نوشته های وحید احمدی

یادداشتی بر کتاب رهبری نوشته الکس فرگوسن

وحید احمدی — Thu, 05 Nov 2020 19:06:25 +0330

1. معنای leadership:رهبری یک واژه با معنای وسیع است که بسیار در روزمره می شنویم. گاهی به ای مدیر، موسس، مربی و یا یک سیاست مدار این واژه اطلاق می شود. اما باید توجه داشت که این واژه چه معنای عامی دارد. عنوانی که مد نظر ما در این نوشته است، معنای leadership است. یک صفت که به فردی اطلاق می شود که در حال هدایت کردن یک گروه برای هدف خاصی است. اما باید دقت داشت که آیا می توان به هر فرد هدایت کننده ای رهبر گفت؟ پاسخ منفی است.افرادی در حال مدیریت و پیش بردن کار هدایت گری یک گروه هستند اما شاید رهبر آن گروه نباشند. این نوشته تا حدود زیادی برگرفته از کتاب رهبری، خاطرات الکس فرگوسن مربی باشگاه منچستر یونایتد (ترجمه نشر ملیکان توصیه می شود) است که در چند فصل خاطرات و درس های رهبری خود را بازگو می کند.فرگوسن در این کتاب به بحث رهبری یک تیم ورزشی پرداخته است اما آن چیزی که در همان چند خط ابتدایی کتاب دستگیر خواننده می شود این است که تمامی سخنان فرگوسن برای رهبری تمامی زمینه ها آموزنده است. در ادامه توصیه می شود فیلم آموزنده Scent of a woman نیز دیده شود.معنای کامل و دقیق رهبر از دیدگاه های مختلف می تواند متفاوت باشد. به طور کلی رهبر به شخصی گفته می شود که با اشراف کامل به شرایط تیم و گروه خود، با توجه به ویژگی های شخصیتی که دارد، گروه را در راستای هدف خود سوق دهد. رهبری با مدیریت متفاوت است، چه بسیار مدیر هایی که نتوانستند رهبر باشند. رهبر ویژگی هایی دارد که با تکیه بر آن ها می تواند گروه خود را به بهترین صورت تشکیل دهد، منافع همه و گروه را بشناسد، به فکر سازندگی باشد، به هر قیمتی به پیروزی فکر نکند، و از همه مهمتر از دید دیگران ارزش رهبری و والایی داشته باشد. رهبر یک تیم دارای ویژگی های مشخصی است، در ادامه به توضیح چند مشخصه اصلی یک رهبر می پردازیم. https://www.aparat.com/v/85jdM/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3_%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8_%D9%88_%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A8_%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%B4_%D8%B2%D9%86 2. مشخصه درستکاری:درستکار بودن یک رهبر به معنای آن است که به هر قیمتی به چیزی که می خواهد دست پیدا نکند. به عبارت دیگر در مواقع حساس اخلاقی، برای کسب یک منفعت آینده خود و اصول اخلاقی را نفروشد. درستکار بودن یک رهبر به همه گروه منتقل می شود با باعث می شود که بقیه اعضا نیز در جهت درستکار بودن گام بردارند. این مشخصه ذاتی و هم اکتسابی است. افرادی که نمی توانند مرز درستی بین اصول و چیزهای نادرست قائل شوند، نمی توانند رهبر مناسبی باشند. دلیل آن است که در بسیاری جهات، رشد و بیشرفت گروه از رهبر ناشی می شود. اگر قصد رهبری یک گروه را داشته باشیم باید در جهت درستی و راستی پیش برویم. نمی توان از اصول اخلاقی کوتاه آمد و به رهبری فکر کرد زیرا بسیاری از پیشرفت ها و مسیر ها در گرو اصولی بنا نهاده شده اند که لازم حرکت در جهت آن ها این است که ابتدا رهبر گروه خود را مبرا از انجام آن ها نداند.3. مشخصه صداقت:ویژگی دیگر یک رهبر صداقت او است. مگر می شود نقش و اهمیت صادق بودن را در رهبری یک گروه را منکر شد؟ صداقت تنها یک ویژگی نیست بلکه یک روش است که به دیگران نیز می گوید در کار چگونه رفتار کنند. هیچ فردی دوست ندارد در گروهی کار کنند که پایه آن براساس دروغ و فریب باشند. همه به این نکته واقف هستند که پیشرفت و درست کار کردن یک گروه که در آن مبنا بر صداقت است، هم بهتر و هم در دسترس تر است. نکته مهم این است که رهبر یک تیم آیینه افراد تیم خود است و همه از او تاثیرپذیر هستند. اعضای گروه یاد می گیرند که آیا صادق باشند یا با دروغ هم می توان کار را پیش برد. یک رهبر موفق کاملا می داند که صادق بودن هم با خود و هم با دیگران نه تنها ارزشی از او سلب نمی کند بلکه لازمه رهبریت است. حتی در مواقعی که شاید کسی متوجه راست یا دروغ بودن یک حرف یا حرکت نباشد، رهبر خود را موظف می داند که صداقت داشته باشد. زیرا این یک حرکت لحظه ای و تصمیم آنی نیست بلکه یک روش و منش است.4. مشخصه شجاعت:گاهی تفکر می شود که شجاعت تنها به معنای دلیری است، یک معنایی که می توان در میدان نبرد آن را دید. اما شجاعت در ویژگی و خصوصیات هر فردی می تواند وجود داشته باشد. کسی که می تواند آزادانه و به دور از هر قیدی حرف درست را بلند بگوید شجاع است. البته شاید میدان نبرد او متفاوت از چیزی باشد که عامه فکر می کنند. رهبر بودن یعنی شجاع بودن. شجاعت گاهی به معنای این است که اشتباهی که انجام شده است را بپذیریم، گاهی به معنای این است که عزم و اراده انجام کاری که فکر می کنیم درست است را داشته باشیم، هر چقدر که آن کار سخت باشد. افراد شجاع در جایگاه رهبری می توانند تفاوت ها را رقم بزنند. می توانند کاری کنند که افراد عادی قادر به انجام آن نیستند و این خصوصیت چیزی است که یک گروه در رهبر خود به دنبال آن می گردد.5. آموزش رهبری و نتیجه گیری:در سکانس پایانی فیلم Scent of a woman آلپاچینو نکاتی در مورد تربیت رهبرهای آینده می گویند که واقعا قابل تامل است. باید در نظر داشت که چه نوع رهبرانی برای آینده تربیت می کنیم. چه صفاتی در وجود آنها قرار می دهیم و چه چیزهایی را در نگاه آن ها با اهمیت جلوه می دهیم. آیا مشخصه هایی که در بالا صحبت شد در ذهن آنها وجود دارد؟ باید تلاش کنیم که رهبرانی که تربیت می کنیم شجاع، صادق و درستکار باشند. باید آموزش داده شود که آینده خود را به بهای یک چیز کم ارزش نفروشند و همواره در نظر داشته باشند که در آینده وظیفه بزرگی خواهند داشت. در پایان این نکته دوباره تاکید می شود که رهبر بودن ویژگی هایی دارد که باید آموزش داد، باید به رهبران آینده بازگو کرد؛ البته نه تنها با حرف بلکه با عمل.

