: یکی اجتماعی، یکی نرم‌افزاری، یکی سخت‌افزاری. نکتهٔ اجتماعی آن جلب اعتماد عمومی است. داشتن این اولی، بسیار وابسته به دومی است که فراهم‌کردن امنیت برای اطلاعات خصوصی مردم باشد. کاربران باید مطمئن باشند که اطلاعات خصوصی‌شان نزد خدمات‌دهنده محفوظ است. فراهم‌ساختن امنیت اطلاعات نیز به سومین نکته وابسته است که سخت‌افزاری است. یعنی کارآمد بودن مراکزداده‌ای (Data Center) که همهٔ نرم‌افزارها و تمام اطلاعات کاربران را در پشت صحنهٔ خدماتِ آنلاین می‌گردانند.از ویژگی‌های مهم نرم‌افزار و سخت‌افزار کارآمد یکی داشتن پایایی (Availability) است. پایایی به‌زبان ساده یعنی سیستم از کار نیفتد، قطع نشود. با این مقدمه حادثهٔ ازکارافتادگی بزرگ فیس‌بوک در روز دوشنبه (۲۱ مهر ۱۴۰۰) افتضاح بود. زیرا همهٔ خدمات این شرکت از جمله سه شبکهٔ اجتماعی فیس‌بوک و واتس‌اپ و اینستاگرام، در یک روز به‌مدت ۷ ساعت یعنی ۴۲۰ دقیقه قطع بودند. این مدت از قطعی خدمات، ۴ برابر بیشتر از میانگین خرابی تأسیسات مراکزدادهٔ آمریکای شمالی در سال است. اخبار می‌گوید فیس‌بوک در این ۷ ساعت نزدیک به ۷۰ میلیون نفر از کاربرانش را به تلگرام باخت.اما وقتی به دلایل فنی این حادثه نگاه می‌کنیم، در آن تراژدی می‌بینیم. زیرا چنانکه فیس‌بوک خودش می‌گوید، دلیل طولانی‌شدن این ازکارافتادگی احتیاط‌هایی بوده است که برای افزایش امنیت اطلاعات کاربران، در طراحی سیستم‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری به کار برده است. مانند این شد که کسی دروپیکر خانه‌اش را برای جلوگیری از دزدی شش‌قفله کند؛ بعد دچار آتش‌سوزی بشود و خودش از داخل پشت همان درهای شش‌قفله گرفتار شود.خلاصهٔ ماجرا بر اساس گزارش فیس‌بوک۱ـ حادثه خبر نمی‌کند؛ حتی اگر پیش‌بینی شده باشد هنگام عملیات نگهداری و تعمیر، دستوری اشتباه باعث می‌شود ارتباط کل فیس‌بوک با اینترنت قطع شود. فیس‌بوک در سیستم‌هایش ابزاری دارد که جلوی چنین خطاهایی را می‌گیرد. اما در آن حادثه این ابزار درست کار نمی‌کند و جلوی فرمان اشتباه را نمی‌گیرد. نتیجه اینکه ستون فقرات شبکهٔ جهانیِ (Backbone Network) فیس‌بوک قطع می‌شود. ۲ـ قطع‌بودن همهٔ شبکه؛ حتی داخلیویژگی طراحی شبکهٔ فیس‌بوک کار را پیچیده‌تر می‌کند؛ چنانکه هیچ شکل از ارتباط با سرورها ممکن نمی‌شود و مهندسان نمی‌توانند مشکل را از راه دور و بدون حضور فیزیکی در مراکزداده حل کنند. ۳ـ سخت‌گیری برای ورود و خروج؛ حتی برای صاحب‌خانهفیس‌بوک مهندسانش را برای واردشدن به تأسیسات می‌فرستد. ولی این قطعی شبکه، عبور از سیستم‌های حفاظت فیزیکی را نیز دشوار کرده است و داخل‌کردن مهندسان به مراکزداده طول می‌کشد. ۴ـ تن‌ندادن سخت‌افزارها به تغییر؛ حتی به دست سازنده‌اشپس از واردشدن به تأسیسات، باید مشکل دیگری را حل می‌کردند. طراحی سرورها و سخت‌افزارهای فیس‌بوک به‌گونه‌ای است که کارکردن و تغییردادن آن‌ها به‌شکل مستقیم و با حضور پشت کامپیوترها دشوار است.۵ـ هجوم شبکه؛ مصرف برق انفجاریسرانجام پس از رفع اشکال شبکه، آن‌ها می‌بایست برای غول آخر چاره‌ای می‌یافتند. مشکل این بود که در هنگام قطعی شبکه، مصرف برق تأسیسات بسیار کم شده بود. اگر ناگهان وصل می‌شدند، هجوم کاربران و افزایش ترافیک چنان ناگهانی مصرف برق را افزایش می‌داد که آن را سیستم‌ها و سخت‌افزارها و تجهیزات تحمل نمی‌کردند و به‌سرعت خراب می‌شدند. چنین ازکارافتادگی‌ای سخت‌افزاری و بسیار بدتر و درست‌کردن آن دشوارتر از اولی بود. بنابراین برای اینکه از چاله به چاه نیفتند، ناچار شدند کم‌کم به شبکه بیایند تا گرفتار این تخریب گسترده نشوند.آنچه قماربازِ بازنده می‌گوید«ما سخت کار کرده‌ایم تا سیستم‌مان مقاوم باشد و از دسترسی‌های غیرمجاز جلوگیری کرده باشیم. در این حادثه جالب بود که دیدیم آن مقاوم‌کردنِ سیستم چگونه سرعت تلاش ما را برای برطرف‌کردن ازکارافتادگی کُند کرد؛ آن‌هم اشکالی که دلیلش خرابکاری نبود. من معتقدم امنیت روزافزونی که فراهم می‌کنیم، به این کندشدنِ بازیابی پس از ازکارافتادگی می‌ارزد. البته که امیدواریم چنین رویدادی نادر باشد.» (سانتوش جاناردان، معاون زیرساخت فیس‌بوک)متن خبری را که به این حادثه با جزئیات فنی پرداخته است، به فارسی برگردانده‌ام. علاقه‌مندان می‌توانند آن را در نشانی این عنوان بخوانند: «ازکارافتادگی خدمات مرکزداده‌ای فیس‌بوک چگونه رخ داد و چرا طول کشید»لینکدین و توئیتر نویسنده.ازکارافتادگی هفت‌ساعتهٔ فیس‌بوک: تراژدی گره‌خوردن فناوری https://vrgl.ir/9coOk https://vrgl.ir/MZkUM https://vrgl.ir/6APkw https://vrgl.ir/Y2VgS پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 13 Oct 2021 21:13:41 +0330https://virgool.ir/@wa.eppagh/فهرست-نوشته-های-سال-سوم-وبلاگ-نویسی-ام-xxn0mclqpuqiفهرست ۱۵ مطلبی که دربارهٔ نوشتن و درست‌نویسی و موضوع‌های متنوع دیگر، در یک سال گذشته نوشته‌ام.در چنین روزهایی سال سوم وبلاگ‌نویسی‌ام را در ویرگول به پایان می‌رسانم. بنابراین مانند سال گذشته فهرستی از مطالب جدید درست کرده‌ام که منتشر می‌کنم. پانزده مطلب است که بیشتر دربارهٔ نویسندگی و درست‌نویسی است. وقتی آن‌ها را مرور می‌کنم می‌بینم کوشیده‌ام نشان بدهم برخوردار بودن از مهارت‌های نویسندگی کتاب و مقاله، به نویسندگان اینترنت و شبکه‌های اجتماعی کمک می‌کند بسیار بهتر و مؤثرتر بنویسند.خوانندگان گرامی به‌ویژه صاحب‌نظران لطف می‌فرمایند اگر مرا از نظراتشان بهره‌مند فرمایند.سیاههٔ مطالب دربارهٔ نوشتن و درست‌نویسی۱ـ آشنایی با پاراگراف‌نویسی و معرفی اولین کتاب آموزش مهارت نویسندگیِ پاراگراف در متن‌های فارسیپاراگراف‌نویسی مهارتی است که به کار هر نویسنده‌ای می‌آید؛ به‌ویژه نویسندگان اینترنتی که باید بلد باشند متن کوتاه و مؤثر بنویسند.آشنایی با پاراگراف‌نویسی و معرفی اولین کتاب آموزش مهارت نویسندگیِ پاراگراف در متن‌های فارسی۲ـ اصطلاح: نوشتن برای بیان انواع دانش و فن؛ با شکست موفقیت‌آمیز؟اگر متن تخصصی با واژه‌ها و عبارت‌ها و تعبیرهای من‌درآوری بیان شود، آن‌وقت خواننده یک کار اضافی دارد و آن اینکه پیش از یادگرفتن اصل موضوع، باید طرز حرف‌زدن نویسنده را رمزگشایی کند.