https://virgool.ir/feed/@sharifdailyآخرین متن و حواشی دانشگاه صنعتی شریف از بزرگترین رسانه دانشگاهی کشورfa2026-11-10 20:35:38https://files.virgool.ir/upload/users/55844/avatar/tF54H9.jpghttps://virgool.ir/@sharifdailyhttps://virgool.ir/@sharifdaily/گفت-و-گو-با-دکتر-کیوان-محمدی-مدیر-دوره-های-کوآپ-و-کارآموزی-دانشکده-مهندسی-مکانیک-w19uepa7yw88تلاش و امیدمصاحبه کننده: سید محمد حسین میرهاشمی | ۰۳ مهندسی مکانیک شروع، پیشرفت و موفقیت شما در چه مقاطعی از مسیر شغلی‌تان اتفاق افتاد؟ در هر مرحله مهم‌ترین اتفاق یا تصمیمی که باعث شد وارد مرحله بعدی شوید چه بود؟پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست؛ اما به صورت منسجم می‌توان گفت مهم‌ترین مقطع و نقطه عطف مسیر حرفه‌ای من، دوران نگارش پروژه کارشناسی ارشد بود که استارت فعالیت‌های جدی و صنعتی من محسوب می‌شود. این پروژه ماهیتی صنعتی-پژوهشی داشت؛ یعنی علاوه بر جنبه‌های تحقیقاتی، شامل طراحی و ساخت یک محصول نیز بود. استاد راهنمای بنده در آن دوره، جناب آقای دکتر دورعلی بودند. این پروژه از نظر حجم و پیچیدگی، در زمره پروژه‌های بسیار سنگین و شاخص قرار داشت و شاید کمتر پروژه ارشدی با آن ابعاد یافت شود. من از این فرصت نهایت بهره را بردم و در طول دو سال، تمامی توان، تمرکز و وقت خود را معطوف به آن کردم. نتیجه این تلاش، تبدیل شدن به یک تجربه بسیار ارزشمند بود؛ چرا که در دل این پروژه، با حوزه‌های متنوعی نظیر الکترونیک، برنامه‌نویسی، فرآیندهای ساخت و کنترل آشنا شدم و مهم‌تر از همه، سازوکارهای تعامل با بازار را یاد گرفتم.پس از اتمام تحصیل، با تکیه بر این اندوخته ارزشمند، مسیر استخدام در شرکت‌ها و فعالیت کارمندی را انتخاب نکردم، بلکه به صورت مستقل اقدام به اخذ و اجرای پروژه‌های صنعتی نمودم و خوشبختانه جریان مستمری از پروژه‌ها به سمت من سرازیر شد. این نقطه، هم آغاز و هم نقطه عطف زندگی حرفه‌ای من بود. چه زمانی تصمیم گرفتید از مسیر کارمندی یا فعالیت علمی معمول، به سمت کارآفرینی بروید؟ دلیل این تصمیم را بیان کنید و بزرگترین چالش این مسیر چه بود؟روحیه ام  از ابتدا با محدودیت‌های فضای کارمندی سازگار نبود. تقریباً هیچ‌گاه در قالب یک کارمند فعالیت نکرده‌ام؛ حتی برای یک روز. ترجیح می‌دادم به صورت کاملاً مستقل عمل کنم؛ پروژه‌های کامل را تعریف و اجرا کنم و در صورت نیاز؛ از همکاران دیگر برای بخش‌هایی از کار کمک بگیرم.دلیل این تصمیم کاملاً درونی و شخصیتی بود. برخی افراد ترجیح می‌دهند در یک محیط آرام و از پیش تعریف‌شده به عنوان کارمند فعالیت کنند و از پذیرش ریسک‌های بزرگ خودداری می‌کنند؛ اما من دقیقاً در نقطه مقابل قرار داشتم. حتی امروز که هیئت علمی هستم، همچنان در قالب‌های معمول کارمندی نمی‌گنجم و برای پیشبرد امور، گاهی اوقات در روزهای تعطیل هم مشغول به کار هستم. در طول بحران‌ها و شرایط جنگی اخیر نیز فعالیت ما در دانشگاه متوقف نشد و تنها با الزام و اصرار حراست، محیط کار را ترک کردیم.در ابتدای مسیری که توضیح دادید، کدام مهارت‌ها بیشترین تأثیر را در پیشرفت شما داشتند و اگر بخواهید فقط سه مهارت را نام ببرید، کدام‌ها هستند؟جسارت! جسارت! جسارت!تمام! مهم‌ترین و کلیدی‌ترین مهارت، جسارت است. جسارت در اقدام و پذیرش ریسک. سایر مهارت‌های فنی و تخصصی در طول مسیر قابل یادگیری هستند و یک مهندس باید آن‌ها را فرا بگیرد، اما ستون اصلی موفقیت، جسارت، استقامت، محکم بودن و عدم عقب‌نشینی در برابر چالش‌ها است. فردی که شکست و عقب‌نشینی را به عنوان گزینه‌ای برای خود تعریف کرده باشد، هرگز به موفقیت‌های بزرگ دست نخواهد یافت.در اولین تجربه کاری‌تان چه چیزی را یاد گرفتید که بعداً برای‌تان بسیار مهم شد و تأثیر زیادی در آینده‌تان داشت؟اولین و مهم‌ترین دستاورد، شکستن سد ترس و باور به توانمندی بود. پیش از آن پروژه، به عنوان یک دانشجو، همواره این دغدغه را داشتم که آیا توانایی به سرانجام رساندن یک پروژه صنعتی را دارم؟ آیا میتوانم به خوبی تمومش کنم؟ این ترس با اجرای اولین پروژه شکسته شد و پس از آن، جسارت من برای پذیرش پروژه‌های بزرگ‌تر و پیچیده‌تر افزایش یافت.از نظر فنی نیز، درس بزرگی که گرفتم این بود که پروژه‌های صنعتی همواره مجموعه‌ای درهم‌تنیده از تخصص‌های مختلف هستند. یک پروژه، صرفاً سیالاتی یا مکانیکی نیست؛ بلکه شامل زیرسیستم‌های کنترلی، الکترونیکی، برنامه‌نویسی و فرآیندهای ساخت است. یک مهندس موفق باید این مهارت‌ها را به صورت یک مجموعه جامع و یک «جعبه‌ابزار قوی» در کنار هم پرورش دهد.در مسیر کاری‌تان تا به امروز، مهم‌ترین شکست‌تان چه بود و چه درسی از آن گرفتید؟مهم‌ترین شکست به یکی از پروژه هایم بازمی‌گردد؛ پروژه ای که با هدف طراحی و ساخت یک دستگاه های-‌تک (پیشرفته و لبه ی علم(به صورت پاورقی نوشته شود آقای ویراستار! حتما هم درج شود لطفا)) که نمونه داخلی نداشت و تنها چند کشور غربی آن را تولید می‌کردند، آغاز شد. ارزش این دستگاه حدود بیست هزار دلار بود و من دو سال زمان و انرژی صرف طراحی و ساخت آن کردم؛ محصول نیز از نظر کیفی بسیار عالی از آب درآمد. اما مشکل اینجا بود که پیش از آغاز، بازار هدف را به درستی تحلیل نکرده بودم. تمرکز صرف بر حل چالش‌های فنی باعث شده بود از واقعیت‌های بازار غافل شوم. پس از ساخت و هنگام عرضه، متوجه شدیم که تقاضا برای این محصول بسیار محدود است! در نهایت تنها ده دستگاه (معادل دویست هزار دلار فروش) به فروش رفت؛ با توجه به زحمتی که کشیدم، باید حداقل صد دستگاه تولید و فروخته می‌شد.درس ارزشمند این تجربه آن بود که از آن پس، در هر فعالیت فناورانه، استارتاپی یا صنعتی، نخستین گام را بر تحلیل دقیق بازار استوار کرده و اطمینان حاصل می‌کنم که محصول یا خدمت مورد نظر، کشش بازار  را دارد.وقتی که خودتان به عنوان استاد و کارآفرین، یک دانشجوی کم‌تجربه در حوزه صنعت را برای همکاری انتخاب می‌کنید؛ چه ویژگی‌هایی را مورد توجه قرار می‌دهید؟نخستین و مهم‌ترین معیار، مسئولیت‌پذیری است؛ به این معنا که دانشجو نسبت به وظایف محول‌شده تعهد کامل داشته باشد، با تمام توان برای آن وقت بگذارد و کار را نیمه‌کاره رها نکند.دومین معیار، سطح دانش تخصصی، عملکرد آکادمیک و سابقه موفق در پروژه‌های پیشین است.سومین و یکی از حیاتی‌ترین معیارها، سلامت کاری و اخلاق حرفه‌ای است. در برخی موارد، پروژه‌ای به دانشجو سپرده می‌شود و مسیر پیشرفت این پروژه بوسیله ما و دانشجو طی می‌شود. استاد نمی‌تواند در تمام جزئیات فنی درگیر شود، لذا دانشجو برای پیشرفت مسیر پروژه در آن حیطه ی خاص به تسلط می‌رسد. اما متأسفانه گاهی شاهد آن هستیم که پس از کسب دانش فنی، دانشجو مالکیت معنوی و اصول حرفه‌ای را نادیده گرفته و پروژه را به صورت مستقل به بازار ارائه می‌دهد. احترام به مالکیت معنوی و رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای، برای بنده از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.به نظر شما یک دانشجو از چه زمانی باید وارد بازار کار شود و در دوران دانشجویی چه تجربه‌هایی را کسب کند؟پیشنهادم این است که در مقطع کارشناسی، تمرکز اصلی دانشجو بر یادگیری عمیق و باکیفیت دروس دانشگاهی باشد تا پایه‌های علمی محکمی بنا شود. اما برای عدم فاصله‌گیری از فضای صنعت، لازم است تجربه کارآموزی را جدی بگیرد. استفاده از دوره‌هایی نظیر طرح «کوآپ» در دانشگاه شریف، که شامل دو دوره هفت‌ماهه (مجموعاً چهارده ماه تجربه صنعتی) است، فرصت بسیار ارزشمندی برای آشنایی دانشجو با ادبیات و محیط صنعت فراهم می‌کند. در نهایت، پروژه پایان‌نامه ارشد می‌تواند به عنوان نقطه عطف و سکوی پرتاب دانشجو به سمت موفقیت حرفه‌ای عمل کند.اگر یک دانشجوی مهندسی مکانیک بخواهد در طی پنج سال به یک نیروی کار حرفه‌ای تبدیل شود، چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟توصیه ام  این است که بدون کسب تجربه و مشورت با افراد متخصص، بی‌محابا وارد عمل نشود تا از اتلاف وقت و انرژی جلوگیری شود. یکی از مهم‌ترین اقدامات در دوران کارشناسی، تلاش برای «یادگیری عمیق و کاربردی» است.