https://virgool.ir/feed/@siavashmirkhaniتجربیاتی در مدیریت کسب و کار‌های آنلاین دارم. درباره ادبیات، سینما، عکاسی، ماشین‌های کلاسیک و البته فوتبال، می‌توانیم گپ بزنیم.fa2026-11-10 19:27:13https://files.virgool.ir/upload/users/5118/avatar/uVpY8c.pnghttps://virgool.ir/@siavashmirkhanihttps://virgool.ir/onlinelibrary/اخلاق-بلندپروازی-نوشته-روتخر-برخمان-فصل-اول-lhwodueruq0vمقدمه مترجمروتخر برخمان نویسنده و تاریخ ‌نگار جوان هلندی است که با دو کتاب‌های قبلی‌اش «آدمی، یک تاریخ نویدبخش» و «آرمان‌شهری برای واقع‌گرایان» به شهرت جهانی رسید. او در جدیدترین اثرش، «اخلاق بلندپروازی»، روی دغدغه‌ای مهم دست گذاشته است: اینکه چرا بسیاری از ما استعداد و انرژی‌مان را صرف کارهایی می‌کنیم که معنای چندانی برای  دنیا ندارند؟ برخمان با بیانی ساده و مستند به ما یادآوری می‌کند که «جاه‌طلبی» الزاماً به معنی دنبال پول و مقام رفتن نیست؛ بلکه می‌توان همین انرژی و انگیزه را برای حل مشکلات واقعی این دنیا و در نهایت آرامش و رضایت درونی خود به کار گرفت. مطالعه این اثر به همه آنهایی که دوست دارند زندگی‌شان معنایی داشته باشد و اثری مثبت از خود به جا بگذارند، انگیزه‌ای قوی و راهکارهایی روشن و ساده می‌دهد. «جاه‌طبی اخلاقی» احتمالاً‌ رایج ترین گزینه در زبان فارسی برای ترجمه عنوان اصلی کتاب باشد، اما مطالعه متن و پیگیری ایده‌ای که مولف در پی تشریح آن است، من را به معادل شیوا‌تر و البته ظریف‌تر  «اخلاق بلند‌پروازی» رساند. تمام پانویس‌ها از مترجم است و افزوده‌ها و توضیحات مولف که با شماره‌های داخل قلاب مشخص شده‌اند، در پایان کتاب در دسترس است.پیش‌گفتارنمی‌توانم باور کنم که هدف از زندگی «خوشبخت» بودن است. به عقیده من، هدفِ زندگی مفید بودن، مسئولیت‌پذیر بودن، شریف بودن و با شفقت بودن است. هدف زندگی، پیش از هر چیز این است که وجودت مایه اثر باشد: به حساب بیایی، پای چیزی بایستی و زیستن تو بر روی این زمین، اساساً تفاوتی ایجاد کند.                                                                                                                  لئو روستن، نویسنده (۱۹۹۷–۱۹۰۸)متخصصان اعصاب و روان به‌سختی می‌توانستند چیزی را که جلو چشمشان بود باور کنند. آن‌ها تا به حال هرگز مغزی شبیه به این ندیده بودند. صبح زود ۲۲ مه ۲۰۰۱ بود و اعضای تیم در آزمایشگاهی در دانشگاه ویسکانسین، به آخرین اسکن‌های یک ام‌آرآی (MRI) خیره شده بودند. این چه وضعیتی است؟ سوژه آزمایش، سطحی از امواج گاما را نشان می‌داد که در علوم اعصاب کاملاً بی‌سابقه بود. سمت چپ قشر جلو‌پیشانی مغز - یعنی همان بخشی که با شادکامی مرتبط است - سرشار از فعالیت بود؛ در حالی که سمت راست آن - که با افکار منفی پیوند دارد - تقریباً هیچ علامتی را ثبت نمی‌کرد. وقتی دانشمندان نتایج خود را منتشر کردند، مطبوعات خبردادند که مردی با زیباترین مغزِ روی زمین را یافته‌اند. یک خبرنگار بریتانیایی نوشت: میزانِ تسلط او بر ذهن خودش حیرت‌آور است و انرژی مثبت مغزش از هر مقیاسی فراتر است.» این مرد چه کسی بود و مغز او چطور به این وضعیت رسیده بود؟مردی که درون دستگاه ام‌آرآی قرار داشت، یک راهب بودایی به نام متیو ریکارد بود. او در پاریس بزرگ شده و مدرک دکترای خود را در رشته ژنتیک مولکولی از انستیتوی معتبر پاستور گرفته بود. اما ریکارد در سن بیست و شش سالگی، در حالی که آیندهٔ علمی درخشانی پیش رو داشت، همه چیز را رها کرد و به تبت رفت. او در آن‌جا، در هوای رقیق هیمالیا، زیر نظر استادان بزرگ بودایی به تحصیل پرداخت. ریکارد در نهایت بیش از ۶۰ هزار ساعت مدیتیشن را در کارنامه خود ثبت کرد. او سال به سال، مغز خود را با افکار عشق و شفقت تغذیه کرد و نتیجه‌ای خیره‌کننده گرفت. طبق تیترهای خبری در سراسر جهان، ریکارد زمانی که کارش به آن دستگاه ام آر آی کشید، «خوشحال‌ترین مرد جهان» بود. آنچه این راهب به آن دست یافت، چیزی است که میلیون‌ها نفر به عنوان هدف نهایی زندگی خود به دنبالش می‌دوند. ما هرگز از جملات قصار، روش‌ها و ترفندهای زندگی که نویدبخش ذهن‌آگاهی، رفاه و خوشبختی بیشتر هستند، سیر نمی‌شویم. شما به‌راحتی می‌توانید شصت هزار ساعت از وقت خود را صرف مطالعه هزاران کتاب دربارهٔ هفت عادت، دوازده قانون یا راز بزرگ داشتن زندگی طولانی و شاد کنید؛ همه این‌ها به امید اینکه روزی مغزی به زیبایی این مرد فرانسوی مشهور داشته باشید.اما می‌توانید به جناب ریکارد جور دیگری هم نگاه کنید. این‌جا با مردی طرف هستیم که ۶۰ هزار ساعت - یعنی ۷۵۰۰ روز کاری، یا سی سال کار تمام‌وقت - را درون ذهن خودش سپری کرده است. سی سالی که در آن کار چندانی برای دیگران انجام نداد؛ سی سالی که در آن برای تبدیل کردن دنیا به جایی بهتر، یک قدم برنداشت. شاید شما آرزو داشته باشید با زمان محدودی که روی این سیاره دارید، کار دیگری انجام دهید. شاید خوشبختی خودتان، هدف اولیه (چه برسد به هدف نهایی) زندگی‌تان نباشد. شاید دلتان نخواهد در بستر مرگ، با این حس آزاردهنده روبرو شوید که توانایی انجام کارهای بیشتری یا شاید خیلی بیشتر را داشتید. در این صورت، شما به کتابی نیاز دارید که فراتر از جدیدترین راهنمای یافتن خوشبختی باشد. کتابی که زندگی را آسان‌تر نکند، بلکه کتابی که زندگی را کمی سخت‌تر کند. کتابی که مایه تسلای خاطر نباشد، بلکه کتابی که ایجاد چالش و تنش کند. از آن دست کتاب‌هایی که پیش خود آرزو می‌کنید کاش هرگز سراغش نمی‌رفتید، چون به محض اینکه آن را زمین بگذارید، شاید مجبور شوید زندگی‌تان را تغییر دهید. این، همان کتاب است.نه، تو اصلاً همین‌طوری که هستی عالی نیستی!ممکن است آدم‌ها تمام زندگی خود را صرف بالا رفتن از نردبان موفقیت کنند، فقط برای اینکه وقتی به آن بالا رسیدند، بفهمند نردبان به دیوار اشتباهی تکیه داده شده است.                                                                                                                      آلن رین، نویسنده (۱۸۳۶–۱۹۰۸)۱.در میان تمام چیزهایی که در روزگارِ غرق در مصرف‌گرایی ما هدر می‌روند، بزرگ‌ترین‌شان استعدادهای هدررفته است. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان زندگی ‌می‌کنند که می‌توانند به بهتر شدن این دنیا کمک کنند، اما این کار را نمی‌کنند. چرا؟ پیش از هر چیز یک دلیل واضح وجود دارد: آن‌ها فرصتش را پیدا نمی‌کنند. هر چه باشد، نیمی از مردم دنیا مجبورند با کمتر از هفت دلار در روز سر کنند. چند انیشتینِ پنهان در میان آن‌ها روزگار می‌گذراند؟اما  در این‌جا منظور صحبت من افرادی هستند که تمام فرصت‌ها در اختیارشان قرار داده شده است. کسانی که قدرت ساختن  حرفه خود را دارند، هرچند این را هرگز از روی رزومه‌های کلیشه‌ای متداول نمی‌شود فهمید. افراد با استعدادی که هر چه بخواهند می‌توانند به دست بیاورند، اما با این حال در شغل‌های کسل‌کننده، بی‌معنی یا کاملاً زیان‌بار گرفتار می‌شوند. برای این نوع تلف شدگی یک پادزهر وجود دارد و نام آن «جاه‌طلبی اخلاقی» است. جاه‌طلبی اخلاقی یعنی اراده برای تبدیل کردن دنیا به جایی به مراتب بهتر؛ یعنی وقف کردن زندگیِ کاری خود برای چالش‌های بزرگ زمانه‌ ما، خواه تغییرات اقلیمی باشد یا فساد، نابرابری شدید یا بیماری همه‌گیر بعدی. اشتیاقی درونی  برای ایجاد تفاوت و ساختن میراثی که واقعاً اهمیت داشته باشد.جاه‌طلبی اخلاقی با یک درک ساده آغاز می‌شود: شما فقط یک بار زندگی می‌کنید. زمانی که در این دنیا  برای شما باقی مانده، گران‌بهاترین دارایی شماست. شما نمی‌توانید برای خود زمان بیشتری بخرید و هر ساعتی که سپری می‌شود، برای همیشه رفته است. یک عمر کاری تمام‌وقت شامل حدود ۸۰ هزار ساعت، یا ۱۰ هزار روز کاری، یا ۲۰۰۰ هفته کاری است. این‌که این زمان را چگونه سپری می‌کنید، یکی از مهم‌ترین تصمیمات اخلاقی زندگی شماست.خب، می‌خواهید چه چیزی در رزومه‌تان باشد؟ به دنبال یک فهرست قابل قبول، اما بی‌روح و معمولی هستید؟ یا سقف خواسته‌هایتان را بالاتر می‌برید؟ افرادی با جاه‌طلبی اخلاقی، همسو با توده  مردم حرکت نمی‌کنند، بلکه به مفهوم عمیق‌تری از آزادی باور دارند. آزادیِ کنار زدن معیارهای سنتی موفقیت برای ساختن مسیر خود در جاده زندگی، با این آگاهی که این سفری است که تنها یک بار می‌توانید آن را تجربه کنید.کسانی که به دنبال انجام یک کار خیر در دنیای امروز هستند، نیازبه جستجوی زیادی ندارند. ما که هنوز از شوک یک همه‌گیری جهانی خارج نشده‌ایم، برای اولین بار پس از سال‌ها شاهد افزایش شدید گرسنگی هستیم. در همین حال، استبداد و خودکامگی در حال رشد است و تعداد افرادی که از خانه‌های خود رانده شده‌اند برای نخستین بار از مرز ۱۰۰ میلیون نفر گذشته است. این درحالی است که دمای هوا به طور مدام در حال ثبت رکوردهای بی‌سابقه‌ است و اقلیم‌شناسان بر ضرورت ایجاد تحولی اساسی‌ در جامعه، چنانکه تا کنون در شرایط صلح تلاش مشابهی برای آن نشد ه است، تأکید می‌کنند. خلاصه این‌که: این دوران نیازمند بلندپروازی اخلاقی است.حالا ممکن است فکر کنید: «همه این‌ها خیلی خوب و قشنگ است، اما من یک شغل تمام‌وقت، دو تا بچه و یک وام مسکن دارم. خوشحال می‌شوم که زباله‌ها را بازیافت کنم و گه‌گاهی پنیر سویا بخورم، اما یک دگرگونی بنیادی؟ نه، ممنون.» در این صورت، شاید این کتاب برای شما نباشد. منظورم این است که وقتی پای یک سگ لابرادودل، یک ست چاقوی پنیرخوری، یا یک ماشین چمن‌زنی رباتیک به زندگی‌تان باز می‌شود، عموماً راه بازگشتی وجود ندارد. اما اگر شنیدن این حرف برایتان آزاردهنده است - که تصور می‌کنم احتمالاً باشد - پس هر طور که می‌توانید خلافش را به من ثابت کنید. من یاد گرفته‌ام که همیشه استثناهایی وجود دارد و در این کتاب می‌خواهم نشان دهم که شما می‌توانید همان استثنا باشید. وقتی نوبت به جاه‌طلبی اخلاقی می‌رسد، هرگز برای وارد میدان شدن دیر نیست.۲.بیایید با یک مدل ساده از آنچه که می‌توانید با استعدادهایتان انجام دهید، شروع کنیم. چه تمام مسیر شغلی‌تان پیش رویتان باشد و چه به فکر ایجاد یک تغییر باشید، به نظر من به ‌طورکلی چهار گزینه پیش رو دارید: شغل‌های دسته اول: نه چندان بلندپروازانه، نه چندان آرمان‌گرایانهبعضی از شغل‌ها واقعاً ارزش افزوده‌ی چندانی ندارند. منظورم کسانی هستند که گزارش‌هایی می‌نویسند که هیچ‌کس نمی‌خواند، یا همکارانی را مدیریت می‌کنند که اصلاً نیازی به مدیریت ندارند. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که حدود ۸ درصد از کل شاغلین فکر می‌کنند شغلشان کاملاً بیهوده است. ۱۷ درصد دیگر هم اعتراف می‌کنند که درباره‌ی اینکه آیا شغلشان اصلاً فایده‌ای برای جامعه دارد یا نه، شک و تردیدهایی دارند.مردم‌شناس فقید، دیوید گریبر (۱۹۶۱–۲۰۲۰)، یک اصطلاح فنی و کاملاً تخصصی برای این‌گونه موقعیت‌های شغلی داشت: «شغل‌های مزخرف». حالا ببینیم اینجا اساساً صحبت درباره‌ی چه نوع شغل‌هایی است؟ حقیقت این است که دقیقاً می‌دانیم کدام شغل‌ها منظورمان نیست. در سال ۲۰۲۰، یعنی همان اوایل همه‌گیری کووید-۱۹، لیست‌های «کارکنان حیاتی و ضروری» همه‌جا به چشم می‌خورد: از نیروهای خدماتی و پاکبان‌ها گرفته تا معلمان، آتش‌نشان‌ها، رانندگان اتوبوس و پرستاران. این‌ها همان آدم‌هایی هستند که چرخ دنیا را می‌چرخانند؛ آن‌ها نیازی به سخنرانی و موعظه درباره‌ی «بلندپروازی اخلاقی» ندارند.اما در مقابل، طبقه‌ای از شغل‌های نه چندان مفید هم وجود دارد. طبقه‌ای متشکل از اینفلوئنسرها، بازاریاب‌ها، دلال‌ها و کارچاق‌کن‌ها، مدیران، مشاوران و وکلای شرکت‌های بزرگ یعنی تمام آن آدم‌هایی که اگر دست به اعتصاب بزنند، هیچ اتفاقی نمی‌افتد و کار دنیا لنگ نمی‌ماند. نکته‌ی جالب و عجیب اینجاست که این گروه شامل تعداد زیادی از زنان و مردانی است که مدارک تحصیلی دهان‌پُرکن و به همان اندازه حقوق‌های نجومی دارند. این وضعیت مرا به یاد آن کارمند فیس‌بوک می‌اندازد که می‌گفت: «برترین مغزهای نسل من دارند به این فکر می‌کنند که چطور کاری کنند تا مردم روی تبلیغات بیشتر کلیک کنند.»اما اوضاع از این هم می‌تواند بدتر باشد. بعضی از شغل‌ها رسماً و کاملاً زیان‌بار هستند و در دسته‌ای قرار می‌گیرند که گاهی به  آن‌ها «صنایع زیان‌بار» می‌گویند. در این کسب و کار، حسابدارانی را پیدا می‌کنیم که به ثروتمندان برای فرار مالیاتی کمک می‌کنند، بازاریابانی که داروهای اعتیادآور را تبلیغ می‌کنند،کارگزارانی که طرح‌های سرمایه‌گذاری بی اعتبار را قالب می‌کنند، و هر کسی که در صنعت شرط‌بندی یا برای غول‌های دخانیات کار می‌کند.روی این مشاغل اغلب یک رنگ و لعابی از روابط‌عمومی می‌کشند. (مثلاً در فیلیپ موریس، غول صنعت دخانیات، ادعا می‌کنند که دارند برای رسیدن به «آینده‌ای بدون دود» تلاش می‌کنند!) اما اشتباه نکنید، ما اینجا داریم درباره آدم‌هایی صحبت می‌کنیم که پول می‌گیرند تا آسیب‌های واقعی و جدی به بقیه جامعه بزنند. این دست از کارمندان، تا زمانی که در گوشه‌ای گیر نیفتند و راه فراری نداشته نباشند، زیر بار نمی‌روند و اعتراف نمی‌کنند که شغلی بیهوده یا زیان‌بار دارند. خب، این موضوعی نیست که بشود در مهمانی‌ها درباره‌اش گپ زد! («بله، بنده تو کارِ معتاد پروری هستم. شما چی؟») شاید دقیقاً به همین دلیل باشد که درآمد این موقعیت‌های شغلی این‌قدر بالاست؛ بالاخره برای اینکه بپذیرید چنین کاری انجام می‌دهید، دستمزد و غرامت مضاعف نیاز دارید! در واقع از نظر ما، یک همبستگی و ارتباط چشمگیر میان سطح حقوق در یک صنعت مشخص و میزان  اخلاقی یا غیراخلاقی بودن آن وجود دارد.  برای نمونه، این نمودار که مربوط به پژوهشی در سوئیس است را ببینید:برای برخی از افرادی که در این دسته «نه چندان بلندپروازانه و نه چندان آرمان‌گرایانه» قرار می‌گیرند، یک راه فرار هم وجود دارد: دست یافتن به استقلال مالی.تا دلتان بخواهد کتابِ خودیاری وجود دارد که راه و روشِ پولدار شدن با کمترین تلاش را نشان می‌دهند؛ تا بتوانید هرچه سریع‌تر از دنیای کار بیرون بزنید، لم بدهید و استراحت کنید. حالا با انبوهی از جوانان بیست یا سی‌ساله‌ای مواجهیم که در آرزوی کسب درآمد جانبی بی ‌درد سر - درآمدی حاصل از املاک، سهام یا رمزارزها - تا بتوانند به قدر کافی عایدی داشته باشند و زودتر از موعد بازنشسته شوند.البته که داشتنِ کمی پس‌انداز و سرمایه‌گذاری هیچ اشکالی ندارد. اما در ذات خود، این طرز فکر همیشه به نظر من کمی غم‌انگیز می‌آید. این یعنی شما در پی نوعی از آزادی هستید که در آن مجبور نباشید دست به سیاه و سفید بزنید. هدف رویایی این است که از یک «رعیتِ اداری» به فردی با «تمکن مالی مستقل» تبدیل شوید تا بتوانید تمام کارهای کلافه‌کننده را به دیگران واگذار کنید و دیگر هیچ سهمی در انجام کاری مفید به حال جامعه نداشته باشید.شغل‌های دسته دوم: بلندپروازانه، اما نه چندان آرمان‌گرایانهدسته دوم از استعدادهای حدر رفته، شامل افرادی است که بلندپروازند اما آن‌قدرها آرمان‌گرا نیستند. یا به بیان دیگر، این افراد می‌خواهند به اوج برسند، اما برای سنجش موفقیت از شاخص‌های فاقد معنا استفاده می‌کنند: یک عنوان شغلی دهان‌پرکن، حقوقی بالا، دفتر کار مدیریتی یا مزایایی از این دست.فارغ‌التحصیلان معتبرترین دانشگاه‌های جهان را در نظر بگیرید. حدود ۴۵ درصد از فارغ‌التحصیلان هاروارد وارد حوزه امور مالی یا مشاوره می‌شوند. نظرسنجیِ چند سال پیش نشان می‌دهد که در کشور من هلند، ۴۰ درصد از «دانشجویان برتر» (دانشجویان با نمرات عالی) آرزو دارند برای شرکت‌های خدمات مشاوره‌ای بزرگ مانند مک‌کینزی یا گروه مشاوره بوستون (BCG) کار کنند. ما در اینجا رسماً با یک هدررفتِ عظیمِ استعداد روبرو هستیم. بنیامین لاک‌وود (Benjamin Lockwood)، اقتصاددانی که در کالج معتبر و خصوصیِ امرست (Amherst College) در ماساچوست درس خوانده، متوجه شد بسیاری از هم‌دانشگاهی‌هایش وارد حوزه‌هایی شده‌اند که هیچ ارزش افزوده خاصی برای جامعه ندارد. در سال ۲۰۱۷، لاک‌وود و دو تن از همکارانش پژوهشی ساختارشکن منتشر کردند که نشان می‌داد بسیاری از آن هم‌کلاسی‌های سابق، حالا برای جامعه فقط بار مالی درست می‌کنند! (مدیران ارشد بانک‌ها را در نظر بگیرید که برای نجات از ورشکستگی، محتاج بیت‌المال می‌شوند). برای نمونه، یک وکیل شرکت‌های بزرگ سالانه حدود ۳۰,۰۰۰ دلار به جامعه خسارت می‌زند و برای یک بانکدار تجاری این عدد بیش از ۱۰۰,۰۰۰ دلار است. این مبالغ پول زیادی است، اما اگر از لاک‌وود بپرسید، او تأکید می‌کند آنچه به مراتب از این اعداد و ارقام هم بالاتر است «هزینه‌های فرصت» است. یک اصطلاح تخصصیِ اقتصادی برای : «فقط فکرش را بکنید اگر این آدم‌های باهوش کار مفیدی با زندگیشان انجام می‌دادند، دنیای ما چقدر وضع بهتری داشت.»