۳ـ اصطلاح (بخش اول): «آش آشفته با اسانس دانش: حرف‌زدن معمولی با زبان دانشمندی»به‌کاربردن اصطلاح‌های تخصصیِ رشته‌های گوناگون در متن‌های عمومی، اگر بیان را مبهم و گیج‌کننده نکند دست‌کم آن را از مهم‌ترین ویژگیِ کارکردی‌اش می‌اندازد؛ یعنی آسان‌فهم و روان‌خوان بودن.۴ـ اصطلاح (بخش دوم): «دربارهٔ بخش‌های غیرتخصصیِ متن‌های با مایهٔ دانش و فن»اگر بخش عمومیِ متن را مانند چمن یا فرش نرم و روان از کار درآوریم، بخش تخصصی برجسته‌تر می‌شود. بدین ترتیب حواس خواننده‌ای که در این باغچه به تماشا آمده است، با قوه‌سنگ‌هایی که زیر پایش می‌رود پریشان نمی‌شود.دربارهٔ بخش‌های غیرتخصصیِ متن‌های با مایهٔ دانش و فن۵ـ تأثیر دستور خط فارسی در کارایی جستجوی پایگاه دادهچند شکل ثبت‌کردنِ کلمات فارسی در پایگاه داده، نتیجهٔ جستجو را به‌شکل رخداد اتفاقی درمی‌آورد و ناکارآمد می‌کند. راه‌حل آن توجه به «یکدست‌بودن دستور خط» است.تأثیر دستور خط فارسی در کارایی جستجوی پایگاه داده۶ـ دستور جایگزین‌کردن نیم‌فاصله‌های کاذب متن فارسی، با نیم‌فاصلهٔ درستنویسندهٔ مقاله به ما آموزش می‌دهد چگونه در چهار گام، به‌سادگی همهٔ نیم‌فاصله‌های کاذب را با نیم‌فاصله‌ٔ درست فارسی جایگزین کنیم؛ بدون اینکه خراب‌کاری بشود.دستور جایگزین‌کردن نیم‌فاصله‌های کاذب متن فارسی، با نیم‌فاصلهٔ درست۷ـ مجهول‌گویی و مجهول‌نویسی: به‌کاربردن فعل مجهول در فارسیاین مطلب دربارهٔ کاربرد فعل مجهول در فارسی و اشکالات دستوری برخاسته از آن است. در پایان نیز پیشنهاد می‌دهد که اگر می‌خواهید فاعل جمله را نگویید، چگونه بدون مجهول‌گویی از زیر گفتنش دربروید.۸ـ نوشتنِ روان و آسان‌فهم با جمله‌های کوتاه و ساختار پیش‌پردازجمله‌های بلند و تودرتو اغلب پیچیده و دشوارفهم از کار درمی‌آیند. نویسنده در این مطلب دربارهٔ خردکردن جمله‌های طولانی، تجربهٔ عملیِ خودش و آنچه را که آموخته برای خوانندگان بیان می‌کند.نوشتنِ روان و آسان‌فهم با جمله‌های کوتاه و ساختار پیش‌پرداز۹ـ نویسندگی برای راضی‌کردن عالی‌جناب گوگلابزار کارآمد برای نوشته‌های آموزشی یا برای هرنوع متن بازاریابی، سخن‌دانی و فن نویسندگی است. ولی کار ما شده است نوشتن برای چرب‌کردن سبیل نرم‌افزارها... .نویسندگی برای راضی‌کردن عالی‌جناب گوگل۱۰- نه تو رو خدا! «خوشحال» باش: بار معنایی‌مان توی چشم دیگران نرودوقتی می‌گوییم «از مرگ پدرت خوشحال نشدم»، طرف حق دارد پیش خودش فکر کند که «ببین چه نفرتی از من دارد؛ نه تو را به خدا، خوشحال هم باش!»سیاههٔ مطالب دیگر۱ـ آشنایی با ۱۸ مرکزدادهٔ پیشروی جهان: ترجمهٔ کتاب The Art Of Data Centerمعرفی ترجمهٔ فارسی کتاب The Art Of Data Center مجموعهٔ گفت‌وگو با مهندسان و سازندگان ۱۸ مرکزدادهٔ پیشروی جهان که کار ویرایش و انتشار آن با نگارنده بوده است. مطالب این کتاب را می‌توانید آنلاین مطالعه کنید.آشنایی با ۱۸ مرکزدادهٔ پیشروی جهان: ترجمهٔ کتاب The Art Of Data Center۲ـ از کمین برآمد که منم: ابَرماهِ (Supermoon) گرمایش زمین و کروناهر یک‌چندی یکی برآید که منم! / با نعمت و با سیم و زر آید که منم!چون کارَک او نظام گیرد روزی / ناگه اجل از کمین برآید که منم! (رباعیات خیام)۳ـ اگر در خیابان به سرتان زد که بوی عیدهای قدیم می‌آید...یک روز در آخر‌های زمستانِ سال ۱۳۹۹ که رفته بودم بیرون چیزی بخرم؛ بوی نوروز کودکی‌ام آمد و یاد عیدهای خوش قدیم به سرم زد. وقتی فهمیدم چرا، مانند کسی که ناگهان خودش را با زیرشلواری وسط خیابان دیده باشد، دوان‌دوان برگشتم به خانه... .۴ـ تاختن سعدی به مردمِ حرف‌بزن: آموختن نویسندگیبخشی از بوستان سعدی با یادکرد نجف دریابندری؛ پیشکش به دوستداران نویسندگی و علاقه‌مندان به زبان فارسی و هرکس که از حرف مردم آزار کشیده است.۵ـ موسیقی ارکستری: دنیای شگفت‌آور صدا و تماشادر این زمانهٔ آشفته و پراضطراب، روان خود را با مشغول‌ساختن به موسیقی ارکستری جلا دهید. مانند ورزش کوه‌نوردی است: دشوار است با نتیجهٔ سخت خوشایند.موسیقی ارکستری: دنیای شگفت‌آور صدا و تماشالینکدین و توئیتر نویسنده.فهرست نوشته‌های سال سوم وبلاگ‌نویسی‌ام https://vrgl.ir/7luGV پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورSun, 29 Aug 2021 18:59:35 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/آشنایی-با-پاراگراف-نویسی-و-معرفی-اولین-کتاب-آموزش-مهارت-نویسندگیِ-پاراگراف-در-متن-های-فارسی-yculd0v5dajnپاراگراف‌نویسی بخش مهمی از مهارت نویسندگیِ غیر هنری است که در زبان فارسی به آن توجه چندانی نمی‌شود. این کتاب احتمالا تنها کتاب موجود آموزش پاراگراف‌نویسی در متن‌های فارسی است.معرفی کتاب و نویسندهمدتی هست که دربارهٔ پاراگراف‌نویسی می‌شنوم. می‌گویند در کشورهای مثلا انگلیسی‌زبان، در دبستان همراه با جمله‌سازی پاراگراف‌نویسی را هم به نوآموزان یاد می‌دهند. ولی در ایران فقط جمله‌سازی داریم؛ خبری از پاراگراف‌نویسی نیست. من که نشنیده‌ام باشد. آنچه می‌دانم این است که این مهارت را به زبان‌آموزان انگلیسیِ پیشرفته یاد می‌دهند. پس اگر کسی علاقه‌مند به آموختنش باشد باید منابع انگلیسی را بخواند. به همین دلیل تا حالا دستِ کسانی مانند بندهٔ انگلیسی‌ندان به چیزی نمی‌رسید.