یادگیری عمیق به چه معناست؟ به عنوان مثال، در درس طراحی اجزا، استاد پروژه‌ای تعریف می‌کند. هدف استاد این است که دانشجو با چالش‌های واقعی درگیر شود و دید مهندسی پیدا کند. برخی دانشجویان این موضوع را جدی نمی‌گیرند و با اتکا به دیگران، پروژه را به هر طریقی تحویل می‌دهند؛ در نتیجه چیزی عایدشان نمی‌شود و مهارتی کسب نمی‌کنند. این پروژه‌ها فرصت‌های طلایی برای حرفه‌ای شدن هستند که متأسفانه گاهی به سادگی از دست می‌روند. پروژه‌های درسی را به عنوان مهم‌ترین بخش درس تلقی کنید و آن را فرصتی برای یادگیری و تجربه‌اندوزی بدانید.اگر بخواهید مسیری را برای دانشجویان پیشنهاد کنید که در طی این مسیر با کسب مهارت آماده ورود به بازار کار شده و به نیروی حرفه ای تبدیل شوند؛ چه مسیری را پیشنهاد میکنید؟مسئله اصلی برای فردی که میخواهد به بازار کار ایران ورود کند، مدیریت فردی، قدرت شخصیتی و مهارت‌های تعاملی است؛ اینکه چگونه با همکاران خود تعامل کنید، چگونه مسئولیت یک پروژه را بپذیرید و چگونه تعهدات را به درستی و در زمان مقرر به سرانجام برسانید.در محیط آکادمیک، ما به نظم و انجام به‌موقع امور عادت داریم؛ اما ورود به بازار کار و صنعت گاهی با چالش‌هایی نظیر بدقولی‌ها یا ناهماهنگی‌ها همراه است. یک کارفرما ممکن است از شما قیمت و پروپوزال بگیرد، اما هدف واقعی او واگذاری پروژه به شما نباشد. شما باید با کسب تجربه به درجه‌ای از تشخیص برسید که این موقعیت‌ها را به درستی تشخیص دهید و از صرف وقت بی‌مورد پرهیز کنید. برای موفقیت در صنعت ایران، تقویت این مهارت‌های فردی و تعاملی ضروری است.بسیاری از کارفرمایان ممکن است در تسویه‌حساب‌ها تأخیر داشته باشند، یا افرادی با ادبیات غیررسمی و تند باشند. شما باید توانایی مدیریت این شرایط را نیز داشته باشید تا تعامل سازنده‌ای شکل گیرد و پروژه را به سرانجام برسانید. در محیط دانشگاه، همه چیز ایده‌آل و بر اساس برنامه است؛ اما صنعت فضایی خشن‌تر، بی‌نظم‌تر و گاه با ادبیات متفاوت است.ادبیات آکادمیک را نمی‌توان عیناً به صنعت منتقل کرد. گاهی مشتری با ویژگی‌های خاصی مراجعه می‌کند و شما با تشخیص یک فرصت مناسب، باید اقدامات پیشروانه‌ای برای جلب رضایت او انجام دهید. در مقابل، گاهی مراجعه‌کننده صرفاً به دنبال استعلام قیمت است و قصد واقعی برای واگذاری کار ندارد؛ در این مواقع باید زمان کمتری اختصاص دهید. این مهارت‌ها، کلید اصلی اخذ پروژه‌های موفق است.به یاد دارم برای یک پروژه صنعتی، قیمتی را پیشنهاد دادم. طرف مقابل گفت که همان کار را با یک‌چهارم قیمت پیشنهادی من، به شخص دیگری واگذار می‌کند. هنر مهندس در این لحظه آن است که بتواند کیفیت، توانمندی و ارزش کار خود را به اثبات برساند و پروژه را با قیمت پیشنهادی خود اخذ کند. اگر نتوانید سطح کیفی کار خود را اثبات کنید، پروژه به دیگری واگذار می‌شود. اما من در نهایت توانستم آن پروژه را با قیمت خودم به دست آورم. این مهارت‌ها، پیش‌نیاز کار در صنعت ایران است.اولین برخورد شما با تفاوت ادبیات آکادمیک و صنعتی، و تفاوت ویژگی های این دو حوزه در چه زمانی اتفاق افتاد؟اولین برخورد جدی من با تفاوت‌های محیط آکادمیک و صنعت، در زمان اجرای پروژه ارشد رقم خورد. این پروژه صنعتی بود و من مستقیماً با فعالان صنعت درگیر شدم. به یاد دارم برای خرید یک سروو موتور به بازاری مراجعه کردم و با ادبیاتی رسمی و آکادمیک شروع به صحبت کردم. در مقابل، دیدم که فروشنده (صنعتگری که واردکننده سروو موتور و تجهیزات جانبی بود) با ادبیاتی کاملاً متفاوت و غیررسمی با همکاران خود صحبت می‌کرد. این فضا برای من دانشجو عجیب بود.به مرور زمان، درک کردم که برای پیشبرد کارها باید با این ادبیات نیز تعامل کنم. اگر می‌خواستیم با همان ادبیات آکادمیک پیش برویم، قطعاً موفق نمی‌شدیم. رفته‌رفته تا نیمه‌های شب در همان محیط مشغول به کار و تعامل شدم و با آن‌ها روابط دوستانه و حرفه‌ای شکل دادم. امروز پس از سال‌ها، ما همچنان روابط دوستانه و همکاری نزدیکی داریم و آن‌ها در پیشبرد کارهای صنعتی به من کمک مکینند و همچنین من هم به آنها کمک میکنم. باید وارد میدان صنعت شوید تا با ادبیات حاکم بر آن آشنا شوید و در صورت نیاز، بخشی از ادبیات خود را اصلاح کنید. فضای آکادمیک لزوماً پاسخگوی نیازهای صنعت نیست.پرسش نهم: شاید برخی دانشجویان در کسب این تجربه‌های ارزشمند سردرگم شوند؛ آیا این مهارت‌ها تنها از طریق ورود به بازار کار و کسب تجربه به دست می‌آیند یا روش‌های خاصی برای یادگیری وجود دارد؟قطعاً هر فردی که در کار خود جدیت داشته باشد و به دنبال یادگیری باشد، موفق خواهد شد. اما نکته‌ای که در خود من وجود داشت و شاید در بسیاری از دانشجویان کمتر دیده شود، استفاده از تجربیات دیگران است. اگر شخصی در مسیری تجربه‌ای کسب کرده است، باید از او مشورت گرفت؛ چرا که او چندین گام از شما جلوتر است.برای مثال، در پروژه‌ای که جنبه برقی داشت، از یکی از دانشجویان رشته برق دعوت کردم تا مباحث تخصصی را به صورت خصوصی به من آموزش دهد. پس از مدتی، میزان یادگیری من از منابع مختلف به حدی رسید که آن فرد برای رفع ابهامات خود از من سؤال می‌پرسید.  باید از تجربه افراد متخصص در هر زمینه بهره برد. من همواره این رویکرد را داشته‌ام؛ اگر تراشکاری در بازار مهارتی داشت، نزد او می‌رفتم، سؤال می‌پرسیدم و ارتباط دوستانه‌ای برقرار می‌کردم.باید بتوانید با فعالان صنعتی ارتباط سریع و مؤثری برقرار کنید: با خدمات تراشکاری، وایرکات، متخصصان طراحی بردهای الکترونیکی و واردکنندگان قطعات. من با تمامی این افراد ارتباط دوستانه و کاری برقرار کرده‌ام؛ چرا که روحیه تعامل و شبکه‌سازی، کلید موفقیت است.ایجاد ارتباط با چه کسانی؟ایجاد ارتباط با افراد فعال در عرصه صنعت. در محیط صنعت، زمانی که در یک حرفه با افراد روابط دوستانه برقرار می‌کنید، گاهی شما به آن‌ها پروژه می‌سپارید و گاهی آن‌ها کارهایی را که در تخصصشان نیست، به شما ارجاع می‌دهند. این اتفاق برای من بارها رخ داده است؛ چرا که شناخت متقابلی از توانایی‌های یکدیگر ایجاد شده است. شبکه‌ای از همکاران صنعتی شکل می‌گیرد و به مرور زمان، به عنوان فردی متخصص در آن حوزه (مثلاً پرینت سه‌بعدی) شناخته می‌شوید و پروژه‌ها به سمت شما هدایت می‌شوند. خلاصه اینکه، همواره در تلاش برای تشکیل شبکه‌ای از متخصصان و دوستان صنعتی باشید، نه روابطی که برای پیشرفت حرفه‌ای هیچ سودی ندارند.بجز مزایایی که درباره این روابط صمیمی با صنعتگران ذکر کردید، مزایای دیگری هم می‌توانید ذکر کنید یا اگر امکان دارد مثال ملموسی که برای خودتان اتفاق افتاده را بیان کنید؟باید بگویم که من با فردی دوست شده بودم، اما پس از مدتی روابط ما قطع شد تا اینکه روزی به صورت کاملاً اتفاقی او را در خیابان دیدم. پس از احوال‌پرسی، از او پرسیدم که در کدام مجموعه مشغول به کار است. سپس دستگاهی که به ذهنم می‌رسید در آن مجموعه کاربردی داشته باشد را مطرح کردم و از او خواستم تا با مدیران بالادستی خود در مورد نیاز آن مجموعه به این دستگاه صحبت کند. خلاصه اینکه، این ایده را به او منتقل کردم. پس از چند روز، او تماس گرفت و اعلام کرد که مجموعه آن‌ها به این دستگاه نیاز ندارد، اما در ساختمانی دیگر از مجموعه تحت نظارتشان، شخصی به دنبال این دستگاه است. ما جلسه‌ای برگزار کردیم، تست‌های متقابل انجام شد و در نهایت قرارداد ساخت دستگاه را منعقد کردیم و پروژه بسیار موفقی نیز بود.دقت کنید که هنر این است که از یک برخورد اتفاقی در خیابان و از یک آشنایی قدیمی، یک پروژه صنعتی موفق بیرون بکشید. ما باید فرصت‌ها را غنیمت بشماریم و نسبت به محیط اطراف هوشیار و شکارچی باشیم!