مشاوران را در نظر بگیرید. اکثر مشاوران قطعاً به جامعه خدمت می‌کنند، اما نکته‌ای کلیدی اینجا است که این کار را  بسیار کمتر از آنچه در توانشان هست انجام می‌دهند. کارِ آن‌ها کمک به سازمان‌ها برای بهبودِ فرآیندهای کاری و تدوینِ سیاست‌های شفاف‌تر در حوزهٔ منابع انسانی است و یا درباره به کارگیری قوانین جدید به شرکت‌های مختلف مشاوره می‌دهند. کار بدی  نیست و به کسی هم آسیب نمی‌زند. اما در نظر داشته باشید: این افرادِ با استعداد در بهترین حالت دارند به دیگران کمک می‌کنند تا کمی مولدتر و کارآمدتر شوند. آن‌ها مراقبند که چرخ دنده‌ها روان‌تر بچرخند؛ اما به ندرت چیزی را به حرکت درمی‌آورند. آن‌ها سازمان‌های جدید تأسیس نمی‌کنند، نوآوری‌های تازه خلق نمی‌کنند و عموماً خود را درگیر چالش‌های حیاتی و فوریِ امروزی ما نمی‌کنند.اگر این مسیر شغلی را انتخاب کنید می‌توانید مطمئن باشید که حقوق و مزایای خوبی خواهید داشت. اگر جزء برترین‌های حوزه خود باشید، می‌توانید به طور مرتب به اسکی بروید یا از پس خرید آن ویلای ساحلی که همیشه رویایش را داشتید بربیایید. اما آیا واقعاً تمام چیزی که از زندگی می‌خواهید همین است؟ بی گمان زندگی چیزی بیش از اینهاست. طبق گزارش چند سال پیش فایننشال تایمز، بسیاری از مشاوران جوان «احساس می‌کنند ارزش چندانی به جهان اضافه نمی‌کنند و فاقد احساس رشد فردی، حس تعلق به جامعه، و داشتن هدفی معنادار در زندگی هستند.»حتی در میان پزشکان - متخصصانی که معمولاً آن‌ها را از مشاغل ضروری و حیاتی می‌دانیم - می‌توان سرخوردگی‌های مشابهی را دید. بهترین پزشکانِ ما امروزه تواناییِ انجام خدمات به‌مراتب بیشتری را دارند، اما فقط برای طیفِ روزبه‌روز محدودتری از بیماران! ما متخصصان قلبِ فوق‌العاده‌ای داریم که دیگر نیازی به انجام جراحی‌های تهاجمی و سنگینِ قلب باز ندارند، بلکه می‌توانند دریچه آسیب‌دیده قلب را از طریق یک برش کوچک در کشاله ران بیمار تعویض کنند. فوق‌العاده است، نه؟ اما در واقعیت، جراحی‌های پرهزینه‌ای از این دست اغلب روی بیماران ثروتمند و دارای بیمه تکمیلی در هشتادسالگی‌شان انجام می‌شود، بلکه چند سالی به عمرشان اضافه شود. علاوه بر این، مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که تا یک‌سوم از مداخلات پزشکی (نه فقط عمل‌ها، بلکه آزمایش‌ها، نسخه‌ها و بقیه چیزها) بی‌فایده یا حتی زیان‌بار از آب درمی‌آیند.اوضاع برای کارآفرینان هم تفاوت چندانی ندارد. چند وقت پیش در حال بالا و پایین کردن  فهرست استارتاپ‌های موفق به چند طرح و ابتکار الهام‌بخش برخوردم. مثلاً شرکتی که روی گوشت مصنوعی کار می‌کرد، گروهی که داشت یک ماشین خورشیدی می‌ساخت و سازمانی که در حال توسعه‌ی یک اسپری بینی برای محافظت در برابر ویروس‌ها بود. چیزهای بسیار امیدبخشی بودند. اما در بیشتر موارد، به ما راه‌حل‌هایی برای مشکلاتی پیشنهاد می‌شود که اصلاً نمی‌دانستیم وجود دارند! مثلاً در دسته «برترین کارآفرینان جوان»، به سرویسِ اشتراکِ سریِ مسواک برقی برمی‌خورم! یا یک اپلیکیشن سرمایه‌گذاری جدید، یا فروشگاه آنلاین مد و فشنِ بعدی  یا یک اپلیکیشن جدیدِ سفارش غذا، سرویس ویتامین‌های شخصی‌سازی‌شده، یا آن استارتاپ تشک خواب که چند وقت پیش انگار در تمام پادکست‌هایی مورد علاقه‌ام تبلیغ می‌کرد! (به قول بنیانگذارش: «تشک، ملال‌آورترین محصولی است که می‌توانید تصور کنید!») البته من هیچ مشکلی با تشک خواب ندارم، و این‌که هر چند ماه یک‌بار یک سریِ تازه برای مسواک برقی‌ام پست شود هم انصافاً کاربردی به نظر می‌رسد. اما آدم به این فکر می‌کند که بنیان‌گذاران این شرکت‌ها اگر چالش متفاوتی را انتخاب می‌کردند، به چه چیزهایی که نمی‌رسیدند؛ مثلاً  ۵.۴ میلیون نوزاد و کودکی که سالانه در سراسر جهان بر اثر بیماری‌هایی می‌میرند که ما خیلی راحت - واقعاً راحت! - می‌توانیم از آن‌ها پیشگیری کنیم. چه می‌شد اگر آن‌ها استعدادشان را صرف کاری می‌کردند که واقعاً اهمیت داشت؟شغل‌های دسته سوم: آرمان‌گرایانه، اما نه چندان بلندپروازانهو اما دسته سومی هم وجود دارد، متشکل از افرادی که آرمان‌گرا هستند اما آن‌قدرها بلندپرواز نیستند. این ترکیبی است که اغلب در نسل Z (متولدین بعد از ۱۹۹۶) دیده می‌شود. نظرسنجی‌ها یکی پس از دیگری نشان می‌دهند که نوجوانان و جوانان بیست‌واندی‌ساله امروز، پیشروترین و نوگراترین نسل تا به امروز را تشکیل می‌دهند. این خبر فوق‌العاده‌ای است. اکثر جوانان بسیار آرمان‌گراتر از والدین خود هستند و روی چالش‌های بزرگِ عصر ما تمرکز کرده‌اند؛ چه تغییرات اقلیمی باشد، چه نژادپرستی، آزار جنسی باشد یا نابرابری. اما انگار یک جای کار می‌لنگد. این را می‌توانید در نگاه جوانان به مسیر شغلی‌شان ببینید: آن‌ها هیچ علاقه‌ای به ورود به «مسابقه موش‌ها» (رقابت بی‌امانِ دنیای سرمایه‌داری) ندارند؛ خیلی‌ها شغلی را می‌خواهند که  به آن اشتیاق داشته باشند آن هم ترجیحاً پاره‌وقت!گاهی اوقات به نظر می‌رسد «بلندپروازی» تبدیل به واژه‌ای زشت و منفور شده که با یک سبک زندگی آرمان‌گرایانه در تناقض است. خیلی از مردم بیشتر درگیرِ «نوعِ» کاری هستند که انجام می‌دهند تا «تأثیری» که آن کار می‌گذارد. همین که احساس خوبی به آن‌ها بدهد کافی‌است! آن وقت می‌شنوید که می‌گویند: «کوچک زیباست» یا «جهانی فکر کن، محلی عمل کن».  گویی به هیچ دستاوردی نرسیدن، نوعی فضیلت و ارزش است! در بعضی جمع‌ها، انگار بالاترین خیر و نیکی این است که «هیچ» تأثیری نداشته باشید! در این دیدگاه، یک زندگی خوب عمدتاً با کارهایی تعریف می‌شود که انجام نمی‌دهید: پرواز نکن! گوشت نخور! بچه دار نشو! و خدای‌نکرده حتی فکر استفاده از نی پلاستیکی هم به سرت نزند! مصرف را کم کن! کم کن! کم کن! هدف این است که کمترین ردپای ممکن را از خود به جا بگذارید؛ با یک باغچهٔ کوچکِ سبزیجات و یک خانه نقلی. در بهترین حالت تأثیر شما بر روی زمین آن‌قدر ناچیز است که انگار اصلاً وجود نداشته‌اید! سوءتفاهم نشود  این‌که حتی کوچک‌ترین کارهایتان را با بزرگ‌ترین ارزش‌هایتان هماهنگ کنید، فکر خیلی خوبی است (البته به اعتقاد من نخوردن گوشت حاصل از دامداری‌های صنعتی  کمترین واکنش اخلاقی ممکن است). اما مطمئناً یک زندگی خوب، شامل چیزی بیش از کارهایی است که انجام نمی‌دهید، این‌طور نیست؟ آدم می‌خواهد در بستر مرگ، کارنامه زندگی‌اش چیزی بیش از صرفاً «آسیب‌هایی که نزده» باشد!با این نگاه، حتی اخلاق‌مدار‌ترین جنبش روزگار ما هم دچار فقدان جدی بلندپروازی است؛ منظور همان جریانی است که  اصطلاً woke نامیده می‌شود. فعالانِ وُک که اغلب متهم به زیاده روی می‌شوند، در بسیاری از موارد اتفاقاً به اندازه کافی پیش نمی‌روند! وسواس و تمرکز بیش از حد آن‌ها روی واژه‌هایی که برای توصیف جهان به کار می‌بریم را در نظر بگیرید. بله، کلمات مهم‌اند و تا حدی حتی به واقعیت ما شکل می‌دهند. اما در نهایت، آن چه بسیار مهم‌تر است کاری است که انجام می‌دهید.اگر به موفقیتهای ملموس و عملیِ این دست از فعالان نگاه کنیم، نتایج بسیار ناچیز به نظر می‌رسد. درست است که این روزها می‌توانید یک پست معترضانه و تندِ آنلاین علیه تبعیض جنسیتی، نژادپرستی یا سرمایه‌داری را درکوتاه‌ترین زمان ممکن به رویت میلیون‌ها نفر برسانید: «نابودی مردسالاری!»، «قطع بودجه پلیس!»، «مالیات بر ثروتمندان!» اما بعدش چه می‌شود؟ داشتن فالوئرهای فراوان در اینستاگرام با ساختن یک سازمان کارآمد و مؤثر یکی نیست. وایرال‌شدن یک ویدیو در فضای مجازی با گرفتن اکثریت آرا در مجلس قانون‌گذاری فرق دارد. اعتراضات امروزی گاهی اوقات چیزی بیشتر از مجموعه‌ای از کلیک‌ها و لایک‌ها به نظر نمی‌رسد، به این امید که یک نفر در بالا دست، بالاخره متوجه آن شود!پاتریس کان-کالرز، یکی از بنیان‌گذاران جنبش «جان سیاهان مهم است» (Black Lives Matter) می‌نویسد: «مردم درک نمی‌کنند که تشکیلات‌سازی و سازمان‌دهی واقعی، این نیست که بروی در فضای مجازی به مردم فحش بدهی یا در یک تجمع اعتراضی فقط فریاد بزنی.» برای ایجاد تغییر واقعی، به چیزهای بسیار بیشتری نیاز است: چطور یک ائتلاف می‌سازید؟ چطور به شکل مؤثر لابی‌گری می‌کنید؟ بودجه از کجا می‌آید؟ چه کسی نقش کلیدی را در آن کمیسیون در سطح محلی، ایالتی یا ملی ایفا می‌کند؟ چطور می‌فهمید کدام دکمه‌ها را باید فشار داد و چه زمانی؟ و چه کسی دانش فنی لازم برای اصلاح و تغییر قوانین به روش‌های هوشمندانه و با اثربخشی زیاد را دارد؟مشکلِ آرمان‌گرایانی که فاقد بلندپروازی هستند این است که «آگاهی‌بخشی» را به «عامل بودن و عمل کردن» ترجیح می‌دهند. حرف‌ها و نیت‌ها جای عمل و نتایج واقعی را می‌گیرند، و اصلِ واقعیت در پسِ نقابِ برداشت‌های ما پنهان می‌شود. اما نکته اینجاست: آگاهی‌بخشی به تنهایی دست هیچ‌کس را نمی‌گیرد. آگاهی‌بخشی نان سر سفره کسی نمی‌آورد. آگاهی‌بخشی سقف بالای سر کسی نمی‌شود. با آگاهی‌بخشی نه زمین خنک می‌شود، نه برای آن ۱۰۰ میلیون آواره سرپناهی پیدا می‌شود و نه ذره‌ای از دردِ ۱۰۰ میلیارد حیوانی که در دامداری‌های صنعتی سراسر جهان زجر می‌کشند کم می‌شود. آگاهی‌بخشی در بهترین حالت یک نقطه شروع است، در حالی که انگار برای بسیاری از فعالان  به هدف نهایی تبدیل شده است!شغل‌های دسته چهارم: آرمان‌گرا و بلندپروازآیا راه دیگری هم هست؟ فرض کنید به بلندپروازیِ یک آدم جاه‌طلب و موفق دوز سخاوتمندانه‌ای از کمال‌گرایی هم اضافه کنید. چه چیزی گیرتان می‌آید؟ اجازه دهید قهرمان شخصی خودم را به شما معرفی کنم - کسی که در این کتاب بارها به او بازخواهم گشت - نویسنده و فعال اجتماعی: توماس کلارکسون. در سال ۱۷۸۵، کلارکسون که یک دانشجوی ۲۴ ساله در دانشگاه کمبریج بود، تصمیم گرفت در یک مسابقه مقاله نویسی به زبان لاتین شرکت کند. برای شرکت در مسابقه، او باید به یک پرسش کوتاه، پاسخی می‌داد:?Anne liceat invitos in servitutem dareیعنی: آیا به بند کشیدن و بردگیِ اجباریِ دیگران جایز است؟در آن زمان، برنده شدن در مسابقه مقاله‌نویسی لاتین، راهی برای کسب نام و شهرت در دانشگاه بود. کلارکسون بعداً یادآوری می‌کند: «من هیچ انگیزه‌ای جز آنچه بقیه جوانان دانشگاه در چنین مواقعی داشتند نداشتم؛ یعنی تمایل به متمایز شدن و کسب یک افتخار ادبی.» فقط یک مشکل کوچک وجود داشت: کلارکسون مطلقاً چیزی درباره بردگی نمی‌دانست!دانشجویان دو ماه وقت داشتند تا افکار خود را روی کاغذ بیاورند و در حالی که اکثر آن‌ها تازه زمانی که ضرب‌الأجل نزدیک می‌شد فشار را احساس می‌کردند، کلارکسون متفاوت بود. او مستقیماً دست به کار شد. این دانشجوی جدی و مبادی آداب، عاشق چالش‌های فکری بود و فکر می‌کرد از فرآیند پژوهش لذت خواهد برد. اما حقایق، سیلیِ سختی به صورتش زدند: «روزها آرام و قرار نداشتم. شب‌ها اندکی آرامش نداشتم. گاهی از شدت غم و غصه حتی پلک روی هم نمی‌گذاشتم.» کلارکسون شمعی کنار تختش نگه می‌داشت تا اگر شب‌هنگام چیزی به ذهنش رسید بنویسد، چرا که معتقد بود: «برای چنین هدف بزرگی، هیچ استدلال بااهمیتی نباید از دست برود.»بعد از چند هفته کارِ سخت و فشرده، مقاله‌اش تمام شد. کلارکسون با نثری گیرا و پرقدرت نتیجه گرفت که بردگی «بر خلاف عقل، عدالت، طبیعت، اصول قانون و حکومت... و وحی الهی است.» و همان‌طور که حدس زدید: او مقام اول را کسب کرد! از کلارکسون دعوت شد تا مقاله برنده خود را در تالار باشکوه تالار سِنت هاوس دانشگاه کمبریج قرائت کند. او آنجا ایستاده بود؛ جوان قامت‌بلندی با موی سرخ و چشمانی درخشان. همه نشانه‌ها گواهی می‌دادند که توماس کلارکسون آینده و شغلی درخشان پیش رو دارد.اما در راه بازگشت به لندن، او نمی‌توانست موضوع مقاله‌اش را از ذهنش بیرون کند. از اسب پیاده شد و گیج و حواس‌پرت به راه افتاد. سعی کرد خودش را متقاعد کند که اشتباهی کرده، که آن حقایقِ هولناک نمی‌توانند درست باشند. اما هرچه بیشتر به آن فکر می‌کرد، حقیقت عمیق‌تر در وجودش نشست. وقتی روستای کوچک «ویدز میل» (Wade's Mill) پدیدار شد، او ایستاد و غمگین و دلسرد در کنار جاده نشست. او بعداً نوشت: «اینجا فکری به ذهنم خطور کرد که اگر محتوای این مقاله حقیقت دارد، وقت آن رسیده که کسی به این مصائب و بدبختی‌ها پایان دهد.» اگر پایان دادن به تجارت برده از جایی شروع شده باشد، از همین‌جا شروع شد؛ در تابستان سال ۱۷۸۵، کنار جاده‌ای بیرون روستای وُیدز میل!البته کسان دیگری هم بودند که به فجیع‌ترین اشكال بردگی اعتراض کرده بودند. و یقیناً تاریخ پر است از اقدامات مقاومت‌آمیزِ خودِ افراد به بند کشیده‌شده که بارها و بارها برای گسستن زنجیرهایشان تلاش کردند. اما واقعیت امر این است که برای قرن‌ها، قربانیان این سیستم قادر به سرنگونی آن نبودند. اصلاً تصور «الغای بردگی» - این فکر که کل نهاد بردگی می‌تواند یک‌بار برای همیشه برچیده شود - مدت‌ها غیرقابل باور به نظر می‌رسید. بنابراین کلارکسون در ابتدا فکر می‌کرد در این بلندپروازی تنهاست. در ماه‌های پس از این کشف و شهود درونی، او سرگردان و گیج قدم می‌زد: «غالباً به جنگل می‌رفتم تا بتوانم در تنهایی به این موضوع فکر کنم و در آنجا آرامشی برای ذهنم بیابم. اما در آنجا هم پرسش مدام تکرار می‌شد: "آیا این چیزها حقیقت دارند؟" و پاسخ بلافاصله می‌آمد: "بله هستند." و نتیجه به دنبال آن می‌آمد: "پس یقیناً کسی باید مداخله کند."»این جوان انگلیسی ارتباطات چندانی نداشت، اما به ذهنش رسید که می‌تواند مقاله برگزیده لاتین خود را به انگلیسی ترجمه کند. او نزد چاپخانه‌داری در لندن رفت که علاقه‌مند به چاپ آن برای «افراد باذوق و اهل ادب» بود، اما کلارکسون دیگر علاقه‌ای به شهرت ادبی در میان گروه محدودی از نخبگان نداشت. او می‌خواست مقاله‌اش به دست بیشترین تعداد ممکن از مردم برسد.با ناامیدی قدم به بیرون گذاشت و به یکی از دوستان قدیمی خانوادگی برخورد کرد. یک جزئیات کلیدی: این دوست خانوادگی به «انجمن دوستان» که به نام کوئیکرها نیز شناخته می‌شوند، تعلق داشت. کلارکسون نمی‌دانست که این کلیسای خاص و عجیب از مدتی قبل در حال مبارزه علیه بردگی بوده است. چیزی که او باز هم نمی‌دانست، این بود که آن‌ها نیز او را زیر نظر داشته و نشان کرده بودند!آن دوستِ کوئیکر، او را به یک کتاب‌فروشی و چاپخانه کوچک در قلب لندن برد. کلارکسون آن روز متوجه شد که به هیچ وجه تنها نیست. انگلستان از قبل دارای یک شبکه نوپا و در حال رشد از الغاگرایان بردگی بود. یک شب، در ضیافت شامی با حضور دوستان جدیدش، این مرد جوان تصمیمی گرفت. کلارکسون می‌دانست که یک نفر باید زندگی‌اش را وقف مبارزه با بردگی کند، بنابراین ایستاد و به همه حاضران اعلام کرد: «من حاضرم خودم را وقف این آرمان کنم.»شاید این حرف کمی اغراق‌آمیز و سوزناک (نمایشی) به نظر برسد. و اگر امروز خاطرات کلارکسون را بخوانید، دستِ خودتان نیست و با خودتان می‌گویید: «چه خبره کلارکسون؟! مثل اینکه خیلی خودت رو جدی گرفتی!» اما اشتباه نکنید، آرمان‌گرایی اغلب با دوزی از خودپسندی و غرور همراه است. در مورد بسیاری از «نجات‌دهندگان جهان»، سخت می‌شود گفت که آرمان‌گرایی کجا تمام می‌شود و خودپسندی از کجا شروع می‌شود! علاوه بر این، اگر کلارکسون تا این حد به خود مطمئن نبود و اگر خودش را یک قهرمانِ تاریخ‌ساز نمی‌دید، آیا باز هم زندگی‌اش را وقف الغای بردگی می‌کرد؟ احتمالاً نه!بعدها کلارکسون نوشت که با تسلیم و رضا، از جاه‌طلبی‌های دنیوی‌اش دست کشیده تا مسیری را که خدا برایش مشخص کرده دنبال کند. یک شکسته‌نفسیِ فخرفروشانه به تمام معنا! کلارکسون البته در همدلی‌اش با وضعیت اسفبار برده‌ها کاملاً صادق بود، اما این‌طور هم نبود که ناگهان تمام حسِ بلندپروازی‌اش را از دست داده باشد؛ اصلاً و ابداً! او صرفاً رؤیاهای ادبی‌اش را با چیزی بسیار بسیار بزرگ‌تر معاوضه کرده بود؛ چه چیزی می‌توانست با‌شکوه تر و مهم‌تر از مبارزه برای پایان دادن به بردگی باشد؟