نویسندهٔ محترم کتاب «نگارش دانشگاهی: پاراگراف‌نویسی» یعنی آقای سید علی‌اصغر سلطانی، زبان‌شناس است و سال‌هاست که زبان انگلیسی را در دانشگاه به فارسی‌زبانان آموزش می‌دهد. چنانکه خودش می‌گوید، به پاراگراف‌نویسی از دورهٔ دانشجویی علاقه‌مند بوده و از وقتی استاد شده آن را به دانشجویانش آموزش داده است. در یک روز خجسته ایشان به فکرش می‌رسد که خوب است این مهارت را به نویسندگانِ زبان فارسی هم بیاموزد. این طوری شد که ما فارسی‌زبانان صاحب اولین کتاب آموزش پاراگراف‌نویسی شدیم. https://irlogos.com/products/academic-writing-collection/%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%b4-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d9%be%d8%a7%d8%b1%d8%a7%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81-%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3%db%8c/ این کتاب را نویسنده با نگرش آموزشی نوشته است. هر فصل با تعریف مفاهیم شروع می‌شود، نمونه‌های فراوان دارد، آخر هر فصل هم برای خواننده تمرین گذاشته است. نمونه‌ها به فهمیدن مفاهیم و جاافتادن آن‌ها خیلی کمک می‌کند. این کتاب به ساختار درونی پاراگراف می‌پردازد. ایشان کتاب دیگری هم دارد به نام «نگارش دانشگاهی: مقاله‌نویسی» که در متن به ساختار کلی‌تر از پاراگراف می‌پردازد. https://irlogos.com/products/recently-published/%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%b4-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%d9%87-%d9%86%d9%88%db%8c%d8%b3%db%8c/ دربارهٔ پاراگراف‌نویسی و کاربرد آننوشتهٔ علمی یا ترویج علم یا خبری یا هر نوع متن غیر هنری که هدفش آموزش‌دادن یا آگاهی‌دادن یا آنچنان که اصطلاح است «پیام‌رساندن» باشد، می‌باید بیان روشن و آسان‌یاب (فهمیدنی) داشته باشد. ساختار متن لایه‌های گوناگون دارد: کلمه، جمله، پاراگراف، بخش، کل متن. متن خوب می‌باید ویژگیِ روان و آسان‌یاب بودن را در همهٔ لایه‌ها از کل تا جزء داشته باشد. پاراگراف (بند) لایه‌ای از ساختار متن است که میان جمله در لایهٔ پایین و ساختارهای کلی‌تر متن در لایهٔ بالا قرار دارد. برای داشتن ویژگیِ روشن و فهمیدنی بودن در لایهٔ واژگان، می‌باید از کلمه‌های درستی استفاده کرد که در ذهن خوانندهٔ آن متن، نزدیک‌ترین معنا را داشته باشد و آشنا باشد. در لایهٔ جمله این ویژگی به‌شکل جمله‌های با ساختار ساده است. منظور به‌جای اینکه چندین مفهوم را در یک جملهٔ تودرتو و پیچیده بگنجاند، هر مفهوم یا گزاره را در یک جملهٔ ساده بیان کند. https://vrgl.ir/1sR0e https://vrgl.ir/jEzw6 پاراگراف‌نویسی به این مهارت می‌پردازد که چگونه کل مطلب را به مفاهیم کوچک‌تر خرد کنیم و هرکدام از آن‌ها را در یک واحد نوشتاری یعنی پاراگراف، چنان بیان کنیم که آن را با بهترین شیوه و منطقی‌ترین، منظم‌ترین، کم‌حجم‌ترین شکل گفته باشیم. این مهارت با ترتیب مفاهیمِ بیان‌شده در جمله‌های پاراگراف و چگونگی بیان آن‌ها کار می‌کند. همچنین به رابطهٔ زنجیرواری می‌پردازد که می‌باید میان پاراگراف‌های یکی پس از دیگری برقرار باشد.این مهارتی است که به کار هر نویسنده‌ای می‌آید؛ به‌ویژه نویسندگان اینترنتی که باید بلد باشند متن کوتاه و مؤثر بنویسند. یادمان می‌دهد چگونه در یک پاراگراف، ساختاری برپا کنیم که بتوانیم در چند جمله حرفمان را خوب و تمام بزنیم؛ بدون اینکه نه چیزی زیادی باشد نه کم. این توانایی به وبلاگ‌نویسان و نویسندگان شبکه‌های اجتماعی خوب کمک می‌کند. اگر انبانِ واژگانمان پر باشد و بلد باشیم جمله‌های روشن بنویسیم؛ مهارت پاراگراف‌نویسی به ما توانایی دوچندان می‌دهد.ارتباط اصول پاراگراف‌نویسی با سئو (SEO)گفتیم که مهارت پاراگراف‌نویسی نوشته را ساختارمند می‌کند. بر اساس آن متن می‌باید طرح داشته باشد. بدین معنی که اول مقدمه‌ای باشد که بگوید موضوع چیست و نظر نویسنده دربارهٔ آن چیست، بعد به شرح موضوع یا ادعای نویسنده بپردازد، در آخر هم اگر لازم است نتیجه را بگوید.هنگام مطالعهٔ این کتاب خیلی جاها به نظرم می‌رسید که این ساختارها چقدر مانند قوانینی است که دربارهٔ متنِ بهینه‌شده برای سئو می‌گویند. برای نمونه سئو می‌گوید جملهٔ اول از پاراگراف اول برای موتور جستجو مهم است؛ پاراگراف‌نویسی می‌گوید پاراگراف اولِ هر متن برای مقدمه است و جمله‌های اول هر پاراگراف برای معرفی موضوع هر پاراگراف است. سئو می‌گوید پاراگراف آخر متن مهم است؛ پاراگراف‌نویسی می‌گوید پاراگراف آخر و جمله‌های آخر هر پاراگراف برای بیان نتیجه است.به نظر می‌رسد وقتی خواسته‌اند خواندن و فهمیدن معنای نوشته را به خورد نرم‌افزار بدهند، از ساختار منظم و استاندارد پاراگراف‌نویسی بهره گرفته‌اند که از پیش رایج و آشنا بوده است. متنی که ساختارش بر اساس اصول پاراگراف‌نویسی باشد، بیانش منظم و منطقی است. شکل کلی آن این طور است: اول موضوع را معرفی می‌کند؛ بعد آن را از یک تا چند جور شرح می‌دهد؛ شرح‌ها ترتیب دارند مثلا از مهم‌تر به کم‌اهمیت‌تر؛ در آخر هم نتیجه‌گیری می‌کند. هر پاراگراف بخش‌های مقدمه، بسط، نتیجه‌گیری دارد. کل مطلب هم پاراگرافِ مقدمه، پاراگراف بسط، پاراگراف نتیجه‌گیری دارد. پس ممکن است این‌طور فکر کرده باشند که جاهای مهم متن را بدین شکل برای نرم‌افزار نشانه‌گذاری کنند: پاراگراف اول از کلمهٔ اول تا نقطهٔ جملهٔ اول، پاراگراف آخر از کلمهٔ آخر تا نقطهٔ جملهٔ یکی مانده به آخر... .اگر این فرض من درست باشد که دور از ذهن هم نیست، متن‌هایی که آن‌ها را بر اساس اصول پاراگراف‌نویسی می‌نویسند، این ویژگی را دارند که علاوه بر اینکه می‌شود آسان‌تر آن‌ها را خواند و فهمید، بهتر هم می‌شود برای سئو بهینه‌شان کرد. به هر حال تا وقتی هوش مصنوعی آن‌قدر پیشرفت نکند که بتواند متن را مانند آدم‌ها بفهمد و در برابر مشکلاتی همچون آشفتگی دستور خط یا متن‌های با ساختار بیانیِ خلاقانه درنماند، نوشتن با اصول پاراگراف‌نویسی مزیت سئوخور کردن متن را هم دارد. https://vrgl.ir/0VGgh https://vrgl.ir/KENfX نمودار مفاهیم پاراگراف‌نویسی در کتاب (دانلود)وقتی کتاب را می‌خواندم و فصل‌به‌فصل با شیوهٔ همیشگیِ خودم در اکسل فیش‌نویسی می‌کردم، به نظرم رسید روابط مفاهیمی که آموزش می‌دهد، آنچنان که ذهنم می‌خواهد منظم نیست. پس تصمیم گرفتم دست به کار بشوم و از آن تصویر عینی درست بکنم. https://vrgl.ir/kv4ZG این شد که رفتم سراغ نرم‌افزار MindManager و بعد XMind و عنوان‌ها و زیرعنوان‌های کتاب را در آن به‌شکل نمودار درآوردم. وقتی به نمودار اولیه نگاه کردم متوجه شدم جنبه‌های گوناگون بعضی از یک مفهوم در فصل‌های جداگانه آمده است؛ احتمالا به دلایل آموزشی. پس در ترتیب خودِ کتاب دست بردم و عنوان‌ها را طوری جابه‌جا کردم تا همهٔ جنبه‌های هر مفهوم تا می‌شود در یک جا زیر خودش باشد. چنین اصلاحاتی کردم تا نمودارم این خاصیت را پیدا کند که وقتی کسی به آن نگاه می‌کند، با دیدن مفاهیم مرتبط بتواند دربارهٔ مهارت پاراگراف‌نویسی دید کلی پیدا کند. توجه کنید این نمودار هرچند کامل است، خلاصهٔ کتاب نیست؛ فهرست دقیقِ مطالب هم نیست. آن را برای آشناشدن با موضوع و برشمردن مفاهیم پاراگراف‌نویسی و مصور کردن روابط آن‌ها ساخته‌ام. با این هدف که بیننده تشویق بشود کتاب را بخواند یا برود دنبالش از هر راهی که دوست دارد این مهارت را یاد بگیرد. نموداری را که ساخته‌ام به‌شکل فایل تصویری در اختیار خوانندگان می‌گذارم. این فایل برای بزرگ‌کردن مناسب است و روی مرورگر یا پس از دانلود کردن می‌شود آن را به‌خوبی مطالعه کرد. این لینک دانلودش است: «نمودار-مطالب-کتاب-پاراگراف‌نویسی-سید-علی-اصغر-سلطانی-برای-وب». اگر به دردتان خورد دعا کنید کرونا نگیرم!