چند سال پیش، در یک روز چهارشنبه عصر، به کارگاه مدل‌سازی رفتم تا سری به کارگاه و دانشجویان بزنم. دیدم فردی در حال خروج از کارگاه با ناراحتی است. از او پرسیدم که مشکل چیست. گفت فایلی را برای ساخت آورده اما همکاران می‌گویند امکان پرینت آن وجود ندارد. از او خواستم فایل را ارائه دهد و گفتم ما اینجا محدودیتی نداریم. بچه‌های کارگاه را فراخواندم تا فایل را بررسی کنند. فایل ارسالی دارای پیچیدگی‌های خاصی بود و به دلیل حجم کار، بچه‌ها فرصت کافی برای اصلاح آن نداشتند. از او پرسیدم این کار را تا چه زمانی نیاز دارد. گفت: «من این قطعه را یک‌شنبه صبح برای یک نمایشگاه نیاز دارم.» با مدیرعامل شرکت تماس گرفتم و از او فایل سه‌بعدی دیگری خواستم که مشکل کمتری داشته باشد. فایل جدید بسیار مناسب‌تر بود. تغییرات جزئی اعمال شد و آماده ساخت گردید. کار ساخت با توجه به تعطیلی پایان هفته، از عصر چهارشنبه آغاز شد و تا صبح یک‌شنبه (پیش از نمایشگاه) به پایان رسید. کارفرما به قدری از کیفیت، سرعت و مشتری‌مداری ما رضایت داشت که مبلغی بیش از ارزش اولیه را پرداخت کرد. همیشه باید فرصت‌ها را غنیمت شمرد.اگر به ابتدای مسیر خود بازگردید، چه کاری را زودتر انجام می‌دادید و چه کاری را انجام نمی‌دادید؟وقتی دانشجوی دکترا بودم، پروژه صنعتی بسیار سنگین و پرمنفعتی به من پیشنهاد شد. من در دوراهی پذیرش یا رد آن قرار داشتم. در حالی که به سمت پذیرش این موضوع و قبول کردن پروژه میرفتم، به طور کاملاً اتفاقی آقای دکتر دورعلی را در دانشکده دیدم. ایشان احوالم را جویا شده  و در مورد مسائل کاری و درسی من پرسیدند؛ من موضوع را با ایشان در میان گذاشتم. ایشان گفتند: «محمدی! این کار را نکن. وظیفه اصلی تو در این مقطع، اتمام دکتری با کیفیت است. اگر درگیر این پروژه شوی، تحصیلات دکتری‌ات را از دست خواهی داد و پس از آن، فرصت دیگری برای جبران نخواهی داشت.»این جمله برای من همچون یک تلنگر جدی بود و مرا از تصمیم‌ام منصرف کرد. پس از آن، تمرکز کامل خود را بر تدوین پایان‌نامه دکتری گذاشتم و در طول دو تا سه سال، آن را با کیفیت مطلوب به پایان رساندم. امروز با خود می‌اندیشم که چه قدر خوش شانس بودم؛ چقدر لطف و عنایت الهی شامل حال من شد که آن روز دکتر دورعلی را دیدم و نصیحت ایشان را پذیرفتم. بسیاری از افراد ممکن است وسوسه کسب درآمد لحظه‌ای شوند و این توصیه‌ها را نادیده بگیرند، اما خوشبختانه من با گوش سپردن به سخن یک فرد باتجربه‌تر، توانستم مسیر تحصیلی‌ام را به درستی به پایان برسانم. اگر آن تصمیم را می‌گرفتم، امروز ناچار بودم به این پرسش شما این‌گونه پاسخ دهم که پروژه‌ای را پذیرفتم که تحصیلات دکتری‌ام را به خطر انداخت و نتوانستم موفق شوم.چه کاری بود که باید انجام می‌دادید و ندادید؟ما غالباً تمام تمرکز خود را بر روی ابعاد صنعتی، فنی و کاری زندگی معطوف می‌کنیم و گاهی از سایر ابعاد زندگی غافل می‌شویم که پشیمانی به بار می‌آورد. جوانی که موفق به تأسیس یک شرکت خوب شده اما زندگی خانوادگی مطلوبی ندارد، در واقع یک‌بعدی رشد کرده است. ما باید تمامی ابعاد زندگی خود را به صورت متوازن پرورش دهیم.زندگی نباید یک‌بعدی باشد, به طوری که در آن حرفه و کار عالی باشد اما زندگی شخصی آسیب ببیند. هنر یک فرد قوی آن است که هم در زندگی شخصی و هم در زندگی حرفه‌ای موفق باشد. به نظر من، جامعیت و تعادل، مهم‌تر از رشد تک‌بعدی است.من با دانشجویان بسیاری در ارتباط هستم و به صحبت‌های آنان گوش می‌دهم. آنچه بیشتریافته‌ام این است که افرادی که در زندگی رویکردی تک‌بعدی داشته‌اند، گاهی با مشکلات جدی مواجه شده‌اند. ما باید هم‌زمان به تقویت بُعد درسی، بُعد صنعتی، بُعد شخصیتی و مهم‌تر از همه بُعد معنوی خود بپردازیم. هیچ انسانی بدون معنویت، معنا نمی‌یابد. این معنویت می‌تواند برگرفته از تعالیم اسلامی، مسیحیت یا هر مکتب الهی دیگری باشد. آنچه مهم است، نیروی معنویت و روح بزرگ است که انسان را در برابر سختی‌ها و چالش‌ها قوی نگه می‌دارد.اگر تنها بر بخش کاری و حرفه‌ای تمرکز کنیم و از ابعاد شخصیتی، اجتماعی و خانوادگی غافل شویم، قطعاً در آینده پشیمان خواهیم شد و در مواجهه با مشکلات جدی، توانایی ایستادگی نخواهیم داشت.فردی که از صبح شنبه تا غروب جمعه درگیر مشغله‌های ذهنی و کاری است و فرصتی برای آرامش روح خود ندارد، به تدریج دچار فرسودگی خواهد شد.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 31 Oct 2026 13:16:39 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/گفت-وگو-با-دکتر-علی-خادمی-استاد-فیزیک-دانشگاه-صنعتی-شریف-hrri2qzavx5vاز دانش فیزیک تا جعبه‌ابزار مهارت؛ مسیر ورود به بازار کارمصاحبه کننده: علی وثوقی | ۴۰۳ فیزیکگرایش‌های مختلف فیزیک چه فرصت‌های شغلی‌ای دارند؟خب، بسم‌الله الرحمن الرحیم. تشکر می‌کنم برای انجام مصاحبه. ایده و سؤالش، سؤال خوبی است؛ چون حالا توضیح می‌دم، یکمی فضا نسبت به اون فضای قدیمی، هم در دنیا، هم در کشور ما عوض شده و خوبه که بچه‌ها این دید رو داشته باشن، مخصوصاً از ابتدا.خب، فیزیک می‌دونید گرایش‌های خیلی متنوعی داره. البته من طبعاً روی اون گرایشی که خودم هستم، که مادهٔ چگال تجربی است، و اینکه بازار کارش چطور باشه، بیشتر مسلطم، قطعاً. در مورد اون، اطلاعاتم هم به‌روزتره؛ ولی سعی می‌کنم هر جایی که می‌دونم، اطلاعات رو بدم.خب، شما می‌دونید که ما مثلاً یک گرایش، حالا از گرایش خودم شروع کنم، مادهٔ چگال داریم. در واقع، قبلاً به حالت جامد معروف بود و چون از بلور جامد مواد شروع شد، بعد چون پلیمرها و مواد زیستی و در واقع یه جور بایوفیزیک هم بهش اضافه شد، به مادهٔ چگال معروف شد. این در مورد خواص مواد و مثلاً خواص رسانش الکتریکی، گرمایی و این‌ها بحث داره و پایه‌گذار خیلی چیزها شد. مثلاً ترانزیستور رو اولین بار فیزیک‌دان‌های حالت جامد ساختند.حالا از این بخوام شروع کنم، در واقع هر تحولی هم که ما توی الکترونیک یا چیزهای جدیدی غیر از الکترونیک داریم، مثلاً فرض کنید شما به‌جای بار الکترون، اسپینش بخواد اطلاعات منتقل کنه، اسپینترونیک و ولی‌ترونیک، چیزهای مختلفی که هست؛ حالا واژه‌ها رو خیلی توضیح ندیم، شاید چون وقت کمه. مثلاً الکترونیک توپولوژیکی، الکترونیک توی سطح اتمی، یعنی شما قطعات الکترونیکی توی سطح اتمی داشته باشید، اینا همه به فیزیک برمی‌گرده.هم در سطح دنیا و هم در واقع تا حدی تو ایران، افرادی که می‌خوان توی تحقیق و توسعهٔ خیلی جاها کار کنند، فیزیک‌خونده هستند. البته در سطح تحقیقات و تحقیق و توسعه، رشته‌های مختلف خیلی به هم نزدیک می‌شن. عملاً شما می‌بینید که تو دانشکده‌های مختلف، کارهای مختلف می‌کنن.حالا غیر از این بحث‌های الکترونیک و شاخه‌های مرتبط با اون، که شاخه‌های جدیدتر و این‌ها رو داشته باشه، یه بُعدش هم به بحث‌های جدیدی مثل رایانش کوانتومی، اطلاعات کوانتومی و این‌ها می‌رسه.من حالا همهٔ اینا رو وصل کنم به بازار کار. تو کشورمون شروع شده و الان شرکت‌هایی هستند که تلاش می‌کنند تو حوزهٔ مثلاً رایانش کوانتومی، فناوری‌های کوانتومی کار کنن. شرکت‌هایی هستند که تلاش می‌کنند تو حوزهٔ افزارهای الکترونیک و این‌ها کار کنند.همهٔ این‌ها، حالا این رو من شاید جلوتر، اگر دارم جلو می‌پرم می‌تونید بهم بگید، یه مقدار به مهارت‌ها ربط داره. یعنی فقط رشتهٔ شما نیست؛ مهارت‌هایی که کسب می‌کنید و توانایی‌هایی که دارید هم ربط داره. یعنی همه‌جای دنیا، از جمله ایران، اون شرکت فقط نگاه نمی‌کنه که رشتهٔ شما چیه. البته طبعاً رشتهٔ شما اهمیت داره، ولی شما ممکنه یه فیزیک‌خونده‌ای باشید که، نمی‌دونم، هوش مصنوعی خوب بلدید، با الکترونیکی که مربوط به اون کارتون هست واردید، کارهای مثلاً مربوط به لایه‌نشانی و این‌ها، کارهایی که در اتاق تمیز هست رو واردید؛ خب، شما رو می‌گیره. یا یه مهندس برق باشه که این رو وارد باشه.فیزیکی البته یک حُسنی داره که در واقع اون پایه‌ها رو برای خیلی از فناوری‌های جدید که تو لبهٔ دانش هستند، خیلی بهتر بلده؛ ولی خب، تو رشته‌های دیگه هم می‌تونن کار کنن.