قیمت گذاری آنلاین Online Pricing

وحید احمدی — Sun, 19 Jul 2020 15:08:22 +0430

آمریکا در دهه 1870قیمت گذاری آنلاین چیست؟از گذشته تا اکنون یکی از مسائل مهم در خرید و فروش بین مردم، یک سوال ساده است: به چه قیمتی بفروشیم؟روش پاسخ به این سوال ساده به مرور زمان بسیار تغییر کرده است. در گذشته قیمت ها به صورت از پیش تعیین شده وجود داشتند و معمولا تغییر خاصی به مرور زمان شامل نمی‌شدند. با رشد بازار و عرضه و تقاضا، طبعا روش پاسخ دادن به این سوال هم تغییر پیدا کرد. مدل های آنلاین و آنی که اکنون مشاهده می کنیم، حاصل همین تحول است. شما وارد اپلیکشن اسنپ می‌شوید و مبدا و مقصد را وارد می کنید و منتظر می شوید که برای شما تعیین قیمت شود. شاید اگر این گزاره را سال ها پیش مطرح می کردید به قدری عجیب می بود که شما را بسیار ریسک پذیر خطاب می کردند. اما به هر حال امروزه این امر نه تنها قابل اطمینان، بلکه ضروری است. به روشی از تعیین قیمت و ارزش یک کالا یا خدمات که بستگی به داده های فروش در همان لحظه دارد، روش قیمت گذاری آنلاین می گویند. مکانیزم های بسیار وسیعی برای تعیین قیمت به روش آنی وجود دارد که در ادامه بیشتر به آن می پردازیم. مشکلات و معضلات قیمت گذاری آفلاین:زمانی که شما به صورت دستی و دونه دونه سعی در تعیین قیمت های یک کالا یا خدمات دارید، زمان و انرژی بسیار زیادی صرف کاری می کنید که شاید حتی به بهترین نحو انجام نخواهید داد. فرض کنید قرار است هر روز قیمت تمام سفر های اسنپ، قیمت تمام کالا های دیجی کالا و قیمت تمام بلیت های علی بابا را به صورت دستی تعیین و وارد کنید؛ به نظر کار نشدنی ای می‌آید! حتی شما نمی توان اطمینان دهید که با این روش سود شرکت را بیشینه می کنید. اوضاع زمانی خراب تر می شود که شما قرار است با داده هایی که تازه به دستتان رسیده از بازار، قیمت ها را ویرایش کنید! پس باید به فکر راهی کم هزینه تر و دقیق تر باشیم.نخستین مکانیزم های قیمت گذاری آنی (آمریکا در دهه 1870 میلادی):برای اولین بار مردم و بازاریان آمریکا در حدود 150 سال به یک روش کم هزینه تر و بهتر برای تعیین قیمت به صورت لحظه ای فکر کردند. کار های ابتدایی که در این امر انجام شد بدین صورت بود که در صبح قیمت های یک فروشگاه به صورت همگانی اپدیت می شد و در طول روز با آن قیمت ها مشغول به معامله می شدند. ورود تکنولوژی به قیمت گذاری آنلاین:اولین استفاده تکنولوژی در فروش بلیت هواپیما در دهه 1980 بود. زمانی که شرکت های هواپیمایی نیاز یک سیستم و مکانیزم قیمت گذاری آنلاین را در روند خود حس کردند. بعد از بارگذاری و استفاده از مکانیزم قیمت گذاری آنی، سود و درآمد آنها و همچنین رضایت و مطلوبیت مشتری ها بسیار بالا رفت.کاربرد های جدید قیمت گذاری آنلاین:قیمت گذاری آنی باعث رشد بسیاری از بازار ها در چند دهه اخیر شده است. بستر اینترنت امکان خرید و فروش انواع کالا و خدمات را به راحتی برای همه فراهم کرده است. مکانیزم های تعیین قیمت آنلاین در این فضا نقش اساسی ایفا می کنند. از مهم ترین کاربرد های این مکانیزم می توان به دیجیتال مارکتینگ و سیستم های خرید و فروش تبلیغات در بستر فضای اینترنت اشاره کرد. یکی دیگر از کاربردهای اصلی: شبکه توزیع نیرو و برقاز کاربردهای اصلی این روش می توان به تعیین قیمت برق و نیرو در شبکه های صرف اشاره کرد. فرض کنید شما یک تولید کننده برق هستید و قرار است به چندین مصرف کننده خانگی توزیع نیرو داشته باشید. شما به عنوان تولید کننده دوست ندارید که در ساعات اوج مصرف به سیستم شما فشار بیش از حد وارد شود. پس کاری می کنید که در این ساعات مصرف کنترل شود و در زمان دیگری انجام شود. از طرفی شما دوست دارید که سود و درآمد خود را بیشینه کنید. پس می توانید برحسب میزان مصرف و لود شبکه، در هر زمان تعیین قیمت کنید. هر چه در ساعات پرمصرف تر استفاده کنید، پول بیشتری باید بدهید! همچنین رضایت مصرف کننده ها برای شما مهم است و دوست ندارید که شبکه شما دچار قطعی برق شود. پس به این منظور یک روش بسیار سودمند برای شما روش تعیین قیمت به صورت آنی است.چالش های توزیع انرژی برای شبکه قدرتهمان طور که در بالا ذکر کردیم، شما به عنوان توزیع کننده نیرو، تمایل دارید تا بار مصرفی در ساعات اوج را به ساعات کم مصرف تر منتقل کنید. راهی که می توانید مصرف کننده ها را مجاب کنید تا این کار را انجام دهند این است که اختلاف قیمت ایجاد کنید تا مشتری ها ترغیب شوند که در ساعات دیگری مصرف خود را انجام دهند و روی شبکه قدرت لود بیش از حدی وارد نشود. نکات مثبت قیمت گذاری آنلاین برای تولیدکننده:فروش بهتر: در سیستم قیمت گذاری آنی، فروشنده می تواند اطمینان بیشتری به خریدار بدهد و خریدار نیز بداند که سلیقه و خطای انسانی وارد کار نخواهد شد. پس تولید کننده ها می توانند فروش بهتری نیز ثبت کنند.سود بیشتر: در این روش تولید کننده با تکیه بر کامپیوتر و محاسبات انجام شده، می تواند به این نتیجه برسد که بهتر از هر حالت دیگه ای در تعیین قیمت، سود خواهد کرد. زیرا در این مکانیزم، یکی از پارامتر هایی که بهینه می شود، سود و فروش است. اضافه بار: با استفاده تعیین قیمت به صورت آنلاین، می توان اضافه بار در شبکه را به صورت بهتری کنترل کرد. بدین صورت که شما با تعیین قیمت روندی را پیش می آورید که این بار های اضافه به سمت ساعات کم مصرف تر روانه شوند.ساعات پرمصرف: همچنین شما در این نوع قیمت گذاری، به صورتی عمل می کنید که در ساعات پر مصرف هزینه استفاده از برق بیشتر باشد پس برای مصرف کننده ها بصرفد که مصرف خود را در ساعات کم لودتر سیستم انجام دهند. منافع دو طرفه در قیمت گذاری آنلاین:راحت تر بودن: استفاده از این روش هم برای فروشنده هم برای خریدار بسیار ساده تر از قیمت گذاری آفلاین و دستی است.به صرفه بودن: منابع مالی و انرژی زیادی که این روش ذخیره می کند می تواند یکی از دلایل مهم استفاده از این مکانیزم باشد.سود دو طرف: با طراحی قیمت گذاری آنی، هم سود فروشنده و هم سود خریدار در نظر گرفته می شود و نظرات شخصی کمتر وارد عمل می شوند. اقبال عمومی به این روش: با پیشرفته تر شدن دنیای مبادلات و خرید و فروش، قیمت گذاری آنلاین یکی از ارکان اساسی مبادلات شده است که لزوم استفاده از آن بر کسی پوشیده نیست. حوزه های اثر گذار بر طراحی مکانیزم قیمت گذاری آنی کدامند؟کنترل: شاخه کنترل در مهندسی، یکی از مهم ترین حوزه ها برای طراحی مکانیزم قیمت گذاری آنی است. در این حوزه شما با طراحی یک کنترل کننده تلاش می کنید تا به نوعی فیدبک حاصل از مصرف و قیمت را به یک خریدار اعمال کنید تا او را در لحظه آگاه سازید با چه قیمت و هزینه ای برای او به صرفه است تا مبادله انجام دهد.گیم تئوری: حوزه اثر گذار دیگر، نظریه بازی است. ریاضیات کمک شایانی به طراحی مدل ها برای عرضه و تقاضا در یک بازار کرده است که می تواند جواب بسیاری از سوالات در این موضوع را بدهد. با بهره گیری از نظریات گیم تئوری، می توان به قیمت های بهینه برای انجام معاملات در هر بازار دست یافت.آمار و احتمالات: شاخه اثر گذار بعدی بحث آمار و احتمالات است. با به کارگیری روش های آماری و همچنین با استفاده از روش های خاص در machine learning می توان به طراحی این سیستم ها حول قیمت بهینه بازار برای فروشنده و خریدار پرداخت. روش کار طراحی کنترلر در قیمت گذاری آنلاین:در ابتدا برای ساده سازی مسئله پیش روی ما، فرض کنید یک توزیع کننده برق و چندین مصرف کننده خانگی برق در یک شبکه موجود دارید. هدف ما طراحی یک کنترل کننده برای هر کدام از مشتری ها است که کار اصلی این کنترل کننده این است که به مشتری در هر زمان اطلاع دهد که در آن لحظه خاص آیا مصرف انجام شود یا خیر. روش کار این کنترل کننده بر پایه اثردهی فیدبک گرفته شده از قیمت لحظه پیش تولید کننده است. درست است که شما به عنوان یک مشتری از مصرف دیگر مشتری ها در هر لحظه اطلاعی ندارید اما فیدبک و بالا و پایین رفتن مصرف کل بر روی بهایی که شما می پردازید تاثیرگذار است. کنترل کننده سعی می کند در هر لحظه با استفاده از فیدبک لحظه قبل با محاسبه تعادل نش برای مصرف کل، به این نتیجه برسد که آیا به صرفه است که میزان مصرف درخواستی مشتری انجام بشود و یا خیر به زمان بعدی موکول شود بهتر خواهد بود. این پرسش و پاسخ هر چند در ظاهر ساده اما در عمل پیچیدگی خاص خود را دارد. فرض کنید توابع مصرف و قیمت برق در یک شبکه و حلقه مشتری ها به شکل زیر مدلسازی شود:حال شما به عنوان طراح کنترل کننده سعی دارید با اعمال فیدبک لحظه گذشته سیستم (یعنی قیمت) و حل تعادل نش و به دست آوردن نقطه بهینه، تصمیم بگیرید چه میزان از مصرف درخواستی مشتری در آن لحظه انجام شود تا بهای پرداختی مشتری کمینه شود. طبق شکل زیر، این طراحی کنترل کننده برای لود و بار مجموع سیستم مفید خواهد بود از این جهت که در ساعات اوج مصرف، مصرف تعدیل خواهد شد و این کار با اعمال فیدبک قیمتی لحاظ خواهد شد. در یک شبیه سازی ساده که توسط ما انجام شد، با تغییر پارامتر های مسئله می توان دید که نمودار بار مصرفی و بار درخواستی یک مشتری به شکل زیر تغییر می کند:بهبود طراحی کنترل کننده:در طراحی این کنترل کننده هر چقدر میزان دفعات اعمال فیدبک (iteration) را بیشتر کنیم، طراحی ما بهتر کار می کند. همچنین هر چقدر بخواهیم هزینه بیشتری کنیم می توانیم پارامتر های واقعی اعمال شده به این سیستم حقیقی را بیشتر تاثیر دهیم و مدل واقعی تری بدست آوریم. همچنین باید در نظر داشت که ما برای یک سیستم با یک تولید کننده شبیه سازی کردیم و در عمل چندین توزیع کننده وجود دارد که خود عامل رقابت می شود و بررسی مسئله نیازمند تاثیردهی پارامتر های بیشتری است.منابع:Distributed Energy Consumption Control via Real-Time Pricing Feedback in Smart Grid Kai Ma, Guoqiang Hu, and Costas J. Spanos