پیش‌نمایش تصویر نمودار «مطالب کتاب نگارش دانشگاهی: پاراگراف‌نویسی»هنرش جمله بگفتی، عیب او نیز بگو!برای سپاسگزاری از نویسنده و ناشر محترم که چنین کتاب مفیدی را منتشر کرده‌اند، وظیفهٔ خودم می‌دانم کاستی‌هایی که به‌نظرم این کتاب داشت بیان کنم. امیدوارم مفید باشد.رعایت وحدت رویهٔ دستور خط از اولین ویژگی‌های متن ویراسته است. چون خودم نوآموز مهارت پاراگراف‌نویسی هستم، هنگام خواندن کتاب بیشتر متوجه معنا بودم. با این حال به چشمم آمد که تایپ کلمات از دستور خطِ پذیرفته‌شده پیروی نکرده است یا وحدت رویه ندارد. مثلا «می» فعل‌ها را دیدم که جدا نوشته است؛ شاید بعضی جاها. از سوی دیگر متوجه شدم کاراکتر کاف در متن عربی است. نویسندهٔ محترم برای اینکه جنبهٔ آموزشی را بهبود بدهند، در این کتاب بخش تمرین در نظر گرفته‌اند. بدین شکل که در پایان هر فصل برای تمرین‌کردنِ خواننده، بخش‌هایی با جای خالی گذاشته‌اند. با این حال به‌نظرم امروز کسی نمی‌رود ۵۰ یا ۸۰ هزار تومن پول بدهد برای چنین کتابی که تا حالا نمونه هم ندارد، بعد خودکار یا مداد را بردارد توی آن بنویسد و خط‌خطی کند. با این کار شاید فقط حجم کتاب و قیمت آن افزایش یافته است.متن دربارهٔ مهارتی از نویسندگی است؛ پس با حوزهٔ ادبیات و فنون ادبی هم‌پوشانی دارد. با این حال به نظر می‌رسد نویسندهٔ زبان‌شناس برای بیان مفاهیمی که در حوزهٔ ادبیات هم به آن می‌پردازند، از زبان و اصطلاحات معمولِ اساتید ادبیات و نویسندگی استفاده نکرده باشد. بعضی جاها دربارهٔ مفهومی صحبت می‌کرد که به‌نظرم آشنا می‌آمد؛ ولی اصطلاحش آشنا نبود. ذهنم می‌خارید که این را در کتاب دیگر خوانده‌ام ولی اسمش این نبوده است. اگر با زبان و اصطلاحات عمومیِ نویسندگان این حوزه مطلب را می‌نوشتند، آسان‌تر می‌شد مفاهیمش را با اطلاعات کتاب‌های دیگر ارتباط داد.چون این کتاب را با هدف آموزش‌دادن نوشته‌اند، خوب بود از هر مفهوم در همه‌جای کتاب، دقیقا با همان نامی یاد می‌کردند که بار اول گفته و تعریف کرده‌اند. بدین شکل فهمیدن و به خاطر سپردن و ارتباط‌دادن مفاهیم برای نوآموزانِ موضوع آسان‌تر می‌بود.وقتی متنی دانش یا مهارتی را برای اولین بار به زبان فارسی می‌آورد، این جایگاه را دارد که برای مفاهیمِ نوآورده واژه‌گزینی کند و آن واژه‌ها را در فارسی جا بیندازد. خوب بود برای این نکته وقت و توجه بیشتری صرف می‌شد.این کتاب ایراد آشکاری در ساختار سلسله‌مراتبیِ بخش‌هایش دارد. بدین شکل که بخش‌های هر فصل را از اول تا آخر و بدون توجه به رابطهٔ اعم و اخص آن‌ها، از یک تا آخر شماره زده‌اند. هر فصل ممکن است چند بخش کلی‌تر و چند زیرگروه در هر بخش داشته باشد. ولی همه را از یک تا آخر پیاپی شماره زده‌اند. شماره‌گذاری تخت است و معلوم نیست هر عنوان نسبت به عنوان قبلی زیرگروه است یا هم‌تراز آن است. خودم برای اینکه مفاهیم و روابط آن‌ها را در ذهنم روشن کنم، ناچار شدم فهرست مفاهیم را بازآرایی کنم. نتیجه‌اش همان نموداری است که برای دانلود گذاشته‌ام.سپاسگزاریسزاوار و بلکه بر خود لازم می‌دانم از نویسندهٔ محترم سپاسگزاری کنم که مهارت مهم پاراگراف‌نویسی را برای اولین بار از آموزش زبان انگلیسی به نویسندگیِ فارسی آورده‌اند و به‌شکل کتاب آموزشی در اختیار کسانی گذاشتند که نمی‌توانند از منابع انگلیسی استفاده کنند.لینک دانلود نمودار مطالب کتاب «نگارش دانشگاهی: پاراگراف‌نویسی / سید علی اصغر سلطانی»لینکدین و توئیتر نویسندهآشنایی با پاراگراف‌نویسی: معرفی مطالب کتاب «نگارش دانشگاهی: پاراگراف‌نویسی» https://vrgl.ir/Vxoy0 https://vrgl.ir/UssfC https://vrgl.ir/Vouu5 https://vrgl.ir/SGz7A https://vrgl.ir/yHtJ0 پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورThu, 05 Aug 2021 11:17:59 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/گرمایش-زمین-کرونا-ابرماه-خیام-سعدی-مولوی-kqdi2qqg68ruگرمایش زمین و کرونا، شست بزرگی است برافراشته برای ما که همچون اَبَرماه در آسمان دمیده است.تازگی نگاهی به رباعیات خیام انداختم. تلخ بود. یاد مرگِ ناگزیر بر اشعارش سایه انداخته است. خیام هر ظرف سفالی را که می‌بیند، یادآوری می‌کند این ظرف که می‌بینید، روزگاری سر پادشاهی یا روی نگاری بوده است. می‌گوید هرکس که باشیم، چند روزی هستیم، بعد می‌رویم و دیگران می‌آیند.شاید دلیل این احساس تلخی، دشواری دوره‌ای است که در آن زندگی می‌کنیم. در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که انتظار داشتیم آسودگی باشد. پزشکی، اقتصاد، مهندسی، مدیریت، کشورداری، سیاست بین‌الملل، علوم گوناگون همگی به بلوغ رسیده‌اند و انسان چشم به کهکشان‌ها و ذرات زیراتمی و دانش‌های نوپدید دارد. اما روزگارِ ما مردمان ایران‌زمین که تمدن شش‌هزارساله داریم خوب نیست. نه فقط وضع ما، حتی خارجی‌ها هم چندان که از خارجی‌بودنشان انتظار داریم بسامان نیستند.