در دنیای واقعی اعمال بسیار مهم‌تر از نیات و اهداف هستند، وقتی پای عمل به میان آمد این دانشجوی پرامید و بلندپرواز به قولش عمل کرد. کلارکسون تا پایان عمرش، یعنی برای ۶۱ سال دیگر، به مبارزه برای آرمان‌هایش ادامه داد. او به یکی از بزرگ‌ترین اصلاح‌طلبان عصر خود تبدیل شد. آنچه پولس رسول برای مسیحیت بود و مارتین لوتر برای جنبش اصلاحات، توماس کلارکسون برای جنبش الغای بردگی بود. هم‌عصرانش او را «موتور بخارِ اخلاق» و «ابرانسانی با یک ایده» می‌نامیدند.۳در این کتاب می‌خواهم شما را با تعدادی از «توماس کلارکسون‌های این زمانه» آشنا کنم: گروهی از فعالان، کارآفرینان، پزشکان، وکلا، مهندسان و نوآورانی که همگی سرشار از «بلندپروازی اخلاقی» هستند. وجه مشترک همه آن‌ها این است که حاضر نیستند کارهای خود را صرفاً قطره‌ای در دریا ببیند. آن‌ها باور دارند که می‌توانند منشأ تغییر و اثرگذاری باشند و برای رسیدن به آن آماده‌ی پذیرش ریسک هستند. آن‌ها فقط با خودشان نمی‌گویند «واقعاً یک نفر باید کاری در این باره بکند»، بلکه خودشان دست به کار می‌شوند.چیز دیگری که بسیاری از این افراد در آن مشترک هستند، سطحی  از برخورداری و مزیت است. همه نمی‌توانند زندگی خود را وقف بزرگ‌ترین مشکلات جهان کنند. توماس کلارکسون اگر ارثیه پدرش نبود، هرگز نمی‌توانست تمام‌وقت به جنبش لغو برده‌داری بپردازد. الیزابت کیدی استانتون (۱۸۱۵–۱۹۰۲) نیز اگر آموزش‌هایش به دست والدین ثروتمندش تأمین نمی‌شد، احتمالاً به یکی از فعالان پیشرو حقوق زنان تبدیل نمی‌شد.اما نمی‌خواهم همه‌چیز را تعمیم دهم. آدم‌هایی که با فقر، بیماری، نژادپرستی و تبعیض جنسیتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند هم می‌توانند کوه‌ها را جابه‌جا کنند. هلن کلر (۱۸۸۰–۱۹۶۸) نابینا و ناشنوا بود، اما به مدافعی افسانه‌ای برای افراد دارای معلولیت تبدیل شد. مالكوم ایکس (۱۹۲۵–۱۹۶۵) در فقر مطلق بزرگ شد اما به رهبری نمادین در مبارزه برای حقوق مدنی بدل گشت.درست است، افرادی با بلندپروازی اخلاقی اغلب بهایی برای آرمان‌های خود می‌پردازند. مالكوم ایکس جانش را بر سر این راه گذاشت. و حتی برای کسانی که از عمر طولانی برخوردارند، بلندپروازی اخلاقی می‌تواند تاوان سنگینی داشته باشد. توماس کلارکسون در یک دورهٔ هفت‌ساله، ۳۵ هزار مایل را با اسب - و اغلب در دل شب - طی کرد تا اعلامیه‌ها و طومارهای خود را به دست مردم برساند. در ۳۳ سالگی، دچار فروپاشی عصبی شد، همان چیزی که این روزها به آن «فرسودگی شغلی» می‌گوییم. او سال به سال ذهن خود را با فجایع بردگی، آمار و ارقام و تصاویر بی‌رحمانه پرکرده بود. کلارکسون در دفترچه یادداشتش نوشت: «اغلب ناگهان دچار گیجی و گرفتگی عضلات می‌شوم. صدای زنگِ ناخوشایندی در گوش‌هایم احساس می‌کنم، دست‌هایم مدام می‌لرزند و عرق سرد ناگهان بر تنم می‌نشیند.»اگر در آن زمان این شخص را مثل آن راهب بودایی فرانسوی زیر دستگاه MRI می‌گذاشتند چه می‌شد؟ احتمالاً غم‌انگیزترین امواج گامای تاریخ را به نمایش می‌گذاشت. الحق این مرد باید سلول‌های خاکستریِ افتضاحی در مغزش می‌داشت. بخش چپ قشر پیش‌پیشانیِ مغز او حتی کوچک‌ترین بارقه‌ای از شادی را ثبت نمی‌کرد، در حالی که بخش راستش از انرژی منفی وزوز می‌کرد! و مطبوعات را تصور کنید که تیتر می‌زدند: خبر فوری: بدبخت‌ترین مرد روی زمین پیدا شد! سطح کنترل ذهن او فاجعه‌بار است و تکانه‌های منفی مغزش بیش از حد تصور است.پس کلارکسون نه تنها به معنی واقعی آدم ذهن‌آگاه و آرامی نبود بلکه احتمالاً باید تمرینات تنفسی‌اش را هم به طور مرتب انجام می‌داد! یا شاید فقط کمی از سرعتش می‌کاست. به نفع هیچ‌کس نیست کسانی که دنیا را به جای بهتری تبدیل می‌کنند، در ۳۳ سالگی فروپاشیده و وسط مبارزه آن‌ها را از میدان بیرون بکشند. اما دست‌کم او از بالا و پایین کردنِ بی‌انتهای جدول‌های اکسل یا نشستن پای یک ارائه پاورپوینتِ دیگر دچار فرسودگی شغلی نشد! او در خاطراتش نوشت: «بنابراین مجبور شدم، اگرچه با اکراه فراوان، از میدانی که بزرگ‌ترین افتخار و سربلندی زندگی‌ام را بر آن نهاده بودم، خارج شوم.»پس باید این سؤال را از خودتان بپرسید: «افتخار و سربلندی بزرگ» زندگی شما چیست؟ امیدوارید روزی که به عقب نگاه می‌کنید چه چیزی ببینید؟ کوامه آنتونی آپیا ی فیلسوف می‌نویسد: «یک فرد با شرافت بیش از هر چیز نگرانِ محترم شمرده شدن نیست، بلکه نگرانِ سزاوارِ احترام بودن است.» شرافت و عزت شما با شهرت و آبرویتان یکی نیست. قضیه «خوب به نظر رسیدن» نیست؛ موضوع «خوب عمل کردن» است. یک چیز قطعی است: اگر می‌خواهید زندگی‌ای با بلندپروازیِ اخلاقی داشته باشید، هیچ زمانی بهتر از همین حالا نیست. ترس از تغییر اغلب اولین نشانه پیری است و تا به خود بیایید گرفتار دستبندهای طلایی شده‌اید: درگیر در یک شغل کسالت‌بار بدون هیچ زمان اضافی و تمام پول‌هایتان هم برای چیزهایی مثل همان «اشتراک سَریِ مسواک برقی» کنار گذاشته شده است!اما اگر قدم اول را بردارید خواهید دید امکانات شما چقدر نامحدود می‌شوند. دقیقاً به دلیل این که خیلی‌های دیگر در حال هدر دادن استعداد‌هایشان هستند، آدم‌هایی با بلندپروازی اخلاقی می‌توانند تفاوت‌های بزرگ و شگرفی در دنیا ایجاد کنند.ادامه دارد ...سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیMon, 07 Sep 2026 16:24:31 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/nexus-idizxruuase7مقدمه مترجم«نکسوس» تازه‌ترین اثر یووال نوح حراری، ادامه‌ای بر دغدغه همیشگی او برای فهم آن چیز‌هایی است که تاریخ بشر را ساخته و دگرگون کرده‌اند؛ با این تفاوت که این بار مقصود توجه او نه خود انسان، بلکه «شبکه‌های اطلاعاتی» است که از اسطوره‌ها و ادیان تا رسانه، بوروکراسی و هوش مصنوعی، مسیر تمدن را شکل داده‌اند. حراری در این کتاب می‌کوشد نشان دهد که قدرت، بیش از آنکه از زور یا سرمایه سرچشمه بگیرد، از توانایی سازمان‌دهی و گردش اطلاعات ناشی می‌شود و آینده بشر نیز بیش از هر زمان دیگری به چگونگی مدیریت این شبکه‌ها وابسته است.ترجمه این کتاب به زبان فارسی، تجربه‌ای پرچالش بود. متن حراری در مرز تاریخ، فلسفه، سیاست، علوم شناختی و فناوری حرکت می‌کند و از اصطلاحات و مفاهیمی بهره می‌گیرد که بسیاری از آنها هنوز در فارسی معادل‌هایی جاافتاده و مورد توافق ندارند. همچنین از آنجایی که مخاطب آثار حراری عموماً تمامی علاقمندان به تاریخ هستند نه فقط اهل فن و محققین دانشگاهی، مترجم ناگزیر است میان دقت علمی، امانت‌داری نسبت به متن اصلی و روانی نثر فارسی تعادل برقرار کند. پیشنهاد معادلی برای عنوان کتاب از همین دست چالش‌ها بود. Nexus در فارسی مترادف جا افتاده و مورد اجماعی ندارد. بنا به تعریف Nexus پیوندی است که افراد، مفاهیم، رویدادها یا سامانه‌های مختلف را به یکدیگر متصل کرده و موجب اثرپذیری آنها از یکدیگر در این تلاقی می‌‌شود. هم‌تافتگی، تنیدگی یا درهم تنیدگی، کلاف و پیوندگاه به عنوان جایگزین این مفهوم در زبان فارسی پیشنهاد و استفاده شده‌اند. بنا بر متن کتاب و آنچه نویسنده در پی صورت‌بندی آن به عنوان تاریخچه شبکه‌های اطلاعتی و نقش آن در برساختن جهان امروز است، «پیوستگی» را با کمی آشنایی زدایی، به عنوان رساترین معادل فارسی برای آن انتخاب کردم. همچنین در مواردی که اصطلاحات زبان اصلی در  فارسی جا افتاده و متداول هستند از جایگزینی آنها با معادل نامانوس‌تر فارسی پرهیز کرده‌ام.پیشگفتارما گونه‌ی خود را «هومو ساپینس» (انسان خردمند)  نامیده‌ایم، اما اینکه تا چه اندازه شایسته‌ی این نام باشیم، جای بحث دارد. انسان خردمند در صد هزار سال گذشته، بدون شک قدرت عظیمی به دست آورده است. تنها فهرست تمام کشفیات، اختراعات و دستاوردهای ما چندین جلد کتاب خواهد شد. اما این قدرت مترادف با خرد نیست؛ بشریت پس از صد هزار سال اکتشاف، اختراع و دستاورد، خود را در آستانه‌ی یک بحران وجودی قرارداده است. ما در شرف یک فروپاشی زیست‌محیطی هستیم که به صورت خودخواسته و بر اثر سوءاستفاده از توانمندی‌هایمان ایجاد شده است. از دیگر سو، مشغول خلق فناوری‌های جدیدی مانند هوش مصنوعی (AI) هستیم که پتانسیل خارج شدن از کنترل ما و در نهایت، به بردگی کشیدن یا نابودی‌ ما را دارند. با این وجود، به جای آنکه گونه‌ی ما برای مقابله با این چالش‌های وجودی متحد شود، تنش‌های بین‌المللی در حال افزایش است، همکاری‌های جهانی دشوارتر می‌شود، کشورها در حال انبار کردن انواع سلاح‌های آخرالزمانی هستند و وقوع یک جنگ جهانیِ دیگر، غیرممکن به نظر نمی‌رسد. اگر ما انسان‌های خردمند تا این اندازه باهوش هستیم، چرا این‌چنین در پی خودویرانگری هستیم؟ در سطحی عمیق‌تر، اگرچه ما اطلاعات وسیعی درباره‌ی همه‌چیز، از مولکول‌های DNA گرفته تا کهکشان‌های دوردست، جمع‌آوری کرده‌ایم، اما به نظر نمی‌رسد این انبوهِ اطلاعات، پاسخی برای پرسش‌های بزرگ زندگی به ما داده باشند: ما کیستیم؟ تا کجا می‌توانیم بلندپروازی کنیم؟ یک زندگی خوب چیست و چگونه باید آن را زندگی کرد؟ ما با وجود حجم حیرت‌انگیز اطلاعاتی که در اختیار داریم، درست مانند اجدادِ باستانی خود در برابر خیالات و توهمات آسیب‌پذیریم. نازیسم و استالینیسم تنها دو نمونه‌ی اخیر از جنون‌های جمعی هستند که هر از گاهی حتی جوامع مدرن را نیز در بر می‌گیرند. هیچ‌ کس منکر این نیست که انسان امروز اطلاعات و قدرت بسیار بیشتری نسبت به عصر حجر دارد، اما اصلاً نمی‌شود گفت که خودمان و نقش‌مان در جهان هستی را نیز بسیار بهتر درک کرده باشیم. چرا ما در انباشت اطلاعات و قدرتِ بیشتر تا این اندازه توانمندیم، اما در کسب خرد، بسیار کم‌ فروغ‌تر عمل می‌کنیم؟ در طول تاریخ، سنت‌های بسیاری بر این باور بوده‌اند که نقصی بنیادین در ذات انسان، ما را وسوسه می‌کند تا به دنبال قدرت‌هایی که شیوه کنار آمدن با آن‌ها را بلد نیستیم برویم. اسطوره‌ی یونانی «فائتون» داستان پسری را روایت می‌کند که می‌فهمد فرزندِ «هلیوس» (خدای خورشید) است. فائتون برای اثبات تبار خدایی خود، امتیاز راندن ارابه‌ی خورشید را طلب می‌کند. هلیوس به او هشدار می‌دهد که هیچ انسانی نمی‌تواند اسب‌های آسمانی کشنده‌ی ارابه‌ی خورشید را کنترل کند. اما فائتون پافشاری می‌کند تا اینکه خدای خورشید تسلیم می‌شود. فائتون پس از صعودی مغرورانه به آسمان، کنترل ارابه را از دست می‌دهد. خورشید از مسیر خود خارج می‌شود، تمام پوشش گیاهی را می‌سوزاند، موجودات بی‌شماری را نابود می‌کند و زمین را به کام آتش می‌کشاند. در این میان، زئوس مداخله کرده و با صاعقه‌ای به فائتون ضربه می‌زند. این انسان مغرور مانند شهاب سنگی افروخته از آسمان سقوط می‌کند. سرانجام خدایان دوباره کنترل آسمان را به دست می‌گیرند و جهان را نجات می‌دهند.دو هزار سال بعد، هنگامی که انقلاب صنعتی نخستین گام‌های خود را برمی‌داشت و ماشین‌ها در کارهای بیشتری جایگزین انسان می‌شدند، «یوهان ولفگانگ فون گوته» داستان هشداردهنده‌ی مشابهی را با نام «شاگرد جادوگر» منتشر کرد. شعر گوته (که بعدها در قالب انیمیشنی از والت دیزنی با درخشش میکی‌ماوس به شهرت رسید) داستان جادوگر کهنه‌کاری را روایت می‌کند که کارگاه خود را به شاگرد جوانش می‌سپارد و کارهایی مانند آوردن آب از رودخانه را به او واگذار می‌کند. شاگرد تصمیم می‌گیرد این کار را برای خود راحت کند؛ او با استفاده از یکی از ورد‌های جادوگر، جارویی را طلسم می‌کند تا برایش آب بیاورد. اما شاگرد روش متوقف کردن جارو را بلد نیست. جارو بی‌وقفه آب بیشتری می‌آورد و کارگاه را سیل برمیدارد. شاگرد از سر وحشت، با تبر جاروی طلسم‌شده را دو نیم می‌کند، اما ناباورانه می‌بیند که هر نیمه به جاروی دیگری تبدیل می‌شود. اکنون دو جاروی طلسم‌شده در حال غرق کردن کارگاه در آب هستند. وقتی جادوگر پیر بازمی‌گردد، شاگرد به التماس می‌افتد: «ارواحی را که احضار کرده‌ام، دیگر نمی‌توانم از شرشان خلاص شوم.» جادوگر بلافاصله طلسم را باطل کرده و سیل را متوقف می‌کند. پندِ این داستان برای شاگرد جادوگر - و برای بشریت - مشخص است : هرگز قدرت‌هایی که توان کنترل انها را ندارید، احضار نکنید. حکایت‌های هشداردهنده‌ی شاگرد جادوگر و فائتون در قرن بیست و یکم به ما چه می‌گویند؟ ما انسان‌ها آشکارا از توجه به هشدارهای آن‌ها سر باز زده‌ایم. ما همین حالا هم اقلیم زمین را از تعادل خارج کرده‌ایم و میلیاردها جاروی طلسم‌شده، پهپاد، چت‌بات و دیگر ارواح الگوریتمی را احضار کرده‌ایم که امکان دارد از کنترل ما خارج شوند و سیلی از پیامدهای ناخواسته را روانه کنند. پس چه باید کرد؟ این افسانه‌ها هیچ پاسخی ندارند، جز اینکه منتظر بمانیم تا خداوند یا جادوگری ما را نجات دهد. این روش البته بسیار خطرناک است. چنین دیدگاهی مردم را به سلب مسئولیت از خود وامید بستن به خدایان و جادوگران تشویق می‌کند. بدتر از آن، این نکته را در نظر نمی‌گیرد که خدایان و جادوگران خود جلوه‌ای از ابداعات بشر هستند درست مانند ارابه‌ها، جاروها و الگوریتم‌ها. گرایش به خلق چیزهای قدرتمند با پیامدهای ناخواسته، نه با اختراع موتور بخار یا هوش مصنوعی، بلکه با به وجود آمدن ادیان آغاز شد. پیامبران و الهی‌دانان ارواح قدرتمندی را احضار کردند که قرار بود با خود عشق و شادی بیاورند، اما گاه کارشان به جایی رسید که جهان را غرق در خون کردند.افسانه‌ی فائتون و شعر گوته نمی‌توانند توصیه‌ی به درد بخوری ارائه کنند، زیرا شیوه‌ی به قدرت رسیدن انسان را به اشتباه تفسیر می‌کنند. در هر دو داستان، یک فرد به قدرتی عظیم دست می‌یابد اما پس از آن، به خاطر غرور و طمع به انحراف کشیده می‌شود. نتیجه‌گیری این داستان‌ها آن است که اوضاع روانیِ معیوبِ شخصی ما باعث سوءاستفاده از قدرت می‌شود. آنچه در این تحلیل سطحی نادیده گرفته می‌شود این است که قدرت انسان هرگز حاصل ابتکار عملِ فردی نیست. قدرت همواره از دل همکاری میان شمار زیادی از انسان‌ها سرچشمه می‌گیرد.بر این اساس، وضعیت روانیِ فردی ما نیست که باعث سوءاستفاده از قدرت می‌شود. هر چه باشد، انسان‌ها در کنار طمع، غرور و بی‌رحمی، توانایی عشق، ترحم، تواضع و شادی را نیز دارند. درست است که در میان بدترین اعضای گونه‌ی ما، طمع و سنگدلی حاکم است و عناصر بد را به سوءاستفاده از قدرت سوق می‌دهد، اما چرا جوامع انسانی تصمیم می‌گیرند قدرت را به بدترین اعضای خود واگذار کنند؟ به عنوان مثال، بیشتر آلمانی‌ها در سال ۱۹۳۳ روانی (سایکوپات) نبودند؛ پس چرا به هیتلر رای دادند؟گرایش ما به احضار قدرت‌هایی که توان کنترل‌شان را نداریم، نه از روان‌شناسی فردی، بلکه از شیوه‌ی منحصربه‌فرد گونه‌ی ما در همکاری‌های وسیع ناشی می‌شود. استدلال اصلی این کتاب آن است که نوع بشر با ساختن شبکه‌های بزرگ همکاری، قدرت عظیمی به دست می‌آورد، اما چگونگی ساخت این شبکه‌ها ما را مستعد می‌کند که از آن قدرت به شکلی نابخردانه استفاده کنیم. بنابراین، مساله ما یک «مساله شبکه‌ای» است.به بیان دقیق‌تر، این یک «مساله اطلاعاتی» است. اطلاعات همان نخ تسبیحی است که شبکه‌ها را در کنار هم نگه می‌دارد. ساپینس‌ها (انسان‌های خردمند) برای ده‌ها هزار سال، شبکه‌های بزرگی را با خلق و گسترش افسانه‌ها، فانتزی‌ها و توهمات جمعی ایجاد و حفظ کرده‌اند؛ توهماتی درباره‌ی خدایان، جاروهای طلسم‌شده، هوش مصنوعی و بسیاری چیزهای دیگر. در جایی که هر انسان به طور معمول علاقه‌مند به دانستن حقیقت درباره‌ی خود و جهان است، شبکه‌های بزرگ با تکیه بر افسانه‌ها و فانتزی‌ها، مایه همبستگی اعضا و شکل‌گیری نظم اجتماعی می‌شوند. برای مثال، ما این‌گونه به نازیسم و استالینیسم رسیدیم. این‌ها شبکه‌های فوق‌العاده قدرتمندی بودند که با ایده‌های بسیار متوهمانه در کنار هم نگه داشته شده بودند. همان‌طور که جورج اورول در اثر معروفش می‌گوید: «نادانی، توانایی است.»