بنابراین، این مادهٔ چگال یه بُعد خیلی وسیع داره، چون خیلی به دنیای امروز ما وابسته است. یعنی خیلی از قطعاتی که تو موبایل و لپ‌تاپتون هم دارید، پایه‌هاش به این برمی‌گرده و بعد هم اگه می‌خواین توسعه بدید، به اون ربط پیدا می‌کنه.از اون طرف، حالا مثلاً شاخهٔ اپتیک داریم که اون هم کاربردهای مختلفی داره، جاهای مختلف. مثلاً یه بُعدی که هر دو، یعنی مادهٔ چگال و اپتیک، توش مهم می‌شن، همین رایانش کوانتومیه. الان یکی از تلاش‌هایی که هم تو کشور ما و هم جای دیگه می‌شه، توی بحث رایانش کوانتومی در مادهٔ چگال، مثلاً کیوبیت‌های ابررسانا هستند که فرایندهاش به مادهٔ چگال ربط دارند: مادهٔ ابررسانا پیدا کنید، بسازیدش، اتصال بدید، اندازه‌گیری کنید.ولی اون طرف هم مثلاً یه سری موادی هستند، مثل الماس یا چیزهای دیگه، که نقص‌هایی دارند. بعد شما می‌تونید کیوبیت تو دمای اتاق داشته باشید که با نور، در واقع، کار کنه. البته اون هم یه بُعدش باز به مادهٔ چگال برمی‌گرده، چون با یه ماده سر و کار داری دیگه؛ اون ماده، در واقع، خاصیتش.اپتیک هم، خب، کارهایی که شما با نور انجام می‌دی، فیبر نوری و حالا قطعات رو بسازی، اینا کاربرد دارند. هر جای دیگه‌ای هم که با اپتیک سر و کار دارید، خب طبعاً کاربرد داره؛ ابزارهای اپتیکی باشه، مثلاً آشکارسازها، حسگرها. اینا البته یه بُعدش به ماده مربوط می‌شه، اما خیلی جاها استفاده می‌کنیم. شما ممکنه یه دوربینی بخواهید بسازید، تو جاهای مختلف، عکس‌برداری عادی تا نظامی، نمی‌دونم، تا پزشکی؛ اینا کاربرد داره. فیزیک پزشکی این وسط میاد؛ حالا چه تو مادهٔ چگال، چه تو اپتیک.شاخه‌های دیگه‌ای هم داریم که اونا یه کمی، حالا اگه بخوام این بحث رو ببندم، خیلی باز کردم، ببخشید، بیش از حد فکر کنم پراکنده شد؛ مثلاً اخترفیزیک، کیهان‌شناسی، ذرات، این‌ها تا یه حدودی ممکنه یه مقداری انتزاعی باشند، ولی اون‌ها هم کاربردهای خاص خودشون رو دارند و شما ممکنه توی دانش‌های مختلف بخواید استفاده کنید. حالا در دنیای آینده مخصوصاً، مثلاً شتاب‌دهنده‌هایی بسازید که کاربرد خاصی داشته باشه.غیر از اون، گرایش‌هایی هست که ما مثلاً تو دانشکده نداریم و الان هم گهگاه جدا شده؛ مثلاً هواشناسی، زمین‌شناسی. ولی خب، اینا در واقع پایه‌شون از فیزیک هست و کاربردهاشون هم تقریباً توی جاهای مختلف واضحه.باز اگه بخوایم، حالا نمی‌دونم، الان بریم بیشتر وارد بازار کار بشیم؟فرصت‌های شغلی فارغ‌التحصیلان فیزیک در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا چه تفاوتی دارند؟اگر با اون دید نگاه کنیم که من فکر می‌کنم بازار کار به‌هرحال مهارت‌محوره، شما مهارت رو کسب کنید، حتی حالا لیسانس یا پایان کارشناسی ارشد، شاید یه مقدار بهتر باشه، ولی خود کارشناسی هم می‌تونه کافی باشه. یعنی دانشجوی فیزیکی باشه که کارشناسی گرفته باشه و خیلی مهارت‌ها رو کسب کرده باشه و بتونه بره همین جاهایی که می‌گم شاغل بشه.حالا مثلاً مهارت‌ها رو بذاریم مثال بزنم. شما یک چیزی داری که خیلی تو جاهای مختلف کاربرد داره، بهش می‌گن لایه‌نشانی. مثلاً شما لایه‌های نازک یه چیزی رو بنشونید. این از پوشش دادن، نمی‌دونم، قاشق و چنگال کاربرد داره تا آینهٔ تلسکوپ رو پوشش بدی. حالا اینا دقت‌های مختلف داره دیگه؛ یه جایی مثلاً یه پوشش خیلی سفت‌وسخت، خیلی زمخت، خیلی غیردقیق کافیه؛ یه جایی نه.این دانش رو ممکنه یه دانشجوی کارشناسی فیزیک هم کسب کنه. البته معمولاً این‌جور دانش‌ها با یه پروژه‌ای تو کارشناسی ارشد کسب می‌شه؛ ولی اگر اون دانشجو اون مهارت رو کسب کنه، می‌تونه وارد بشه.یه چیزی هم که تو دنیا، حالا حداقل تا یک زمانی، خیلی خوب بود، این بود که فیزیک‌دان‌ها، مخصوصاً اونایی که با داده کار می‌کنن، آدم‌هایی هستن که با علم داده و کار کردن با داده‌های بزرگ راحتن و این به درد جاهای مالی و این‌ها می‌خوره. البته من صادقانه نمی‌دونم الان بانک، مثلاً تو ایران، فرض کنید یه فیزیک‌خونده رو استخدام می‌کنه یا نه؛ ولی مهارت‌هایی داره که به درد مؤسسات مالی می‌خوره. جاهای دیگه که شما با داده‌های بزرگ سر و کار دارین، حالا می‌خواین تحلیل بکنید، تو بورس، نمی‌دونم، فلان جاها، به درد می‌خوره.ولی یکمی این سؤال که می‌پرسید آیا کارشناسی می‌تونه، این بستگی داره. ممکنه یه پروژه‌ای برداره در کارشناسی که به این برسه. حالا احتمالاً شانس اینا تو کارشناسی ارشد بیشتر می‌شه، ولی اینا الزاماً چیزهایی نیست که شما بخوای دکترا بگیری؛ چون دکترا می‌ری، خب، یه تحقیق خیلی خاصی می‌کنی. بستگی داره اون مهارت‌ها رو کسب بکنی.من مثلاً در خارج از کشور، خیلی از افرادی که فیزیک خونده بودن، می‌رفتن وال‌استریت کار می‌کردن و با علم داده سر و کار داشتند. این قسمت لایه‌نشانی و این‌ها، خیلی کارهای صنعتی و کارهای تحقیقاتی، تحقیقاتی به معنای تحقیق و توسعه، یا کارهای مختلفی که می‌خواد انجام بشه، کاربرد داره.حالا شرکت‌های مختلف هستند، خوشبختانه در ایران، دنبال اینن که مثلاً افزارهای مختلف بسازن، آشکارساز بسازن، آشکارساز نوری بسازن، حسگر بسازن. مثلاً حسگری باشه که یه گازی رو تشخیص بده، یه ماده رو تشخیص بده، یه چیزی بسازن که به درد فیزیک پزشکی بخوره. حالا اینا، مثلاً نانوفناوری و این‌ها هم خیلی کمک می‌کنه. این بسته به اینکه دانشجو کجا باشه و چه مهارت‌هایی کسب کرده باشه، داره.اگر با دید خوبی رفته باشه، توی کارشناسی یه مقدار سخته، ولی تو کارشناسی ارشد می‌تونه در واقع اون مهارت‌ها رو داشته باشه و جاهایی جذب بشه. خب، منتها باید دیدش بیش از اینکه «من یک سری درس رو پاس کردم»، این باشه که یه جعبه‌ابزاری رو فراهم کرده. حالا هم حتی شما بخواید تحقیق کنید، اون جعبه‌ابزار مهمه، هم بخوای بری کار.یه جعبه‌ابزاری؛ من آچارهای مختلف رو یاد می‌گیرم و برمی‌دارم. مثلاً می‌رم با کدنویسی، هوش مصنوعی آشنا می‌شم، می‌رم با الکترونیک آشنا می‌شم. این الکترونیک ممکنه، خب، شما می‌گی برای مهندسی برق طبیعی‌تره، ولی من به شما می‌گم که نه، الزاماً. این بسته به کاریه که شما می‌کنید.شما ممکنه یه پروژه‌ای داشته باشید در کارشناسی، کارشناسی ارشد، که مثلاً داده بخونی از یه دستگاه الکترونیکی و شما به‌عنوان یه فیزیکی خیلی بهتر وارد بشید؛ بستگی داره. همین‌جور مثلاً مهارت‌هایی که مربوط می‌شه به اتاق تمیز و این‌هایی که شما توش افزارها می‌سازید.مجموعه‌ای است که معمولاً تعداد ذرات و فشار و رطوبت توش کنترل‌شده هست. این‌ها کارهای خاصی هست که مثلاً تو الکترونیک خیلی پیشرفته و این‌ها کاربرد داره.جمع‌بندی کنم. مهارت‌هایی که من توصیه‌ام هست افراد داشته باشند، کلاً مهارت‌هایی که خود افراد به‌طور طبیعی می‌تونن ببینن: خب، بحث‌هایی که مربوط به کامپیوتر، کد زدن، هوش مصنوعی و اینا هست، مفیده. بحث‌هایی که مربوط به سخت‌افزار و در واقع الکترونیک، آشنایی با مدار و اینا هست، مفیده. بحث‌هایی که مربوط به کار تو اتاق تمیز، لایه‌نشانی و اینا هستش، مفیده. وسایل نانوفناوری مفیده.در واقع، حالا شما ممکنه یه چیز خاصی هم باشه، مثلاً می‌خوای بری سلول خورشیدی کار کنی؛ خب، طبعاً کار توی آزمایشگاه خاصی مفیده. آشنایی با علم مواد، شیمی، اینا مفیده و بچه‌ها اگه سعی کنن این ابزارها رو کسب کنن، راه هم هست.البته در خارج از کشور، مثلاً یک رشته‌هایی بود؛ من در دانشگاه بریتیش کلمبیا درس خوندم، این رشته بود به اسم مهندسی فیزیک که بچه‌ها خیلی مهارت‌های عملیاتی رو با هم یاد می‌گرفتن و خیلی بازار کار خوبی هم داشتن. این شرکت‌ها ترجیح می‌دادن اون‌ها رو به‌عنوان مهندس بگیرن.ما شاید یکم ضعف داریم، ولی بچه‌ها اگر خودشون مهارت‌های مختلف کسب کنند، بازار کاری هست و الان شرکت‌هایی هستند که بچه‌های فیزیک رو می‌گیرن. حالا حتی در سطح دکترا بعضی‌هاشون می‌گیرن، چون به تخصصشون نیاز دارند.روزنامه شریفروزنامه شریفFri, 30 Oct 2026 11:48:55 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/گفت-وگو-با-دکتر-علیرضا-بهرامپور-ـ-هیئت-علمی-دانشکدهٔ-فیزیک-دانشگاه-صنعتی-شریف-zbce04opgdbkمصاحبه‌کننده: محسن رسا | ارشد فیزیک ۹۶سلام‌علیکم. خیلی ممنون از اینکه این وقت رو به من دادین.