مرور و معرفی کتاب نفحات نفت

وحید احمدی — Sat, 02 May 2020 02:03:09 +0430

درباره کتاب«جستاری در فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی»«نفت همان دولت است و دولت همان نفت. شنیده‌ام که ستارهٔ دریایی اگر بازوش زیر سنگ گیر بیافتد، از خیر بازو می‌گذرد و آن را قطع می‌کند. اما این مال وقتی است که ستاره بیم داشته باشد از خطر... دولت تا نفت دارد، خطری تهدیدش نمی‌کند! و این‌گونه، اقتصاد دولتی و مدیر سه‌لتی ساخته می‌شود.»رضا امیرخانی در این کتاب با قلم زیبا و متفاوتی سعی در بیان بخش بزرگ از مشکلات ریشه دار اقتصاد ایران کرده است. در این کتاب با مثال ها و مصداق های خوبی مواجه می شویم که با ظرافت ما را به خواسته ذهنی نویسنده یعنی ریشه یابی علل نوع مدیریت حاکم بر اقتصاد کشور در طی چند دهه اخیر می رساند. جایزه‌ی جلال به پاس قدردانی از فعالان عرصه‌ی ادبیات داستانی و ارتقای داستان‌نویسی به نویسندگان منتخب اهدا می‌شود. در دهمین دوره‌ی جایزه‌ی ادبی جلال، نفحات نفت رضا امیرخانی از نشر افق (تک نگاری در باب فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی) با عنوان «یک دهه ادبیات اقتصادی و پیامدهای اجتماعی کار» مورد بررسی قرار گرفته و به عنوان اثر برگزیده معرفی شد.درباره نویسندهرضا امیرخانی نویسنده و منتقد ادبی ایرانی، متولد سال 1352 در تهران است. او از دانشگاه صنعتی شریف مدرک مهندسی مکانیک دارد. امیرخانی نوشتن را از سن کم شروع کرد. اولین اثر او رمان ارمیا است که در آن حال‌و‌هوای یک رزمنده‌ی دوران جنگ را به خوبی نشان داده است. رضا امیرخوانی، نویسنده‌ای با سبک مخصوص خود است که خیلی زود با کتاب «من او» در میان خوانندگان شناخته شد. سردبیری «سایت لوح»، سایت نویسندگان ادب پایداری، رئیس هیئت مدیره‌ی «انجمن قلم ایران» و نویسندگی در نشریات مختلف از جمله فعالیت‌های فرهنگی امیرخانی به‌شمار می‌آیند.او در سال 1382 همراه با آیت الله خامنه‌ای به استان سیستان سفر کرد و کتاب «داستان سیستان» را بر اساس این سفر نوشت. از دیگر آثار رضا امیرخانی می‌توان به «ناصر ارمنی»، «از به»، «نشت نشا»، «بی‌وتن»، «قیدار» و «رهش» اشاره کرد. او برای کتاب «رهش» برنده‌ی یازدهمین دوره‌ی «جایزه‌ی ادبی جلال آل احمد» شده است.نوآوری در نقد، شیوه خاص آقای نویسندهکسانی که دستی بر اقتصاد و مباحث مربوط به آن دارند می دانند که نوشتن متنی که در عین حفظ محتوا و ارزش علمی، مطلب را به کسانی که به اصطلاح آکادمیک نیستند انتقال دهد چه اثر ازرشمندی است. حال که این اثر برای نویسنده ای باشد که مهارتش در نقد و به کار بردن کلمات شهره است، نور علی نور می شود! امیرخانی با ذکر مثال‌های مختلف مثل وضعیت خودروسازی در ایران، دانشگاه‌های نفتی، ادبیات و سینما و هنر نفتی، ورزش نفتی، احزاب سیاسی نفتی، مدیران نفتی و در یك كلام دولت نفتی از تاثیر مخرب وابستگی به نفت سخن می‌گوید.امیرخانی در این کتاب جسارت به خرج داده و به سراغ مدیران دولتی که آن‌ها را «مسئول سه‌لتی» می‌نامد، رفته و شیوه‌ی مدیریتی آن‌ها را نقد کرده است و تبعات داشتن دولت نفتی را به تصویر کشیده است. در مقدمه‌ی کتاب، امیرخانی واژه‌ی «مسئول سه‌لتی» به این مفهوم به‌کار می‌برد: «روزگاری بنایم بر این بود که نامِ این نوشته را بگذارم، مسوولِ سه‌لتی! یا دستِ‌کم تقدیم‌ش کنم به مسوولانِ سه‌لتی... و مسوولِ سه‌لتی را برساخته بودم از عبارتِ مسوولِ دو لتی. با این توضیحات که اولا مسوولِ سه‌لتی را دقت کنیم که هفت قرآن به میان، با مسوولِ صِلتی اشتباه نشود. و مگر می‌شود مسوول، اهلِ صله و پاداش و زیرمیزی و رومیزی باشد؟»نفت و تاثیر آن بر اقتصاد، سیاست و فرهنگ مردم ایرانهر چه صفحه را سیاه کنیم باز هم به رسایی و شیوایی قلم رضا امیرخانی نمی رسد. شاکله اصلی نفحات نفت را می توانیم در این بخش از کتاب می خوانیم:«حالا شاید مخاطب ارج‌مندی که شما باشی، یک‌هو هوس کنی که بگویی، نفحات نفت چه ربطی به سیاست دارد و چرا هر نوشته‌ای در این گوشه از خاک مجبور است گریزی به صحرای سیاست بزند و اصلا به‌ نقل از آن سید ستیهنده مثال بیاوری که در ایران اگر از کسی بپرسی شترگلوی دست‌شویی گرفته است، ابرو بالا می‌اندازد که برو و از لوله‌کش بپرس، برو از متخصص بپرس، اما اگر از همان شهروند راجه‌به ژئوپلیتیک قفقاز و سیاست خارجی ما در منافشه‌ی بالکان بپرسی، دو ساعت و نیم توضیحات می‌دهد! اصلا چرا شهروندان آلمان و انگلیس و آمریکا، راجع‌به سیاست به قاعده‌ی ما حرف نمی‌زنند؟واقعیت اما چیز دیگری است.مسافرانی را فرض کنیم که در اتوبوسی نشسته اند. هر کدام در حرفه‌ای شانی دارند و صاحب جای‌گاهی هستند. شاید بسیاری از ایشان هم شانی والاتر داشته باشند از شان راننده‌ای که هدایت اتوبوس را برعهده دارد. در طی مسیر هر مسافری به طور طبیعی در دنیای ذهنی و حرفه‌ای خود سیر می‌کند و با کنار دستی از همان دنیای تخصصی حرف میزند؛ دنیای اقتصاد و کسب و تجارت، دنیای فن و فن‌آوری، دنیای تعلیم و تربیت، دنیای علوم انسانی و فلسفه، دنیای هنر و ادبیات... آیا کسی راجع‌به اتوبوس صحبت می‌کند؟ راجع‌ به راننده‌گی اتوبوس صحبت می‌کند؟ راجع ‌به راننده‌ی آن صحبت می‌کند؟!حالا فرض کنیم طی همان مسیر, راننده‌ی اتوبوس محکم بزند روی ترمز و کمی هم اتوبوس برود توی شانه‌ی خاکی و گوشه‌ی سپر هم بگیرد به گارد کنار جاده... دیگر آیا کسی حاضر است راجع به دنیای ذهنی و حرفه‌ای و تخصصی خود حرف بزند؟ گیرم که بالاترین متخصص علوم هسته‌ای باشی, وقتی در اتوبوسی نشسته‌ای که راننده ناشی است، حکما فقط راجع‌به راننده‌گی اظهار نظر خواهی کرد. آیا در میان اضطراب اتوبوس و جاده فرصتی برای ورود به دنیاهای ذهنی و تخصصی باقی می‌ماند؟ وای به روزی که هر مسافری احساس کند که ولو با گواهی‌نامه‌ی پایه‌ی دوم، یا اصلا بدون گواهی‌نامه, دست به فرمان به‌تری دارد نسبت به راننده‌ی اتوبوس...در چنین شرایطی، در اتوبوس هیچ کسی حاضر نیست راجع ‌به چیزی غیر از راننده‌گی اتوبوس حرف بزند... فرض کنید راننده هم حاضر نباشد به راحتی جای‌اش را به دیگری بدهد و بگوید اتوبوس خودم است! حالا راننده‌گی اتوبوس شانی پیدا می‌کند بسیار مهم‌تر از سایر شوون تخصصی.این همان تفکیک هاناآرنت است راجع به وضعیت نخبه‌گان در جوامه جهان سومی در شرایطی که وضعیت نخبه‌گان سیاسی پایین‌تر باشد از سایر نخبه‌گان. پس حالا مخاطب ارج‌مندی که شما باشی حق می‌دهی که پی‌گیری کنیم چرایی رسیدن به چنین وضعیتی در این اتوبوس را!»در پایان، نظر شخصیکتاب که می خوانید، در دنیای نویسنده سفر می کنید. با طرز فکر او نگاه می کنید به مسائل و با نتیجه گیری های او خودِ در کتاب رفته تان را قانع می کنید. به قلم او عادت می کنید و با چشمان او به مسئله طرح شده نگاه می کنید.شاید برگ برنده کتاب نفحات نفت، نویسنده آن باشد. ترکیب قلم رضا امیرخانی، جسارت او در نقد و اشراف او نسبت به موضوع مطرح شده باعث شده است که یک اثر غنی بر نقد فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی بر جا بماند. نفحات نفت سندی محکمی است که آیندگان بدانند در روزگاری که در مه آلود اشتباهات مملکتی چشم چشمی را نمی‌دید، عده ای بودند که راه روشن را مشق شب می کردند؛ می نوشتند و می خواندند. منابعویکی پدیاسایت نشر افقسایت فیدیبو