این واقعیت که رژیم‌های نازی و استالینی بر پایه‌ی یک سری توهمات ظالمانه و دروغ‌های بی‌شرمانه بنا شده بودند، آن‌ها را به استثناهای تاریخی تبدیل نکرد و سرنوشت محتوم سقوط را نیز برای‌شان رقم نزد. نازیسم و استالینیسم دو مورد از قوی‌ترین شبکه‌هایی بودند که انسان تا کنون خلق کرده است. در اواخر سال ۱۹۴۱ و اوایل ۱۹۴۲، نیروهای متحدین در آستانه‌ی پیروزی در جنگ جهانی دوم قرار گرفتند. اما در نهایت استالین به عنوان برنده‌ی جنگ ظاهر شد و در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ او و جانشینانش حتی شانس محتملی برای پیروزی در جنگ سرد داشتند. در دهه‌ی ۱۹۹۰ دموکراسی‌های لیبرال دست بالا را پیدا کردند که اکنون بیشتر یک پیروزی موقت به نظر می‌آید. در قرن بیست و یکم، شاید یک رژیم تمامیت‌خواه جدید در جایی که هیتلر و استالین شکست خوردند، موفق شود و شبکه‌ای همه‌فن‌حریف ایجاد کند که حتی مانع از تلاش نسل‌های آینده برای افشای دروغ‌ها و افسانه‌هایش شود. نباید تصور کنیم که شبکه‌های موهوم محکوم به شکست هستند. اگر می‌خواهیم جلوی پیروزی آن‌ها را بگیریم، باید خودمان آستین بالا بزنیم و کاری سخت را به انجام برسانیم.نگرش ساده‌انگارانه به اطلاعاتدرک قدرت شبکه‌های موهوم دشوار است، چرا که یک سوءتفاهم گسترده‌تر درباره‌ی نحوه‌ی عملکرد شبکه‌های اطلاعاتی بزرگ (چه متوهم و چه غیرمتوهم) وجود دارد. این سوءتفاهم در قالب چیزی خلاصه می‌شود که من آن را «نگرش ساده‌انگارانه به اطلاعات» می‌نامم. در حالی که حکایت‌هایی مانند اسطوره‌ی فائتون و «شاگرد جادوگر» نگاهی بیش از حد بدبینانه به روان‌شناسی فردی انسان دارند، دیدگاه ساده‌‌انگارانه به اطلاعات، نگاهی بیش از حد خوش‌بینانه را درباره‌ی شبکه‌های انسانیِ گسترده ترویج می‌کند.این دیدگاه استدلال می‌کند که شبکه‌های بزرگ با جمع‌آوری و پردازش اطلاعاتی بسیار بیشتر از توانمندی افراد، به درک بهتری در زمینه‌های پزشکی، فیزیک، اقتصاد و بسیاری از حوزه‌های دیگر دست می‌یابند و این امر شبکه را نه تنها قدرتمند، بلکه خردمند می‌سازد. به عنوان مثال، شرکت‌های داروسازی و خدمات درمانی با جمع‌آوری اطلاعات درباره‌ی عوامل بیماری‌زا می‌توانند علت واقعی بسیاری از بیماری‌ها را مشخص‌ کنند؛ چیزی که آن‌ها را قادر می‌سازد تا داروهای مؤثرتری تولید کرده و تصمیمات خردمندانه‌تری درباره‌ی مصرف آن‌ها بگیرند. این دیدگاه فرض را بر این می‌گذارد که اطلاعات در حجم کافی به حقیقت منجر می‌شود و حقیقت نیز به نوبه‌ی خود به قدرت و خرد می‌انجامد، در حالی که ندانستن به هیچ‌کجا ختم نمی‌شود. گرچه شبکه‌های موهوم یا فریبکار ممکن است هر از گاهی در لحظات بحران تاریخی ظهور کنند، اما در درازمدت محکوم به شکست در برابر رقبای روشن‌بین‌تر و صادق‌تر هستند. یک نهاد درمانی که اطلاعات مربوط به عوامل بیماری‌زا را نادیده می‌گیرد یا یک غول داروسازی که تعمداً اطلاعات نادرست پخش می‌کند، در نهایت قافیه را به رقبایی که استفاده‌ی خردمندانه‌تری از اطلاعات می‌کنند، خواهد باخت. بنابراین، دیدگاه ساده‌انگارانه این معنا را منتقل می‌کنند که شبکه‌های موهوم باید انحرافات تاریخی باشند و معمولاً می‌توان به شبکه‌های بزرگ اعتماد کرد که قدرت را خردمندانه مدیریت کنند.اطلاعات ← حقیقت ← خرد / قدرتنگرش ساده‌انگارانه به اطلاعاتالبته این دیدگاه ساده‌‌انگارانه می‌پذیرد که در این مسیر (از اطلاعات تا حقیقت)، ممکن است چیزهای زیادی به خطا برود. ما ممکن است در جمع‌آوری و پردازش اطلاعات مرتکب اشتباهات سهوی شویم. بازیگران بدخواه نیزکه انگیزه‌شان طمع یا تنفر است، ممکن است حقایق مهم را پنهان کنند یا درصدد فریب ما برآیند. در نتیجه، اطلاعات گاهی به جای حقیقت به خطا منجر می‌شود. به عنوان مثال، اطلاعات ناقص، تحلیل نادرست یا یک کارزار انتشار اطلاعات گمراه‌کننده (Disinformation) می‌تواند حتی کارشناسان را در شناسایی علت واقعی یک بیماری خاص به اشتباه بیندازد.با این حال، دیدگاه ساده‌انگارانه فرض می‌کند پادزهر بیشتر مشکلاتی که در جمع‌آوری و پردازش اطلاعات با آن‌ها روبه‌رو هستیم، جمع‌آوری و پردازش اطلاعاتِ هرچه بیشتر است. اگرچه ما هرگز به طور کامل از خطا مصون نیستیم، اما در بیشتر موارد، اطلاعات بیشتر به معنای دقت بالاتر است. یک پزشک که می‌خواهد با معاینه‌ی یک بیمار علت یک همه‌گیری را شناسایی کند، نسبت به هزاران پزشکی که در حال جمع‌آوری داده‌های میلیون‌ها بیمار هستند، شانس موفقیت کمتری دارد. اگر خود پزشکان هم برای پنهان کردن حقیقت تبانی کنند، در دسترس قرار دادن آزادانه‌تر اطلاعات پزشکی برای عموم و رسانه‌های تحقیقی، سرانجام این کلاهبرداری را رسوا خواهد کرد. بر اساس این دیدگاه، هر چه شبکه‌ی اطلاعاتی بزرگ‌تر باشد، به همان اندازه باید به حقیقت نزدیک‌تر باشیم. طبیعتاً، حتی اگر اطلاعات را به درستی تحلیل کرده و به حقایق مهمی هم دست یابیم، ضمانتی وجود ندارد که از قابلیت‌های به دست آمده خردمندانه استفاده کنیم. خرد معمولاً به معنای «گرفتن تصمیمات درست» در نظر گرفته می‌شود، اما معنای «درست» به قضاوت‌های ارزشی بستگی دارد که در میان افراد، فرهنگ‌ها و ایدئولوژی‌های گوناگون متفاوت است. دانشمندانی که یک عامل بیماری‌زای جدید را کشف می‌کنند، ممکن است واکسنی برای محافظت از مردم بسازند. اما اگر این دانشمندان - یا اربابان سیاسی آن‌ها - به یک ایدئولوژی نژادپرستانه باور داشته باشند که بر اساس آن برخی نژادها پست‌تر هستند و باید نابود شوند، ممکن است از دانش پزشکی جدید برای ساخت یک سلاح بیولوژیکی استفاده شود که میلیون‌ها نفر را به کام مرگ بفرستد.در این مورد نیز، دیدگاه ساده‌انگارانه به اطلاعات بر این باور است که اطلاعاتِ بیشتر دست‌کم یک راهکار نسبی ارائه می‌دهد. این دیدگاه تصور می‌کند که اختلافات بر سر ارزش‌ها، در بررسی دقیق‌تر، ناشی از کمبود اطلاعات یا اطلاعات نادرستِ عمدی است. طبق این دیدگاه، نژادپرستان افرادی کم‌اطلاع هستند که صرفاً از حقایق زیست‌شناسی و تاریخ بی‌خبرند. آن‌ها فکر می‌کنند «نژاد» یک طبقه‌بندی زیست‌شناختی واقعی است و این تئوری‌های توطئه‌ی ساختگی است که مغز نژادپرستان را شستشو داده است. بنابراین، راه درمان نژادپرستی، ارائه‌ی حقایق زیست‌شناختی و تاریخی بیشتر به مردم است. شاید زمان ببرد، اما در یک بازار آزادِ اطلاعات، دیر یا زود حقیقت پیروز خواهد شد.این دیدگاه ساده‌‌باورانه البته جا افتاده تر  و ظریف‌تر از آن است که بتوان آن را در چند پاراگراف توضیح داد، اما فرض اصلی آن این است که اطلاعات اساساً چیز خوبی است و هر چه بیشتر از آن داشته باشیم، بهتر است. با داشتن اطلاعات کافی و زمان کافی، ما ناگزیر به کشف حقیقت درباره‌ی همه‌چیز، از عفونت‌های ویروسی گرفته تا سوگیری‌های نژادپرستانه، خواهیم شد و از این طریق نه تنها قدرت خود، بلکه خرد لازم برای استفاده‌ی درست از آن قدرت را نیز توسعه خواهیم داد.این دیدگاه ساده‌انگارانه که تلاش برای دست‌یابی به فناوری‌های اطلاعاتی با قدرت هرچه بیشتر را توجیه می‌کند، ایدئولوژی نیمه‌رسمی عصر کامپیوتر و اینترنت بوده است. در ژوئن ۱۹۸۹، چند ماه پیش از فروپاشی دیوار برلین و پرده‌ی آهنین، «رونالد ریگان» اعلام کرد که «جالوتِ تمامیت‌خواهی به سرعت توسط داوودِ ریزتراشه سرنگون خواهد شد» و اینکه «بزرگ‌ترینِ برادران بزرگ در برابر فناوری ارتباطات روزبه‌روز ناتوان‌تر می‌شود... اطلاعات اکسیژنِ عصر مدرن است... از دیوارها و سیم‌خاردارها نفوذ می‌کند. از مرزهای مین‌گذاری‌شده و حفاظ‌های برقی عبور می‌کند. پرتوهای الکترونیکی همچون نسیمی از میان پرده‌ی آهنین می‌وزد که گویی از توری ظریف گذر کرده‌است.» در نوامبر ۲۰۰۹، «باراک اوباما» با همین رویکرد در جریان سفری به شانگهای در سخنانی به میزبانان چینی خود اعلام کرد: «من اعتقاد زیادی به فناوری دارم و وقتی صحبت از جریان اطلاعات می‌شود، به شدت به باز بودن فضا باور دارم. فکر می‌کنم هر چه اطلاعات آزادانه‌تر جریان یابد، جامعه قوی‌تر می‌شود.» کارآفرینان و شرکت‌ها نیز اغلب دیدگاه‌های خوش‌بینانه‌ی مشابهی را درباره‌ی فناوری اطلاعات ابراز کرده‌اند. در سال ۱۸۵۸، سرمقاله‌ای در نشریه‌ی نیو انگلندر درباره‌ی اختراع تلگراف نوشت: «غیرممکن است که تعصبات و خصومت‌های قدیمی دیگر دوام بیاورند، در حالی که چنین ابزاری برای تبادل اندیشه میان تمام ملت‌های زمین اختراع شده است.» نزدیک به دو قرن و دو جنگ جهانی بعد، «مارک زاکربرگ» گفت که هدف فیس‌بوک «کمک به مردم برای اشتراک‌گذاری بیشتر به منظور بازتر کردن جهان و کمک به ارتقای درک متقابل میان مردم است.»«ری کورزویل»، آینده‌پژوه و کارآفرین برجسته، در کتاب سال ۲۰۲۴ خود با عنوان «تکینگی در راه است»، تاریخ فناوری اطلاعات را بررسی کرده و نتیجه می‌گیرد که «واقعیت این است که تقریباً تمام ابعاد زندگی، در نتیجه‌ی بهبود روزافزون فناوری، به تدریج بهتر می‌شود.» او با نگاهی به سیر کلان تاریخ بشر، نمونه‌هایی مانند اختراع ماشین چاپ را ذکر می‌کند تا استدلال کند که فناوری اطلاعات به ذات خود تمایل دارد تا «یک چرخه‌ی فضیلت‌مند ایجاد کند که تقریباً تمام جنبه‌های رفاه انسان، از جمله سواد، آموزش، ثروت، بهداشت، سلامت، دموکراسی و کاهش خشونت را به پیش خواهد برد.»دیدگاه ساده‌انگارانه به اطلاعات شاید به موجزترین شکل در سند ماموریت گوگل خلاصه شده باشد: «سازماندهی اطلاعات جهان و دسترس‌پذیر کردن و کاربردی ساختن آن برای همگان.» پاسخ گوگل به هشدارهای گوته این است که اگرچه یک شاگرد که کتاب طلسم‌های خفیه‌ی استادش را یافته احتمالاً فاجعه به بار می‌آورد، اما وقتی به تعداد زیادی از شاگردان دسترسی آزاد به تمام اطلاعات جهان داده شود، آن‌ها نه تنها جاروهای جادویی کاربردی خواهند ساخت، بلکه یاد می‌گیرند چگونه با آن‌ها  به صورت خردمندانه کار کنند.گوگل در برابر گوتهنباید فراموش کرد که در موارد متعددی، دسترسی به اطلاعاتِ بیشتر به انسان‌ها کمک کرده است تا جهان را بهتر درک کنند و از قدرت خود بهره ی عاقلانه تری ببرند. برای نمونه، کاهش چشمگیر مرگ‌ و میر کودکان را در نظر بگیرید. یوهان ولفگانگ فون گوته فرزند ارشد یک خانواده نه‌نفره (هفت خواهر و برادر) بود، اما تنها او و خواهرش کورنلیا توانستند هفت‌سالگی خود را جشن بگیرند. بیماری، برادرشان هرمان جاکوب را در شش‌سالگی، خواهرشان کاتارینا الیزابت را در چهارسالگی، خواهرشان جوهانا ماریا را در دوسالگی و برادرشان گئورگ آدولف را در هشت‌ماهگی از پا درآورد؛ پنجمین برادر نیز مرده به دنیا آمد. کورنلیا هم بعدها در بیست‌وشش‌سالگی بر اثر بیماری درگذشت و یوهان ولفگانگ را به تنها بازمانده آن خانواده تبدیل کرد. یوهان ولفگانگ فون گوته در ادامه زندگی خود صاحب پنج فرزند شد که همگی به جز پسر ارشدش (آگوست) در فاصله دو هفته پس از تولد درگذشتند. به احتمال زیاد علت این اتفاق، ناسازگاری گروه‌های خونی گوته و همسرش کریستیانه بود؛ عارضه‌ای که پس از اولین بارداری موفق، باعث می‌شود بدن مادر علیه خون جنین پادتن تولید کند. این عارضه که امروزه به عنوان «بیماری رزوس» شناخته می‌شود، اکنون چنان به شکلی مؤثر درمان می‌شود که نرخ مرگ‌ و میر ناشی از آن به کمتر از ۲ درصد رسیده است؛ اما در دهه ۱۷۹۰ میلادی، این بیماری به طور میانگین ۵۰ درصد مرگ‌ومیر به همراه داشت همانطور که برای چهار فرزند کوچک‌تر گوته، حکم اعدام بود. در مجموع، در خانواده گوته - که خانواده‌ای مرفه در آلمان اواخر قرن هجدهم به شمار می‌رفت - نرخ بقای کودکان رقم فاجعه‌بار ۲۵ درصد بود؛ یعنی از میان دوازده کودک، تنها سه نفر به سن بزرگسالی رسیدند. چنین آمار هولناکی  یک استثنا نبود. در همان دورانی که گوته داستان «شاگرد جادوگر» را در سال ۱۷۹۷ می‌نوشت، برآورد می‌شود که تنها حدود ۵۰ درصد از کودکان آلمانی به سن پانزده‌سالگی می‌رسیدند و احتمالاً در بیشتر نقاط دیگر جهان نیز اوضاع به همین منوال بوده است. با این حال تا سال ۲۰۲۰، ۹۵.۶ درصد از کودکان در سراسر جهان فراتر از پانزده سالگی خود را زندگی کرده‌ بودند و این رقم در آلمان به ۹۹.۵ درصد رسیده بود. این دستاورد بزرگ و تاریخی بدون جمع‌آوری، تحلیل و به‌اشتراک‌گذاری حجم عظیمی از داده‌های پزشکی درباره موضوعاتی مانند گروه‌های خونی امکان‌پذیر نبود. بنابراین، در این مورد خاص، نگاه ساده‌انگارانه به مقوله اطلاعات، درست از آب درآمده است. با این همه، این نگاه ساده‌انگارانه تنها بخشی از تصویر کلی را می‌بیند؛ تاریخ عصر مدرن صرفاً به کاهش مرگ‌ومیر کودکان محدود نمی‌شود. نسل‌های اخیر بشر شاهد بزرگ‌ترین جهش تاریخ هم در حجم و هم در سرعت تولید اطلاعات بوده‌اند. هر گوشی هوشمند امروزی اطلاعاتی بیش از کتابخانه باستانی اسکندریه را در خود جای داده و به صاحبش این امکان را می‌دهد که در لحظه به میلیاردها انسان دیگر در سراسر جهان متصل شود. اما با وجود جریان یافتن این همه اطلاعات با سرعت‌های سرسام‌آور، بشریت بیش از هر زمان دیگری به نابودی خود نزدیک شده است. ما با وجود - یا شاید به دلیل - انبوه عظیمی از داده‌ها، همچنان به ارسال گازهای گلخانه‌ای به جو، آلوده کردن رودخانه‌ها و اقیانوس‌ها، قطع درختان در جنگل‌ها، نابودی کامل زیستگاه‌ها، به مرز انقراض کشاندن بی‌شمار گونه‌های دیگر و به مخاطره انداختن پایگاه‌های زیست‌محیطی گونه خود ادامه می‌دهیم. ما همچنین در حال تولید سلاح‌های کشتار جمعی به مراتب قدرتمندتری هستیم؛ از بمب‌های هیدروژنی گرفته تا ویروس‌های آخرالزمانی. رهبران ما با کمبود اطلاعات درباره این خطرات روبرو نیستند، اما به جای همکاری برای یافتن راه‌ چاره، روزبه‌روز به یک جنگ جهانی نزدیک‌تر می‌شوند. آیا حتی داشتن اطلاعات بیشتر، اوضاع را بهتر خواهد کرد یا بدتر؟ به‌زودی خواهیم فهمید. شرکت‌ها و دولت‌های بی‌شماری در مسابقه‌‌ی توسعه قدرتمندترین فناوری اطلاعاتی تاریخ - یعنی هوش مصنوعی - شرکت کرده‌اند. برخی از کارآفرینان پیشرو، مانند مارک اندریسن، سرمایه‌گذار آمریکایی، بر این باورند که هوش مصنوعی سرانجام تمام مشکلات بشریت را حل خواهد کرد. اندریسن در ۶ ژوئن ۲۰۲۳ مقاله‌ای با عنوان «چرا هوش مصنوعی جهان را نجات خواهد داد» منتشر کرد که پر از اظهارات جسورانه‌ای از این دست بود: «من اینجا هستم تا یک خبر خوب بدهم: هوش مصنوعی جهان را نابود نخواهد کرد و در واقع ممکن است آن را نجات دهد» و «هوش مصنوعی می‌تواند هر چیزی را که برایمان اهمیت دارد، بهتر کند». او این‌گونه نتیجه‌گیری کرد که: «توسعه و گسترش هوش مصنوعی - فراتر از خطری که باید از آن واهمه داشت - یک وظیفه اخلاقی است که ما نسبت به خود، فرزندانمان و آینده‌مان بر عهده داریم.» ری کرزویل نیز با این نظر موافق است و در کتاب «تکینگی در راه است» چنین استدلال می‌کند که «هوش مصنوعی، فناوری محوری و تعیین‌کننده‌ای است که به ما اجازه می‌دهد با چالش‌های جدی پیش‌رو، از جمله غلبه بر بیماری، فقر، تخریب محیط زیست و تمام ضعف‌های انسانی خود مقابله کنیم. ما یک الزام اخلاقی داریم که این وعده‌ی فناوری‌های جدید را محقق سازیم.» کرزویل به خوبی از خطرات بالقوه این فناوری آگاه است و آن‌ها را به تفصیل تحلیل می‌کند، اما معتقد است که می‌توان این خطرات را با موفقیت مهار کرد. دیگرانی هم هستند که نگاه بدبینانه‌تری دارند. نه تنها فیلسوفان و دانشمندان علوم اجتماعی، بلکه بسیاری از کارشناسان و کارآفرینان پیشرو در حوزه هوش مصنوعی مانند یوشوا بنجیو، جفری هینتون، سم آلتمن، ایلان ماسک و مصطفی سلیمان به عموم مردم هشدار داده‌اند که هوش مصنوعی می‌تواند تمدن ما را نابود کند. در مقاله‌ای که در سال ۲۰۲۴ به قلم مشترک بنجیو، هینتون و شمار زیادی از کارشناسان دیگر منتشر شد، آمده است که «پیشرفت بدون کنترل هوش مصنوعی می‌تواند به تلفات گسترده جانی، نابودی زیست‌کره و به حاشیه رانده شدن یا حتی انقراض بشریت منجر شود.» در نظرسنجی سال ۲۰۲۳ از ۲۷۷۸ پژوهشگر هوش مصنوعی، بیش از یک‌ سوم آن‌ها دست‌کم ۱۰ درصد این احتمال را می‌دادند که هوش مصنوعی پیشرفته ممکن است به پیامدهایی ناگواری چون انقراض انسان ختم شود. در سال ۲۰۲۳، نزدیک به سی دولت — از جمله چین، ایالات متحده و بریتانیا — بیانیه بلچلی درباره هوش مصنوعی را امضا کردند که در آن اذعان شده بود «پتانسیل بالایی برای آسیب‌های جدی و حتی فاجعه‌بار، چه عمدی یا غیرعمدی، ناشی از شاخص‌ترین قابلیت‌های چنین مدل‌هایی از هوش مصنوعی وجود دارد.» کارشناسان و دولت‌ها با به کار بردن چنین تعابیر آخرالزمانی، به هیچ وجه قصد ندارند تصویری هالیوودی از ربات‌های عصیانگر که در خیابان‌ها می‌دوند و به مردم شلیک می‌کنند، خلق کنند. چنین سناریویی غیرمحتمل است و صرفاً ذهن مردم را از خطرات واقعی منحرف می‌کند. در عوض، کارشناسان درباره دو