در دوران نو که ما در آن هستیم قرار بود قانون حاکم باشد؛ ولی قانون خواست کسانی شده که زور بیشتری دارند. قرار بود اخلاق حاکم باشد؛ ولی اخلاق فرمان‌برداری از کسانی شده که زور بیشتری دارند. قرار بود امنیت و رفاه باشد؛ ولی امنیت و رفاه برای طرف‌داران کسانی شده که زور بیشتری دارند. قرار بود عدالت برقرار باشد؛ ولی عدالت شده فراهم‌کردن نفع و صلاح کسانی که زور بیشتر دارند. قرار بود روش ارباب‌رعیتی، حتی میان مخلوق و خداوند، کنار برود و روش مردم‌سالاری و نفع همگانی همراه با فردگرایی با عقل‌مداری حاکم شود. ولی می‌بینیم آن‌ها که زور دارند، یا زور را به دست آورده‌اند، مسلط می‌شوند و نفع خودشان را با قدرت، بلکه با شدت، گاهی هم که لازم می‌دانند با خشونت به دیگران تحمیل می‌کنند. آن‌ها ارباب و «فرمان‌روا» هستند و دیگران بنده و رعیت. هرکس با آن‌ها نباشد می‌شود «بیگانه» و بیگانه برای آن‌ها مانند طبیعت «چیز» است. اهمیت «چیز» برای آن‌ها فقط در بهره‌دهی‌اش است؛ وگرنه یا باید نابود شود یا رها شود تا خودش نابود شود.ارباب و رعیت، یا دولت‌های قدرتمند هستند و دولت‌های ضعیف، یا مردم متمدن هستند و مردم غیرمتمدن، یا باسوادها و کم‌سوادها، یا پول‌دارها و ندارها، یا آقازاده‌ها و مردم عادی، یا ویژه‌ها و معمولی‌ها، یا دین‌دارها و بی‌دین‌ها، یا برعکس بی‌دین‌ها و دین‌دارها، یا محلی‌ها و غیربومی‌ها، یا آدم‌ها و حیوان‌ها. حتی به‌تازگی دیدیم که چگونه پدر و مادری اربابیِ خودشان را با خشونت بر فرزندان بزرگ‌سالشان اعمال کردند.هرکس دستش برسد، مال خودش را، عقیده و فرهنگ و هنجار خودش را، سلامت خودش را، جان خودش را با نابودکردن و خراب‌کردن و کشتن دیگری به دست می‌آورد. اخلاق شده فراهم‌کردن نفع خودی، فداکاری شده فداکردن برای خودی، فرهنگ شده هم‌رنگ‌شدن با هنجارهای خودی، اقتصاد شده نابودکردن طبیعت و سرزمین دیگران برای پول‌درآوردن خودی.برای این گفته‌ها نمونه نیاوردم؛ نمونه‌های روان‌فرسا را هر روز در اخبار خارج و داخل می‌بینیم.خیامخیام می‌گوید:هر یک‌چندی یکی برآید که منم! / با نعمت و با سیم و زر آید که منم!چون کارَک او نظام گیرد روزی / ناگه اجل از کمین برآید که منم!دربارهٔ این رباعی فکر کردم که قدیم در زمان خیام، قدرت فردی بوده است. بیشتر کسانی که فرمانروا می‌شدند، بعد از مدتی باد به کله‌شان می‌افتاده و غرور برشان می‌داشته. بعد ناگهان مرگ از کمین بر می‌آمده و نشان می‌داده که قدرت واقعی دست کیست. اما ادارهٔ دنیای امروز به‌شکل سیستمی است نه فردی. قدرت دست افکار عمومی و اجتماع است؛ در دست یک نفر آدم نیست که باد به کله‌اش بیفتد. از سویی مرگ ویژهٔ آدم‌هاست؛ با «سیستم» که روشِ گروه بسیاری از انسان‌ها و هنجار و فرهنگ آن‌ها است چه‌کاری می‌تواند بکند؟ گیرم یک نفر هم بمیرد. بدین ترتیب دور از ذهن به نظر می‌رسد که سیستم‌ها نابودی داشته باشند؛ مثلا روش مطلوب و پذیرفته‌شدهٔ حکومت‌داری یا روابط بین‌المللی در جهان تغییر کند. اکنون به همین دلیل شاید دیگر کاری از دست آن قدرت فوق بشری که به آن خدا یا کائنات یا طبیعت می‌گویند برنمی‌آید؛ انگار که انسان کاملاً مستقل شده است.ابَرماه (Supermoon)، خیام، سعدیتصویر ابرماه را دیده‌اید که ماهِ عظیم، مانند داستان‌ها یا فیلم‌های تخیلی در آسمان طلوع می‌کند؟ به نظر من مشکل گرمایش زمین و بیماری کرونا بیلاخ بزرگی است که همچون ابَرماه در آسمان سیارهٔ ما انسان‌ها دمیده است. انگشت شست خدا یا کائنات یا طبیعت است که رو به ما بلند شده و به‌قول خیام از کمین برآمده که منم! به ما می‌گوید اگر همچنان خودخواهانه زندگی کنید و هم‌نوعان خودتان را و طبیعتی را که از آن برخاسته‌اید فدای خواسته‌های فردی و گروهی بکنید، اگر نگرشِ به‌قول سعدی «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» نداشته باشید و از طبیعتْ تافتهٔ جدابافته باشید، دست از سرتان برنمی‌دارم.مولوییک شعر معروف از مثنوی هم هست که برای اینجا مناسب است. دوست دارم تلخیِ این سخن را با گفتهٔ مولوی بگیرم. آن بیت چنانکه معروف است این است: «در کف شیر نر خون‌خواره‌ای / غیر تسلیم و رضا کو چاره‌ای»اکنون اصل آن از مثنوی:... ای رفیقان راه‌ها را بست یار / آهوی لنگیم و او شیر شکارجز که تسلیم و رضا کو چاره‌ای / در کف شیر نری، خون‌خواره‌ایاو ندارد خواب و خور چون آفتاب / روح‌ها را می‌کُند بی‌خورد و خوابکه بیا من باش یا هم‌خوی من / تا ببینی در تجلی روی من...لینکدین و توئیتر نویسندهاز کمین برآمد که منم: خیام، کرونا، ابرماه، انگشت! سعدی، مولانا https://vrgl.ir/2eo3Z https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-dctpc69fijzr https://virgool.io/@wa.eppagh/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-o44wyoe80g5t https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF-nmsftrvphrnm https://virgool.io/@wa.eppagh/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85-mdde7afi7kcz https://vrgl.ir/wHkAJ پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورSat, 12 Jun 2021 17:24:36 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/نویسندگی-برای-راضی-کردن-عالی-جناب-گوگل-vidn8cosqyiwنوشتن برای انواع خوانندگان اینترنت، درست مانند نوشتن برای خوانندگان کاغذ «نویسندگی» است. ولی بیشترمان داریم کارشناس فناوری اینترنت و بازاریابی می‌شویم که به‌فارسی هم می‌توانیم بنویسیم.تاریخ نویسندگی؛ از کاغذ تا گوگلاز نظر تاریخی اول عده‌ای از آدم‌ها روی کاغذ می‌نوشتند و عدهٔ دیگر که دوست داشتند یا لازم داشتند می‌خواندند. بعد که باسواد زیاد شد، خواننده زیاد شد. وقتی خواهان چیزی زیاد بشود، پای پول به میان می‌آید؛ پس خواندن هم پولی شد. حالا نویسندگانی که از این راه نان می‌خوردند، چیزی را که می‌نوشتند باید طوری می‌نوشتند که خواننده‌ها خوششان بیاید و پول بدهند بخرند. مدتی همین شکلی بود تا خداوند اینترنت را آفرید. برگشتیم سر خانهٔ اول. یک عده می‌نوشتند و هرکس که دوست داشت می‌خواند. دوباره که خواننده زیاد شد، بوی پول بلند شد. ولی با قبل فرق می‌کرد؛ چون مردم اغلب پول برای خواندن مطلبِ آنلاین نمی‌دهند. کاسب‌ها دور آن چرخیدند که بوی پول از کجاست؛ عالی‌جناب گوگل پیدا شد. گفت من می‌نشینم وسط؛ بین نویسنده و خواننده. هرکس بهتر و جذاب‌تر بنویسد، آن را به آدم‌های بیشتری نشان می‌دهم و از این راه پول درمی‌آورم. این شد که خداوند سئو را آفرید تا نویسندگان برای پول‌درآوردن بتوانند مطالب خوب و جذابشان را به چشم عالی‌جناب گوگل بیاورند تا مردم بیشتری ببینند و بخوانند.