راهکارهای اقتصادی برای گذر از بحران کرونا

وحید احمدی — Sun, 19 Apr 2020 17:21:10 +0430

در این مقاله سعی می کنیم راهکارهای عملی و پیشنهادهای اقتصادی برای گذر از بحران اقتصادی کرونا را بررسی کنیم. آیا اقدامات کنونی دولت برای گذر از این بحران کم سابقه کافی است؟ چه چیز هایی به مردم گفته نمی شود و ما در سال 1399 به کجا خواهیم رسید؟کرونا؛ مرگبار تر از چیزی که تصور می‌شد!ابتدا نگاهی اجمالی به وضعیت همه گیری ویروس کرونا تا انتهای فروردین ماه 1399 داریم. تا پایان فروردین ماه بیش از 2 میلیون نفر در جهان به این بیماری مبتلا شده اند تا زنگ خطر جدی ای برای همه به صدا دربیاید؛ شاهد یکی از مرگبار ترین ویروس های دیده شده در تاریخ بشریت هستیم. نقشه پراکندگی بیماری کرونا در جهان - 99/1/31در ویدئو زیر می توانید روند رشد این بیماری را در کشور های مختلف را ببینید: https://www.aparat.com/v/KDli5 دنیا درگیر بحران اقتصادی کرونابا قرنطینه مردم در خانه ها و خوابیدن چرخ اقتصاد، رشد کسب و کار ها متوقف شد و بسیاری از کار بیکار شده اند. قشر زیادی به زیر خط فقر سقوط کرده اند و زندگی ها به شکل تعلیق درآمده است. بسیاری از کارشناسان، رکود اقتصادی ناشی از شیوع کرونا را بزرگتر از بحران مالی سال 2008-2009 و حتی بحران بزرگ اقتصادی دهه 1930 می دانند. برای اینکه شهود بهتری از وخامت ماجرا داشته باشیم، نگاهی به جدول زیر برای پیش بینی رکود اقتصادی ناشی از کرونا می اندازیم:کافی است که قرنطینه ادامه یابد تا اقتصاد دنیا فلج شود. ایران هم از این ماجرا مستثنا نیست و پیش بینی می شود با توجه به اوضاع نابه سامان صادرات نفت، مشکل جدی ای گریبان کشور را بگیرد. پیش بینی ها حاکی از آن است که ایران رکود شدیدی را در سال 1399 تجربه خواهد کرد. بیاید نگاه کوتاهی به این پیش بینی در شکل زیر داشته باشیم:اقدامات کلان اقتصادی کشور های پیش رفته در مقابل بحران کروناآلمان: بزرگترین اقتصاد اتحادیه اروپا قرار است بسته 750 میلیارد یورویی برای حمایت از کسب و کار ها و در جریان نگه داشتن اقتصاد در این کشور اختصاص دهد.فرانسه: پیش بینی می شود بدهی ملی دولت فرانسه در سال 2020 تا دو برابر درآمد آن افزایش یابد. این کشور بسته 45 میلیارد یورویی برای حمایت از کسب و کار ها و کارگران در نظر گرفته است.اتحادیه اروپا: بسته 700 میلیارد یورویی برای کشور های عضو در نظر گرفته است. وضعیت پیش رو را جنگ اقتصادی نام گذاری کرده اند.آمریکا: کنگره با درخواست ترامپ برای بسته 2 تریلیون دلاری موافقت کرده و این کشور برنامه وسیعی برای روبرویی با این بحران دارد. چین: اختصاص بسته حمایتی 70 میلیارد دلاری و همچنین برنامه ویژه حمایتی بانکی از کسب و کارها و مشاغل برنامه ویژه آن ها برای مقابله است. راهکارهای اقتصادی دولت ایران برای گذر از بحران کرونانکات قابل تامل برای برنامه ریزی را به دو بخش در حین بحران کرونا و بعد از فروکش بحران کرونا تقسیم می کنیم. در ادامه سعی می کنیم به طور مختصر پیشنهادات برای برنامه ریزی اقتصادی که کمک به حل مسئله گذر از بحران اقتصادی کرونا می کند را بیان کنیم.اقدامات در حین بحران کرونا:تفکیک حمایت از نیروی کار و کسب‌و‌کار: می‌دانیم که فعالیت‌های متعدد اقتصادی از بیماری کرونا متاثر شده‌اند و نیاز به حمایت دارند. برای مثال رستوران‌های بزرگ و کوچک شهر، از یک فلافل‌فروشی تا رستوران‌های لوکس زنجیره‌ای یا به کلی تعطیل هستند یا افت درآمد بسیار شدیدی داشته‌اند. بدیهی است اگر صاحب رستوران نتواند هزینه اجاره، قسط بانک و چک‌های خود را پرداخت کند ممکن است مجبور به تعطیلی همیشگی کسب‌و‌کار خود شود که اثرات منفی اقتصادی فراوانی برای مالک رستوران و کارکنان آن و کل اقتصاد خواهد داشت و راه‌اندازی مجدد رستوران مشابه نیازمند سرمایه‌گذاری جدید است که شاید به این زودی‌ها اتفاق نیفتد. از طرفی مالک رستوران نگران امرار معاش کارکنان خود است و باید حقوق آنها را پرداخت کند. به این ترتیب دو خطر بیکاری کارکنان و تعطیلی همیشگی کسب‌و‌کارها وجود دارد. در این شرایط سیاست‌گذار می‌تواند مساله امرار معاش کارکنان را از زنده نگه‌داشتن کسب‌و‌کار جدا کند و برای هر کدام از این دو مشکل، راه‌حل جداگانه‌ای ارائه دهد. مثلا پرداخت مستقیم حقوق کارکنان بخش‌های آسیب‌دیده در کوتاه‌مدت یا ارائه بیمه بیکاری اضطراری برای دوره کرونا می‌تواند بخشی از مشکلات کارکنان را حل کند. همچنین اعطای تسهیلات، تعویق پرداختنی‌های کسب‌و‌کارهای آسیب‌دیده از جمله بیمه، مالیات یا هزینه‌های آب و برق می‌تواند خطر تعطیلی همیشگی کسب‌و‌کارها را کاهش دهد. با این تقسیم‌بندی، دو هدف افزایش درجه اصابت و اثربخشی سیاست‌های حمایتی افزایش می‌یابد.تسهیل گری مشکلات اقتصادی: مبنای سیاست‌های تسهیل‌گری، ایجاد پلی بین بخش‌های آسیب‌دیده و سایر افراد جامعه است. یکی از این سیاست‌ها، آزادسازی فروش سهام عدالت است. حدود ۵۰ میلیون نفر در کشور مالک سهام عدالت هستند و ارزش سهام هر فرد به طور متوسط حدود ۴ میلیون تومان است. بدیهی است بخشی از این ۵۰‌میلیون نفر شاغلان روزمزد یا فعالان در حوزه‌هایی هستند که در این ایام آسیب دیده‌اند و به نقدشوندگی دارایی‌های خود نیاز مبرم دارند. در صورتی که امکان فروش بخشی از سهام عدالت ایجاد شود، می‌توان امیدوار بود که قسمتی از مشکلات این بخش از مردم حل شود. بدیهی است خریدار این سهام سایر بخش‌های جامعه خواهد بود و این سیاست بار مالی خاصی برای دولت ندارد.ایجاد زیرساخت پیش‌فروش کالا و خدمات: پس از فروکش کردن بیماری کرونا شاهد موج عظیمی از تقاضای کالا و خدمات از جمله خدمات گردشگری مانند بلیت هواپیما و هتل خواهیم بود، در حالی که بسیاری از شرکت‌های این حوزه در شرایط فعلی با کاهش شدید تقاضا مواجه هستند. دولت می‌تواند با ایفای نقش تسهیل‌گری و هماهنگ‌سازی و احتمالا ضمانت، امکان پیش‌فروش خدمات شرکت‌های حوزه گردشگری را ایجاد کند. برای نمونه، یک نهاد مالی می‌تواند کارت‌های استاندارد سفر منتشر کند، به طوری که هر کارت ارزش ۱۰۰ هزار تومان برای پرداخت‌های مرتبط با بلیت هواپیما و اسکان هتل‌های مشخص شده را از تاریخ معینی به بعد (مثلا از آذر ماه ۹۹ به بعد) داشته باشد.۷۵ هزار میلیارد تومان تسهیلات: با توجه به آسیب‌های جدی وارده به حوزه اقتصاد ناشی از شیوع بیماری کووید-۱۹، ستاد کرونا مصوباتی برای حمایت از خانوارها و کسب‌و‌کارها داشته است. یکی از مهمترین آنها اعطای ۷۵ هزار میلیارد تومان تسهیلات با نرخ سود ۱۲ درصد به بنگاه‌ها است. این در حالی است که براساس گزارش بانک مرکزی شبکه بانکی در طول ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۳۹۸ به‌طور متوسط ماهانه ۷۰ هزار میلیارد تومان و در برخی ماه‌ها مبلغی بیشتر از این مقدار تسهیلات پرداخت کرده است. بنابراین با فرض رشد طبیعی نقدینگی، ۷۵ هزار میلیارد تومان تسهیلات درواقع همان مبلغی است که بانک‌ها در گذشته در طول یک ماه، به اشخاص حقیقی و حقوقی تسهیلات پرداخت کرده‌اند و اگر هیچ الزامی هم نبود، این اتفاق می‌افتاد. البته آمار ارائه شده درخصوص تسهیلات پرداخت شده توسط بانک‌ها، اعم از تسهیلات امهالی و تسهیلات جدید است که مطابق اطلاعات دریافتی، بخش اعظم آن از جنس تسهیلات امهالی است یعنی تسهیلاتی که عملا کمکی به تامین مالی بنگاه نمی‌کند و صرفا ارقام بدهی بنگاه‌ها را افزایش می‌دهد. بنابراین لازم است سازوکاری تمهید شود که بانک‌ها به هیچ عنوان نتوانند تسهیلات امهالی خود را به‌عنوان تسهیلات اعطا شده ذیل برنامه ۷۵ هزار میلیارد تومانی بانک مرکزی معرفی کنند.نرخ سود تسهیلات: به‌نظر می‌رسد برای بنگاه‌های آسیب‌دیده سرعت دسترسی به تسهیلات نسبت به نرخ تسهیلات اعطایی از اهمیت بیشتری برخوردار باشد. بنابراین بهتر است برای کاهش صف متقاضیان استفاده از تسهیلات ارزان قیمت، نرخ سود تسهیلات همان ۱۸ درصد باشد. در این‌صورت هم تقاضا کمتر می‌شود و هم دیگر نیازی به حمایت قابل‌توجه بانک مرکزی از بانک‌ها نیست. زیرا بانک‌ها عملا کار خود را متناسب با نرخ متعارف انجام می‌دهند و فقط ‌باید در چارچوب اعلامی این سیاست (از حیث امهالی نبودن تسهیلات، شرایط تسهیلات‌گیرنده و محل مصرف تسهیلات) عمل کنند.اصلاح یارانه انرژی: یارانه انرژی همواره از بحث‌های پرچالش در اقتصاد ایران است. بسیاری از اقتصاددانان قیمت ارزان انرژی را بلای جان اقتصاد کشور دانسته و خواستار حذف یا تقلیل این یارانه و آزادسازی قیمت‌های آن هستند. از طرفی با توجه به شرایط اقتصادی پیش‌رو لازم است که برنامه‌های حمایتی به‌صورت دقیق و هدفمندتر اجرا شوند تا ضمن کاهش هزینه‌های دولت، در حد امکان چتر حمایتی برای افراد نیازمند تحت پوشش گسترش یابد. شرایط تحریمی نه تنها نیازمند ارائه راهکارهای مناسب برای بهبود معیشت عموم مردم و جلوگیری از وارد آمدن فشار اقتصادی به آنها هستیم، بلکه به دلیل اثرات احتمالی بیشتر بر خانوارهای نیازمند، چاره‌جویی در رابطه با ساماندهی سیاست‌های حمایتی ضروری است؛ بنابراین نیازمند یک روش مشخص برای اصلاح یارانه انرژی هستیم که چرخه سیستم توزیع به‌طور عادلانه‌ای برقرار باشد.استفاده از منابع صندوق برای حمایت از پیامدهای اقتصادی: باید به دو شیوه مستقیم و غیرمستقیم انجام شود. در شیوه مستقیم نیازمند آن هستیم که مبلغی به خانوارها و واحدهای اقتصادی به‌صورت نقدی پرداخت شود تا دغدغه معیشتی آنها کاهش یابد. در شیوه غیرمستقیم نیز باید حمایت‌هایی برای واحدها و بنگاه‌های تولیدی در نظر گرفته شود، برای مثال واحدهایی که تا بازه زمانی خاصی تعدیل نیرو نداشته باشند حدود ۶ ماه حق بیمه با استفاده از این منابع پرداخت شود تا آنها دیگر دغدغه حق بیمه نداشته باشند و صرفا بتوانند به پرداخت حقوق کارکنان خود بیندیشند. به علاوه می‌توان با کمک این منابع ۶ ماه اقساط واحدهای تولیدی را بدون تشریفات بانکی و اداری پرداخت کرد تا بنگاه‌ها دیگر دغدغه این موضوع را نیز نداشته باشند. اما تجارب گذشته نشان می‌دهد وقتی قرار است منابعی برای حمایت از بنگاه‌های اقتصادی در نظر گرفته شود عمدتا به واحدهای بزرگ و شرکت‌های خصولتی می‌رسد و بنگاه‌های کوچک و متوسط کمترین بهره را از آن می‌برند. اگر قرار است منابعی برای حمایت از واحدهای اقتصادی در نظر گرفته شود حتما باید به بنگاه‌های خرد و کوچک نیز منابع تزریق شود. بنابراین مجلس باید بر هزینه‌کرد منابع نظارت مستقیم و جدی داشته باشد تا بتوانیم با کمترین صدمه از این بحران عبور کنیم.اقدامات پس از بحران کرونا:بهداشت و درمان: از آنجا که امکان بروز مشکلاتی نظیر کرونا را در آینده نمی‌توان نادیده گرفت و از سوی دیگر کاستی‌های اساسی ساختار درمانی، لازم است در مورد نیازهای بهداشتی و درمانی کشور و احتیاجات آن نظیر نیروی انسانی، بیمارستان، تجهیزات پزشکی برنامه‌ریزی بهتر انجام و بودجه‌های کافی برای آن در نظر گرفت. تجربه به ما نشان داد در شرایط مشابه اضطراری هیچ کشوری قادر و مایل به کمک به ما نیست.بازسازی مشاغل و صنوف: بسیاری مشاغل و زمینه‌های خدماتی و تولیدی به شدت آسیب دیده‌اند و بازسازی برخی آنها ضروری است، اما در این بازسازی باید نکاتی را ملحوظ داشت. کشور ما دارای بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین بخش توزیع در جهان است. بیش از ۳ میلیون واحد صنفی و مشاغل متعدد که بسیاری از آنها مزاحم روال توزیع کشور و موجب افزایش قیمت‌ها برای مصرف‌کننده نهایی و عامل فساد هستند. بدیهی است برای بسیاری از این صنوف و مشاغل ضرورتی برای بقا به‌صورت فعلی وجود ندارد. در شهرهای بزرگ و کوچک و حتی بخش‌های ما مغازه‌های متعدد، نانوایی، بقالی، میوه فروشی، مصالح‌فروشی، معاملات ملکی و... به فاصله نزدیک هم مشغول کارند.کسب‌و‌کارهای آنلاین: کسب‌و‌کارهای آنلاین توانستند بخش بزرگی از نیازهای روزانه مردم را در دوران کرونا مرتفع سازند و نیاز به خروج از خانه را کاهش دهند. این گونه کسب‌و‌کارها پتانسیل عظیمی برای رشد دارند و لازم است با بازبینی در آیین‌نامه‌ها و مقررات، فضای بیشتری برای فعالیت این موسسات فراهم سازیم.بهبود فضای کسب‌و‌کار: ما دارای یکی از بدترین فضاهای کسب‌و‌کار هستیم و تلاش‌ها برای اصلاح آن موفق نبوده است. دوران پس از کرونا فرصت خوبی برای بازسازی فضای کسب‌و‌کار و خلاصی از بسیاری مقررات و قوانین دست و پاگیر و ضدرقابتی، از جمله مجوزهای کسب‌و‌کار است. تجدید نظر در قوانین و مقررات مالیاتی، تامین اجتماعی، شهرداری‌ها و... و ایجاد شفافیت در مسائل مالی و فضای رقابتی می‌تواند در ارتقای فضای کسب‌و‌کار، جذب سرمایه و ایجاد اشتغال بسیار اثر گذار باشد.ارتباطات: ما دارای زیرساخت خوبی در ارتباطات الکترونیکی هستیم که تا دورترین روستاهای کشور امتداد یافته است که در روزهای سخت، نیازهای ارتباطاتی بسیاری را پاسخگو بود و بستری برای بسیاری کسب‌و‌کارها، خدمات و رونق اقتصاد دیجیتالی فراهم کرد که بدون آن، جامعه ما با دشواری عظیمی روبه‌رو می‌شد. دوران کرونا اهمیت ارتباطات و نقش پر اهمیت آن را بیش از پیش آشکار ساخت. افزایش سرمایه‌گذاری، ارتقای تکنولوژی و به‌کارگیری نسل‌های بعدی ارتباطات دیجیتالی، از پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی آینده است.آموزش آنلاین: در ایران و بسیاری کشورها آموزش آنلاین مطرح شده بود، اما نظام آموزش رسمی علاقه‌ای به استفاده از آن نداشت. ظهور کرونا و بسته شدن مدارس و دانشگاه‌ها و کلاس‌های کوتاه‌مدت تخصصی که نقش مهمی در آموزش نیروی کار کشور دارند، بالاجبار موجب روی آوری گسترده به آموزش آنلاین شد و کلاس‌ها و وب‌سایت‌های آموزشی در سطوح مختلف شکل گرفت و همگان با امکانات آموزش الکترونیکی آشنا شده‌اند. حفظ و گسترش آموزش آنلاین می‌تواند بسیاری نیازهای آموزشی نسل جوان و نیروی کار کشور را با هزینه و زمان اندک و به‌دور از پیچیدگی‌ها و هزینه زیاد روش‌های حضوری میسر سازد. سرمایه‌گذاری بیشتر روی این روش آینده‌ساز خواهد بود.دورکاری: نگه داشتن مردم در خانه با دورکاری از راه‌های مهم جلوگیری از شیوع بیشتر کرونا بود و چشم‌انداز و مزایای این روش انجام کار و کاهش هزینه‌ها را بر بسیاری موسسات آشکار ساخت. دورکاری می‌تواند روند تولید و توزیع بسیاری کالاها و خدمات را سریع‌تر و ارزان‌تر سازد و در جهان پر رقابت آینده می‌تواند در کاهش هزینه تولید به شدت موثر واقع شود. لازم است در قوانین و مقررات کشور برای تطبیق با مقتضیات دورکاری تغییرات لازم صورت گیرد.منابع:نوشته آقای دکتر لطفعلی بخشینوشته آقای سید محمد هادی سبحانیاننوشته آقای مهدی حیدریمقاله: Coronavirus: What aid packages have governments agreedمقاله: Coronavirus: The world economy at riskمقاله: Latest update of our corona economic impact series