بسم‌الله الرحمن الرحیم. حالا اجازه بدین که بحث رو با یه شوخی شروع کنیم. یه وقتی که دانشجو بودیم و خلاصه خیلی جوون، با بقیهٔ هم‌کلاسی‌ها شوخی می‌کردیم؛ می‌گفتیم که ریاضیات زبان علمه.شما اگر که ریاضی ندونی، معنیش اینه که نمی‌تونی حرف بزنی، زبان نداری یا نمی‌تونی حرف بقیه رو بفهمی. فیزیک نگاهش به طبیعته؛ سعی می‌کنه طبیعت رو، خلاصه، براش ساختار ریاضی درست کنه و تا حتی‌الامکان بفهمه، ولی توانش خیلی محدوده. اون موقع شوخی می‌کردیم، می‌گفتیم که تو فیزیک ما تا دو تا ذره رو بلدیم حل کنیم؛ بیش از دو تا ذره، دستامونو می‌بریم بالا و خلاصه یا به تقریب و اختلال و روش‌های دیگه متوسل می‌شیم، یا اینکه می‌سپاریمش به شیمی‌دون‌ها. می‌گیم: «می‌ریم تو آزمایشگاه، شما با آزمایش بررسی کنید.» خیلی هم پیچیده‌تر می‌شد، می‌سپردیمش به بیولوژیست‌ها؛ می‌گفتیم بیولوژیست‌ها برن تو آزمایشگاه و راجع بهش حرف بزنن. البته این به‌عنوان یه شوخیه.بنابراین، فیزیک سعی می‌کنه طبیعت رو مدل‌سازی کنه. با استفاده از این مدل‌سازی، خب، کاربردهای وسیعی رو درمیاره که اونا شاخه‌های مهندسی رو تشکیل می‌دن. یعنی شما مثلاً فرض کنید دینامیک، استاتیک، خلاصه شاخه‌های مهندسی مکانیک.شما توی درس‌هایی مثل مکانیک تحلیلی ۱ و ۲، مکانیک کلاسیک، اونجا فرمول‌بندی رو می‌بینی؛ ولی یادمون باشه، فقط فرمول‌بندی رو می‌بینیم. کاربردهای عمیق مهندسیش رو اونجا خیلی بهش پرداخته نمی‌شه، ولی توی دانشجو این پتانسیل رو به وجود میاره که بتونه هر جا لازم بود، وارد کاربرد هم بشه. چرا؟ چون زیرساخت ساخته شده.در مورد مثلاً الکترونیک و مخابرات و اینا هم درس‌هایی مثل الکترومغناطیس، الکترودینامیک، اینا زیرساخت رو فراهم می‌کنند. موقعی که به کاربرد اینا می‌رسیم، می‌شه شاخه‌های مهندسی برق و الکترونیک و اینا. خلاصه اگر که نگاه کنیم، شما از فیزیک سراغ زیرساخت‌ها رو داری؛ می‌تونی سراغ همهٔ شاخه‌های مهندسی بری.به‌علاوه، و مهم‌تر از همهٔ اینا، اینه که شما توسعهٔ فناوری‌ها رو توی دنیا ببینید؛ محورش فی‌الواقع علوم پایه بوده، نه کاربردها. یعنی کاربردها از علوم پایه خلق شدند. به‌عنوان مثال، شما موقعی که به کامپیوتر نگاه می‌کنی، ریاضیات، جبر بول، ریاضیات گسسته و الکترونیک که خود الکترونیک زادهٔ فیزیک حالت جامده، اینا مهندسی کامپیوتر و سخت‌افزار و نرم‌افزار رو ساخته‌اند. پایه‌هاش اینجاست، ولی موقعی که توسعه پیدا می‌کنه، خیلی وسیع می‌شه.اینکه گفتم کسی که فیزیک خونده می‌تونه وارد همهٔ شاخه‌ها بشه، همهٔ شاخه‌ها رو با هم واقعاً غیرممکنه؛ ولی زیرساخت رو داره که تو هر کدوم از این شاخه‌های خاص، تو دورهٔ فوق‌لیسانس و دکترا وارد بشه یا حتی تو کار وارد بشه.بنابراین، برعکس اون چیزی که از زمان ما، یعنی زمانی که خود من دانشجو بودم، می‌گفتن، و شاید دلیل اینکه من از اول فیزیک نرفتم، تا آخر هم نرفتم، این بود که می‌گفتن: «آقا، فیزیک به درد کار معلمی می‌خوره؛ هیچ کار دیگه‌ای از عهده‌ش برنمیاد.»در حالی که شما اگه بخواید عامل توسعه توی کشور بشید، لازمه‌ش علوم پایه است؛ فیزیک، ریاضی، شیمی، بیولوژی و خلاصه همهٔ علوم پایه. شما اگه اینجا رو، خلاصه، بهش خیلی نپردازید، فقط بری به کاربردهای شاخه‌های مهندسی بپردازی، اونجا توسعهٔ کشور با مشکل جدی مواجه می‌شه. توسعه با علوم پایه است که، خلاصه، اون فضای لازم رو شاید در شأن این مسئله، کشور بهش نپرداخته؛ باید بپردازیم.بنابراین، شما اگه می‌خوای یک کار بنیادی بکنی، یه توسعهٔ جدی انجام بدی، ضرورت داره که به‌خصوص به ریاضی، فیزیک و همهٔ علوم پایه بپردازیم. این رو حتی شاخه‌های مهندسی هم به‌خوبی می‌دونن و شما نگاه می‌کنی، موقعی که به مراحل دکترا و حتی کارشناسی ارشد توی علوم مهندسی می‌رسن، برگشتن به سرشاخه‌ها که علوم پایه باشه.تو خیلی از گرایش‌های مهندسی برق، شما نمی‌تونی با فیزیک تفکیک بکنی. چرا؟ چون مثلاً توسعهٔ حتی ادوات نیمه‌هادی به فیزیک مادهٔ چگال قوی نیاز داره. یعنی شما می‌بینی که موقعی که می‌رسیم به مراحل دکترا تو زمینهٔ الکترونیک، مادهٔ چگال رو بیشتر بهش می‌پردازند. اون بالا، شاخه‌های مهندسی و شاخه‌های فیزیک رو از همدیگه نمی‌تونید تفکیک کنید؛ اینا به‌شدت درهم‌آمیخته‌اند.البته بعضی جاهای فیزیک این‌جوری نیستند. مثلاً شما توی کیهان‌شناسی، شاید کیهان‌شناسی به‌خودی‌خود جایی به درد مهندسی نخوره، ولی اونجا هم کیهان‌شناس‌ها، مثلاً برای توسعهٔ دوربین‌هایی که بتونن بیرون جو رو خوب ببینن، رفتن سراغ تلسکوپ‌هایی که با نور تطبیقی، به‌اصطلاح، ساخته می‌شن.دوربین‌های با نور تطبیقی به‌شدت به مهندسی هم کمک می‌کنند. یعنی حتی شاخه‌های خیلی انتزاعی فیزیک و ریاضی، این‌ها ممکنه امروز شما کاربردی براشون نبینی، ولی حتماً فردایی وجود داره که به‌شدت کاربردی‌اند. بنابراین، به لحاظ اصولی، شاخه‌های علوم پایه اساس زیرساخت توسعهٔ کشور هستند.حالا اینکه ما چه‌جوری برنامه‌ریزی بکنیم و چه‌جوری از اینا بهره بگیریم، این بستگی به شیوهٔ آموزش اون توی دانشگاه و برنامه‌های توسعهٔ کشور داره. امیدوارم سؤال رو جواب داده باشم.در همین راستا، دربارهٔ کار و گرایش‌ها هم برای بچه‌ها بفرمایید. بسیار ممنون.مسیر شغلی خیلی ربطی به رشته‌ای که انتخاب کردین نداره. می‌گم، خود من، خب می‌دونی، لیسانسم، فوق‌لیسانسم، الکترونیک و مخابرات توی همین دانشگاه صنعتی شریف؛ دکترام هم ریاضی توی دانشگاه شهید باهنر کرمان. ولی تقریباً ۵۰ ساله که دارم کار فیزیک می‌کنم. علاقهٔ جدی‌ام فیزیک و ریاضی بود، ولی به دلیل همین جو که فیزیک نمی‌تونه کاری غیر از معلمی بکنه، خلاصه رفتم سراغ رشته‌های مهندسی. برگردم، حتماً می‌رم فیزیک و، خلاصه، حالا اگه خواستم ریاضی، ریاضیات؛ حتی ریاضیات محض.همون‌جوری که گفتم، توسعهٔ فناوری در کل دنیا با علوم پایه است. مکانیک کوانتومی، مثل بقیهٔ علوم پایه که به وجود اومد، توی دو مرحله در توسعهٔ فناوری نقش بازی کرد. یکی توی انقلاب اول فناوری، بهش می‌گن، که توی انرژی، در راکتورهای اتمی نقش بازی کرد.توی الکترونیک، ببخشید، فیزیک حالت جامد، توی توسعهٔ الکترونیک جامد نقش بازی کرد که الان همهٔ دنیا رو به خودش گرفته. یعنی شما تقریباً هیچ گوشهٔ زندگیتون رو نمی‌تونین نگاه کنین که توش الکترونیک حالت جامد راه پیدا نکرده باشه. توی لیزر، ساخت لیزر، نقش اساسی بازی کرد کوانتوم، که اونجا هم تقریباً شما هیچ جای زندگیتون نمی‌تونین ببینین که لیزر نقش نداشته باشه.و دستگاهی مثل تصویربرداری تشدید مغناطیسی هسته‌ای و اینا که اینا تو انقلاب اول، دنیا رو دگرگون کرد. یعنی اون چیزی که شما امروز، فیبر نوری و غیره، اینکه امروز می‌بینی همهٔ دنیا به هم وصله و ظرفیت تقریباً نامتناهی تو مخابرات ایجاد شده، ناشی از همین توسعهٔ فیزیک حالت جامد و کوانتوم نور بوده دیگه. خود فیزیک حالت جامد، خب، بچهٔ کوانتومه.اخیراً، یعنی حدود مثلاً شاید ۳۰، ۴۰ سالیه که اصول موضوعهٔ مکانیک کوانتومی مورد توجه فناوران قرار گرفته. امروزه این بازار تند تبلیغاتی که وجود داره، روی اینه که خود اصول موضوعهٔ مکانیک کوانتومی بیان توی فناوری‌هایی مثل رمزنگاری، رمزگشایی، حسگری و زیست‌شناسی و اینا اثر بگذارند.به‌اصطلاح، با صحبت‌های آقای فاینمن، کامپیوترهای کوانتومی مطرح شدند و به دنبال اون، بحث شکستن رمزهای خیلی قوی مخابراتی توسط کامپیوترهای کوانتومی مطرح شد. بعد از این بحث، یه چیز پیش اومد که: «خیلی خب، من با همین ابزار کوانتوم بیام رمزنگاری کنم که با کامپیوتر کوانتومی و بقیهٔ کامپیوترها قابل شکست نباشه.» مخابرات کوانتومی مطرح شد.و خلاصه، حسگرهای فوق‌دقیق که توی مرزی که بیشتر از اون طبیعت به ما اجازه نمی‌ده، توسط فناوری‌های کوانتومی مطرح شده، و شناخت زیست و موجودات زنده توسط اینا، خب، راهگشاهایی بودند که علوم پایه باعث‌وبانیشون بوده و کوانتوم به‌خصوص باعث‌وبانیشون بوده.