اما پول چشم آدم را کور می‌کند! شیطان ملعون دست‌به‌کار شد و کاری کرد که نویسنده‌ها یک چیزی را فراموش کنند. اینکه آدم می‌نویسد تا آدم بخواند. درست است که پول از اینترنت و ابزار آن درمی‌آید؛ ولی این‌ها ابزارند.نویسندهٔ کاغذ، نویسندهٔ اینترنتنویسندهٔ کاغذ آدمی بود فرهیخته و باسواد و کتاب‌خوان، مسلط به ادبیات فارسی و بلکه عربی و آشنا به زبان‌های غربی. باذوق بود با قلمی شیوا و شیرین و روان که مردم از خواندن نوشته‌هایش لذت می‌بردند و گاهی برای دست‌یافتن به آن‌ها سرودست می‌شکستند. روزنامه‌ها و نشریات آن‌وقت‌هایی که اصلا اینترنت نبود، این‌طوری پول درمی‌آوردند.نویسندهٔ اینترنت «اغلب» جوانی است که شغل پیدا نکرده یا درسی را که خوانده دوست نداشته است. دلش می‌خواهد کاری را انجام بدهد که می‌خواهد. در خود ذوق بازاریابی و خوش‌زبانی می‌بیند و می‌خواهد وارد بازار کار آنلاین بشود. می‌پرسد چه‌کار باید بکنم؟ همه می‌گویند باید زبان عالی‌جناب گوگل را بلد باشی؛ یعنی سئو. مطالعه می‌کند، انواع دوره‌های مربوط را می‌گذراند تا سئو را و هر چیز دیگری را که باید یاد می‌گیرد. حالا اگر بااستعداد باشد، خوب درسش را یاد گرفته باشد، پشتکار هم داشته باشد، شانس هم بیاورد، شغلش می‌شود این که از کسب‌وکارها پول بگیرد و طوری بنویسد تا گوگل خوشش بیاید و به مردم بیشتری نشان بدهد تا آن‌ها بروند کالا یا خدمات آن کسب‌وکار را بخرند. البته که طبق معمول یک عده هم این وسط هستند مدعی؛ آن زحمت‌ها را نکشیده‌اند ولی ادعایشان به آسمان آسیب می‌رساند. چیزی جا نیفتاد؟مائیم سبیل‌چرب‌کنانِ نرم‌افزارامروزه می‌بینیم که معنی نویسندگی در اینترنت با نویسندگی در کاغذ به‌کلی فرق کرده است. این درست که هر دوره‌ای اقتضای خودش را دارد؛ ولی به نظر می‌رسد یک جای کار می‌لنگد. قبلا وسیلهٔ کار را که نویسنده باید به آن مسلط می‌بود تا کارش را پیش ببرد، «زبان» می‌دانستند. منظورم نوشتن به زبان مادری است. امروزه وسیلهٔ کار را سئو و فنون بازاریابی و از این چیزها می‌دانند که در واقع نقش رسانه را دارند و ابزار کاسبی هستند. یعنی سخن را از گوینده به خواننده می‌رسانند و پول را از خواننده به جیب کَسَبه. اگر بخواهیم مقایسه بکنیم، کار نویسندگان اینترنتیِ امروز شبیه نویسندگان نشریات دیروز است. یعنی نوشتن برای عموم و به‌زبانی که مردم‌پسند باشد. ولی اینجا هم شده مثل آموزش‌وپرورش و دانشگاه. اغلب در مجموعهٔ آموزش‌هایی که می‌دهند تا نویسندهٔ اینترنت تربیت کنند، آموزش نویسندگی به‌زبان فارسی و فنون آن جایگاه درخوری ندارد. مهارت‌هایی مانند: شیوا و روان نوشتن یا اگر لازم است زبان‌آور و شیرین‌سخن و نکته‌سنج بودن، از دستور زبان فارسی آگاهی کاربُردی داشتن و درست‌نوشتن، دایرهٔ واژگان متنوع در ذهن یا در دسترس داشتن، به املای کلمات مسلط بودن و از دستور خط فارسی آگاه بودن.اصلِ وسیلهٔ انتقال پیام برای متن‌های آموزشی، یا اگر برای بازاریابی باشد، برای متن‌هایی که می‌خواهند مردم را راضی کنند که پول بدهند، سخن‌دانی و فن نویسندگی است. ولی ما داریم به‌نوعی کارشناس رسانه و خبرهٔ سئو و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و متخصص بازاریابی می‌شویم. نه نویسندهٔ خبره‌ای که آن کارها را هم که ابزار مدرن و ضروری روز است بلد است، نه نویسنده‌ای که هم متخصص سخنوری برای مشتریان در اینترنت است و هم کارشناس بازار.داریم فراموش می‌کنیم که اصل کارمان فارسی‌نوشتن است برای خواندن فارسی‌زبان‌ها. یعنی آدم‌ها بخوانند، اگر خوششان آمد، موتورهای جستجو یا شبکه‌های اجتماعی به آدم‌های بیشتری نشان بدهند. انگار کارمان شده نوشتن برای رضایت نرم‌افزارها و چرب‌کردن سبیل آن‌ها تا کمک کنند هرچه زودتر مردمی که در راستهٔ بازار آنلاین رفت‌وآمد می‌کنند پول را به حسابمان واریز کنند.به این می‌ماند که پشت ماشین گران‌قیمتی نشسته‌ایم. استفاده از کامپیوتر و سیستم راه‌یابی و تجهیزات پیشرفته‌اش را خوب بلدیم؛ ولی خودِ رانندگی را بلد نیستیم. از غُرغرهای مشهور یکی هست که اینجا خوب به کار می‌آید: «همه چیزمان باید به همه چیزمان بیاید دیگر؛ نویسندگی‌مان شده مثل رانندگی‌مان!»شکرشکن شوند همه طوطیان هند...*برای نویسندهٔ اینترنت شدن، به آموختن نوشتن و نویسندگی به‌معنی اصیل کلمه، به همان اندازه اهمیت بدهیم که به یادگرفتن فناوری‌های مربوط به کسب‌وکار اینترنتی توجه می‌کنیم. دراین‌باره کتاب بخوانیم، از انواع واژه‌نامه‌های فارسی استفاده کنیم، مقاله بخوانیم، آثار نثرنویسان برجسته را بخوانیم، در دوره‌های آموزش نویسندگی و درست‌نویسی شرکت کنیم، در رویدادهای آنلاین پای چانهٔ کسانی بنشینیم که شغلشان از جنس نویسندگان کاغذ است یا با همان دقت به نویسندگی اینترنتی می‌پردازند... .شهد ادبیات فارسی کهن را هم بنوشیم. نجف دریابندی گفته نویسنده و مترجم باید هر از چند گاهی خودش را با شعر فارسی درگیر کند تا توانایی نوشتنش را بهبود بدهد. یکی از اساتید گفته اینکه می‌گوییم متون فارسی را بخوانید، منظورمان این نیست که مانند بیهقی یا سعدی بنویسید. می‌گوییم آن‌ها را بخوانید و نوشتن یاد بگیرید؛ به زبان امروز خوب بنویسید. (هر دو نقل به‌مضمون)* شکرشکن شوند همه طوطیان هند / زین قند پارسی که به بنگاله می‌رود (حافظ)لینکدین و توئیتر نویسندهنویسندگی برای رضایت عالی‌جناب گوگل https://vrgl.ir/ZcZ7j https://vrgl.ir/Vouu5 https://vrgl.ir/jEzw6 https://vrgl.ir/xgV3K https://vrgl.ir/yHtJ0 https://vrgl.ir/1sR0e https://vrgl.ir/Ah5HH پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 12 May 2021 17:19:35 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/دربارهٔ-بخش-های-غیرتخصصیِ-متن-های-با-مایهٔ-دانش-و-فن-p6zodhzcst63اگر برای بیان غیرتخصصیِ نوشته‌های علمی و فنی از اصطلاح‌ها، به‌ویژه اصطلاحات حوزه‌های خارج از متن، بیجا و نادرست استفاده نکنیم، متن روان‌تر و فهمیدنی‌تر می‌شود.