آیا کرونا باعث فروپاشی اقتصاد ایران می‌شود؟

وحید احمدی — Sun, 05 Apr 2020 23:40:28 +0430

در این مقاله قصد داریم نگاه اجمالی به تاثیرات شیوع ویروس کرونا در ایران داشته باشیم. با توجه به مشکلات متعدد اقتصادی، آیا کشور توانایی پشت سر گذاشتن این بحران بزرگ را در سال 99 دارد؟ راهکار های بیرون رفت از این بحران چیست و چه هزینه ای خواهد داشت؟1. کرونا در ایرانایران جزو اولین کشور های درگیر بیماری کرونا بود و اکنون یکی از بالاترین تعداد فوتی و بیماری را در جهان دارد. چالش های اساسی این بیماری برای کشور، بحث اقتصاد و سیستم درمان است. همه استان های کشور درگیر این بیماری هستند و دولت به اجبار تصمیماتی گرفته تا بتواند کرونا را مهار کند اما این تصمیمات کسب و کار ها را بیش از پیش به سمت بحران سوق داده است.بیماری کرونا و تاثیرات اقتصادی آن می تواند تحولی بزرگ باشد که زنجیروار دگرگونی های بزرگی ایجاد کند، پیش بینی این اتفاقات کار پیش گویان است، اما در کوتاه مدت نیز اثرات شدیدی بر جامعه ایران خواهد گذاشت. در ادامه تاثیرات کوتاه مدت این بیماری بر وضع اقتصادی دهک های جامعه را بررسی می کنیم.بر اساس آماربرداری سال 97، 5 دهک روستایی و 3 دهک شهری از مردم ایران نسبت هزینه و درآمد منفی دارند. این بخش از اقشار متاسفانه نه تنها پس اندازی ندارند، بلکه بدهکار هستند. متاسفانه بخش عمده ای از افراد این دهک ها یا شغلی ندارند و یا درآمدشان وابسته به کار روزانه است. احتمالا در مدت پیک بیماری با کاهش هزینه های غیرضروری این افراد بخش مهمی از درامد های روزانه شان را از دست خواهند داد و شاید باید گفت همه این چند دهک به زیر خط فقر مطلق خواهند رفته و نیازمند کمک های غذایی هستند (حدود 10 میلیون روستایی و 18 میلیون شهری).اگر پس انداز دو ساله دهک¬های ششم و هفتم روستایی برای 4 ماه اخیر قابل مصرف باشد. این دهک ها نیز در لبه مرز فقر مطلق هستند. دهک های 4، 5 و 6 شهری نیز در همین حدود قرار گرفته اند. تعدادی زیادی از این افراد از بالای خط فقر به زیر خط فقر و قسمت های پایینی بازه در نزدیکی خط فقر مطلق قرار می گیرند. (4 میلیون روستایی و 18 میلیون شهری). این نتایج با فرض عدم وجود ثبات درآمدی در ایام بیماری منتج شده، در این بار من اطلاعات اماری ندارم اما به جز دهک ششم شهری، به نظرم گزاره مطرح شده با احتمال بالایی صحیح باشد.سایر دهک ها یعنی دهک های 8 تا 10 روستایی و 7 تا 10 شهری، احتمالا با هزینه کرد از پس انداز و کاهش هزینه های غیر ضروری، تنها باید تورم بالای ناشی از تقاضای زیاد کالاهای مصرفی را تحمل کنند. (6 میلیون روستایی و 24 میلیون شهری)با فرض تمام شدن دوره بیماری تا خرداد، احتمالا بخشی از تقاضای کالاهای غیر ضروری آزادشده و بخشی از کسب وکارها دوباره به دوران قبل (با یک تاخیر زمانی) باز خواهند گشت. هر چند بخشی از بودجه خانوار پیش تر صرف کالاهای ضروری شده است. بنابراین بخش بزرگی از دهک هایی که از بالای خط فقر به زیر خط فقر رفته اند احتمالا با تاخیر زمانی 3 تا 6 ماهه به جایگاه اولیه بازخواهند گشت. بالاآمدن دهک های زیر خط فقر مطلق طولانی تر و سخت تر خواهد بود.احتمالا دولت نمی تواند کمک چندانی نه به کسب وکارها و نه خانوارها نماید. بودجه سال قبل با کسری قابل توجه مصوب شده و قیمت های جدید نفت (که به سرعت بعد از پایان اپیدمی نیز به حالت قبل باز نمی گردند، چون میزان بسیار زیادی بدون تقاضا تلنبار شده است)، کاهش قابل توجه مالیات قابل جمع‌آوری و نیز کاهش امکان فروش اوراق قرضه باعث خواهد شد که کسری بودجه شدیدتر شود. تنها کاری که از دولت برمی آید افزایش نقدینگی است که اولین قربانیان آن نیز آسیب پذیرترین اقشار هستند.در این مقاله می توانید اطلاعات بیشتری در مورد پیش بینی وضعیت شیوع این بیماری، و ظرفیت سیستم درمانی کشور کسب کنید. همچنین به این سوال مهم که کی می توانیم از قرنطینه خارج شویم، پاسخ دهیم: http://vrgl.ir/Aftk1 2. مشکلات و چالش های اقتصادیدر ادامه معضلات اقتصادی که کشور درگیر آنهاست را به 5 بخش زیر تقسیم می کنیم:کسری بودجه 99: براساس مصوبات مجلس، منابع بودجه کل کشور از 1988 هزار میلیارد تومان به 2017 هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده که 1.5 درصد رشد دارد. منابع عمومی دولت از 484 هزار میلیارد تومان به 560 هزار میلیارد تومان افزایش یافته و بر این اساس منابع رشد 15.8درصدی را شاهد بوده است. با این اوصاف لایحه بودجه در مجلس رد شد. نمایندگان مجلس مهم‌ترین دلایل خود برای رد بودجه را در چند محور عدم شفافیت، درآمدهای غیرواقعی و هزینه‌های واقعی، کسری درآمدی و همچنین اتکای بودجه به درآمدهای نفتی شمرده بودند. سوال اصلی اینجاست که دولت با این حجم از کسری بودجه در سال 99، چه تصمیماتی می خواهد برای گذر از بحران پیدا کند؟ در ادامه براورد های مختلف از میزان کسری بودجه دولت در سال 99 را مشاهده می کنیم:سیر نزولی قیمت نفت: کاهش شدید قیمت نفت در ماه اخیر نگرانی های زیادی درباره تامین بودجه مورد نیاز کشور ایجاد کرده است. تحریم های آمریکا صادرات نفت ایران را تا 1.5 میلیون بشکه کاهش داده است. این در حالی است که ایران سابقه فروش تا 6 میلیون بشکه نفت در سال را نیز داشته است. اکنون که قیمت نفت به پایین ترین رقم خود در چندین سال اخیر سقوط کرده است و تا حدود 20 دلار پایین آمده، وضعیت اقتصادی کشور را بیش از پیش وخیم می کند و شاید سایه بن بست بر اقتصاد کشور در سال پیش رو سنگین تر شده است. https://www.tradingview.com/x/AJo92ysI/ نرخ تورم بالا: اقتصاد ایران بعد از رشد چشمگیر قیمت ها در سال ١٣٩٧، در سال ١٣٩٨ به لحاظ میزان رشد تورم وضعیت با ثباتی را سپری کرد. بعد از یک دوره ثبات نسبی و کاهش نرخ تورم سالانه، از اواخر سال ١٣٩٦ این نرخ شروع به افزایش نموده و با جهش نرخ ارز در اوایل سال ١٣٩٧، شتاب افزایش نرخ تورم هم بیشتر شده اما بعد از یک دوره افزایش شتابان نرخ تورم از ابتدای سال ١٣٩٨ نرخ تورم نقطه ای و از نیمه دوم سال نرخ تورم سالانه شروع به کاهش نمودند. اما شیوع ویروس کرونا قطعا باعث بالا رفتن تورم خواهد شد اگر سیاست های نادرست پولی از جانب دولت اتخاذ شود. با بالا بردن تورم و عدم کنترل آن، با توجه به بیکار شدن عده ای در سال 99 به خاطر کرونا، فشار خیلی زیادی به خانوار ها برای تامین مایحتاج زندگی خواهد آورد. احتمالا در سال 99 نرخ تورم با یک تاخیر، به مقادیر ماه های اول سال گذشته برسد. در ادامه روند تحولی تورم کشور را مشاهده می‌کنید:نرخ تورم نقطه به نقطه کشوربیکاری و رکود اقتصادی: با تعطیلی کسب و کارها در فصل بهار، اقتصاد کشور به یک رکود عمیق دچار خواهد شد که نیازمند کمک های دولت برای بیرون رفتن از این وضعیت خواهد داشت. نرخ بیکاری کشور در زمستان 99 مقدار 10.6 درصد بوده است اما در سال جدید شاهد افزایش چشمگیر این آمار خواهیم بود. در بالا گفتیم که اکثر دهک های خانوار کشور وضعیت مساعدی ندارند و با افزایش بیکاری، اوضاع وخیم تری برای مردم به وجود خواهد آمد. در ادامه روند نرخ بیکاری و رشد اقتصادی در سال گذشته را مشاهده می کنید:نرخ بیکاری و رشد اقتصادی کشورسیاست خارجی و تحریم: با توجه به تحریم های وضع شده علیه ایران، کشور در یکی از سخت ترین شرایط خود در یک سده گذشته قرار دارد. عدم توانایی فروش نفت، ناتوانی در انجام معاملات بانکی و محدودیت های مختلف صنعتی باعث شده بود که کشور وضعیت ما به سامانی داشته باشد و دولت با افزایش نقدینگی پاسخ نیاز های کشور را می داد که از طرفی تورم را به شدت بالا می برد. حال با این اوضاع وخیم شیوع بیماری کرونا، وضعیت کشور به تنگنا خواهد رفت. 3. راهکار های برون رفت از بحرانبعد از بهداشت و درمان، اقتصاد مهم ترین بحث پیش روی ایران در سال 99 خواهد بود. عملکرد ایران در چند دهه گذشته و همچنین آمار های کنونی نشان می دهد که از تولید و رونق در کشور هیچ انتظاری نمی توان در سال 99 داشت. وضعیت بیکاری و تورم کشور بسیار نا به سامان خواهد شد و از طرفی تحریم های سنگین امریکا فشار مضاعفی به کشور وارد خواهد کرد. اگر دولت به لحاظ تصمیم ها و سیاست های اقتصادی و پولی سنجیده عمل کند، شاید بتوانیم با حداقل اتلاف مالی و جانی به سال 1400 قدم برداریم اما آن چیزی که مشهود است، بن بست احتمالی این ساختار و نظام تصمیم گیری اقتصادی کشور ایران است. دست دولت در این راه برای سال 99 بسیار بسته است و انتظار خاصی نمی توان برای کوتاه مدت داشت، هر چند که خود دولت نیز با توجه اتمام آن در سال 1400 انگیزه وی ویژه ای برای تصحیح و کوچک کردن ساختار های خود نیست. کشور تحریم است و فروش نفت به حداقل خواهد رسید و عملا فروش های دلاری ایران صرفا بخش کوچکی از هزینه ها را تامین می کند. سیاست پولی انقباضی یا انبساطی؟دولت از اواخر سال 97 سیاست پولی خود را تغییر داد و سیاست پولی انبساطی را در پیش گرفت. کاری که مگر در موارد خاص برای هیچ اقتصادی توصیه نمی شود. اما دولت به جای تصحیح ساختار ها و تسهیل فضای کسب و کار، راه بدتر اما کوتاه تر را انتخاب کرد و حجم نقدینگی کشور را بالا برد که در پی آن تورم افزایش خواهد یافت. در سال 99 احتمالا دولت دست به افزایش حجم نقدینگی برای تامین خرج های دولتی بزند اما با توجه به نبود پشتوانه و چاپ پول بدون پشتوانه، کشور نرخ تورم بالا را تجربه خواهد کرد. معضل اصلی و دیگر بیکاری است که شوک بزرگی به جامعه وارد خواهد کرد که باید دید تصمیمات دولت در این باره چه خواهد بود و چگونه کسب و کارها را حمایت می کند.در پایان شما را دعوت می کنم به تماشای: مصاحبه جناب آقای دکتر نیلی در مورد اقتصاد ایران در سال 99مراجع:سایت پژوهشکده آمار ایرانروزنامه دنیای اقتصادسایت وزارت بهداشتسایت آمار کرونا جادوبیسایت www.tradingview.comنوشته آقای دکتر طاهر نوروزی