سناریوی دیگر هشدار می‌دهند. نخست اینکه قدرت هوش مصنوعی می‌تواند به درگیری‌های فعلی میان انسان‌ها دامن بزند و بشریت را علیه خودش چندپاره کند. همان‌طور که در قرن بیستم «پرده آهنین» قدرت‌های رقیب را در جنگ سرد از هم جدا کرد، در قرن بیست و یکم نیز «پرده سیلیکونی» — که به جای سیم خاردار، از تراشه‌های سیلیکونی و کدهای کامپیوتری ساخته شده است — ممکن است قدرت‌های رقیب را در یک تخاصم جهانی جدید از یکدیگر جدا کند. از آنجا که مسابقه تسلیحاتی هوش مصنوعی سلاح‌های مخرب‌تری تولید خواهد کرد، حتی یک جرقه کوچک نیز ممکن است آتش‌سوزی ویرانگری به پا کند. دوم اینکه پرده سیلیکونی ممکن است نه یک گروه از انسان‌ها را از گروهی دیگر، بلکه تمام انسان‌ها را از اربابان جدید خود، یعنی هوش مصنوعی، جدا کند. در هر کجای دنیا که زندگی کنیم، ممکن است خود را در میان تارهایی از الگوریتم‌های غیرقابل‌فهم اسیر ببینیم؛ الگوریتم‌هایی که زندگی ما را مدیریت می‌کنند، سیاست و فرهنگمان را بازآفرینی می‌کنند و حتی بدن و ذهنمان را از نو طراحی می‌کنند — در حالی که ما دیگر توان درک نیروهای کنترل‌کننده خود را نداریم، چه رسد به اینکه بتوانیم در مقابلشان مقاومت کنیم. اگر یک شبکه تمامیت‌خواه در قرن بیست و یکم موفق به فتح جهان شود، ممکن است به جای یک دیکتاتور انسانی، توسط یک هوش غیرانسانی اداره شود. کسانی که چین، روسیه یا یک ایالات متحده‌ی پسا ‌دموکراتیک را به عنوان منبع اصلی کابوس‌های تمامیت‌خواهی خود منظور می‌کنند، خطر اصلی را درست درک نکرده‌اند. در واقع، چینی‌ها، روس‌ها، آمریکایی‌ها و همه انسان‌های دیگر همگی با هم توسط پتانسیل تمامیت‌خواهی هوش غیرانسانی تهدید می‌شوند. با توجه به حجم و ابعاد این خطر، هوش مصنوعی باید دغدغه تمام انسان‌ها باشد. اگرچه همه نمی‌توانند متخصص هوش مصنوعی شوند، اما همه ما باید به خاطر داشته باشیم که هوش مصنوعی اولین فناوری در تاریخ است که می‌تواند به تنهایی تصمیم بگیرد و ایده‌های جدید خلق کند. تمام اختراعات قبلی بشر به انسان‌ها قدرت بخشیدند، زیرا ابزار جدید هر چقدر هم که قدرتمند بود، تصمیم‌گیری درباره نحوه استفاده از آن در دست خود ما باقی می‌ماند. چاقوها و بمب‌ها خودشان تصمیم نمی‌گیرند که چه کسی را بکشند. آن‌ها ابزارهای زبان‌بسته و بی‌جانند که فاقد هوش لازم برای پردازش اطلاعات و تصمیم‌گیری‌های مستقل هستند. در مقابل، هوش مصنوعی می‌تواند اطلاعات را به تنهایی پردازش کند و از این طریق جایگزین انسان در تصمیم‌گیری شود. هوش مصنوعی دیگر یک ابزار نیست؛ یک «عامل» (Agent) است. تسلط هوش مصنوعی بر اطلاعات همچنین آن را قادر می‌سازد تا به طور مستقل در حوزه‌های مختلف، از موسیقی گرفته تا پزشکی، ایده‌های جدید خلق کند. گرامافون‌ها موسیقی ما را پخش می‌کردند و میکروسکوپ‌ها اسرار سلول‌هایمان را آشکار می‌ساختند، اما گرامافون‌ها نمی‌توانستند سمفونی‌های جدید خلق کنند و میکروسکوپ‌ها قادر به ساخت داروهای جدید نبودند. هوش مصنوعی همین حالا هم توانایی خلق هنری و مکاشفات علمی را به تنهایی دارد. در چند دهه آینده، احتمالاً این توانایی را نیز به دست خواهد آورد که حتی گونه‌های جدید حیات را ایجاد کند؛ چه از طریق نوشتن کدهای ژنتیکی و چه با اختراع یک کد غیرارگانیک که به موجودات غیرارگانیک جان می‌بخشد.حتی در زمان حال و در مرحله جنینیِ انقلاب هوش مصنوعی، کامپیوترها همین حالا هم درباره ما تصمیم می‌گیرند — اینکه به ما وام مسکن بدهند یا نه، ما را برای شغلی استخدام کنند یا نه، یا ما را به زندان بیندازند یا نه. این روند رو به افزایش، شتاب خواهد گرفت و درک زندگی خودمان را برایمان دشوارتر خواهد کرد. آیا می‌توانیم به الگوریتم‌های کامپیوتری اعتماد کنیم تا تصمیمات عاقلانه‌ای بگیرند و جهان بهتری بسازند؟ این قمار بسیار بزرگ‌تر از اعتماد کردن به یک جاروی جادویی برای آوردن آب است. و ما در اینجا روی چیزی فراتر از زندگی انسان‌ها قمار می‌کنیم؛ هوش مصنوعی می‌تواند نه تنها مسیر تاریخی گونه ما، بلکه مسیر تکامل تمام اشکال حیات را تغییر دهد.(ادامه دارد ...)سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیMon, 03 Aug 2026 10:29:41 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/چهل-و-چهار-l4a3h8jkdwfd-l4a3h8jkdwfdچهار اصل در پایان یک مسیر چهل‌ ساله حتماً در بین انبوه کتاب‌ها و پیج‌های توسعه فردی و راه و رسم زندگی، اصول زیادی برای یادگیری و توجه وجود داره. اما نکته‌ای هست که کمتر بهش توجه میشه : هرکسی زندگی خودش رو میکنه و بسته به راهی که میره، اندوخته و آموخته‌ و اصولی که به دست میاره هم متفاوته. محل زندگی، حرفه و تحصیلات، خانواده و اعتقادات، احتمالات و اتفاقات و … اینها همگی در مسیری که میریم و انتخاب‌هایی که می‌کنیم اثر گذارند. پس همه‌ی ما احتمالاً بر حسبِ راهی که اومدیم، می‌تونیم نسخه‌ی خودمون رو از اصول زندگی بنویسیم. به همین دلیل بیشترِ این درس‌های توسعه فردی برای ما نیستند! یا حداقل میشه گفت در همه جا و همه‌ی زمان‌ها کار نمی‌‌کنند. در عین حال، اصولی هم باید باشند که در بیشترِ شرایط و برای اکثرِ آدم‌ها درست بوده و کار می‌کنند. چهار مورد از همین اصول جهان شمول، زمان شمول و مردم شمول، بهانه‌ی این چند خط نوشته است. از پله نوروزخانِ بازارِ تهران تا آکسفورد استریتِ لندن، از معلمی تا کارآفرینی، از محیط‌های دانشگاهی داخلی و خارجی تا مدیریت کسب و کارهای آنلاین و دمخور بودن با اشخاصی که با معیارهای امروزی بسیار موفق و حتی سلبریتی محسوب می‌شوند. من این شانس رو داشته‌ام که تا قبلِ چهل‌سالگی، تجربیات متنوعی رو در زندگیِ  شخصی و حرفه‌ای از سر بگذرونم. اگر شما هم مثل من یک دهه شصتی باشید، به خودی خود تا قبل از چهل سالگی، ماجراها از سر گذرونده و چیزها دیده‌اید. خوب یا بد، نسل ما در معرضِ آزمون و خطاهای پرشماری قرار گرفت. آنچه خواهید‌ خوند چهار اصلی است که من در مرز چهل سالگی و از پس این مسیر پر ماجرا، به عنوانِ قواعدِ تعیین‌کننده‌ی زندگی دستگیرم شده (فهمیده‌ام یا فهمانده شده‌ام). توجه داشته باشید که ”من“ یعنی همه‌ی راهی که تا چهل‌سالگی آمده‌ام. من یعنی انتخاب‌هام، جاهایی که زندگی کرده‌ام، تحصیلاتم، شغل‌ها و مسئولیت‌هایی که داشته‌ام، کتاب‌هایی که خونده‌ام، سفرهایی که رفته‌ام، کسانی که با آنها معاشرت داشته‌ام، موفقیت‌ها و شکست‌هام و البته اشتباهاتی که داشته‌ام. شما هم احتمالاً  ”منِ“ خود و اصولِ به دست‌آمده‌ی خود را دارید. ۱. این که ”چه می‌کنید“ مهم‌تر است از این که ”کجا هستید“.”کجا برم؟“ احتمالاً تاریخی‌ترین سوالِ بشر باشه. از حدود دویست‌هزار سال پیش که اجدادِ ما در آفریقا کک به تُنبونشون افتاد که ”اینجا دیگه فایده نداره!“ تا همین روز‌ها که پیر و جوون در حال کلنجار هستند : شهرستانِ کوچیکِ خوش آب و هوای خودمون بهتره یا فرصت‌های جذاب پایتخت، اروپا آینده‌دارتره یا آمریکا، دوری استرالیا رو بهتر میشه تحمل کرد یا سرمای کانادا رو؟ فقط هم مربوط به جای زندگی نیست. در محیطِ کار هم داستان همینه. سال‌ها تجربه‌ی مدیریت تیم‌های مختلف به من نشون داده حتی وفادارترینِ هم‌تیمی‌هاتون، در همون ساعاتی که با لبخند در کنار شما کار می‌کنند، یک تَبِ همیشه باز در مرورگرشان دارند که آخرین آگهی‌های شغلی رو هر روز چک می‌کنند. شاید جایی بهتر، فرصتی بزرگتر. حتی اگر همین الان هم ناراضی نباشیم، احتمالاً یک فرصتِ جذاب‌تر و یک جای بهتر باید اون بیرون باشه که ما داریم از دستش میدیم. این هم الزاماً چیز بدی نیست. بسیاری از دستاورد‌های بشر از همین جابجایی‌ها به دست اومده. سعدی هم که از پیشکسوتان تحمل و مداراست تایید میکنه : ”نتوان مُرد به سختی که من اینجا زادم!“. با فهمی که من به دست آوردم، جایی که زندگی یا کار می‌کنید قطعاً موثر است اما تعیین‌کننده نیست. بین این دو باید فرق گذاشت. هزینه‌های زیاد و ریسک‌های بزرگ رو باید برای اصولِ تعیین‌کننده متحمل شد، نه عوامل موثر. وقتی در معرضِ فرصتِ جابجایی یا وسوسه‌اش قرار میگیرد، اول باید به این سوال جواب بدین : ”اونجا قراره چکار کنم؟!“ .حالِ خوب و دلِ خوش، حاصلِ معنای زندگی است. لازم هم نیست زیاد فلسفی ببینیم. زندگی، همین یک روزی است که از صبح تا شب می‌گذرونید. اگر کارهایی که می‌کنید برای خودتون معنایی داره و اون معنا پیش‌برنده‌ی لحظاتِ سخت یا ملالِ اون یک روز است، شما در جای درست هستید. در واقع، ”آنچه می‌کنید“، در نهایت این شانس را دارد که به یک رضایتِ درونی ختم شود نه ”آنجایی که هستید“. هر نقطه (لحظه) از زندگی مختصاتی  از لذت و معنی (x,y) داره. لحظاتی که دُز لذت در آنها بیشتر است، طبیعتاً نمی‌توانند دوام زیادی داشته باشند و اگر نتوانید سطح لذت‌ها را افزایش دهید منجر به ملال خواهند شد. بلعکس، لحظاتی که معنی بیشتری دارند، معمولاً دوپامینِ کوتاه مدتی عایدتان نمی‌کنند، اما باعثِ رضایتمندیِ بلندمدت خواهند شد.  پس در تعادل بین این دو متغیر (لذت و معنی)، تصمیمات تعیین‌کننده‌ی زندگی باید با تمرکز بیشتر بر معنایِ ماندگار باشد تا لذتِ زودگذر. از دل چنین تصمیماتی است که رضایتمندیِ پایدار عایدتان خواهد شد. در فضای شغلی هم همین قاعده کار می‌کند. احساسی که به حرفه‌ی‌ روزمره‌تون دارید، در نهایت تعیین‌کننده‌ی میزان رضایتِ‌ قلبی‌تان خواهدبود، نه حقوقی که سر برج می‌گیرد یا دخلی که آخر شب جمع می‌کنید. ترجیح میدین در یک تیمِ اسم و رسم دار، کل فصل را روی نیمکت بنشینید و حقوق بالایی بگیرید و فقط در عکس‌های یادگاریش حضور داشته باشید، یا در یک تیم متوسط و حتی ضعیف، بازیکن ثابت و تعیین‌کننده‌ای باشید. البته که متعادل بودن شرط عقلانیت است. انتخاب‌ها هم معمولا به این روشنی و سرراستی نیستند. مهم اینه در جایی از این طیف قرار بگیرید که سوختِ لازم برای رضایتمندانه ادامه دادن - که همان ”معنی“ است - تامین شود. جایی که این معنی نباشد،‌ حداکثر منجر به رفاه خواهد شد، نه رضایت و آرامش. فراموش نکنید هر جایی برای زندگی و کار انتخاب کنید، در پایانِ یک روز، شما در ”تنهایی“ به خواب خواهید رفت و بهره‌ی شما از آن یک واحد زندگی (صبح تا شب) همان حسِ رقیقی است که چند لحظه قبل از به خواب رفتن در سنگینی پلک‌هایتان احساسش میکنید. خوب یا بدش را خودتان بهتر میدانید. ۲. این که ”چه کسانی را دارید“ مهم‌تر است از این که ”چه چیزهایی دارید“.همه‌ی دستاوردهای دنیا را یکجا هم داشته باشی، حتماً باید کسی باشد که از این دستاوردها و داشته‌ها با او صحبت کنی. بنا بر تکامل، انسان‌ها بیشتر از مال و مقام، به حمایت و پشتگرمی نیاز دارند. نه یک ماشینِ گرانقیمت می‌تواند جایگزین یک دوستِ خوب شود و نه یک خانه‌ی بزرگ جایگزین یگ خانواده کوچکِ همدل. روابط و آدم‌ها، سرمایه‌های اصلی زندگی ما هستند. دارایی‌هایی که با گذر زمان  ارزششون بیشتر شده و از هیچ تورم و رکودی جا نمی‌مانند. در فضای کار هم این اصل کاملاً صادق است. فرقی نمی‌کنه کجای دنیا و در چه رشته‌ای مشغول به کار هستید، این روابط و آدم‌ها هستند که باعث پیشرفت شما می‌شوند (خیالتون راحت! پیشرفت رو هر چه تعریف کنید در این معادله کار می‌کنه). اگر بخواهید چیزی یاد بگیرید، مفید‌ترین و موثر‌ترینش رو از آدم‌ها یاد می‌گیرد، اگر بخواهید انگیزه‌ای بگیرید، آدم‌ها بهترین منابع الهام هستند. اگر به کمکی نیاز داشته باشید باز هم آدم‌هایی که در شبکه روابط‌تون دارید تعیین‌کننده هستند و … پس برای یک رضایتمندیِ بلند مدت، چندان روی چیزهایی که دارید حساب نکنید (مثل دارایی، مهارت، سواد، هوش و … )، اما تا می‌توانید روی کسانی که دارید، روی آدم‌ها و روابطِ درست سرمایه‌گذاری کنید. اعضای خانواده، شریک زندگی، پارتنر، دوست و همکار  می‌توانند شما را به ثروتمندانِ واقعی تبدیل‌کنند (اینجا هم ثروت را هر چه تعریف کنید در این معادله کار می‌کند). یک نکته‌‌ی ظریف و بسیار مهم رو به یاد داشته‌ باشید : بر خلاف بسیاری از دارایی‌ها، وقتی صحبت از روابط و آدم‌هاست، مهم کیفیت است! در ارتباط بودن با آدم‌های زیاد، در اکثر موارد فقط اتلافِ عمر و انرژی است. روابط را نمی‌شود هم زمان در سطح و هم در عمق پیش‌برد. اگر صحبت از ارزش آدم‌ها به جای دارایی‌هاست، منظور خانواده‌ای ‌است که بدون جایگزین است، دوست واقعی است که یکی هم کافی است و همکاران معتمدی که به معنای واقعی می‌توانید روی آنها حساب کنید. ۳. این که ”چه چیزهایی رو نمی‌خواهید (نیاز ندارید)“ مهم‌تر است از ”چیزهایی که می‌خواهید (نیاز دارید)“.این اصل از مواردی است که شاید به طور کامل دست خودمان نباشد. اندازه‌ای از آن ذاتی و تربیتی است که ما خیلی در آن نقشی نداریم. اما به صورتِ اکتسابی هم می‌شود تا حدی آن را تعدیل و تقویت کرد. به این سوالات کمی فکر کنید: برای یک حال خوب، برای رضایتمندیِ پایدار از زندگی، چقدر نیاز دارید یک ماشین گرانقیمت داشته باشید؟ چقدر به توجه و تحسین اطرافیانتان نیاز دارید؟ چقدر به یک بدن بی نقص و بینی خوش فرم نیاز دارید؟ چقدر یک موقعیت شغلی خاص را می‌خواهید؟ چقدر نیازمند تایید دیگران هستید؟ چقدر نیازدارید به چیزی وانمود کنید که نیستید؟ سوالاتی از این دست جواب صفر یا صد ندارند. همه‌ی ما حدی از این نیازمندی‌ها و بی‌نیازی‌ها را به عنوان شخصیت‌مان زندگی می‌کنیم. نکته اینجاست که روی این محور، هر چه به سمت بی‌نیازی بروید، شانس بیشتری برای رضایتمندیِ واقعی از زندگی دارید. رنج زاییده نیاز است، همانطور که دلخوری نتیجه توقع و دلشکستگی نتیجه خواستن. این اصل هم یک نکته مهم دارد : ”نیاز“ با ”علاقه“ یکی نیست. شما می‌توانید به جهانگردی با کشتیِ کروز، ساعت رولکس، داشتن جمعی از بهترین دوستان، تایید دیگران و تحسین همکاران و حتی تبدیل شدن به یک سلبریتی، بسیار علاقمند باشید. اما در عین حال نیازمند اینها نباشید! برای علاقمندی‌های انسان هیچ سقفی وجود ندارد، اما نیازمندی‌ها را اگر محدود نکنیم، رنجِ نامحدود نصیبمان می‌شود. فراموش نکنید الگوریتم شبکه‌های اجتماعی برای تحریکِ شما به مصرفِ بیشتر طراحی شده‌اند. موتور محرکِ مصرف‌گرایی، احساسِ نیاز است. پس شما باید هر روز احساسِ ناکافی بودن کنید تا نیاز به خواستن و داشتنِ چیزی در شما تقویت شود. طبیعتاً انسان امروز با وجود امکانات و رفاه بیشتر، نیازمندتر از نسل‌های قبل زندگی می‌کند. منطقاً در چنین شرایطی، نیاز نداشتن مسیر کم هزینه‌تری است تا تلاش برای برآورده کردن این نیازها. ۴. ”چیزی که خودت میدونی هستی“ بسیار مهم‌تر است از ”چیزی که دیگران فکر میکنند هستی“!آقای ف آدم موفق و با کیفیتی است. موقعیتِ کاریِ خوب، تحصیلاتِ معتبر، زندگیِ در رفاه ، خانواده‌ای خوشحال ، تنی سلامت و ذهنی سالم. البته وقتی پیج اینستاگرامش را ببنید اینطور به نظر می‌آید. آقای ف را سال‌هاست می‌شناسم، از ابتدای جوانی تا امروز. با وجود همه‌ی داشته‌هایش که احتمالاً باید به رضایتمندیِ از زندگی ختم می‌شد، اعتماد به نفسِ پایینی دارد. برای گرفتن هر تصمیمی مردد است، همیشه نگرانِ از دست دادن هرآنچه دارد. بسیار حساس نسبت به قضاوتِ دیگران درباره‌ی خودش و دستاوردهایش. به همین دلیل، انگار تک تکِ قطعاتِ پازلِ‌ زندگی‌اش را جوری کنار هم میگذارد که هیچ نشانه‌ی ضعفی به بیرون درز نکند. او با این اضطراب دائمی روزگار می‌گذراند. رازداری و محافظت از چنین خطوط قرمزی فرسوده‌اش کرده. بر خلافِ اکثریتی که او را توانمند و سعادتمند می‌بینند، خود همه‌ی تاب و توان را حرامِ سرپا نگه‌داشتن این ماکتِ مقوایی از زندگی‌اش کرده. یک شهرک سینماییِ کامل که هر دری را باز کنی، پشت آن چیزی جز بیابانِ برهوت نیست. آنچه آقای ف را فرسوده کرده مواجهه‌ی هر روزه با آن چیزی است که خودش میداند هست! اما تلاشی که قاعدتاً باید صرف کیفیتِ خودش میشد تا در این مواجهه، احساس رضایت و آرامشی بکند، خرجِ ساختنِ تصویری موهوم از آنچه دیگران فکر میکنند هست شده است. سری بچرخانید در اطراف خود امثال آقای ف فراوان می‌بینید. ما همه‌ی عمر را با خود زندگی میکنیم، با چیزی که از خود میدانیم و باوری که به خود داریم. منطقی است با این خود (هر چه هست و هر چه می‌شود از آن ساخت) کنار بیاییم. لااقل، جانی هم کنده باشیم در این وانفسا، برای خودمان باشد نه تصورِ دیگران!  سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیMon, 18 May 2026 17:20:17 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/درباره-سریال-ریپلی-ripley-nv3yu148qqg1بهتر است این متن را پس از تماشای سریال بخوانید.مینی‌سریال ریپلی اقتباسی‌ است از رمان ”آقای ریپلی با استعداد“ نوشته‌ی پاتریشیا های‌اسمیت (این اثر را فرزانه طاهری با عنوان ”معمای آقای ریپلی" به فارسی ترجمه کرده‌است). خانم های‌اسمیت برای طرفداران ادبیات پلیسی جنایی (Noir Fiction) شخصیت شناخته‌شده و محبوبی‌ است. جنایی‌نویسی که زندگی بوکوفسکی‌وار و سلوک شخصیتی‌اش خود داستان جذابی است که بماند. تاکید بر اقتباسی بودن سریال دلایلی دارد که جلوتر به آن می‌رسم، فعلاً راضی باشید که از این رمان دو اقتباس سینمایی دیگر هم ساخته شده، اولی فیلم Purple Noon (رنه کلمان، ۱۹۶۰) که در ایران با نام ”زیر آفتاب سوزان“ شناخته می‌شود با بازی خدابیامرز آلن دلون که به نوعی با همین فیلم به شهرت جهانی رسید و دیگری The Talented Mr. Ripley (آنتونی مینگلا، ۱۹۹۹).چاپ اول رمان آقای ریپلی با استعداد، ۱۹۵۵نویسنده و کارگردان هر هشت قسمت سریال استیون زیلیان است که بیشتر ایشون رو به عنوان یک فیلم‌نامه‌نویس معتبر می‌شناختیم. فهرست شیندلر، دار و دسته‌ی نیویورکی، آیریش‌من و چندین فیلم‌نامه شاخص دیگه از نوشته‌های استاد هستند. البته چندتایی فیلم هم کارگردانی کرده‌اند اما جایگاه ایشان در مقام سناریست چیز دیگری است. به نظرم اولین نقطه قوت سریال همینجاست! کارگردانِ سریال، نویسنده‌ای است که طبعاً هم ادبیات را می‌شناسد و هم استطاعت مدیوم فیلم و سریال را. اینجاست که با یکی از بهترین نمونه‌های اقتباس تصویری از یک اثر ادبی مواجه می‌شویم. شخصاً فکر میکنم بهترین قالب برای به تصویر کشیدن آثار شاخص ادبی مینی‌سریال است. هم مجال کافی برای شخصیت‌پردازی و ساختِ فضا و پرداخت قصه وجود دارد که طبعا یک اثر سینمایی نهایتاً صد و بیست دقیقه‌ای چنین گنجایشی ندارد، هم مانند سریال‌های چند فصلی با چند ده اپیزود، نیازی به آب بستن به داستان و کش دادن بی‌کیفیت ماجرا نیست. کشف چنین ظرفیتی از داستانی که دو اقتباس سینمایی نسبتا مشهور از آن ساخته شده است، قطعا مدیون نگاه داستان پرداز و فیلم‌نامه‌نویس جناب زیلیان است. وقتی صحبت از اقتباس می‌شود مفهوم آن تنها تصویری کردن داستانی مکتوب نیست. خالق اثر اقتباسی باید نسخه‌ای سینمایی را با استفاده از تمام دستمایه‌های منبع اقتباس، از نو خلق کند. بدیهی است پایبندی صد در صد به اصل اثر، برای چنین آفرینشی اگر ضعف حساب نشود قطعاً نقطه قوتی هم نیست!هر آنچه پیرامون کاراواجو و ارجاعات مربوط به آن در کل سریال می‌بینید در اصلِ رمان نیست و افزونه‌ی به جا و هنرمندانه‌ی سازنده سریال است. کاراواجو نقاش ماجراجوی ایتالیایی (۱۶۱۰ -۱۵۷۳) جدا از سبک بدیع و سنت‌شکن آثارش، سر پر شور و زندگی پر ماجرایی داشته. پیوند چنان شخصیت و سرنوشتی با احوال جناب ریپلی در همان جغرافیا به فاصله‌ی چند قرن، شاه‌بیت این اقتباس است. یک قتل، مجرمی فراری، واقع‌گرایی انسانی و پدیدار شدن در مرز سایه و روشن (شاخصه‌ی اصلی آثار ماندگار کاراواجو در تصویرگریِ اولیا و اشقیا برخلاف پیشینیانش)، یک نبوغِ ناخوشایند و البته رم و ناپل و سیسیل و … مشترکاتی است که این دو شخصیت را در بستر این اقتباس به هم می‌رساند. سکانس مواجهه تام ریپلی با کارآگاه پلیس در ونیز، نمایشگر ایده‌ای است که تام از تماشا و مطالعه‌ی آثار کاراواجو (و احتمالاً همذات پنداری خودش با هنرمندِ نقاش) گرفته است: ”سایه‌ها مهم هستند!“داستان در ایتالیای دهه ۱۹۶۰ میگذرد. انتخاب چنین لوکیشن‌هایی تنها برای خلق جذابیت بصری (کارت پستالی) و رنگ و لعاب دادن به ظاهرِ اثر نیست (مانند استفاده بی‌رویه و بی حاصل از شمالِ خودمان در فیلم و سریال‌های ایرانی به قصد دادن رنگ و رمقی به کار). اینجا محلی که داستان در آن اتفاق می‌افتد و جزئیات و امکاناتش جزیی از داستان و پیش برنده درام است. این داستان اگر در پاریس و پراگ و لندن اتفاق می‌افتاد قطعاً داستان دیگری می‌شد. توجه داشته باشید که لوکیشن فقط مکان جغرافیایی و چشم‌انداز طبیعی و غیر طبیعی نیست. زبان، رفتار، فرهنگ، تاریخ، معماری و وسایل زندگی روزمره، همگی امکاناتی است که لوکیشن در اختیار خالق اثر میگذارد تا جهان روایی فیلم را بسازد. حالا شما کلاه خود را قاضی کنید آیا داستان این سریال را می‌توانید در جایی غیر از رم و ناپل و ونیز تصور کنید. این یعنی سازنده اثر کارش را درست انجام داده!از دست و دلبازیِ بی دریغِ لوکیشن‌های ایتالیایی سریال که بگذریم، کاربلدی کارگردان و قطعاً مدیر فیلمبرداری (Robert Elswit) در انتخابِ پر وسواسِ قاب‌هایی درجه یک، امتیازِ اصلی اعتبارِ هنریِ این اثر است. هر قسمت از سریال را که دوست دارید پلی کنید و به طور اتفاقی دکمه پاز را بزنید. تصویر در هر لحظه‌ای متوقف شده باشد شما در حال تماشای یک قابِ عکسِ بی‌نقص هستید! به جرات می‌شود گفت حتی کوتاه‌ترین و در ظاهر بی‌اهمیت‌ترین پلان‌ها هم استادانه و با وسواس قاب‌بندی و نورپردازی شده‌اند. چنین قاب عکس‌هایی فقط برای زیباییِ تصویر در کار گنجانده نشده‌اند، بلکه تار و پودِ فضای ساخته شده در ذهن ما هستند، تا گره‌های جهانِ داستانیِ سریال، یک به یک و با حوصله روی آن بنشیند و در پایان هشت قسمت نتیجه آنی شود که ملاحظه فرمودید. تصمیم جسورانه برای فیلمبرداری سیاه و سفید و بهره‌گیری از سایه روشن‌ها به عنوان ایده اصلی اثر حتی در شخصیت پردازی‌، همگی در راستای پرداخت و به نتیجه رساندن این درام پلیسی-جنایی به کار گرفته شده. استفاده بصری و روایی از انواع راه‌پله و مسیرهای پلکانی و بالا و پایین رفتن‌های پر شمار، برای شما تامل برانگیز نبود؟! (سریال با نمایی از پایین‌کشیدنِ دشوارِ جنازه از راه‌پله یک ساختمان شروع می‌شود).آقای ریپلی تمایلی به زن‌ها ندارد. این در همان چند قسمت اول سریال دستگیرمان می‌شود. اما هیچ اشاره مستقیمی هم به تمایلات جنسی او نمی‌شود. در این اقتباس هم مانند اصل رمان، متفاوت بودن تمایلات تام در طول اثر کدگذاری شده است. در نظر بگیرد رمان در سال‌هایی نوشته ‌شده که چنین تمایلاتی نکوهیده و بعضاً جرم انگاشته می‌شد. الان را نبینید که مطابق مد روز، در هر فیلم و سریالی از زمان آدم ابوالبشر و کشتی نوح تا خشایارشاه خودمان و جنگ‌های صلیبی و دربار خلفای عباسی، حتماً یکی دو شخصیت همجنسگرا جولان میدهند. در ایامی که داستان جناب ریپلی در آن اتفاق می‌افتد، دنیا طور دیگری بود. چنانکه نویسنده رمان، خانم های‌اسمیت خود از همجنسگرایان بود و از این بابت ملامت‌ها کشید که بماند! به هر حال از امتیازات سریال نگهداشتن حدود این اشارات در همان اندازه‌ی اصل داستان و متناسب با دورانی است که داستان در آن اتفاق می‌افتد. کمااینکه در بزنگاهی اَنگِ همجنسگرا بودن به دیکی و دوست معلوم‌الحالش برای تام گره‌گشا و کار راه‌بنداز هم می‌شود. البته از بازی درخشان اندرو اسکات نباید گذشت که او هم شخصیتی کاملاً اقتباسی از قهرمان داستان خلق کرده‌است که تفاوت‌های اساسی با اصل رمان دارد. در واقع‌ مهم‌ترین اقتباس صورت گرفته خلق یک توماس ریپلی جدید در خورِ مقتضیاتِ اختصاصیِ این مینی سریال است. کاراکتری در سایه‌روشن که حتی تا پایان قسمت هشتم هم ما اطمینانی نداریم که آیا او را درست شناخته و فهمیده‌ایم یا نه؟! می‌شود با او همدردی کرد یا نه؟ خوش‌شانس است یا نابغه؟ کلاش است یا آسیب‌دیده؟ اینها را مدیون انتخاب درست و بازی درخشان جناب اسکات هستیم. یک ایرلندی با استعداد دیگر که ده سالی است دارد قدم به قدم به قله نزدیک‌تر می‌شود.نکته ظریفی در لایه‌های زیرین داستان قابل توجه است. تام ریپلی دو انسان بی‌گناه را به شکل فجیعی کشته‌است. هیچ نیت خیری هم در نقشه‌ها و اعمالش دیده نمی‌شود. با این وجود عجیب است که مخاطب خیلی هم دلش نمی‌خواهد این شخصیت شرور و البته گناهکار به سزای اعمالش برسد. حتی ممکن است گاهی شماتتش کنیم که چرا با اهمال‌کاری خودش را در معرض سوء ظن و دستگیری قرارداده است! یا اینکه چرا کار آن دخترک موی دماغ را هم در فرصتی مغتنم نمی‌سازد تا خیالمان راحت شود که تنها شخصیت شکاک داستان هم دیگر تهدیدی نخواهد بود. این در حالی است که تام ریپلی حتی جذابیت‌های رایج ضدقهرمان‌های کلاسیک سینما را هم ندارد. فکر می‌کنم دلیل این همدلی را باید در بقیه کاراکترهای داستان جستجو کرد. یک بچه‌پولدار که ادای نقاش‌ها را درمی‌آورد اما استعدادی ندارد، دخترکی که میخواهد نویسنده باشد اما او هم جوهر این کار را ندارد، بچه پولدار دیگری که حتی همین تلاش را برای اینکه چیزی بشود هم نمی‌کند و ظاهرا فقط در حال خوش‌گذرانی و ولخرجی است. پس آنطرف داستان هم آدم‌های به درد نخوری می‌بینیم که آنها هم مثل شخصیت اصلی، انگار به ایتالیا آمده‌اند تا چیز دیگری باشند (یا بشوند) با این تفاوت که آن‌ها خانواده‌ای ثروتمند دارند که اسباب یک زندگی با ادا و اصولِ روشنفکرانه اما در حقیقت مفت‌خورانه‌ را برایشان فراهم کرده‌اند. اینجاست که احتمالاً ناخودآگاهِ مخاطب، دلیلی برای ترحم بر مقتولین یا تنفر از قاتل پیدا نمی‌کند. فراموش نکنیم اکثریت ما که در طبقه فرودستان هستیم، هر آنکه با هوش و استعداد خود زیانی به فرادستان (بانک و دولت و پلیسی که زور زیاد دارند و سرمایه‌داران و مرفهینی که پول زیاد دارند) بزند را در دل تحسین می‌کنیم، حتی اگر به روی خودمان نیاوریم. احتمالاً اخلاقی و منصفانه نیست اما در کجای کار جهان انصاف و اخلاق هست که اینجا باشد!درباره این اقتباس درخشان بیشتر از اینها می‌شود گفت اما این مختصر را می‌خواهم ختم کنم به یک دغدغه شخصی که در طول تماشای سریال همراهم بود. داستان در سال‌هایی اتفاق می‌افتد که آدم‌ها جور دیگری لباس می‌پوشیدند، جور دیگری مکالمه می‌کردند، شکل دیگری معاشرت و مسافرت می‌کردند. مردها مردانه با هم صحبت می‌کردند و زن‌ها زنانه رفتار می‌کردند. جزئیات فیلمنامه و دیالوگ‌نویسی به خوبی از عهده نمایش این تفاوت برآمده است. شخصیت‌های داستان مانند فیلم و سریال‌های امروزی مثل نقل و نبات از فحش و الفاظ رکیک استفاده نمی‌کنند. یک آداب و اصولی در کار و زندگی رعایت می‌شود. تماشای جزئیاتی از آن دوران متفاوت، جذابیت سریال ریپلی و حظی که از آن بردم را برای من دو چندان کرد.در پایان اگر شما هم مانند من، پس از تماشای سریال، حسرت گشت و گذار در ایتالیای دهه ۱۹۶۰ را خوردید، سلامٌ علیکم!سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیTue, 10 Sep 2024 15:35:42 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/بهترین-فیلم-های-سالی-که-گذشت-۱۴۰۲-۲۰۲۳-yludmxeeayqm۲۰۲۳ سال پر رونقی برای سینما بود. پتانسیل جمع شده در رخوت ایام پساکرونا به یکباره آزاد شده و به تلافی چند سال اخیر، تعداد قابل توجهی فیلم با کیفیت به نمایش‌ درآمد. هر فهرستی قطعاً سلیقه‌ای است! آنچه به عنوان ۱۰ فیلم مورد علاقه‌ام در سالی که گذشت آورده‌ام حاصل سلیقه و توقع من از فیلم و سینما‌ است. امتیاز و ستاره دادن به فیلم‌ها را چندان نمی‌پسندم اما تلاش‌کردم این ۱۰ فیلم را بر اساس کیفیت و اثرگذاری با نگاه شخصی خودم رتبه‌بندی کنم. اگر فرصت محدود یا اولویتی برای تماشای فیلم‌دارید، می‌توانید مرور سینمای ۲۰۲۳ را با این ۱۰ فیلم شروع کنید.۱. درباره علف‌های خشک (About dry grasses)از این استادانه‌تر نمی‌شود فیلمی درباره درونیات انسان‌ها ساخت. قریب به سه ساعت در کوران برف و سرمای نماهای بیرونی که سفیدی‌اش چشم را می‌زند، به تماشای گفتگوهای طولانی آدم‌های واقعی در فضاهای تنگ و نیمه تاریک درونی خواهید نشست. آخرین ساخته نوری بیلگه جیلان را می‌شود فیلمی درباره طبیعت دانست، طبیعت انسان‌ها! کارگردان کاراکتری مخوف ساخته از یک معلم نقاشی یادآور مخلوقات پیچیده‌ی داستایوفسکی، انسانی در مرز. مرز خیر و شیر، خودآزاری و دیگرآزاری، رفاقت و نارفیقی، ارزش‌های سنتی و مدرن و از همه مهم تر زمستان و تابستان. این فیلم یک شخصیت اصلی ندارد! تک تک آدم‌ها داستانِ خودشان را دارند و حرف‌هایی برای گفتن. از آنجایی که داستان در مناطق شرقی ترکیه می‌گذرد، ما ایرانی‌ها اشتراکات فرهنگی زیادی در آن خواهیم یافت.۲. روزهای بی‌نقص (Perfect days) آخرین ساخته ویم وندرس فیلم حیرت‌انگیزی است! داستان روزمرگی‌های مردی که تک تک زوائد و غیر ملزومات را از زندگی‌اش حذف کرده و در دنیایی بسنده، با نهایت کم‌حرفی و حرفه‌ای عجیب، کیفیت رشک ‌برانگیزیی از زندگی را به رخ ما انسان‌های تا خرخره غرق در امکانات و اضافات و ارتباطات و تظاهرات می‌کشد. زود قضاوت نکنید! اصلاً قرار نیست حتی یک کلمه حرف یا ادای‌ شعاری در این فیلم تحمل‌کنید. از دیدنی‌ها که بگذریم، یک دوجین موسیقی درجه یک و حال خوب کن هم درست مثل اسم فیلم خواهید شنید. در ضمن اگر حوصله‌کنید و تیتراژ پایانی را تا انتها ببینید، یک یادگاری ویژه برای شما تدارک دیده‌اند.۳. اوپنهایمر (Oppenheimer)این فیلم شاید غیرنولانی‌ترین فیلم کریستوفر نولان باشد! فیلمی که داستان آزمایش اولین بمب اتم و قربانیانش نیست، این داستانِ جناب اوپنهایمر است! روایتِ خالقِ یک هیولا که خود اولین و بزرگترین قربانی دست‌پروده‌اش می‌شود. شخصاً به عنوان یک علاقمند آماتور فیزیک با مطالعه مختصری در تاریخچه‌ی شگفت‌انگیر تحولات آن در دهه‌های آغازین قرن بیستم، زمانی که خبر ساخت فیلم اوپنهایمر توسط جناب نولان را خواندم، اصلا امیدی نداشتم پروژه‌ای با این ابعداد علمی، تاریخی و سیاسی به درد جهانِ روایی خاص او بخورد (خصوصا علاقمندی ویژه ایشان به مفهوم زمان). اما حاصل کار یک فیلم درست در سه خط زمانی (بدون تقاطع اما با رفت و برگشت‌های متناوب!) که به معنای واقعی حکایتِ شخصِ اوپنهایمر است. نقدهایی که بر این فیلم می‌شود اکثراً به خاطر انتظارات پیشین از دنیای ذهنی کارگردان و یا توقعی برای نشان دادن ابعاد فجایع بکارگیری بمب اتم است. اما این فیلم به درستی روایت خود رابرت اوپنهایمر و جهان پیرامون او است.۴. آناتومی یک سقوط (Anatomy of a fall)گروهی درگیر فهم و شرح واقعه‌ای هستند که نه هیچ‌کس آن را دیده و نه کسی می‌تواند روایتی غیرقابل تردید از آن ارائه کند. این فیلم بیشتر از آنکه یک درام دادگاهی یا زناشویی باشد،‌ نمایشی است از درک یک پایان که هر چه بیشتر آن را واکاوی می‌کنند اطمینان‌ها کمتر و تردید‌ها بیشتر می‌شود. سکانس‌های دادگاه و ناچاری زن به اعتراف به نهانی‌ترین احساساتش برای خلاصی از سوظن‌ها، با بازی درخشان خانم زاندرا هولر واقعا اثرگذار و مجذوب‌کننده از کار درآمده است. در ضمن یکی از اثرگذار‌ترین دادگاه‌های سینمایی را خواهید‌دید با شخصیت‌های بسیار امروزی و باورپذیرِ دادستان و وکیل مدافع و همچنین محدودیت‌های زبانی متهم برای دفاع از خودش (دادگاهی فرانسوی با متهمی آلمانی که با وکیل خودش به انگلیسی گفتگو می‌کند!)‌ که دستمایه خوبی است برای به تصویر کشیدنِ غیر قابل فهم و انتقال بودن همه‌ی آن‌چیزی که یک انسان در دنیای درونی خودش تجربه می‌کند.۵. منطقه مورد نظر (The zone of interest)با فیلمی مواجه هستید که اصل داستان را نمی‌بینید، فقط تا حدودی می‌شنوید! تک تک لحظات، نمایش فاجعه‌ای است که بیخ گوش شما اتفاق می‌افتد و همه‌ی اثرات آن را می‌بینید اما لحظه‌ای از خود فاجعه را به شما نشان ‌نخواهند داد. چنین بیان هولناکی از یک واقعه تاریخی که ده‌ها اثر سینمایی درباره‌اش ساخته شده است، به مراتب حتی از عریان‌ترین روایت‌های موجود از هولوکاست نیز اثر گذارتر از کار درآمده است. شخصاً فکر می‌کنم اگر یک اثر سینمایی را بخواهیم به تعبیر ماندگار هانا آرنت از ”ابتذال شر“ ارجاع بدهیم، قطعاً همین ساخته‌ی جاناتان گلیزر است. ۶. جاماندگان (Holdovers)با چنین ایده و داستانی فیلم‌های فراوانی ساخته‌ شده است. کارستان فیلم خلق شخصیتی به یادماندنی با بازی خیره‌کننده‌ی پل جیاماتی است. احتمالاً اگر اوپنهایمر و کیلین مورفی نبودند، تردیدی برای شایستگی او به عنوان برگزیده اسکار نداشتیم. داستان معلم تاریخی که هیچ ويژگی دوست‌داشتنی‌ای ندارد اما چنان شخصیتش با حرفه‌اش گره خورده و در موقعیت‌های ناخواسته با نوجوان دانش‌آموزش آن را به مرور کشف می‌کنیم که چاره‌ای جز دوست داشتنش نداریم (درست مثل درس تاریخ که از خسته‌کننده‌ترین کلاس‌های ایام مدرسه بود اما وقتی درست روایت می‌شود حسابی مجذوبمان می‌کند). اینکه داستان در آخرین روزهای سال ۱۹۷۰ میلادی اتفاق می‌افتد و آنچه در پس زمینه داستان از احوال اجتماعی آن ایام نشانه گذاری شده است هم قطعاً از نقاط قوت فیلم است. در کنار خط اصلی داستان و شخصیت آقای معلم، چند خرده روایت به جا و با پرداخت مناسب از داستان آدم‌های معمولی (در آن دوران) قوت فیلمنامه را تضمین می‌کند که کمترین استحقاق آن جایزه خانم دیواین جوی رندالف در اسکار نود و ششم بود.