مطلب قبلی با عنوان «آش آشفته با اسانس دانش: حرف‌زدن معمولی با زبان دانشمندی» بخش اول این نوشته است. اگر آن را نخوانده‌ایم خوب است نگاهی بکنید. ضمنا هنگام خواندن مطلب زیر، همهٔ آنچه را که در ستایش ساده‌نویسی و درست‌نویسی و در نکوهش پیچیده‌نویسی گفته‌اند در نظر داشته باشید.روی مطلبی که اکنون می‌خوانید بیشتر با کسانی است که نویسندگی می‌کنند و به کار نوشتن با زبان فارسی، دقیق و پژوهشگرانه نگاه می‌کنند. امیدوارم خوانندهٔ گرامی مرا از نظر خود بهره‌مند فرماید. https://vrgl.ir/1sR0e زیان رواج اصطلاح‌های تخصصی در زبان عمومیرواج‌یافتن واژه‌های تخصصی در متن‌های عمومی و درآمیختن آن با بیان روزمره، بار معنایی‌شان را گرفته و آن‌ها را کم‌معنی و کم‌اهمیت کرده است. چنانکه می‌دانید ویژگی «اصطلاح» این است که هر وقت خواننده آن را ببیند، توجهش افزایش یابد و آن مفهوم خاصی را که در حوزهٔ تخصصی برایش تعریف شده به ذهن بیاورد. اصطلاحی که از بافت معنایی‌اش خارج می‌شود و در بستر عمومی می‌افتد، معنی اصلی‌اش را ندارد و ممکن است نابجا و در معنی دیگری به کار برود. اگر چنین بشود، آن معنی ویژه و روشن خودش را از دست می‌دهد. بدین ترتیب بر اثر عمومی‌شدن این عادت نابجا، کم‌کم این‌طور می‌شود که هرجا می‌خواهیم اصطلاحی را به‌معنی تخصصی‌اش به کار ببریم، چون معانی غیرتخصصی و نادقیق به آن بار شده، ناچاریم خواننده را متوجه بکنیم که منظور ما معنای اصلی آن است. بنابراین باید فوری چیزی به گفته بیفزاییم و جداگانه معنی آن را یادآور بشویم. می‌باید خواننده را متوجه کنیم که معنای آن در اینجا دقیقا چه‌چیز هست و چه‌چیز نیست. در متنی که از این نوع اصطلاحات مستعمل دارد، ممکن است برای دقیق‌بودن بیان، تکرار این کار برای هر یک از اصطلاح‌ها ضروری باشد. این یعنی کلمات بیشتر برای بیان معنای کمتر (ضرب‌آهنگ یا ریتم).از سوی دیگر به‌کاربردن واژ‌های تخصصی در متن عمومی یا در بخش عمومیِ متن، بی‌دلیل آن را سنگین و ناهموار و کدر می‌کند. اگر نوشته‌ای که تخصصی نیست، ساده و پالوده باشد و واژگان علمی و فنی رشته‌های گوناگون بی‌دلیل در آن به کار نرفته باشد، آسان‌تر و روان‌تر و با انرژی کمتر درک می‌شود. دو بخشِ متن تخصصی: غلیظ و رقیقبه نظر می‌رسد متن تخصصی از نظر بیان، دو بخش فرضی دارد. یک بخش آنجاها که چیزی از خودِ موضوع تخصصی را بیان می‌کند؛ یعنی بخش‌های غلیظِ مطلب. مانند وقتی دارد نظریهٔ علمی را به‌زبان دانشمندی بیان می‌کند. بخش دیگر جاهایی که حرف‌های غیرتخصصی‌تر می‌زند. مانند وقتی که دارد زمینه‌سازی می‌کند تا مسئله‌ای را طرح کند یا دارد نظریهٔ علمی را با شبیه‌کردن به چیزهای نزدیک‌به‌ذهن یا مثال‌زدن رقیق می‌کند تا مخاطب بتواند آن را درک کند. این دومی را بخش زمینهٔ مطلب می‌نامیم.باغچهٔ بزرگی را تصور کنید. زمینهٔ باغچه را با گیاهان بافت‌ساز و فرش‌مانند می‌پوشانند. سپس روی آن‌ها درختچه و بوته و گل می‌کارند. بخش زمینه مانند کف باغچه است و بخش تخصصی مانند گیاهان برجستهٔ روی آن. زمینه باید نقش زمینگی خودش را داشته باشد؛ باید عمومی و آسان باشد و فهمیدن آن انرژی کمی مصرف کند، ذهن را درگیر نکند، هیچ دست‌انداز نداشته باشد، خسته نکند.اگر بخش زمینه را مانند چمن یا فرش نرم و روان از کار درآوریم، بخش تخصصی برجسته‌تر می‌شود. حواس خواننده‌ای که در این باغچه به تماشا آمده است، با قوه‌سنگ‌هایی که زیر پایش می‌رود پریشان نمی‌شود. همهٔ تمرکزش متوجه اصل قضیه می‌ماند؛ یعنی در آنچه برای آموختنش آمده و دارد تلاش می‌کند بفهمد.حواسم را پرت نکن تا بفهممبیان بخش تخصصی ویژگی‌های خودش را ناچار تحمیل می‌کند: واژگان و اصطلاح‌های تخصصی و بیان پیچیده‌تر. پیشنهاد من این است که آنچه بخش زمینه است هرچه بیشتر ساده باشد؛ با بیانی هرچه روان‌تر با جمله‌بندی ساده‌تر و واژگان فارسی نزدیک‌به‌ذهن‌تر. از جمله قلوه‌سنگ‌هایی که در این بخش زیر پای خوانندهٔ دانش‌جو می‌رود و حواسش را پریشان می‌کند، یکی واژه‌ها و عبارت‌هایی است که در حوزه‌های دیگر دانش و فن اصطلاح تخصصی هستند؛ نه در اینجا. خواننده ممکن است آن اصطلاح را از جای دیگری بشناسد و هنگام خواندن متن حواسش پرت بشود. مثلا به فکر بیفتد که می‌دانم این اصطلاح در فلان جا چنان معنایی دارد. آیا در اینجا هم اصطلاح است؟ آیا معنای آنجا با اینجا مرتبط است یا هیچ ربطی ندارد. اگر هیچ ربطی ندارد، معنایش چه‌چیزی است که من نمی‌دانم... .این‌همه درگیریِ آگاهانه یا ناآگاهانه ممکن است کاملا بیهوده و وقت‌تلف‌کن باشد. نویسنده می‌توانست ذهن خواننده را با به‌کاربردن یک واژهٔ سرراست و سادهٔ فارسی یا کلمه یا عبارتی که در بافت متن آشنا باشد منحرف نکند. حتی اگر چنین دشواری هم برای خواننده پیش نیاید، فهمیدن سخن با کلمات نادقیقِ قلمبه‌سلمبه بی‌شک سخت‌تر از فهمیدن با واژگان آسان و مرتبط است. بگذارید انرژی خواننده هرز نرود و برای فهمیدن چیزی صرف شود که نمی‌داند و متن را به دست گرفته تا بداند.پس اگر به‌طور کلی و به‌ویژه در بخش زمینهٔ متن فنی، از اصطلاح‌ها به‌ویژه اصطلاحات حوزه‌های غیرموضوع متن، بی‌دلیل و نسنجیده یا نادرست و نادقیق استفاده نکنیم، دو مزیت دارد: (۱) بخش زمینه آسان و سریع درک می‌شود و مخاطب را خسته نمی‌کند. انرژی‌اش می‌ماند برای دشواریِ مطلب.(۲) در بخش تخصصی متن، اصطلاح‌ها و واژه‌ها معنای ویژه و روشن خودشان را حفظ می‌کنند و آن خوانایی و معنای خاصی را که می‌باید داشته باشند دارند. بدین ترتیب به بیان متخصصانهٔ رشتهٔ موضوع مطلب نزدیک‌تر می‌شویم؛ چنانکه انتقال معنای بهتری نیز دارد و گویاتر و گیراتر و رساناتر است.