پیش‌بینی کرونا در ایران

وحید احمدی — Sat, 28 Mar 2020 01:25:45 +0430

ویروس کرونا CoronaVirus نخسین بار در دی ماه سال 1398 در وهان چین دیده شد. از آن تاریخ تا به الان بیش از نیم میلیون نفر را بیمار کرده است و حدود 25 هزار نفر قربانی گرفته است. این ویروس اپیدمیک، زندگی مردم را در بیش از 190 کشور درگیر خود کرده است و دولت ها مجبور به اعلام وضعیت فوق العاده شدند و همه در قرنطینه عمومی به سر می‌برند. نقشه پراکندگی شیوع ویروس کرونا - تاریخ 99/1/8یکی از سوالات اساسی که باید پاسخ داده شود این است که چه مدت مردم در قرنطینه خواهند ماند؟ بعد از چند روز شرایط به حالت عادی بازمی‌گردد و برای آن چه اقداماتی باید انجام شود؟ برای پاسخ دادن به سوالات بالا ابتدا لازم است که مفاهیم شیوع بیماری های اپیدمی را در حد خلاصه بدانیم، همچنین در مورد بیماری کرونا به بعضی سوالات پاسخ دهیم. چگونه یک ویروس کشنده می‌شود؟برای اینکه بفهمیم این ویروس چه میزان نسبت به آنفولانزا کشنده تر است، نگاهی به مقایسه زیر می‌اندازیم:این ویروس به طرز اعجاب آوری شیوع بالا دارد و از افراد بیمار با احتمال بالایی به سالم منتقل می‌شود، همچنین دوره نهان بیماری در حدود دو هفته است. احتمال اینکه فردی از کرونا فوت شود بیش از 10 برابر احتمال بر اثر آنفولانزا است. فشار به سیستم درمانی کشورها بر اثر شیوع این بیماری بسیار بالا می رود؛ چون در حدود 1/5 مبتلایان به کرونا به بیمارستان مراجعه می‌کنند. شرایط ایران برای مقابله با این بیماری چگونه است؟برای تخمین اینکه چند درصد مردم در خانه خود را قرنطینه کرده اند به سراغ مصرف بنزین می‌رویم. مصرف روزانه بنزین در ایران حدود 94 میلیون لیتر است که در این ایام قرنطینه، مصرف به مقدار 46 میلیون لیتر کاهش یافته است. نتیجه گیری ما این است که در یک تخمین اولیه، 50 درصد مردم در قرنطینه خانگی هستند. همچنین ظرفیت تخت های بیمارستانی کل کشور چیزی در حدود 140 هزار تخت است، یعنی به ازای هر 500 نفر 1 تخت!آیا می‌توان شیوع این بیماری را پیش‌بینی کرد؟پاسخ این سوال تا حدودی بله است. برای پیش بینی یک بیماری اپیدمی نیاز به دانستن چندین پارامتر داریم؛ به عنوان مثال اینکه هر فرد بیمار با چه احتمالی یک فرد سالم را مریض می‌کند و همچنین اینکه دوران بیماری چند روز طول می‌کشد. اگر می‌خواهید به طور عمیق تر مفاهیم مدلسازی بیماری را مطالعه کنید به این پست مراجعه کنید: http://vrgl.ir/BXBPm سناریوهای مختلف شیوع کرونا را برای حالت های مختلف شبیه سازی می‌کنیم و نتایج را مشاهده می‌کنیم:حالت اول: قرنطینه نباشیمدر این حالت انتظار داریم حدود 2/3 جامعه مبتلا شود. برای درک واضح تر مسئله، شبیه سازی زیر را تماشا کنید: https://www.aparat.com/v/pCB1J قرنطینه نشدن باعث می‌شود بیماری به سرعت گسترش پیدا کنید. از آنجا که ویروس کرونا بسیار سریع گسترش می‌یابد، در حدود 3 ماه اغلب جامعه را آلوده خواهد کرد و قطعا ظرفیت سیستم درمانی پاسخگو نخواهد بود و شاهد آمار زیاد مرگ و میر خواهیم بود.حالت دوم: 50 % از جامعه قرنطینه شودکاهش مصرف بنزین در ایام عید نشان می‌دهد حدودا نیمی از مردم در قرنطینه هستند. پس تحلیل این مورد باید احتمالا مشابه با حالت کنونی جامعه باشد. برای درک واضح تر مسئله، شبیه سازی زیر را تماشا کنید: https://www.aparat.com/v/uadZC طبق شبیه سازی، در این حالت چیزی کمتر از نیمی از جامعه به این بیماری مبتلا می‌شوند و پس از حدود 3 ماه، این اپیدمی فروکش کرده و تمام می‌شود. آیا میزان قرنطینه بودن مردم پس از ایام عید کمتر می‌شود یا بیشتر؟ این سوال تاثیر اساسی بر روند شیوع این بیماری خواهد داشت و هر چقدر کسر بیشتری خود را قرنطینه کنند ما شاهد مرگ و میر و خسارت کمتری خواهیم بود.حالت سوم: 70 % از جامعه قرنطینه شوداگر بتوانیم کسر قرنطینه را تا 70 درصد افزایش دهیم، به میزان قابل توجهی به فروکش کردن این اپیدمی کمک کرده ایم. برای درک واضح تر مسئله، شبیه سازی زیر را تماشا کنید: https://www.aparat.com/v/X5Sz0 همان طور که شبیه سازی نشان می‌دهد، در حالتی که حدود 70 درصد جامعه قرنطینه باشند، میزان رشد این بیماری تا 5 برابر کمتر از حالتی است که هیچ سیاست قرنطینه ای نداشته باشیم. خب، تهش چه می‌شود؟اگر سیاست های درستی مانند قرنطینه حداکثری و فاصله گیری اجتماعی به نحو درست اجرا نشود، احتمالا شاهد ابتلای چند میلیونی مردم به کرونا در ایران، و با توجه به ظرفیت سیستم درمانی ایران (مجموعا 140 هزار تخت بیمارستانی) آمار مرگ و میر چند 100 هزار نفری باشیم. این شبیه سازی ها شهود خوبی برای تحلیل و بررسی میزان تاثیر قرنطینه مردم در بیماری کرونا به ما داد. نکته‌ای که باید بپذیریم این است که احتمالا سال 99 بهاری نخواهد داشت و حدودا 3 ماه همه درگیر این بیماری خواهیم بود!در پایان امیدوارم همگی توصیه های پزشکی را بیش از پیش رعایت کنیم تا بعد از بیرون آمدن از قرنطینه خوشحالی بیشتری در جامعه خود ببینیم.مراجع:مقاله Washington Postمقاله vox.comکدهای شبیه‌سازی matlabاطلاعات ظرفیت سیستم درمانی کشوراطلاعات مصرف سوخت کشور

اعتماد در جامعه؛ از گذشته تا کنون

وحید احمدی — Tue, 24 Mar 2020 19:40:32 +0430

در این مقاله قصد داریم بررسی کنیم اعتماد کردن بین آدم ها از گذشته تا کنون چه تغییراتی داشته است؟ ساختار های جدید و تکنولوژی چگونه بر اعتماد سازی مردم تاثیر می‌گذارد؟ با مشاهده به محیط اطراف خود می‌بینیم که تکنولوژی، مکانیزم اعتماد کردن مردم به یک موضوع را دچار تحول کرده است. اعتماد به سازمان ها کم شده و اعتماد به ساختار ها بیشتر شده است. چرا مردم به اسنپ بیشتر از تاکسیرانی و آژانس اعتماد می‌کنند؟ چه اتفاقی در جامعه رخ داده؟ یکی از درس های اولیه ای که هر بچه ای یاد می گیرد این است که نباید سوار ماشین یک غریبه شود. ولی ما خیلی راحت بدون شناخت راننده سوار اسنپ می شویم و اعتماد می کنیم. این جادوی عصر جدید است. این مثال روند جهش اعتماد و تحول واژه اعتماد در دوران نو را نشان می دهد.جهش اعتماد:جهش اعتماد زمانی رخ می دهد که ما قبول ریسک می کنیم و کاری را فراتر از راهی که همواره انجام می دادیم، انجام می دهیم. فرض کنید می خواهید از یک چاله ای بپرید، و به یک چیز ناشناخته ای برسید که تا الان تست نکرده اید. محرک اصلی شما برای اینکه بتوانید از چاله بپرید چه چیزی است؟ پاسخ اعتماد است!اعتماد محرک اصلی بسیاری از کار ها و فکر های ما در زندگی است؛ بدون اینکه به معنای درست آن فکر کنیم. اعتماد کردن آدم ها به هم یا به یک سیستم بیشتر از آنکه جنبه منطقی داشته باشد، بر پایه احساس ما به آن موضوع است. برای روشن تر شدن موضوع به اولین باری که خرید آنلاین انجام داد فکر کنید، شما یک جهش اعتماد رقم زدید!با مطالعه بسیاری از پلتفرم ها مانند اسنپ، یک الگوی هماهنگ رفتاری برای اعتماد کردن مشاهده کرده ایم:در قدم اول شما باید به ایده و نقشه ای که دارید اعتماد کنید. شما باید قبول داشته باشید که می توانید با یک سفارش آنلاین به سلامت جابجا شوید. در قدم دوم باید به پلتفرم و سیستمی که می خواهید سفارش ثبت کنید اعتماد کنید، مثلا اسنپ. و در آخرین قدم برای اعتماد کردن، شما باید به راننده ای که درخواست شما را انجام می دهد اعتماد داشته باشید. وقتی برای نخسین بار اعتماد می کنید برای شما سخت است، اما در دفعات بعدی شما طوری این پدیده را قبول می کنید که انگار عضو مهمی از تصمیمات زندگی شما بوده است. مفهوم جدید اعتماد، باعث بسیاری از کارافرینی ها شده است. تحول معنای اعتماد در زندگی بشر:در سده 1800 میلادی ساختار های فردی برای اعتماد کردن به صرت گسترده شکل گرفت؛ به این شکل که شما به فردی اعتماد می کنید و با ارتباط بین دو نفر یک درخواست انجام می شود. اگر در این حالت شما در قرض کردن پول کلک بزنید، شما به مرور در محل زندگی بدنام می شوید و دیگر اعتبار نخواهید داشت. اما به مرور زمان در سده 1900 میلادی ساختار ها فردی جای خود را به سازمان ها دادند. شیوه قرض دادن پول فردی به ساختار بانکی تغییر شکل داد و رشد جوامع آنقدر سریع بود که این موضوع بسیار بدیهی جلوه می کرد و اعتماد یک مفهوم سازمان محور شده بود.در قرن جدید ساختار های جدید اعتماد شکل گرفت و ما به ساختار ها اعتماد کردیم (مثال اسنپ و تاکسیرانی را به یاد بیاورید). با گسترش و رشد تکنولوژی، سازمان و ساختار های قدیمی دیگر اغناء کننده اعتماد انجام شده نبودند و نیاز به طراحی ساختار های جدید حس می شد. دیگر اعتماد یک مفهوم خطی و همیشگی نبود و انگار روند اعتماد را باید برعکس تعریف کرد؛ از جامعه به سیستم. این موضوع هیجان انگیز و در عین حال ترسناک است، چون ما عادت کرده بودیم به روش قدیمی!این مثال واضحی است که چگونه ساختار اعتماد کردن در جامعه تغییر پیدا می کند و روند های نو و جدید در جامعه تزریق می شوند. اگر شما در گذشته مطرح می کردید که تنها با دیدن عکس و نام یک راننده در اسنپ شما اعتماد خواهید کرد و او راننده شما خواهد شد، احتمالا شما را خیلی ریسک پذیر خطاب می کردند، اما اکنون در جامعه می بینیم که این موضوع یک مفهوم جا افتاده است. ما با آدم های غریبه سوار یک ماشین می شویم، خانه مان را به افرادی که نمیشناسیم اجاره می دهیم و همه اینها تنها یک شروع است! شروعی در معنا و مفهوم اعتماد در عصر جدید.در آینده چه چیزی در انتظار ماست؟روند اعتماد کردن ما به سمت هوش مصنوعی AI رفته است. ما به موبایل خود اعتماد می کنیم، به اینترنت و سیستم آنلاین اعتماد می کنیم و سفارش های آنلاین می دهیم. ما نیاز خود را پیش هوش مصنوعی می بریم و آن راه حل ساده را در اختیار ما می گذارد. اما در آینده چه می شود؟شگفت آور است که در آینده با پیشرفت تکنولوژی، ما اعتماد را مطرح می کنیم و هوش مصنوعی تصمیم گیرنده زندگی ما خواهد شد. ساختار های جدیدی در حال شکل گرفتن است و سیستم ها بر پایه تعاملات بیشتر، سیستم های قابل اعتماد تر شکل می دهند. منابع:سخرانی: Dr. Rachel Botsman Ted Talk کتاب: ?How can you trustمقاله: Trust in 2030 – from institutions to individuals