۷. زندگی‌های گذشته (Past lives)فیلم جمع و جور و دلنشینی است آن هم برای ما که دیگر همگی مستقیم یا غیر مستقیم درگیر پدیده مهاجرت هستیم. یقین دارم با کسانی که تجربه مهاجرت را پشت‌سر گذاشته‌اند ارتباط بیشتری برقرار‌خواهد کرد اما اگر اینطور هم نباشد، به اندازه کافی ایده، فیلمنامه و پرداختِ روایی فیلم حرف برای گفتن دارد.۸. برگ‌ریزان (Fallen leaves)قطعاً فیلمی است برای دلدادگان سینما در فضایی معلق بین جهانی واقعی و دنیایی فانتزی. زن و مرد فیلم در جهانی واقعی که مدام از رادیو اخبار جنگ پخش می‌شود انگار از جایی دیگری آمده‌اند تا در این دنیا همدیگر را پیدا کنند. هجوی سینمایی از داستان زندگی‌ آدم‌های معمولی این روزگار که داستان‌شان قدیمی و از مد افتاده است مانند پوستر فیلم‌هایی که در سرتاسر فیلم می‌بینیم. داستانی که در انتهایش زن به همراه یک سگ و مرد عصا زنان در کنار هم به سمت افق می‌روند تا زندگی جدیدی را شروع کنند. سینما کلاسیک‌تر از این هم می‌شود؟!۹. قاتلین ماه گل (Killers of the flower moon)در بین ساخته‌های اخیر اسکورسیزی بهترین است. بازسازی یک واقعیت تاریخی از آمریکای اوایل قرن بیستم که کمتر از آن می‌دانیم. جذابیت‌های بصری و بازی‌هایی مطابق انتظار از ساخته‌های استاد تا حدی جورِ ریتم کند فیلم به خصوص در نیمه اول آن را می‌کشند. از معدود مواردی که اکثر منتقدان درباره آن اتفاق نظر داشتند شایستگی مسلم خانم لیلی گلادستون برای دریافت اسکار بهترین بازیگر زن بود که با کج‌سلیقگی (بخوانید جو زدگی) داوران به شخصی دیگر برای فیلمی باب طبع سال‌های اخیر جشنواره‌ها رسید!۱۰. شعله‌ور (Afire)آخرین ساخته‌ی کریستین پتزولد آتشین یا شعله‌ور ترجمه شده که به نظرم نارسا است. احتمالاً با توجه به درون‌مایه فیلم عنوان اصلی اثر (آلمانی) "آسمان سرخ" عنوان گویا‌تری است. آنچه به نظرم درخور توجه آمد نحوه نمایش تعارضات درونی نویسنده‌ جوان در مواجه با آدم‌های اطراف و حال خوب آنها است. ما هم به همراه این شخصیت، به مرور ابتدا درگیر ظواهر آدم‌های درون قصه و سپس عمیق‌تر شدن این شناخت و احساسی که از پی می‌آید می‌شویم. اگر اهل سینمای قصه گو و کشش‌های داستانی مرسوم‌ آن هستید،‌ احتمالاً این فیلم گزینه مناسبی برای شما نخواهد بود.سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیFri, 15 Mar 2024 13:03:11 +0330https://virgool.ir/Whitenoise/زاینده-رود-مُرد-از-بس-که-جان-ندارد-waisk4ncy8s4اصفهان، سی و سه پل، آذر ۱۳۹۰این عکس را برای دل خودم گرفتم. نمی‌خواستم تصویر زیبایی ثبت‌کنم. کارت پستال نمی‌خواستم. فکر‌کردم آن مرد من هستم. من و هزاران هزارِ دیگر که در طول قرن‌ها احوال خوب و بد خود را آورده‌اند لب زاینده رود و به آب داده‌‌‌اند و سبک‌‌شده‌اند و رفته‌اند. ده سال پیش وقتی برای دو هفته به ایران برگشتم، فهرستی ردیف کرده‌بودم از جاهایی که از سر دلتنگی باید بروم و در فضای آنجا دلی سبک بکنم. بعد از سالها گشت و گذار در شمال و جنوب و کوه و بیابان سرزمینی که خانه‌ی خود می‌دانستم به هرگوشه‌اش دلبستگی و با هر شهرش خاطره‌ای داشتم. دو هفته هم که مجالی نبود. پس باید همه‌ی آن دلتنگی را خلاصه می‌کردم در یک انتخاب. جایی که خلاصه کند همه‌ی آنچه می‌خواستم، عصاره ای از چیزهایی که به آن تعلق خاطر داشتم. چکیده‌ ای از طبیعت و تاریخ و فرهنگ و معماری و البته ایران. چه جایی بهتر از اصفهان، زاینده رود، سی و سه پل.۱۰ سال از تاریخ این عکس گذشته است و من به چیزهایی فکر میکنم که در کمتر از همین ده سال از دست داده‌ایم. دریاچه ارومیه و جنگل‌های زاگرس و کارون و هامون و بختگان و عزیزانی که یا نیستند یا آنقدر دور و پراکنده شده‌اند که فقط حسرت مشترکی پیوندمان می‌دهد. طبقه‌ای که دیگر با سیلی هم نمی‌توانند صورت خود را سرخ‌کنند، جان‌هایی که در تب کرونا سوختند و آنهایی که در سقوط هواپیما پرکشیدن. که این آخری داغی بر دل نسل ما شد برای همیشه. عکس‌هایی که از این روزهای زاینده رود می‌بینم تصویری آخرالزمانی است از سرزمینی که خانه و زندگی و دلخوشی مشترک همه‌ی ما بود. زمانی آدم ها در زاینده رود غرق می‌شدند، حالا زاینده رودِ خشک، غرق در آدم‌ها است. رودی خشک و زمینی فرو نشسته و پلی ترک خورده. درست مثل خاطر جمعی همه‌ی ما. مثل دلمردگی آنهایی که رفتند و دلسردی آنهایی که ماندند. انگار در بیداری کابوس می‌بینیم، هزاران نفر به تشییع جنازه زاینده رود آمده‌اند. چشم حیرت زده ایرانیان در گوشه و کنار جهان خیره به احوال و اخبار رودی است در قلب ایران که اگر خشک شود خیلی چیزها را با خود می‌خشکاند. ما ایرانی‌ها رسم داریم وقتی پدر یا مادری پیر به حال احتضار آخرین لحظات حیات را می‌گذرانند، فرزندان و اعضای خانواده هرجایی باشند خودشان را می‌رسانند بر بالین آن عزیز، برای آخرین کنار هم بودن. برای بدرقه. حکایت این روزهای ما است و زاینده رود. مگر چنین مصیبتی ما را دوباره جمع کند دور هم. درست مثل فیلم مادر. در جایی که به آن تعلق داریم. در خانه‌ی پدری.سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیSun, 21 Nov 2021 16:19:47 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/کمتر-ببینید-کمتر-بخوانید-dstew3xf9jilچند وقت پیش فیلم سگ کشی را دوباره دیدم. اولین بار در جشنواره فجر سال ۱۳۷۸ در ایام نوجوانی بود که با چندنفر از همکلاسی‌ها به دیدن آخرین اثر استاد رفته‌بودیم. دوره‌ای که از خوش اقبالی ما هنوز بیضایی و تقوایی فیلم می‌ساختند و کیمیایی و مهرجویی به این روز نیفتاده‌ بودند و البته جشنواره فجر هنوز آبرویی داشت. آنچه در دیدن دوباره این فیلم برایم برجسته شد، احساس و برداشتِ متقاوت از اثری بود که ۲۰ سال پیش هم با یک دنیا اشتیاق به تماشای آن نشسته بودم. این بار دستاوردم چیز دیگری بود. حتی نقاط ضعف و قوت فیلم هم در نظرم متفاوت آمد و درپایان فیلم برداشتی دیگر و حتی احساسی خوشایندتر از بازبینی این فیلم داشتم. این اتفاق جرقه‌ای شد تا تعدادی دیگر از فیلم‌های اثرگذار را دوباره ببینم. برنامه‌ای ریختم و هفته‌ای یک فیلم که در گذشته دیده بودم و در ذهنم برجسته بود را دوباره دیدم. ای ایران تقوایی، سرب کیمیایی، مسافران بیضایی، اجاره نشین‌های مهرجویی و … تجربه‌ای که فعلا محدود مانده به آثار ایرانی اما قطعا آثار فرنگی هم در همین نوبت قرار خواهند گرفت.نتیجه این بازبینی‌ها بسیار هیجان انگیز تر از آنی بودکه فکر میکردم! این بار انگار حریف آماده‌تری برای مواجه با این آثار بودم . ذهن ورزیده‌تر و دید پخته‌تری برای تحلیل و قضاوت آنچه می‌دیدیم همراه من بود و البته لذتی مضاعف. این تجربه باعث شد به سراغ کتاب‌های اثر گذاری که در طول این‌سال‌ها خوانده بودم بروم. آنهایی که زمانی از روی کنجکاوی یا سفارش این و آن به دست گرفته بودم و به هر دلیل در ذهنم مانده بودند. چند زندگینامه، تعدادی اثر تحلیلی و مصاحبه، متون تخصصی حرفه‌ام و حتی چندتایی رمان! ما معمولا کتابی را می‌خوانیم و آن را به مجموعه‌ی ذهنی کتاب‌های خوانده شده اضافه می‌کنیم. غافل از اینکه آثار بزرگ (در هر زمینه‌ای) برای انتقال همه آنچه گفتنی است بضاعتی هم در درون شما می‌طلبند. بضاعتی که لاز‌مه‌اش سواد و تجربه‌ و اهلیتی است که با گذر زمان، در درون شما ساخته می‌شود. بازخوانی و باز بینی تعدادی از آثار اثرگذار که در اوایل جوانی خوانده بودم نتیجه بسیار خوشایندی داشت. کیفیت برقراری ارتباط و فهم آثارِ مهم، ارزشی به مراتب بالاتر از کمیت آنها دارد. زمانی به اقتضای سن و تجربه فکر می‌کردم هرچه بیشتر بخوانی و ببینی، بهره‌ی بیشتری برده‌ای از فرصت محدود عمر. این روزها فکر میکنم هرچه عمیق‌تر و بهتر بخوانی و ببینی و هضم کنی بهره‌ی لازم و درست‌تر را برده‌ای. ارزشمند آن است که چند فیلم را با دانش و به دل دیده باشی، چند کتاب را درست خوانده و فهمیده باشی، چند نقطه از کره زمین را از روی معرفت و شناخت گشته باشی. آن هم در زمانه‌ای که انسان‌ها شبانه روز زیر بمباران هزاران عکس و ویدیو و لایو و خبر، تمایل و حوصله‌ی تمرکز‌کردن حتی برای دقایقی کوتاه را هم دیگر ندارند. انسان امروز همه چیز را زیاد و زودگذر می‌خواهد. دوره‌ای که تجربه‌‌ها اگر قابل ثبت‌کردن و به چشم دیگران آوردن نباشند ارزشی ندارند! در واقع ثبت لحظات جای تجربه کردن لحظات را گرفته‌اند. هرچه بیشتر بهتر. جان بکنی و خودت را به فلان جا برسانی و سلفی‌‌های لازمش را بگیری و هشتگ mood را بزنی‌ تنگش و تکه‌شعری بی ربط از فروغ بچپانی زیرش و بعد خودت را اسیر کنی که لایک‌هایت را بشماری. سلفی‌کردنِ حال خوب ارزشی بیشتر از تجربه‌ کردنِ آن حالِ خوب پیداکرده‌است، دیگر فرقی نمی‌کند آن حال خوب با کباب باشد یا کتاب! زمانه‌ای که بیشتر دوست داریم به "دیگران" بگوییم حالمان خوب است تا به خودمان. پس باید عقب نیفتیم و هرآنچه دیگران دیده‌اند و خوانده‌اند و کرده‌اند را ثبت کنیم و لایکش را جمع کنیم و تیکش را بزنیم و خلاص!زندگی چک لیستی نیست که هر چه خانه‌های بیشتری را تیک زده‌باشی دستاورد بیشتری عایدت شده باشد. اگر کیفتی باشد در حجم آن معرفتی است که از این گذرگاه محدود در وجودت ته نشین می شود. پس به جای اضافه کردن به لیست کتاب‌هایی که باید قبل از مرگ بخوانید، جاهایی که باید قبل از مرگ بروید، فیلم‌هایی که باید قبل از مرگ تماشا کنید و هر پیش مرگ دیگری، تعدادی کتاب خوب را چندین بار بخوانید، آثار شاخص سینمایی را به حوصله و چندباره تماشا کنید، چند آلبوم موسیقی را با حوصله و تمرکز گوش‌کنید و چند شاهکار معماری را درست ببینید و بفهمید و چند شهر و روستا را خوب بگردید.سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیSun, 27 Oct 2019 11:56:40 +0330https://virgool.ir/fboard/دربارهی-فیلم-همه-میدانند-و-اصغر-فرهادی-mipmh8zykmph قطعاً اتفاق خوش‌آیندی است که اصغر فرهادی تا این اندازه انتظارات را از خودش بالابرده و هربار از او توقع یک شاهکار را داریم. می‌دانیم که هیچ فیلمساز بزرگی هرچه ساخته شاهکار از آب درنیامده. جدا از نقد‌های مثبت و منفی که به آخرین ساخته فرهادی شده‌است، همه‌ می‌دانند که فرهادی فیلمساز بزرگی است که توانسته در دوره‌ای یک تنه جور سینمای رنجور ما را بکشد! پس اگر نقدی هست در همان چارچوب و تراز کارهای خود اوست.«همه می دانند» غافلگیرتان نمی‌کند! این شاید خلاصه‌ترین نقد آخرین ساخته فرهادی است. یعنی دقیقاً همان چیزی که همیشه از آثار او انتظار داشته‌ایم. غافلگیری در سوژه و نوع روایت، ویژه‌گی همه‌ی آثار اخیر او بوده است. داستانی که اول معمای ساده‌ای طرح می‌کند و هرچه پیش می‌رود گره‌ای تازه‌ هویدا می‌شود از گذشته و روابط بین آدم‌ها. «همه‌ می‌دانند» اینطور نیست! دلیل اصلی آن هم خود کارگردان کار است. خوب یا بد فرهادی خودش (در واقع سبک فیلمسازی‌اش) را تکرار می‌کند. دقیقاً مانند عنوان فیلم دیگر «همه می‌دانند» فرهادی چه نوع شعبده‌ای بازی خواهد کرد و باید منتظر چه نوع غافلگیری‌ای باشند که این خود خلاف اصل غافلگیری است. مخاطب نه تنها رودست نمی‌خورد بلکه اوست که قدم بعدی طراح داستان را می‌داند و در آن بزنگاه منتظر آقای کارگردان نشسته است! امکانات فیلمسازی خارج از ایران (منظور نبود محدودیت‌های رایج در سینمای داخل ایران است) این مجال را فراهم‌کرده تا کارگردان، قالب روایت‌های معمولش را که چندین بار با قواعد محدود‌کننده سینمای ایران آزموده (سه گانه چارشنبه‌سوری، درباره الی و جدایی نادر از سیمین) اینبار با فراغ بال در این فیلم‌نامه اجرا و پیاده کند. جایی که می‌شود عشق و علاقه و خیانت و سرخوشی را با جلوه‌های زمینی آن نشان‌داد نه با اشارات و ترفندهایی ناگزیر! این شاید تنها تمایز کار اخیر فرهادی با آثار گذشته‌اش باشد. اینطور است که هم قصه می‌تواند کمی بی پروا تر باشد و هم اجرا تا حد زیادی باورپذیر‌تر.فیلم شروع خوبی دارد. معرفی و ورود شخصیت‌ها بجا و درست پیش می‌رود. بازی‌‌ها هم که واقعاً در سطح جهانی است و جدا از فیلمنامه‌ و کارگردانی، نمره قبولی می‌گیرند. از یک سوم فیلم به بعد اما ناگهان همه چیز به یکباره افت می‌کند. یعنی همانجایی که کارگردان می‌خواهد شعبده‌اش را رو کند. فصل ورود مهمان‌ها، جزییات اجرا در مواجه شخصیت‌ها و مراسم عروسی همگی از نقاط اوج فیلم هستند تا جایی که دخترک گم می‌شود (به سرقت میرود!). اما از اینجا به بعد دیگر داستان چفت و بست ندارد حتی در جاهایی باورپذیر هم نیست. شخصاً دوست داشتم کارگردان به همین روایت بازگشت به خانه و چالش مواجه آدم‌ها با گذشته‌شان بسنده می‌کرد و چنان بهانه‌ای را برای طرح و گره‌گشایی معما در دل کار نمی‌گنجاند.باورناپذیر بودن داستان برای فیلم‌نامه‌نویسی در سطح فرهادی نقطه ضعف بزرگی است. یعنی همان جایی که آخر فیلم را به زمین میزند.یک نقد کلی هم به شیوه روایت و فیلمسازی استاد فرهادی دارم که بیشتر نظری شخصی است. اینکه شما برای نوشتن یک فیلمنامه و ساختن فیلم برای غافلگیری (بخوانید فریب) مخاطب نقشه بریزید و کلیت داستان را بر این اساس استوار کنید، پس جایگاه واقعی سینما کجاست؟ در نظر من ارزش ذاتی یک فیلم در میزان تعلیق و هیجان پنهان در داستان نیست (باید بگویم به تنهایی نیست وگرنه اینها همه ابزار کلاسیک قصه‌گویی هستند). فیلم خوب با یک رمان پلیسی و معمایی فرق دارد. سینما می‌تواند از دل عادی ترین وجوه زندگی جلوه‌ای پر معنی و نگاهی عمیق و حتی متفاوت عرضه‌کند حتی بدون تعلیق و مچ‌گیری و غافلگیری. چرا راه دور برویم. مثال از ساخته‌های اولیه خود فرهادی رقص در غبار یا شهر زیبا. سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیSat, 09 Feb 2019 22:58:18 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/دربارهی-سریال-دانتون-ابی-yda1oljcxpajنسل ما احتمالاً‌ سریال‌بینی را با تب تند LOST و Prison Break و شاید ۲۴ شروع کرده‌باشد. هیچکدام از این سریال‌ها را ندیده‌ام (به جز دو سه قسمت به صورت اتفاقی یا در جمعی دوستانه) و هنوز هم رغبتی برای دیدنشان پیدا نکرده‌ام. مسلماً دیدن یک فیلم خوب یا یک مستند با پدر و مادر را به دیدن یک سریال با ۵ فصل و ده‌‌ها قسمت ترجیح می‌دادم؛ تا اینکه آنقدر نقد‌های جالب درباره‌ی دو سریال Downton Abbey و Black Mirror (که حتماً درباره این شاهکار دیگر انگلیسی هم خواهم نوشت) خواندم که ترک عادت کردیم و به گروه سریال‌بین‌ها اضافه شدیم.دانتون ابی یک سریال انگلیسی است. منظور زبان سریال نیست! این سریال یک محصول انگلیسی است. همان اندازه که یک ماشین آمریکایی با یک نمونه انگلیسی تفاوت‌های آشکار و پنهان زیادی دارد. در سبک،فرهنگ، شخصیت‌پردازی، حوصله و صبوری و … دانتون سریالی ساخت بریتانیا است. می شود گفت دانتون سریال دیالوگ‌هاست! سریال احساسات و روابط بین آدم‌ها که بر خلاف روال و روش مرسوم نمونه‌های آمریکایی، سر صبر و حوصله قصه‌اش را می‌گوید. به اندازه لازم برای شخصیت‌پردازی کارکترهای پرشمارش وقت می‌گذارد و روابط موجود بین آدم‌ها را صد در صد بر اساس دنیای خاکستری انسان‌ها روایت می‌کند. دیالوگ نویسی برای انبوه شخصیت‌های مجموعه در بالاترین سطح ممکن به نتیجه رسیده چنانکه اگر لحظه‌ای حواستان پرت شود مطمئناً دیالوگ یا حرف مهمی را از دست داده‌اید.کلید موفقیت دانتون در همین کیفیت پنهان موجود در تک تک دیالوگ‌ها، نگاه‌ها و روابط و احساسات انسان‌هاست. سریالی که نه اکشن است، نه ستاره‌‌های آنچنانی دارد، نه جذابیت‌ های سکسی و خشونت هالیوودی و نه جلوه‌های ویژه شگفت‌انگیزی. هر چه هست دقت در به ثمر رساندن کیفیت و محتوا در تمامی دقایق سریال است. با این اوصاف بعید نیست بسیاری در همان قسمت‌های اول سریال حوصله‌شان سر برود و بی‌خیال ادامه‌اش بشوند.