دربارهٔ بخش‌های غیرتخصصیِ متن‌های با مایهٔ دانش و فندربارهٔ به‌کاربردن اصطلاح‌ها در متن تخصصی: https://vrgl.ir/nWhTy دربارهٔ نسبت کلمه به معنا و ساختن ضرب‌آهنگ برای متن: https://vrgl.ir/yHtJ0 دربارهٔ نوشتهٔ روان و آسان‌فهم: https://vrgl.ir/Vxoy0 https://vrgl.ir/jEzw6 پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 31 Mar 2021 15:13:42 +0430https://virgool.ir/@wa.eppagh/آش-آشفته-با-اسانس-دانش-حرف-زدن-معمولی-با-زبان-دانشمندی-meqwajst6ebzزبان ما پُر است از واژگان تخصصی و اصطلاح‌های علوم و فنون گوناگون که به‌معنای نادرست و نادقیق استفاده می‌شوند. یعنی واژه‌ها و اصطلاح‌هایی که برای بیان مفهومی غیر از معنای اصلی خودشان یا در معنای تحریف‌شده و نادرست به کار می‌روند. از کجا آمدهفراگیر شدن اینترنت موجب شده دانش‌ها و فنون در میان مردم عمومی بشوند؛ اما نه عمیق و آگاهانه، بلکه سطحی و عامیانه. امروزه دربارهٔ دانش‌های گوناگون از رسانه‌ها خیلی چیزها به گوشمان می‌خورد. ما از این شنیده‌ها، نکته‌ها و واژه‌هایی را مطابق ‌سواد و علاقه‌ٔمان برمی‌چینیم. سپس طوری که خودمان فهمیده‌ایم آن‌ها را هنگام حرف‌زدن یا نوشتن، در هر جا و هر ترکیبی که به ذهانمان برسد می‌گوییم. زبانِ گفتار و نوشتار ما پر شده است از کلماتی که ظاهر چشمگیر دارند؛ ولی کمابیش از معنای اصلی تهی شده‌اند.بسیاری از واژه‌ها و اصطلاحاتی که زمانی در حوزه‌ای مشخصی از دانش و مهارت به کار می‌رفته‌اند و ابزار بیان متخصصان و اهل فن بوده‌اند، امروزه بازیچهٔ زبان عمومی شده‌اند و معنا و ویژگی علمی‌بودن خود را از دست داده‌اند. اصطلاح‌های علمی بازیچهٔ زبان عمومی شده‌اند و معنای خود را از دست داده‌اند. چه اشکالی دارد؟!ممکن است بگویید آدم می‌خواهد حرفش را بزند؛ چه ایرادی دارد که هر جور می‌تواند مقصودش را برساند؟زبان از یک نظر دو جور کارکرد دارد: یکی در خدمت هنر و زیبایی است مانند شعر، دیگری در خدمت انتقال معنا و مفهوم مانند خبر یا آگهی یا متن‌های علمی و آموزشی. فرقش این است که در اولی زبان خودش مادهٔ هنری و زیبایی‌ساز است؛ در دومی فقط وسیله است برای انتقال معنا. بیان در هر یک از این دو حالت باید در چارچوب کارکردی که دارد سنجیده باشد. بیان اولی ظریف است؛ چون زیبایی می‌سازد. بیان دومی دقیق است؛ چون باید بتواند مفهوم پیچیده را روشن و فهمیدنی منتقل کند. نسنجیده و آشفته حرف‌زدن در هر دو حالت سخن را ناکارآمد می‌کند.بیایید معمولی باشیماینجا به بیان هنری کاری ندارم. به مهارت فهمیدنی‌گفتنِ مفهوم پیچیده هم کاری ندارم. می‌خواهم بگویم بیایید معمولی باشیم! هر کلمه یا اصطلاحی را با سلیقه و صلاح‌دید خودمان در هرجایی که به دهانمان رسید نگوییم. اگر اصطلاحِ پزشکی است، در حرف‌زدن از بیماری و درمان بگوییم. اگر اصطلاحِ نانوایی است، دربارهٔ پختن نان و شیرینی به کار ببریم. اگر اصطلاح مکانیکی است، موقع حرف‌زدن از تعمیر ماشین استفاده کنیم. اگر مطلبی دربارهٔ پزشکی و سلامت می‌نویسیم، در آن اصطلاح سیم‌کشی ساختمان را نیاوریم. در دستور آشپزی اصطلاح فلسفی ننویسیم. اصطلاح‌های مسابقهٔ فوتبال را قاطی نقد تخصصی فیلم نکنیم. در گفت‌وگوی سیاسی با اصطلاحات سینما حرف نزنیم.در نوشته‌های عمومی یا آن‌هایی که به‌نوعی ماهیت تبلیغی دارند، مانند نوشته‌های بازاریابی محتوایی و مطالب شبکه‌های اجتماعی، یا آن‌ها که ماهیت آموزشی دارند مانند متن‌های اشاعهٔ علم یا راهنماهای کاربری، این‌جور درهم‌آوردن اصطلاح‌های تخصصیِ رشته‌های دیگر، اگر بیان را مبهم و گیج‌کننده نکند، دست‌کم آن را از مهم‌ترین ویژگی چنین نوشته‌هایی می‌اندازد؛ یعنی روشنی و روانی. چنین متن‌هایی باید به‌دقت شسته‌رفته باشند تا خواننده روان بخواند و پیش برود و با همان سرعت هم گفته را بفهمد.اینک آش...زبان امروزیِ ما آمیختهٔ ناهنجاری شده است از واژه‌ها و اصطلاح‌ها و عبارت‌های تخصصی گوناگون. واژه‌های تخصصی که ویژهٔ حوزه‌ای از دانش بوده‌اند، به زبان عمومی یا به زبان دانش‌های دیگر رفته‌اند و معانی دیگری گرفته‌اند. اشکال اینجاست که برای بیان معنای آن‌ها، اغلب واژه‌های روشن و دقیقِ رایج وجود دارد و نیازی نبوده برای بیانشان اصطلاحی را که برای مفهوم دیگری تعریف شده است بگیریم و در معنای دیگری استفاده کنیم. معنی واژه‌ها را ما اغلب از سر ناآگاهی و سهل‌انگارانه یا به‌دلیل تنبلی و بلکه برای شوخی و خنده جابه‌جا می‌کنیم؛ نه سنجیده از سر آگاهی و به‌دلیل هدفی ویژه و انتخاب‌شده. یا چون برای بیان مفهومی که خواسته‌ایم بگوییم واژهٔ دیگر یا مناسب‌تری نبوده است.پس اگر سخن تخصصی است، می‌باید از واژه‌ها و اصطلاح‌های همان حوزهٔ دانش استفاده کرد که خواننده‌اش آن‌ها را بلد است و زود درک می‌کند. اگر هم سخن عمومی است، برای بیان هر مفهوم می‌باید از نزدیک‌ترین و فارسی‌ترین و آسان‌یاب‌ترین واژه‌ای استفاده کرد که رایج است و خواننده زود می‌فهمد. نمونهنمونهٔ عمومی: یک اصطلاح رایج که همه‌جا می‌شنویم «کلید خوردن» است. این اصطلاحی است در تولید فیلم: وقتی مراحل پیش‌تولید تمام می‌شود، عوامل برای اولین بار سر صحنه جمع می‌شوند تا مرحلهٔ فیلم‌برداری را شروع کنند. کلیدِ روشن دوربین را می‌زنند و اولین نما را می‌گیرند. پس کلید خوردن یعنی آغاز مرحلهٔ فیلم‌برداری در فرایند تولید فیلم.حالا همه‌جا رایج شده برای هر شروع‌کردنی می‌گویند «کلید خورد»: استیضاح فلان وزیر کلید خورد، خاک‌برداری فلان سد کلید خورد، پروژهٔ تهاجم فرهنگی کلید خورد... . لابد همه‌گیری کرونا هم کلید خورد!نمونهٔ تخصصی: به نظر می‌رسد این مشکل فقط در فارسی هم نیست. چند سال پیش با متنی ترجمه‌شده در موضوع مهندسیِ سرمایش سروکار داشتم. گوینده که از مهندسان ارشد و نخبه بود، از واژهٔ انگلیسی خاصی استفاده می‌کرد که فارسی‌اش می‌شد «دمای پایه». گشتم ببینم معنی آن چیست. بالاخره فهمیدم که اصطلاح پزشکی است. یعنی کمینهٔ دمای طبیعی بدن؛ با آن تعریف مشخصی که در پزشکی می‌گویند. سخت بتوان باور کرد که زبان تخصصی مهندسیِ سرمایش برای بیان این مفهوم، اصطلاح ویژهٔ خودش را نداشته باشد.پیشنهاد برای آن‌هایی که متن‌های با مایهٔ علمی و آموزشی می‌نویسنداین مطلب ادامه‌ای هم دارد. علاقه‌مندان مطلب زیر را بخوانند: https://vrgl.ir/ZPcTe دربارهٔ به‌کاربردن اصطلاح‌ها در متن تخصصی: https://vrgl.ir/nWhTy https://vrgl.ir/KENfX https://vrgl.ir/pI0aT https://vrgl.ir/Vouu5 https://vrgl.ir/xgV3K https://vrgl.ir/Ah5HH پرهام غدیری‌پورپرهام غدیری‌پورWed, 31 Mar 2021 15:13:32 +0430