چگونه یک شایعه پخش می‌شود؟ به بیان ریاضی

وحید احمدی — Mon, 23 Mar 2020 05:09:07 +0430

ممکن است تا به حال به این فکر افتاده باشیم که یک شایعه یا یک خبر با چه الگویی دهان به دهان می‌چرخد و در جامعه پخش می‌شود؟ در زمان های گذشته نشر اخبار فقط از گفت و شنود مستقیم مردم بوده است، اما در این چند دهه با پیشرفت وسایل ارتباطی، خبر و شایعه با سرعتی که حتی فکرش را هم نمی‌کنید پخش می‌شود. مثال جذاب تر نحوه کارکرد یک شبکه اجتماعی مانند توییتر Twitter است. این شبکه اجتماعی چگونه طراحی شده است؟ چه زمانی می‌توانید انتظار داشته باشید که پست شما همه‌گیر (به اصطلاح توییتری FavStar) می‌شود؟ برای محبوب شدن در فضای یک شبکه اجتماعی، چه استراتژی را باید پیش بگیرید؟بسیار جالب است بدانید که مدل ریاضی بیان پاسخ سوالات بالا همه یکی است! اینکه شما چه پستی در توییتر بگذارید دقیقا همان مسئله ای است که جارچیان و معرکه گیران در روم باستان با آن روبرو بودند که چگونه خبر خود را به گوش همه مردم برسانند. از خواندن این حرف تعجب نکنید اما حقیقت عجیب:بیان مدلسازی ریاضی پخش یک خبر و شایعه، دقیقا همانند پخش یک ویروس مثل کرونا است! چه فرقی بین یک خبر و شایعه با ویروس کرونا است؟ هیچ تفاوتی در ذات مسئله نیست، در هر دو حالت (ویروس و شایعه) در هر لحظه کسری از مردم به آن مبتلا می شوند. ممکن است ویروس (یا شایعه) بین مردم گسترش نیابد و شکست بخورد، و ممکن است ویروس (یا شایعه) همه گیر شود و مردم را در برگیرد. چگونه کرونا پخش می‌شود؟ به بیان ریاضیدر مقاله تحلیل شیوع بیماری های اپیدمیک به تفصیل مدل های گسترش یک ویروس را بررسی کردیم. سوال اصلی مطرح شده این است که یک بیماری مثل کرونا چه کسری از مردم را مبتلا می کند و چه تعداد مرگ و میر خواهد داشت؟ مشاهده کردیم که برای پاسخ دادن به سوال مهم بالا، نیازمند دانستن سه پارامتر زیر برای پیش بینی و مدلسازی هستیم:به طور میانگین هر فرد بیمار با چند فرد دیگر در ارتباط است؟نرخ واگیری (احتمال واگیری) یک فرد سالم از یک فرد بیمار چقدر است؟نرخ بهبود افراد در سیستم درمانی چقدر است؟با اطلاع از سه پارامتر بالا در مورد هر بیماری، می توانیم پیش بینی کنیم که در هر زمان چه کسری از مردم بیمار می شوند و در مجموع یک ویروس مثل کرونا چند درصد مردم را بیمار خواهد کرد.نقشه پراکندگی بیماری کرونا - تاریخ 1399/1/4مدلسازی اپیدمی یک شایعه:در این بخش می خواهیم با استفاده از مدلسازی های گسترش یک اپیدمی، بررسی کنیم که الگوی یک کلاغ چهل کلاغ در جامعه چگونه است. طبق توضیحات گفته شده، یک شایعه و خبر در یک شبکه اجتماعی (مثل توییتر) را به منزله یک ویروس در نظر بگیرید. در هر لحظه پس از پخش ویروس شایعه، کسری از جامعه خبر را آن را دریافت می کنند؛ یا آن را می شنود و فراموش می کنند (از چرخه بیرون می آیند) و یا آن را به نفرات بعدی منتقل می کنند (همانند ریتوییت کردن).در اینجا به بیان یک مدل ریاضی برای اپیدمی شایعه و خبر به نام SEIZ Model می پردازیم. افراد شبکه اجتماعی را به چهار دسته تقسیم می کنیم:گروه susceptible: افرادی که تا به حال در معرض آن شایعه قرار نگرفته اند.گروه infected: افرادی که شایعه را باور کرده اند و اقدام به پخش آن می کنند.گروه exposed: افرادی که تحت تاثیر هستند اما هنوز شایعه را باور نکرده اند تا آن را پخش کنند.گروه skeptics: افرادی که شایعه را شنیده اند اما باور نکردند و از آن رد شدند.در گراف زیر ارتباط چهار دسته بالا با هم را مشاهده می کنید:اگر معادلات نرخ لحظه ای برای هر چهار دسته را برا حسب زمان بنویسیم خواهیم داشت:معمولا از ثوابت ذکر شده بالا اطلاعات کمی در دست داریم. به عنوان مثال برای توییتر، تنها اطلاعات دقیقی که داریم محدود می شود به داده های کلی زیر:مجموع کاربر: 175 میلیونمجموع کاربر فعال: 39 میلیونکاربرهای فیک: 0.5 میلیونکاربرهای بدون دنبال کننده: 90 میلیونکاربرهایی که هیچ کسی را دنبال نمی کنند: 56 میلیونمدل ریاضی بالا بیان بسیار دقیقی از پخش یک شایعه و خبر را در شبکه اجتماعی مانند توییتر می دهد. نتایج تحقیق آقای Parang Saraf در این زمینه نشان می دهد که این مدل با داده های بررسی شده از چند شایعه معروف در توییتر همخوانی بالا دارد. نتایج برخی از بررسی ها را می توانید در زیر مشاهده کنید.از مدل ریاضی چه نتیجه‌ای می‌گیریم؟1. اگر می خواهید در بالای هرم پخش یک خبر قرار بگیرید، باید سعی کنید در اولین فرصتی که خبر به شما رسید آن را به نفرات بعدی منتقل کنید. در این صورت زیر مجموعه بزرگتری را خواهید داشت.2. اعتماد سازی در فضای ذهنی شبکه بسیار موثر است. سعی نکنید هر خبری را بازنشر کنید، معمولا بین آن ها خبر های نادرست وجود دارد و این به اعتماد شما نزد دنبال کننده های شما لطمه خواهد زد.3. مثال فضای نشر اخبار در روم باستان با همان مدلی کار می کند که الان در توییتر شاهد هستیم. تفاوت اصلی در مقدار پارامتر های ذکر شده در مدل ریاضی بالاست.4. اگر شایعه و خبر آنقدر قوی نباشد (همانند یک ویروس با نرخ واگیر و شیوع پایین) بعد از مدتی به اصلاح می‌میرد و همه گیر نخواهد شد. 5. افراد موفق در شبکه های اجتماعی، با ارزیابی افراد دنبال کننده، به صورت شهودی دید خوبی از پارامتر های ریاضی بالا می گیرند! (بدون آنکه متوجه شوند در عمل چه کار پیچیده ریاضی انجام می دهند.) سپس معجزه را در کار آنان می بینیم که با هر پست تعداد بالایی خواننده جذب می کنند. مراجع:کتاب: Network Scienceکتاب: An Introduction to Mathematical Epidemiologyمقاله: Epidemiological Modeling of News and Rumors on Twitterمقاله: A deterministic mathematical model for the spread of two rumors