داستان سریال حکایت دوره‌ای حدوداً ۱۵ ساله از سال‌های ابتدایی قرن بیستم است. دورانی که جهان درحال تحول است، نه تنها در پی دستاوردهای علمی و سرعت گرفتن ظهور امکانات جدید در زندگی، که با تغییرات جدی سنت‌ها و اصولی که شاید قرن‌ها به عنوان اصول تغییرناپذیر زندگی جوامع آن دوران پذیرفته شده بودند. این تعارض بهترین فرصت ممکن برای روایت داستان‌های بعضاً پیش پا افتاده اما پر معنا از زندگی مردمان آن روزگار را به دست می‌دهد. بیشتر از این از داستان سریال چیزی نمی‌شود گفت چرا که داستان دیگری ندارد. ماجرا بر سر روزگار سپری شده‌ی خاندانی اشرافی در جنوب جزیره است. الباقی دیگر بسته به ذائقه‌ی شماست که حوصله و استطاعت پیگیری ۴۵ دقیقه دیالوگ‌های درجه یک در قالب فرهنگ آن دوره‌ی بریتانیا را داشته باشید یا خیر! که به نظر من همه‌ی این صبوری و دقت با یک لحظه حضور مگی اسمیت در نقش کنتس گرانتام با آن دیالوگ‌های طنازانه و بازی درخشان پاداش می‌گیرد.دیدن دانتون ابی را به همه‌ی کسانی که از دیدن انبوه فیلم و سریال‌های حادثه محور و پر تعلیق و هیجان، سرسام و یا استرس گرفته اند پیشنهاد و حتی تجویز می‌کنم. برای ۴۵ دقیقه آن موبایل لعنتی را خاموش کنید، گروه‌های خاله زنک تلگرام و محتوای صد تا یه غازش را لفت بدهید، چند استکان چای بریزید و در کنار خانواده دانتون ابی ببینید.سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیFri, 02 Mar 2018 09:45:27 +0330https://virgool.ir/@siavashmirkhani/چرا-رفتی-چرا-برگشتی-چرا-نماندی-wghmvhtg2bwxبه شنیدن این سوال عادت کرده‌ام! از راننده‌ی تاکسی فرودگاه امام در اولین دقایق بازگشت به ایران در هر سفر گرفته تا دوست و همکار و آشنا، تقریباً همگی دو سوال دارند:- اینجا بهتره یا اونجا؟- شما چرا برگشتی؟خوب یا بد یه بخشی از زندگی ما صرف جواب دادن به این دو سوال شده. سوالاتی که معمولاً مقدمه‌ای هم دارد :- اینجا که دیگه جای زندگی نیست.- واقعاً‌ عجیبه که امکان زندگی در خارج را داشته باشی و برگردی ایران.مدت‌ها بود می‌خواستم در این باره مفصل بنویسم تا هرکس از دوست و آشنا و غریب چنین سوالاتی پرسید ارجاع بدهم به همین نوشته و دیگر تکرار مکررات نکنم. جدا از کسانی که با منظور و بی‌منظور این سوالات را می‌پرسند به گمانم برای آنها که بین ماندن و رفتن (چه اینجا و چه آنجا) مردد هستند هم مفید باشد.اگر به سوال اول بخواهم درست جواب بدهم باید گفت: این سوال از اساس سوال درستی نیست! یعنی چه که اینجا بهتر است یا آنجا؟! این سوال خودش انبوهی از سوالات را در جواب دارد: از چه لحاظ؟ برای چه آدم‌هایی؟ برای چه سن و سالی؟ برای کدام طبقه‌ی اجتماعی؟ برای کدام ریشه‌ی خانوادگی؟ برای کدام موقعیت اجتماعی و حرفه‌ای؟ برای چه مزاج و روحیه‌ای؟ برای کدام سطح از توانمندی اقتصادی؟ برای چه استعدادی؟ اگر پاپِی شوند که : کلاً! باید در جواب گفت : کلاً هیچ فرقی نمی‌کند! که معمولاً خواهند گفت: مگر میشود که هیچ فرقی نکند! آن‌وقت باید حالیش کنی که: باید اول سوالت را درست کنی!به طور کلی آدمیزاد در هرجای دنیا که روزگار بگذراند یک سری دغدغه‌های مشترک دارد. اول باید حداقل‌هایی برای زندگی‌اش فراهم کند. جایی و غذایی و رخت و لباسی. برای تامین ‌اینها شغل و حرفه‌ای لازم دارد یا خانواده‌ای که بدون نیاز به کارکردن آنها را برایش تامین‌کنند. دسته دوم که در همه جای دنیا تکلیفشان روشن است اما دسته اول طیف وسیعی را در بر می‌گیرد که آنها هم در کلیت شبیه به هم هستند. چند روز در هفته را باید روزانه حدود ۸ ساعت یا بیشتر کار کنند تا این نیازها را برطرف کنند و با دستاوردش اوقاتی را به دلخواه بگذرانند. ماحصل این کارکردن می‌تواند صرف گذراندن وقت در کنار خانواده و دوستان، تامین آنها و رفع مایحتاج زندگی باشد. اگر حالی و مالی هم بماند صرف تفریح و سفر و خوشگذرانی و در نهایت رسیدن به لذت‌های مادی و معنوی زندگی بشود. اینها کلیتش در هرجای دنیا که باشید ثابت است. پس فکر اینکه رفتن و ماندن و گذراندن در جایی دیگر معنایی متفاوت و کیفیت دیگری به زندگی می‌دهد از اساس اشتباه است.یکی از دلایل قاطع کسانی طرفدار نظریه «باید رفت» هستند این است که: بله! زندگی کلیتش همین است. اما زندگی داریم تا زندگی! زندگی آنجا کیفیت بالاتری دارد! منظور از آنجا کشورهای غربی اروپا، آمریکای شمالی و در نهایت استرالیاست. شخصاً کسی را ندیده‌ام که دوست داشته باشد مثلاً در شیلی الباقی عمر را بگذراند یا برای تحصیل و کار بلغارستان را انتخاب کند. جدا از تعریف کیفیت زندگی که هزاران سال است آدمیزاد درگیر و معطل به دست آمدن یک اتفاق نظر درباره‌ی آن است، این دوستان تجربه زندگی در آن جوامعی که کیفیت زندگی در آنجا را بالاتر می‌دانند را نداشته‌اند! یعنی یا شنیده‌اند، یا در فلان فیلم و سریال دیده‌اند یا در فیسبوک و اینستاگرام فلان نوه عمو و همسایه‌ی سابق به دست آورده‌اند یا از زبان راننده تاکسی شنیده‌اند و یا در بهترین حالت، بدون واسطه از شخصی که الان آنجا زندگی می‌کند به دست آورده‌اند. ایراد اول دقیقاً در همین جاست! زندگی چیزی است که باید انجامش داد. زندگی را نمی‌شود تعریف کرد. نمی‌شود خواند. نمی شود در استوری و لایو اینستاگرام پیدا کرد. فهمیدن زندگی - آن هم موضوع پیچیده‌ای به نام کیفیت زندگی - فقط نیازمند انجام دادن آن است. یعنی باید زندگی را زندگی کنی تا بفهمی کیفیت دارد یا نه! تازه اگر آنقدر خوش اقبال باشید که معیارها و فاکتورهای سنجش کیفیت زندگی‌تان را پیدا کرده باشید و آنها را بشناسید، وگرنه یک عمر بلاتکلیف این هستید که آیا چیزی که از زندگی می‌خواستید همین بود؟ و چه چیز بدتر از بلاتکلیفی آدم با خودش؟! پس تا خودتان در جایی زندگی نکرده‌اید، نظر چندان معتبری درباره کیفیت آن نمی‌توانید بدهید. کیفیت زندگی چیزی درونی است و کیست که از درونیات دیگری خبر داشته باشد؟!من امکان ماندن داشتم. مثل خیلی از هم نسلان و دوستان خودم. حتی زمانی با این نیت ایران را ترک کردم که برای همیشه در مملکت دیگری زندگی کنم. خانه‌ی پدری را در حد همین نوستالژی و یادش بخیر در ذهنم نگهدارم و آینده زندگی را در آن طرف دنیا بسازم. اکثر مهاجرت‌ها که با بهانه تحصیل آغاز می‌شود و البته خودش بهانه‌ای است برای ماندگاری بلند مدت در کشور‌های میزبان، بین سنین ۲۴ تا ۳۰ سال اتفاق می‌افتد. سن و سالی که هنوز در زندگی خانوادگی و حرفه‌ای ریشه نکرده‌ایم که پایبند کسی یا جایی باشیم. قدرت ریسک کردن بالاتر است و دلبستگی‌ها کمتر. من هم در همین دوره پایم به فرنگ باز شد. امکان تحصیل در مراکزی با صدها سال سابقه‌ی پرورش انسان‌های متخصص، دیدن و مقایسه و آموختن در مواجه با ملیت‌های مختلف و آشنایی با پیشرفت‌ها و دستاورد‌های تخصصی در هر زمینه‌ای فرصت بسیار با ارزشی است. فرصتی که برای هر کسی فراهم شود شایسته است بهترین استفاده از آن را بکند. نزدیک شدن به پایان دوره تحصیل برای آنهایی که به بهانه درس‌خواندن به غرب رفته‌اند دوره‌ای پر تنشی می‌شود. از معدود کسانی که با هدف یک دوره تحصیل از کشور خارج شده‌اند و با اتمام آن بلافاصله باز می‌گردند که بگذریم، این دوره شروع یک دوره کشمکش درونی و تلاش برای یافتن راهی برای ماندن در کشور میزبان است. اتفاقی که به طور معمول در مرز ۳۰ سالگی می‌افتد. از آنجایی که در کشورهای توسعه نیافته‌ای مانند مملکت ما، مهاجرت و در خارج زندگی‌کردن خودش دستاوردی حساب می‌شود، بازگشت از خارج هم مترادف ناتوانی و نتوانستن تعریف می‌شود که این خودش اول بدبختی است! اصل بر این است که هرکس بتواند می‌ماند و برنمی‌گردد! همین یک دلیل که اشاره شد مانع بزرگ روانی برای تصمیم‌گیری اکثریت قابل توجهی از مهاجرین به خارج از کشور است. ترس از ناتوان دیده‌شدن، استرس مواجه با دوستان و آشنایانی که در مملکت مانده‌اند و کار و زندگی خود را ادامه‌داده‌اند. متاسفانه از همین جا است که گروه قابل توجهی ماندن به هر قیمتی را به بازگشت ترجیح می‌دهند و امان از روزی که راه برگشتی برای خودت متصور نباشی. آنوقت خودت را قانع (بخوانید مجبور) می‌کنی که باید بمانی. هر چه باشد به مدد اینستاگرام و فیسبوک (حتی این اواخر لینکدین!) می‌شود تصویری موجه و مقبول از ظواهر زندگی در آنجا برای دوست و خانواده و همسایه در داخل ایران منعکس کرد. اما آنچه واقعیات درونی است می‌ماند برای خودت که چه بسا برای هیچ کسی بر ملا نمی‌کنی و باری ‌می‌شود برای به دوش کشیدن در تنهایی و مواجه با خود.آنچه به تجربه دیده‌ام، کسانی که این مرحله را بگذرانند دیگر شرایط چندان در اختیارشان نخواهد بود. اگر چند سال، ۴ یا ۵ سال، از زندگی‌تان در خارج بگذرد، به آنجا عادت می کنید، جدا از اینکه در ابتدا به نظرات خوب یا بد، زشت یا زیبا، دلفریب یا بی‌جاذبه جلوه کند. انسان عادت می کند و این عادت کردن زندگی را برایش ممکن. بنابراین بعد از۴ یا ۵ سال برگشت برایش سخت می‌شود. چون به آن جامعه به آن شرایط به آن فرهنگ به آن طرز رانندگی به آن آب و هوا به آن محیط عادت می کند، حتی خو می‌گیرد. از سوی دیگر روابط انسانی حول و حوش مکان شکل می گیرند، حتی در عصر اینترنت. وقتی در انگلیس هستید، روابطتان هم لاجرم در انگلیسی خواهد بود. دوستانتان هم. روابط کاری و شغلی‌تان هم. همه چیز و همه چیز. کندن از اینها هم سخت است. خصوصا برای کسانی که یک بار مهاجرت کرده‌اند و طعم رفتن و کندن را چشیده‌اند. سن و اقتضائات آن هم علیه برگشت به کشور کار میکند. باید این را هم به جد در نظر داشت. انگار که یک حد آستانه ای وجود دارد که از آن به بعد ماندن راحت‌تر و برگشتن سخت‌تر می‌شود. با مشاهدات من این حد آستانه حدود۵ سال است. کسانی که ۵ سال در انگلیس می مانند برگشتن واقعا برایشان خیلی سخت می‌شود. و هرچه از این بیشتر زمان بگذرد، سخت تر و سخت‌تر. همه چیز علیه برگشتن عمل می‌کند؛ سن، کار، روابط انسانی، کاهش قدرت ریسک پذیری، تحلیل رفتن توان ذهنی و جسمی و خلاصه همه چیز و همه چیز علیه برگشت به کشور خودت است. اینجا درست جایی است که بازی خطرناک ذهن آغاز می‌شود. بهانه گیری‌ها و انتقاد‌های کورکورانه به وضعیت داخلی مملکت. اینکه آزادی نیست، حجاب اجباری است، خفقان است، گرانی است، مردم در رنج و بدبختی زندگی می‌کنند، همیشه احتمال وقوع جنگ است و … اینها همه بهانه‌هایی است که هر چه بزرگ‌تر کنید و بیشتر به آن بپردازید، تلاشی است برای اقناع‌کردن خودتان که اگر مانده‌اید تصمیم درستی بوده! سوال اینجاست که اگر این دوستان توانایی به دست آوردن یک شغل مناسب و یا درآمد بالا و امکانات فراهم زندگی خوب به اضافه‌ی زندگی در کنار خانواده و فرصت دیدار دوستان و عزیزان خود را در داخل مملکت خودشان داشتند باز هم حجاب اجباری یا نبود آزادی بیان مانع بزرگی بر سر راه بازگشت آنها بود؟! آنها که تجربه زندگی در آنسوی مرزها را دارند گواهی خواهند داد که سطح استرس و فشار سیستماتیک زندگی حرفه‌ای و برنامه‌ریزی شده در آنجا قابل مقایسه با شرایط داخلی مملکت خودمان نیست. به دور از عقلانیت است که گروهی این همه فشار را به اضافه‌ی دشواری‌های زبان و برقرای ارتباط و عدم پذیرفته شدن در فرهنگ میزبان و همیشه اقلیت بودن و به چشم مهاجر دیده شدن و ده‌ها سختی دیگر را به جان بخرند تنها برای زندگی کردن در جایی که آزادی بیان وجود دارد و خطر جنگ نیست! این هموطنان کم کم شروع به فراهم آوردن شرایطی مشابه داخل برای خودشان در خارج می‌کنند. جمع‌های ایرانی، مهمانی‌های ایرانی، موسیقی و تفریحات ایرانی، غذا و رستوران‌های ایرانی، پیگیری صد در صد اخبار داخلی ایران، دیدن برنامه‌های‌ تلویزیون ایران، دروغگویی‌ها و دورویی‌های ایرانی، سو استفاده کردن و فریب دادن دولت میزبان آن هم به سبک ایرانی، برگزاری همه آیین‌های ملی و مذهبی به سبک ایرانی و …. آنچه از فرنگ برای این جماعت می‌ماند چند فروشگاه زنجیره‌ای و مرکز خرید و پیاده رو و پارک و مترو و ماشین و خانه قسطی و بطور خلاصه سخت افزار زندگی در آنجاست بی آنکه هیج دستاورد نرم‌افزاری نصیب‌شان شده باشد. اگر موی خود را بلوند می‌کنید و درخت کریسمس می‌گذارید و چشم کدوی هالووین را در می‌آورید ایرادی نیست اما آیا صادقانه و در خلوت خود دلتان برای یک چهارشنبه سوری در جمع خانواده و عزیزانتان در جایی که به آن تعلق دارید نمی‌‌لرزد؟! بدبختی آنجاست که آدمیزاد به خودش هم زیاد دروغ می‌گوید و متاسفانه زیاد هم باور می‌کند!دلیل دیگرم برای برگشتن، خانواده بود. بودن با خانواده، دیدنشان. در آغوش کشیدنشان. اینها چیزهایی نیست که از طریق واتس‌اپ و فیس‌تایم ممکن باشد. چیزهایی که نمی‌توانی با تمام وجود حس کنی وقتی دوری. و مگه تموم عمر چندتا بهاره؟ ما که نصف راه را هم رفته‌ایم. نصفش مانده که آن هم لذت بخش ترین لحظاتش با مادر و پدر بودن است. این را نباید کوچک گرفت. در دنیا اقوام معدودی این را شوخی می گیرند و مهاجرت می کنند! باید خیلی مراقب بود. رفتن، نبودن است. ماندن لزوما بودن نیست ولی از نبودن بهتر است. رفتن تجربه نکردن پیر شدن پدر و مادر است. رفتن جدا شدن از ریشه هاست. ممکن است این شعار به نظر بیاید. اما حتی اگر شعار هم باشد شعاری است که واقعیت عینی را در خود دارد. البته وقتی نزدیک هستی ضرورت این امر را شاید درک نکنی. ولی وقتی دور می شوی، قلبت فشرده می شود. نبضت تند تند می‌زند و تنت از ندیدن عزیزانت بیمار می شود حتی اگر این را نفهمی و ندانی. این همان ریشه‌ای است که باعث شده است بسیاری نروند. یا اگر می روند برگردند. بعضی می گویند اگر جنگ شود چه؟ جواب من واضح است. اگر جنگ شود قطعا و یقینا من می خواهم در کنار مادر و پدرم باشم تا در آن سوی دنیا. این زندگی که خانواده ات را رها کنی و آسوده در آنسوی دنیا لم بدهی و احوال زندگی عزیزانت را از بی بی سی و اینترنشنال پیگیری کنی برای من واقعی نیست. یک تظاهر مسخره‌است برای کسانی که اعتماد به نفس مواجه با گرفتاری درونی خود را ندارند.اگر اوضاع مملکت خراب است، یعنی اوضاع من و شما و خانواده و دوست و آشناهای ما خراب است. اگر بنا به درست کردن باشد تا ما درست نشویم مفهوم مملکت هم درست نمی‌شود. اگر شهامت و البته آگاهی وجود داشت، کتمان این واقعیت بسیار سخت می‌شد که خانه‌ی واقعی جایی است که دلت آنجاست! جایی که به قول شاملو : “چراغت آنجا می‌سوزد!” به هر دلیلی مجبور یا وادار به مهاجرت شده باشی، حرفی نیست، اما اگر راه برگشت یا روی برگشت نداری،‌ به سرزمینی که تا مغز استخوان دلتنگ کیفیت زندگی در آنجا هستی نگو "خراب شده!".به طور خلاصه اعتقاد دارم آدمیزاد هرجایی که برود دنیای خودش را با خود میبرد. محیط پیرامون اگر بتواند چیزی را عوض کند همان ظواهر است، درونیات جای دیگری ساخته می‌شود و از آنجایی که خوشحالی واقعی در درون آدم‌هاست، صرف زندگی در زیر آسمانی دیگری، برای آدم خوشحالی و خوشبختی نمی‌آورد. هم‌چنان تجربه زندگی و تحصیل در خارج از کشور را برای هر کسی که امکانش را دارد قویاً پیشنهاد می‌کنم. خصوصاً برای آموختن دانش و مهارت‌های حرفه‌ای و هر چه آموختنی دیگر است. نصیحت آخر به همه‌ی دوستانم در پایان این جور بحث‌ها این است که کیفیت زندگی را با کمیت‌ آن اشتباه نگیرید! کیفیت زندگی در درون شما ساخته می‌شود و توسط خودتان. آدمیزاد بالکل موجودی تنهاست. اول و آخرش خودت هستی و خودت و آنچه از درون به دنیای اطرافت نگاه می‌کنی. شوپنهاور تعبیر جالبی دارد از گرفتاری انسان‌ها، عقیده‌دارد تنهایی در واقع بودن با خود است و آنهایی که در مواجه با خود چیز در خوری برای عرضه به خود ندارند به هر کاری دست میزنند تا از این تنهایی و مواجهه بگریزند. حتی کم کم به خودشان دروغ می‌گویند تا با خودشان مواجه نشوند! مخلص کلام اینکه جای خوب برای زندگی جایی است که حال شما آنجا خوب باشد، درست تر بگویم جایی است که حال شما آنجا بهتر باشد! جایی که احساس تعلق وجود دارد. اگر به جایی که در آن زندگی می‌کنید احساس "تعلق" می‌‌کنید آنجا جای شماست، ولو قطب جنوب، ولو قعر جهنم. اما اگر احساس تعلق وجود نداشته باشد، آنچه می‌گویید و می‌کنید و می‌نمایید ، مُسَکن و سرپوشی‌ است بر رنج نهانی که می‌برید.مهاجرت نه خوب است نه بد!‌ حال بد و خوب ما است که مشخص می‌کند مهاجرت درست بوده یا غلط. از حال دلمان هم هیچ کس خبر ندارد الا خودمان.سیاوش میرخانیسیاوش میرخانیFri, 02 Mar 2018 08:35:35 +0330