و خب، تقریباً اغلبشون به مراحل بلوغ، حداقل به‌طور تجاری و اینا، نرسیدند، مگر بحث حسگری و اینا. جای کار تحقیقات بنیادی وسیع دارند، به‌علاوهٔ کار صنعتی. همه فرصت‌های شغلی‌ست برای فیزیک‌دون‌هایی که می‌رن سراغ کوانتوم.و یه نکتهٔ مهم باید بگم: شما تو هر شاخه از علم قوی باشید، نگران فرصت شغلی نباید باشی، علی‌رغم دوران هوش مصنوعی. شما حتی اگر یه ادیب، کسی که تحصیلات ادبیات خوبی رو داره، عالی داره، حتماً آدم شاخصی خواهد شد. و تو فیزیک و ریاضی هم دقیقاً همینه؛ یعنی شما اگر خوب، به‌اصطلاح، فیزیک رو یاد بگیری، زمین نمی‌مونی.خواهش می‌کنم. تمام. روزنامه شریفروزنامه شریفFri, 30 Oct 2026 11:30:08 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/گفت-وگو-با-محمدحسین-نادری-دربارهٔ-تحصیل-و-مسیرهای-شغلی-رشتهٔ-فیزیک-arrixjkgsiwoسلام و عرض ادب. امیدوارم حالتان خوب باشد و برنامه‌ای که در پیش دارید، موفقیت‌آمیز باشد و به اهداف خوبی برسد.من محمدحسین نادری هستم؛ ورودی سال ۱۳۹۹ کارشناسی فیزیک دانشگاه صنعتی شریف. در دوران کارشناسی، دورهٔ فرعی یا ماینور ریاضی را هم گذراندم. همچنین، ورودی سال ۱۴۰۳ کارشناسی ارشد فیزیک و سال ۱۴۰۴ دکتری فیزیک همین دانشگاه هستم.۱. مسیر تحصیلی و حرفه‌ای شما در رشتهٔ فیزیک چگونه شکل گرفت؟دوران دبیرستان را در مدرسهٔ تیزهوشان شهید قدوسی قم گذراندم. پدرم طلبه هستند و خودم هم قصد داشتم وارد حوزهٔ علمیه شوم؛ اما در عین حال، علاقهٔ شدیدی به فیزیک داشتم. سالی که کنکور دادیم، نخستین سال برگزاری کنکور در دوران کرونا بود.حوالی عید همان سال، با پدرم دربارهٔ انتخاب مسیر تحصیلی صحبت کردم. یکی از نکاتی که مطرح شد این بود که در خانوادهٔ ما افراد طلبه حضور داشتند و من می‌توانستم در کنار تحصیل دانشگاهی، مثلاً در تابستان‌ها، دروس حوزوی را هم دنبال کنم. اما برای یادگیری پیشرفتهٔ رشته‌ای مانند فیزیک و رسیدن به مدارج بالای علمی، لازم بود وارد دانشگاه شوم؛ چون در خانواده‌مان فیزیک‌دانی نبود که بتوانم این مسیر را با کمک او پیش ببرم.در نهایت تصمیم گرفتم برای ورود به رشتهٔ فیزیک اقدام کنم. آن زمان حدود چهار ماه تا کنکور باقی مانده بود که با تأخیر دوماههٔ کنکور به‌دلیل کرونا، این فرصت به شش ماه رسید. نهایتاً در رشتهٔ فیزیک دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شدم.بخشی از علاقهٔ من به فیزیک، ریشه در فضای اجتماعی دوران کودکی‌ام داشت. برای مثال، بحث انرژی هسته‌ای مطرح بود و من تصور می‌کردم مسیر دستیابی به چنین توانمندی‌هایی از فیزیک می‌گذرد. این فکر در ذهنم شکل گرفته بود که اگر کشوری بخواهد قدرتمند شود، باید علم و دانش داشته باشد و صرفاً با پول نمی‌توان کشوری را قوی کرد. این برداشت‌ها، با همان نگاه محدود دوران کودکی، به‌تدریج به علاقهٔ من به فیزیک تبدیل شدند.بعدها نیز برای ورود به دوره‌های ارشد و دکتری از مسیر پذیرش بدون آزمون استفاده کردم و دغدغهٔ خاصی برای کنکور نداشتم. علاقه‌ام به فیزیک آن‌قدر جدی شده بود که حتی به رشته‌های مهندسی با بازار کار پررونق‌تر هم فکر نمی‌کردم.چه اتفاق‌ها، تجربه‌ها یا تصمیم‌هایی باعث شدند فیزیک را انتخاب کنید و تا مقطع دکتری ادامه دهید؟علاقهٔ من از ابتدا یک علاقهٔ علمی بود و چندان دغدغهٔ کار و شغل نداشتم. البته، همان‌طور که در ادامه توضیح خواهم داد، امروز فرصت‌های شغلی این رشته متنوع‌تر شده‌اند.هنوز در ذهن بسیاری از مردم این تصور وجود دارد که نهایت مسیر شغلی یک دانش‌آموختهٔ علوم پایه، چه در ریاضی و چه در فیزیک، عضویت در هیئت علمی دانشگاه است. اما به نظر من، این تصور دست‌کم در چهار پنج سال اخیر، در خود ایران هم شکسته شده است. کسی که مسیر تحصیل در فیزیک را ادامه دهد، با فرصت‌هایی روبه‌رو می‌شود که لزوماً برای عموم مردم شناخته‌شده نیستند.در طول این مسیر، نگاهتان به آیندهٔ تحصیلی و شغلی این رشته چه تغییراتی کرده است؟در ابتدا تصور می‌کردم آیندهٔ شغلی این رشته، عمدتاً به عضویت در هیئت علمی یا تدریس فیزیک محدود می‌شود. خودم هم به هیئت علمی شدن، داشتن دانشجو و پژوهش دربارهٔ مسائل علمی علاقه داشتم؛ بنابراین همان آینده‌ای را که برای این رشته متصور بودم، دوست داشتم.اما اکنون در مؤسسهٔ مهندسی کوانتوم و فناوری‌های فوتونیک دانشگاه صنعتی شریف فعالیت می‌کنم. فعالیت این مجموعه در چارچوب سیاست‌ها و راهبردهای کشور در حوزهٔ کوانتوم و ساختارهای مرتبط با شورای عالی انقلاب فرهنگی دنبال می‌شود. در این حوزه پژوهشگر جذب می‌کنند و یکی از اصلی‌ترین گروه‌های مورد توجه، دانشجویان فیزیک هستند؛ چون مکانیک کوانتومی را به‌صورت عمیق و بنیادی می‌آموزند.دانشجویان فیزیک، مکانیک کوانتومی ۱ و ۲ را در دورهٔ کارشناسی و مکانیک کوانتومی پیشرفته را در دورهٔ ارشد می‌گذرانند. علاوه بر این، درس‌هایی مانند اطلاعات کوانتومی، مخابرات کوانتومی، محاسبات کوانتومی و سیستم‌های کوانتومی باز نیز در دانشکده ارائه می‌شوند.در رشته‌های مهندسی هم درس‌هایی مانند ادوات حالت جامد یا مخابرات کوانتومی وجود دارند، اما معمولاً نگاه به آن‌ها بیشتر مهندسی و کاربردی است. از نظر من، شناخت بنیادی یک علم می‌تواند زمینهٔ شکل‌گیری ایده‌هایی را فراهم کند که به تولید فناوری جدید منجر می‌شوند. کسی که علم را از پایه آموخته، می‌تواند فراتر از استفاده از یک ابزار برای حل مسئله‌ای مشخص فکر کند.این ظرفیت در دانشکدهٔ فیزیک شکل می‌گیرد: دانشجو می‌تواند ایده بدهد و برای ادوات کلاسیک، نمونه‌های کوانتومی با دقت بالاتر و کاربردهای تازه طراحی کند.اکنون می‌بینم که فرصت‌های شغلی متعددی با درآمدهای قابل مقایسه با رشته‌های مهندسی ایجاد شده‌اند. شما همان فعالیت‌های متداول در علوم پایه، مانند پژوهش، مطالعهٔ مقاله، کار آزمایشگاهی و فعالیت تجربی را انجام می‌دهید، اما مجموعه‌هایی هستند که برای این کار هزینه می‌کنند و از نتایج آن بهره می‌برند.گسترش علوم و اهمیت کارهای میان‌رشته‌ای نیز در این موضوع نقش دارد. برای مثال، در زیست‌شناسی کوانتومی می‌توان یک سیستم زیستی را با استفاده از مفاهیم مکانیک کوانتومی مدل‌سازی و مطالعه کرد. در برخی حوزه‌ها، فاصلهٔ میان پژوهش و تبدیل نتیجه به محصول بسیار کوتاه شده و ممکن است به چند ماه برسد.نمونهٔ دیگر، حسگرهای کوانتومی هستند. با استفاده از مفاهیمی که در مکانیک کوانتومی یاد می‌گیریم، می‌توان حسگرهایی ساخت که میدان مغناطیسی را در مقیاس فمتوتسلا، یعنی ۱۰ به توان منفی ۱۵ تسلا، اندازه بگیرند. چنین نمونه‌هایی نشان می‌دهند که چگونه مفاهیم بنیادی فیزیک می‌توانند به فناوری تبدیل شوند.۲. به نظر شما، یک فارغ‌التحصیل فیزیک چه مسیرهای شغلی متفاوتی پیش رو دارد؟نخستین مسیر، همان مسیر متداول پژوهش و فعالیت دانشگاهی است. در این مسیر، می‌توان دو نوع موقعیت را در نظر گرفت: یکی عضویت در هیئت علمی دانشگاه که تدریس و پژوهش را در بر می‌گیرد؛ دیگری فعالیت در مؤسسه‌های پژوهشی، مانند مؤسسه‌های ماکس پلانک یا پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، یعنی IPM، که معمولاً تعهدات آموزشی کمتری دارند و تمرکزشان بیشتر بر پژوهش، انتشار مقاله و پیشرفت علمی است.این مسیر نسبتاً شناخته‌شده است، اما دو گزینهٔ دیگر هم وجود دارند که می‌خواهم بر آن‌ها تأکید کنم؛ چون ممکن است دانشجویان کمتر درباره‌شان شنیده باشند.مسیر دوم، ورود به صنعت و رشته‌های مهندسی است. شما می‌توانید کارشناسی و حتی کارشناسی ارشد را در علوم پایه بگذرانید و سپس در مقطع دکتری وارد رشته‌ای مانند مهندسی برق یا مهندسی کامپیوتر شوید. در این صورت، با نگاهی بنیادی، عمیق و ایده‌محور وارد آن حوزه می‌شوید.بسیاری از شاخه‌های مهندسی ریشه در فیزیک دارند و هرکدام بخشی از آن را به محصول، فناوری یا صنعت تبدیل می‌کنند. وقتی شناختی جامع از فیزیک داشته باشید، می‌توانید ایده‌هایی را از شاخه‌های دیگر وارد یک حوزهٔ مشخص مهندسی کنید. به نظر من، همین پشتوانهٔ علوم پایه می‌تواند در فرایند جذب نیرو در شرکت‌های مهندسی و فناورانه یک مزیت باشد.