تحلیل شیوع بیماری های اپیدمیک

وحید احمدی — Tue, 17 Mar 2020 17:57:44 +0330

چند وقتی هست که در دنیا همه حواس به یک بیماری با شیوع بالا به نام COVID-19 یا همان کرونا جمع شده است. مردم از ترس جان، خودشان را در خانه ها قرنطینه کرده اند و دولت ها وضعیت هشدار فوق العاده جهانی SOS اعلام کرده اند. جالب است بدانید آخرین باری که این هشدار داده شده بود، بیش از صد سال پیش در حین جنگ جهانی اول بوده است.در این مقاله تلاش می کنیم با بهره گیری از یک سری مفاهیم ریاضی و فرض های ساده، مدل های خوبی از نحوه شیوع بیماری های واگیردار ارائه کنیم؛ سپس به تحلیل روابط بدست آمده می پردازیم. مرجع اصلی نوشته ما، کتاب آقای باراباشی به نام network science است که در فصل 10 این کتاب، به خوبی ریاضیات و مفاهیم پایه مربوط به نحوه شیوع بیماری های اپیدمیک را توضیح می دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر، خواندن این کتاب توصیه می شود.مدلسازی اپیدمی:به افراد سالم که تا به حال در معرض بیماری قرار نگرفته اند، S) susceptible) می گوییم. به افرادی که به این بیماری آلوده شده اند، I) infectious) می گوییم. به افرادی که این بیماری آلوده شده اند و سپس تحت درمان خوب شده اند، R) recovered) می گوییم.1. مدل (susceptible - infected (SI:در این مدل، جامعه ما تنها شامل دو جزء بیمار و سالم است. جامعه ما شامل N فرد است و در هر لحظه تعداد افراد سالم برابر با (S(t و تعداد افراد بیمار برابر با (I(t است. هر فرد بیمار با فرد دیگر (چه بیمار و چه سالم) در ارتباط است و نرخ واگیری این بیماری را (یعنی احتمال بیمار شدن یک فرد سالم از یک فرد بیمار) β در نظر بگیرید.فرض می کنیم در لحظه نخست، یک نفر در جامعه بیمار می شود. نرخ زمانی (آهنگ زمانی) بیمار شدن افراد جامعه را طبق رابطه زیر بدست می آوریم: از این به بعد پارامتر های مسئله را به صورت کسر بیمار و کسر سالم در جامعه در نظر می گیریم:با ساده سازی نرخ زمانی کسر بیمار شده، تنها برحسب کسر بیمار یا همان (i(t، خواهیم داشت:کسر بیمار جامعه در لحظه نخست را (i(0 در نظر می گیریم. با انتگرال گیری از رابطه بالا، کسر بیمار جامعه در هر لحظه را بدست می آوریم:به صورت کیفی، نمودار کسر بیمار جامعه برحسب زمان را در زیر مشاهده می کنید. همان طور که انتظار داریم، در لحظه نخست (i(t از مقادیر بسیار کوچک شروع می کند و پس از زمانی، کل جامعه را بیمار می کند و (i(t به یک می رسد. اینکه با چه سرعتی فراگیر شود به پارامتر بیماری β و به پارامتر ارتباطی جامعه بستگی دارد. اگر بیماری واگیر بالایی داشته باشد و یا افراد جامعه خیلی با هم ارتباط داشته باشند، کسر بیمار جامعه زودتر به یک می رسد.2. مدل (susceptible - infected - susceptible (SIS:تقاوت این مدل با مدل SI این است که افرادی از بیماری بهبود می یابند و دوباره در دسته سالم قرار می گیرند. دقت کنید که احتمال بیماری دوباره آنها وجود دارد.حال فرض کنید بیماران با نرخ زمانی ثابت μ بهبود می یابند. با این فرض، نرخ زمانی بیمار شدن افراد جامعه را طبق رابطه زیر بدست می آوریم: کسر بیمار جامعه در لحظه نخست را (i(0 در نظر می گیریم. با انتگرال گیری از رابطه بالا، کسر بیمار جامعه در هر لحظه را بدست می آوریم (C یک ثابت است):به صورت کیفی، نمودار کسر بیمار جامعه برحسب زمان برای این مدل را در زیر مشاهده می کنید. همان طور که انتظار داریم در این مدل پس از گذشت زمان های زیاد، همه افراد جامعه بیمار نخواهند شد و کسر بیمار شده همواره کمتر از 1 خواهد بود. اینکه در نهایت چه کسری از جامعه بیمار خواهد شد بستگی به ظرفیت سیستم درمانی جامعه یا همان μ، پارامتر واگیر بیماری β و به پارامتر ارتباطی جامعه بستگی دارد. هر چقدر سیستم درمانی بهتری داشته باشیم و بتوانیم نرخ واگیری بیماری و ارتباط افراد جامعه با هم را کاهش دهیم، بیماری بیشتر تحت کنترل خواهد آمد و کسر کمتری از جامعه در مجموع بیمار خواهد شد. به نظر می رسد در مدل های ساده ما، بیماری کرونا بیشترین شباهت را به همین مدل دارد، زیرا افرادی که پس از بیماری بهبود می یابند، باز هم در معرض بیماری خواهند بود. در این مدل، پارامتری به نام نرخ بازتولید بیماری به شکل زیر تعریف می کنیم:هر چقدر که این پارامتر عدد بزرگتری داشته باشد یعنی اوضاع ما وخیم تر است. اگر این پارامتر با بهبود وضعیت درمانی و کنترل واگیری و ارتباط افراد جامعه، رو به کاهش بگذارد یعنی بیماری قابل کنترل تر می شود. اگر این پارامتر کمتر از 1 شود، بیماری کاملا تحت کنترل است و می توان آن را ریشه کن کرد. در ادامه، مقدار پارامتر بازتولید تعدادی از بیماری های معروف را مشاهده می کنید:3. مدل (susceptible - infected - recovered (SIR:در این مدل افرادی که بهبود می یابند دیگر بیمار نخواهند شد و از چرخه خارج می شوند. کسر بهبود یافته از کل جامعه را با (r(t نمایش می دهیم. نرخ زمانی به ترتیب افرادی که سالم مانده اند، افرادی که بیماره شده اند و افرادی که بهبود یافته اند را به ترتیب زیر بدست می آوریم. فرض های مسئله همانند مدل های پیشین است با این تفاوت که افرادی که بهبود می یابند دیگر به چرخه باز نخواهند گشت.با تحلیل کیفی این مدل، نمودار شماتیک کسر بیمار، سالم و بهبود یافته جامعه برحسب زمان را در زیر مشاهده می کنید.با توجه به نمودار بالا، همانطور که انتظار داریم در لحظه نخست همه افراد جامعه سالم و کسر بیمار و بهبود یافته صفر هستند. به مرور زمان و با شیوع اپیدمی کسر سالم جامعه افت می کند تا به صفر برسد. در این هنگام کسر بیمار جامعه رشد کرده، به یک بیشینه می رسد و سپس به علت وارد شدن سیستم درمانی، کسر بیمار شده دوباره افت می کند تا به صفر برسد. کسر بهبود یافته هم به مرور زمان افزایش می یابد تا همه افراد جامعه را در برگیرد و همه بهبود یابند.جمع بندی سه مدل در کنار هم:در نمودار زیر به صورت شماتیک، کسر بیمار جامعه بر حسب زمان را در سه مدل SIS، SI و SIR مشاهده می کنید:در جمع بندی زیر سه مدل ارائه شده را همراه با نتایج می بینیم:تحلیل شبکه ای اپیدمی:در قدم بعدی دقیق کردن مدلسازی، جامعه را متشکل از گروه هایی (یا راس) در نظر می گیریم که در هر یک از آنها مدل هایی که بررسی کردیم کاربرد خواهد داشت. توجه داریم که در همسایگی هر گروه، چندین گروه دیگر قرار دارد و افراد گروه های مختلف با هم در ارتباط هستند. به طور شماتیک در تصویر زیر، شبکه ای متشکل از 4 گروه مشاهده می کنید. در تحلیل شبکه ای همانند مدلسازی های بالا، برای هر گروه یا راس کسر بیمار شده را بدست می آوریم؛ سپس با جمع کردن بیماران همه راس ها در جامعه، (i(t (کسر بیمار شده) مجموع را بدست می آوریم. تفاوت تحلیل شبکه ای با مدلسازی های عادی بالا این است که 1. جامعه را به چندین گروه تقسیم می کنیم 2. هر گروه با گروه های همسایه در ارتباط است به نوعی یک چگالی کسر بیمار در همسایگی یک گروه باید تعریف کرد که آن را با (θ(k برای هر گروه نشان می دهیم 3. نوع ارتباط افراد در یک گروه و گروه ها با هم نیز باید مدلسازی شود که ما فقط فرض رندوم بودن ارتباط ها را بررسی می کنیم (بررسی فرض های بیشتر در کتاب مرجع).انتظار داریم هرچقدر جامعه ما دارای گروه های بیشتر باشد، اپیدمی زودتر شیوع پیدا کند. مثلا برای مدل SI، در شکل زیر کسر بیمار شده برحسب تعداد گروه های مختلف (k) را مشاهده می کنید:تحلیل شبکه ای اپیدمی مدل SIS:در مدل SIS توضیح دادیم که بیماری کرونا با مدل SIS بیشترین همخوانی را دارد زیرا افرادی که بهبود می یابند دوباره می توانند بیمار شوند. پس در بخش تحلیل شبکه ای، تنها مدل SIS را بررسی خواهیم کرد. (اگر در محاسبات این بخش تسلط پیدا نکردید به کتاب مراجعه کنید؛ نتایج مهمی در ادامه خواهیم گرفت!)همانند قبل، نرخ زمانی کسر بیمار شده در هر راس یا گروه k را برابر با عبارت زیر می نویسیم.طبق همان بررسی های گذشته بر روی مدل SIS، کسر بیمار جامعه برابر با جوابی نمایی خواهد شد که با ثابت زمانی τ (مقیاس زمانی یک نمایی) رشد می کند. با عملیات ساده سازی با فرض رندوم بودن ارتباط ها، رابطه ثابت زمانی با پارامتر های بیماری به صورت زیر بدست می آید که می دانیم برای مدل SIS حتما بزرگتر از صفر است.پارامتر نرخ پخش شدگی بیماری را مطابق با زیر تعریف می کنیم. هر چقدر این پارامتر مقدار کمتری داشته باشد، بیماری قابل کنترل تر است. به این معنی که هرچقدر نرخ واگیر بیماری کمتر و پارامتر بهبود سیستم درمان ما بیشتر شود، نرخ پخش شدگی بیماری پایین می آید و ما می توانیم اپیدمی را کنترل کنیم.با جایگذاری نرخ پخش شدگی در ثابت زمانی، بدست می آوریم که این پارامتر با فیزیک ارتباطی جامعه (که همان میانگین تعداد ارتباط هر فرد با فرد دیگر جامعه است) رابطه زیر را دارد:پس به عبارتی یک حد پایین برای نرخ پخش شدگی هر جامعه می توانیم بدست بیاوریم:که اگر نرخ پخش شدگی بیماری در جامعه ما حد زیر را ارضاء کند و بیشتر از آن شود، بیماری طبق مدل SIS گسترش می یابد و کسر زیادی از مردم را بیمار می کند. به نظر می رسد به معیار خوبی برای تعیین اپیدمی شدن یک بیماری رسیده ایم. کافی است که برای جامعه خود مقدار حد نرخ پخش شدگی که در بالا نوشته ایم را محاسبه کنیم. برای این محاسبه تنها به مقدار میانگین ارتباط هر فرد جامعه با افراد دیگر نیاز است. به عنوان مثال با قرنطینه کردن افراد، کم خواهد شد و حد λ بالا زیاد خواهد شد. پس نتیجه می گیریم که ما تمایل داریم حد λ مقادیر بزرگتری بگیر تا حاشیه امنیت بیشتری پیدا کنیم زیرا ما باید به λ کمتر از حد بالا دست پیدا کنیم تا بیماری طبق مدل SIS شیوع نیابد و قابل کنترل شود. به این معنی که بتوانیم بیماری های با نرخ شیوع β بیشتر (بیماری های خطرناک تر مانند کرونا) را تحت کنترل بیاوریم. درست است که مدل ما با ساده سازی های بسیاری انجام شد اما می بینیم کاملا مبتی بر واقعیت شد. پس سه پارامتر اصلی که به ما آزادی عمل در مسئله می دهد به ترتیب، مقدار میانگین ارتباط هر فرد جامعه با افراد دیگر ، نرخ شیوع بیماری β و پارامتر بهبود سیستم درمان ما یعنی μ است. ما تمایل داریم که حد λ را تا می توانیم بالا ببریم. برای مثال به صورت شماتیک اگر در هر لحظه در جامعه، مقدار λ کمتر از منحنی سبز زیر باشد، بیماری به دلایلی که توضیح دادیم قابل کنترل است و همه گیر نخواهد شد. مدل های دقیق تر و مبتنی بر واقعیت نیازمند تحلیل های پیچیده تری می باشد. با همین تحلیل ساده بالا با داده های بیماری کرونا متوجه می شویم این بیماری حدود 50 تا 70 درصد جمعیت را بیمار خواهد کرد. پس با این وجود چرا قرنطینه شده ایم؟ پاسخ در نمودار زیر است:درست است که اکثر افراد جامعه مبتلا خواهد شد، اما نکته ای که وجود دارد ظرفیت سیستم درمانی است. هر چقدر پیک یا همان بیشینه نمودار بالا تاخیر بیشتری داشته باشد، سیستم درمانی به بیمارهای بیشتری می تواند سرویس دهد و تعداد افراد کمتری بر اثر بیماری فوت خواهند کرد.