ممکن است مهارت فنی لازم برای انجام یک فعالیت مشخص را، به‌ویژه با کمک ابزارهای هوش مصنوعی، در سه چهار ماه یاد بگیرید؛ اما پشتوانهٔ بنیادی و توانایی ایده‌پردازی چیزی است که در طول زمان شکل می‌گیرد و برای شرکت‌های صنعتی اهمیت دارد.مزیت دیگر این مسیر، فرصتی است که برای انتخاب حوزهٔ کاری در اختیار دارید. در چهار سال کارشناسی و دو سال ارشد می‌توانید شاخه‌های مختلف فیزیک را بشناسید و سپس، اگر به مهندسی مکانیک، برق یا حوزه‌ای دیگر علاقه داشتید، مسیر دکتری و فعالیت حرفه‌ای خود را در آن زمینه ادامه دهید.به نظر من، پیمودن مسیر معکوس دشوارتر است؛ یعنی کسی که کارشناسی مهندسی خوانده، اگر بخواهد در ارشد یا دکتری وارد علوم پایه شود، باید برای ساختن آن چارچوب بنیادی زمان زیادی صرف کند. از مقطع ارشد به بعد، بخش زیادی از زمان صرف مطالعهٔ مقاله و پژوهش می‌شود و فرصت کتاب‌خواندن گسترده، مانند دورهٔ کارشناسی، کمتر است.مسیر سوم، فعالیت در شرکت‌هایی است که برای ایده‌پردازی و توسعهٔ فناوری به دانش‌آموختگان علوم پایه نیاز دارند. امروز کارهای میان‌رشته‌ای بسیار گسترش یافته‌اند؛ برای مثال، بیوفیزیک و بیوشیمی حوزه‌هایی هستند که احتمالاً نامشان را زیاد شنیده‌اید.برای توضیح روند تحول علم، می‌توان از تصویری شبیه یک نمودار سینوسی استفاده کرد: علم ابتدا شاخه‌شاخه می‌شود و گسترش پیدا می‌کند؛ سپس افرادی با نگاه جامع، ارتباط میان شاخه‌ها را پیدا می‌کنند و آن‌ها را در چارچوب‌های مشترک گرد هم می‌آورند. بعد دوباره شاخه‌های تازه‌ای شکل می‌گیرند. این نوع قبض و بسط را می‌توان در تاریخ علم دنبال کرد.به نظر من، اکنون در دوره‌ای هستیم که علوم بسیار گسترش یافته‌اند و افراد دارای نگاه جامع می‌توانند نقش مهمی داشته باشند. بعضی شرکت‌ها دانش‌آموختگان علوم پایه را برای تولید ایده و پیش‌بردن آن تا آستانهٔ توسعهٔ مهندسی جذب می‌کنند؛ سپس ادامهٔ کار به تیم‌های مهندسی سپرده می‌شود.برای مثال، شرکت بهیار صنعت در اصفهان در حوزه‌های مختلفی فعالیت دارد و نمی‌توان آن را صرفاً یک شرکت تجهیزات پزشکی یا هوافضایی دانست. این شرکت پروژهٔ جت هفت‌نفره داشته و در زمینهٔ ساخت دستگاه ام‌آر‌آی و تخت‌های پیشرفتهٔ پزشکی ایرانی هم فعالیت کرده است.حدود سال دوم کارشناسی، یعنی سه چهار سال پیش، از آنجا بازدید کردم. در آن زمان، مجموعه حدود ۵۰۰ نفر نیروی انسانی داشت که نزدیک به ۹۰ نفرشان از رشته‌های علوم پایه، از جمله فیزیک، شیمی و ریاضی بودند. این افراد در زمینه‌هایی مانند مدل‌سازی و مطالعات فیزیکی کار می‌کردند.چنین شرکت‌هایی، هم در ایران و هم در خارج از کشور، گسترش یافته‌اند. شما در این مجموعه‌ها ایده را شکل می‌دهید، آن را تا مراحل نزدیک به توسعهٔ مهندسی پیش می‌برید و سپس به مهندسان می‌سپارید.این مسیر، حد واسط دو مسیر قبلی است: نه فعالیتی کاملاً نظری است و نه مستلزم آن است که به‌طور کامل وارد یک رشتهٔ مهندسی شوید؛ بلکه ترکیبی از کار نظری و فعالیت فناورانه است.علاوه بر کار دانشگاهی، دانشجوی فیزیک در چه صنایع، شرکت‌ها و حوزه‌هایی می‌تواند فعالیت کند؟همان‌طور که توضیح دادم، دو مسیر اصلی دیگر وجود دارد: یکی ورود به یک حوزهٔ مهندسی و فعالیت تخصصی در آن، با اتکا به پشتوانهٔ علوم پایه؛ دیگری همکاری با شرکت‌های فناورانه در جایگاه پژوهشگر، مدل‌ساز یا ایده‌پرداز.در مسیر دوم، فرد همچنان از دانش بنیادی خود استفاده می‌کند و در شکل‌گیری فناوری و نزدیک‌کردن ایده به محصول نقش دارد.کدام فرصت‌ها در ایران و خارج از کشور جدی‌تر هستند و تفاوت این مسیرها چیست؟یکی از حوزه‌های مهم این روزها، مهندسی کوانتوم است که دانش‌آموختگان علوم پایه، به‌ویژه فیزیک، می‌توانند وارد آن شوند. از هوش مصنوعی و فناوری‌های کوانتومی به‌عنوان حوزه‌های تعیین‌کنندهٔ آینده یاد می‌شود.برای درک اهمیت این موضوع، باید کمی با کاربردهای آن آشنا شد. برای مثال، حسگرهای کوانتومی می‌توانند اندازه‌گیری‌های بسیار دقیقی از گرانش زمین انجام دهند. با استفاده از این داده‌ها می‌توان دربارهٔ ساختارهای زیرسطحی زمین و منابعی مانند نفت یا ذخایر معدنی اطلاعات به دست آورد. این قابلیت، اهمیت راهبردی زیادی دارد.در حوزهٔ محاسبات و اطلاعات کوانتومی هم بحث امنیت مطرح است. در توضیح اهمیت این فناوری، به این نکته اشاره می‌کنم که ساخت رایانه‌های کوانتومی با حدود هزار تا دو هزار کیوبیت می‌تواند امنیت سامانه‌های بانکی و کشورها را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند. منظورم این است که فناوری کوانتومی صرفاً یک موضوع دانشگاهی نیست و ابعاد راهبردی دارد.اخیراً یکی از دانشجویان رشتهٔ ما را دیدم که با وجود رزومهٔ خوب، برای پذیرش در برخی موقعیت‌های مهندسی کوانتوم در فرانسه با مشکل روبه‌رو شده بود؛ چون در موقعیت‌هایی که دنبال می‌کرد، تابعیت فرانسوی شرط بود. حوزه‌هایی مانند اپتیک کوانتومی و محاسبات کوانتومی در بعضی کشورها حساس تلقی می‌شوند و ممکن است پذیرش در برخی پروژه‌ها یا موقعیت‌ها محدودیت داشته باشد.در ایران هم شرکت‌ها و مجموعه‌هایی در زمینهٔ مهندسی کوانتوم تأسیس شده‌اند و سیاست‌گذاری‌ها به‌سمت جدی‌گرفتن این فناوری رفته است. برای پژوهش در این حوزه هزینه می‌شود و از پژوهشگران حمایت می‌کنند. خود من هم در همین زمینه فعالیت دارم.منظورم از فرصت‌هایی که در چند سال اخیر شکل گرفته‌اند، به‌طور خاص همین فناوری‌های کوانتومی است. برای شناخت دقیق‌تر این حوزه، می‌توانید با دکتر بهرام‌پور که در این زمینه تجربه و جایگاه علمی بالایی دارند، گفت‌وگو کنید.۳. در مسیر تحصیلی و پژوهشی خود، کدام مهارت‌ها بیشترین تأثیر را در پیشرفتتان داشته‌اند؟پیش از پاسخ به مهارت‌های متداول، می‌خواهم به موضوع فلسفه اشاره کنم؛ چون بسیاری از دانشجویان فیزیک، به‌خصوص علاقه‌مندان به کار نظری، به آن گرایش پیدا می‌کنند.به نظر من، دانشجوی کارشناسی فیزیک باید ابتدا در خود فیزیک عمیق شود و اگر به فلسفه علاقه دارد، در دورهٔ ارشد یا دکتری به‌صورت جدی‌تر به آن بپردازد. برداشت من از دیدگاه افرادی مانند دکتر گلشنی و برخی بزرگان فیزیک این است که ورود به مباحث فلسفی بدون پشتوانهٔ علمی کافی، ممکن است به بحث‌های کم‌محتوا منجر شود. با این حال، فلسفه را ابزاری مهم و مورد نیاز برای علوم پایه می‌دانم.اما در میان مهارت‌هایی که احتمالاً بیشتر مدنظر شماست، در درجهٔ اول بر اخلاق و صداقت علمی تأکید می‌کنم. بارها از دوستانی که برای ادامهٔ تحصیل در خارج اقدام کرده‌اند شنیده‌ام که مصاحبه‌کننده، علاوه بر دانش علمی، به این توجه می‌کند که فرد چقدر صادق است و آیا خودش را بیش از آنچه هست نشان می‌دهد یا نه.آدم باید آن‌قدر از نظر علمی و شخصیتی پخته باشد که نیازی به بزرگ‌نمایی توانایی‌های خود احساس نکند. به نظر من، اخلاق و مسائل مرتبط با آن از مهم‌ترین عوامل پیشرفت در محیط‌های علمی هستند.پس از آن، دو مهارت مهم دیگر، تسلط به زبان انگلیسی و توانایی استفاده از هوش مصنوعی‌اند. به‌ویژه زبان انگلیسی در دورهٔ کارشناسی اهمیت زیادی دارد. بهتر است دانشجو بتواند کتاب‌های خود را به زبان اصلی بخواند.تسلط به زبان انگلیسی، سطح علمی و میزان یادگیری یک دانشجوی فیزیک را تغییر می‌دهد؛ چه بخواهد در خود فیزیک ادامه دهد و چه قصد ورود به مهندسی را داشته باشد. در ترم‌های دوم و سوم، ممکن است ترجمه‌های فارسی مناسبی برای بعضی کتاب‌ها وجود داشته باشد و تفاوت زیادی احساس نشود؛ اما وقتی به مطالعهٔ منابع تخصصی و مقاله‌های روز می‌رسید، بدون توانایی خواندن روان انگلیسی با محدودیت جدی روبه‌رو می‌شوید.حتی در سطح مکانیک کوانتومی ۱ و ۲ نیز، در کنار کتاب‌های ترجمه‌شده، منابع بسیار خوبی وجود دارند که ترجمهٔ فارسی ندارند.مهارت دیگر، کارکردن با هوش مصنوعی و یادگیری با کمک آن است. بعضی استادان، هم‌زمان با فراگیرشدن این ابزارها در یکی دو سال اخیر، شیوهٔ تدریس خود را تغییر داده‌اند.برای مثال، در کلاس‌های دکتر رضوان در دانشکدهٔ ریاضی، استفاده از هوش مصنوعی باعث شده است حجم یادگیری در هر هفته بسیار بیشتر شود؛ به‌طوری‌که از نظر من، گاهی مطالبی که در دو جلسه دنبال می‌شوند، با محتوای یک درس شانزده‌هفته‌ای قابل مقایسه‌اند.هوش مصنوعی می‌تواند به جست‌وجوی هدفمند کمک کند و مطالبی را پیش روی شما بگذارد که دقیقاً به پرسشتان مربوط‌اند. در شیوهٔ معمول مطالعه، ممکن است مقاله‌ای را بخوانید و دو هفته بعد فقط بخش محدودی از آن، یعنی همان مطالب مورد نیاز، در ذهنتان باقی مانده باشد. این ابزارها کمک می‌کنند زودتر به آن بخش مرتبط برسید.در دوران کارشناسی ما، هوش مصنوعی هنوز به این شکل فراگیر نشده بود. گاهی زمان زیادی را صرف مطالبی می‌کردیم و بعد متوجه می‌شدیم که برای مسئلهٔ ما مناسب نیستند و باید سراغ منبع دیگری برویم. به نظر من، استفادهٔ درست از هوش مصنوعی می‌تواند سرعت پیشرفت را در زمانی مشابه، حتی چندین برابر کند. بنابراین، یادگرفتن روش استفاده از آن، خودش یک مهارت مهم است.اگر بخواهید فقط سه مهارت را نام ببرید که یک دانشجوی فیزیک باید در کنار دانش تخصصی خود تقویت کند، چه مواردی را انتخاب می‌کنید و چرا؟سه موردی که انتخاب می‌کنم، اخلاق و صداقت علمی، زبان انگلیسی و توانایی استفادهٔ مؤثر از هوش مصنوعی هستند. البته اهمیت اخلاق را آن‌قدر زیاد می‌دانم که قرارگرفتن آن در کنار دو مهارت دیگر، شاید بزرگی نقش آن را به‌خوبی نشان ندهد.برای مثال، دوستی داشتم که از نظر علمی فرد پخته‌ای بود، اما در مصاحبه بیش از حد تلاش کرد خودش را نشان دهد. نحوهٔ بیان او این برداشت را ایجاد کرد که در حال بزرگ‌نمایی است و همین موضوع به پذیرشش لطمه زد. در مقابل، فردی با رزومه‌ای معمولی‌تر، به‌دلیل صداقت و بیان روشن آنچه می‌دانست و نمی‌دانست، نتیجهٔ بهتری گرفت.در مصاحبه‌های مجموعهٔ ما هم اگر کسی بخواهد با پاسخ‌های مبهم، ندانستن خود را پنهان کند، معمولاً مشخص می‌شود. چنین رفتاری به پیشرفت فرد کمک نمی‌کند.اخلاق را می‌توان یک مهارت مادر دانست؛ یعنی ویژگی‌ای که مهارت‌های دیگر را تنظیم می‌کند. بعضی مهارت‌ها مستقیماً عملکرد شما را بهتر می‌کنند، اما بعضی ویژگی‌ها بر مجموعهٔ رفتارها و توانایی‌های شما اثر می‌گذارند. اخلاق از دستهٔ دوم است: بر میزان تلاش، صداقت، نحوهٔ همکاری و شیوهٔ استفاده از دانش اثر دارد و آن‌ها را در جهت پیشرفت تنظیم می‌کند.۴. به نظر شما، مسیر پژوهش دانشگاهی، استخدام در صنعت و کار فنی برای فارغ‌التحصیل فیزیک چه تفاوت‌هایی دارند و در هرکدام چه فرصت‌هایی وجود دارد؟بخش زیادی از پاسخ این سؤال را پیش‌تر توضیح دادم. یک نفر می‌تواند در فضای علوم پایه و پژوهش دانشگاهی باقی بماند؛ فرد دیگری می‌تواند وارد یک رشتهٔ مهندسی شود و فعالیت صنعتی داشته باشد؛ و فردی هم می‌تواند در شرکت‌های فناورانه، میان پژوهش بنیادی و توسعهٔ مهندسی فعالیت کند.حوزه‌هایی مانند فناوری کوانتومی نیز فرصت‌هایی ایجاد کرده‌اند که دانشجویان فیزیک از مخاطبان اصلی آن‌ها هستند. تفاوت این مسیرها، بیشتر در سهم پژوهش بنیادی، توسعهٔ فناوری، فعالیت اجرایی و تدریس است.یک دانشجو چگونه می‌تواند متوجه شود کدام مسیر با علاقه، توانایی و اهدافش سازگارتر است؟شناخت علاقه و انتخاب هدف، فرایندی زمان‌بر است. اگر مشاوری بگوید در یک جلسه می‌تواند دقیقاً مشخص کند هدف و علاقهٔ شما چیست، به نظر من بیشتر یک ادعای تبلیغاتی مطرح کرده است.دانشجو با گذراندن چند ترم و آشناشدن با موضوعات مختلف، به‌تدریج سمت‌وسوی خود را پیدا می‌کند. در رشته‌های علوم پایه، از جمله فیزیک، معتقدم اولویت دورهٔ کارشناسی باید ساختن بنیهٔ علمی باشد. اگر کسی می‌خواهد در آینده در کار خود موفق شود، لازم است این پایه را در کارشناسی محکم کند.توصیهٔ من این است که دانشجو در این دوره، تمرکز اصلی‌اش را بر درس و کتاب بگذارد و برای ورود زودهنگام به کار تخصصی عجله نکند. با مطالعهٔ جدی، مسیر مورد علاقه نیز به‌تدریج روشن می‌شود.نکتهٔ دیگر این است که نباید علاقه را به یک هویت ثابت و تغییرناپذیر تبدیل کرد. جمله‌هایی مانند «من عاشق کیهان‌شناسی هستم»، «فقط فناوری کوانتومی را دوست دارم» یا «حتماً باید مهندسی برق بخوانم» ممکن است آدم را محدود کنند.باید به علاقه و سلیقه فرصت تغییر داد. ممکن است فردی تصور کند به یک زمینه علاقه دارد، اما پس از گذراندن یک درس متوجه شود تصویر قبلی‌اش دقیق نبوده است و حتی از آن حوزه دل‌زده شود.بنابراین، بهتر است دانشجو در کارشناسی، شاخه‌های مختلف را با دید باز تجربه کند؛ چه دربارهٔ آن‌ها پیش‌فرض مثبت داشته باشد و چه منفی.این کار دو فایده دارد. نخست اینکه ممکن است فرد متوجه شود حوزه‌ای که قبلاً دوست نداشته، با شیوهٔ فکرکردن و توانایی‌هایش سازگار است. گاهی تصویر منفی ما از یک موضوع، فقط از یک تجربهٔ ناخوشایند یا برخورد با یک فرد خاص آمده است.فایدهٔ دوم، شکل‌گیری نگاه جامع است. حتی دربارهٔ شاخه‌هایی که علاقهٔ زیادی به آن‌ها نداریم، لازم است ایده‌های اصلی و مبانی را بدانیم تا شناخت ما از فیزیک محدود و تک‌بعدی نشود.۵. مهم‌ترین چالش، اشتباه یا تجربهٔ ناموفق شما در مسیر تحصیل و فعالیت حرفه‌ای چه بوده است؟فکر می‌کنم در دوران کارشناسی، آن‌قدر که لازم بود بنیهٔ علمی خودم را محکم نکردم و به‌اندازهٔ کافی ریاضی نخواندم.به همهٔ کسانی که می‌خواهند فیزیک بخوانند توصیه می‌کنم این موضوع را جدی بگیرند؛ حتی اگر قرار است بعداً وارد یک رشتهٔ مهندسی شوند. فرض کنید کسی کارشناسی و ارشد فیزیک بخواند و در دکتری وارد مهندسی برق یا مکانیک شود. برگ برندهٔ او نسبت به دیگران، می‌تواند همان پشتوانهٔ قوی در فیزیک نظری و ریاضیات باشد.برای مثال، فردی که مدل‌سازی می‌کند و ریاضیات را عمیقاً می‌داند، نسبت به کسی که صرفاً به ابزارهای شبیه‌سازی و هوش مصنوعی مسلط است، ابزارهای فکری بیشتری در اختیار دارد. تفاوت فقط در ابزار محاسباتی نیست؛ نوع فهم مسئله نیز متفاوت است. کسی که بر مبانی نظری فیزیک و ریاضی مسلط است، ممکن است مسئله را از زاویهٔ دیگری ببیند.از این تجربه چه چیزی یاد گرفتید؟یاد گرفتم که باید در دورهٔ کارشناسی، برای یادگیری مبانی نظری وقت بیشتری گذاشت. لازم است شاخه‌های مختلف و درس‌های تجربی را هم تجربه کرد، اما نباید خیلی زود وارد یک کار تخصصی محدود شد و از یادگیری گسترده بازماند.به نظر من، دانشجو باید تا جایی که می‌تواند، در کارشناسی ریاضیات و فیزیک را به‌صورت گسترده یاد بگیرد و بعد به‌تدریج حوزهٔ تخصصی خود را انتخاب کند.دانشجویان فیزیک معمولاً چه تصور اشتباهی دربارهٔ تحصیل در این رشته یا آیندهٔ شغلی آن دارند که بهتر است زودتر اصلاح شود؟یکی از تصورهای رایج این است که تنها آیندهٔ شغلی این رشته، عضویت در هیئت علمی است. همان‌طور که توضیح دادم، مسیرهای دیگری هم وجود دارند: ورود از علوم پایه به رشته‌های مهندسی، فعالیت در شرکت‌های فناورانه و کار در حوزه‌هایی مانند مهندسی کوانتوم که به دانش عمیق فیزیک نیاز دارند.تصور اشتباه دیگر، از نظر من، این است که دانشجو باید خیلی زود در یک زمینهٔ محدود متخصص شود. در حالی که دورهٔ کارشناسی فرصت مهمی برای ساختن پایه‌های علمی و آشنایی با حوزه‌های گوناگون است.۶. اگر قرار باشد یک دانشجوی کارشناسی فیزیک را برای همکاری در یک پروژهٔ پژوهشی یا صنعتی انتخاب کنید، به چه ویژگی‌هایی توجه می‌کنید؟بیش از هر چیز به این توجه می‌کنم که چقدر مشتاق یادگیری و حل مسئله است. هوش قطعاً عامل مهمی است، اما به نظر من، تلاش، پشتکار و شیوهٔ مواجهه با مسئله نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.مضمون آن تعبیر معروف که سهم تلاش را بسیار بیشتر از استعداد اولیه می‌داند، در کار علمی به‌خوبی دیده می‌شود. برای من مهم است که فرد چگونه با مسئله برخورد می‌کند، نه فقط اینکه تا امروز چه چیزهایی یاد گرفته است.دانش قبلی، پشتوانهٔ فرد است؛ اما اگر نتواند آن را به کار بگیرد، منتقل کند یا برای حل مسئله استفاده کند، به‌تنهایی کافی نیست.دانشجوی علوم پایه نباید نگران باشد که مهارت‌های اجرایی حل مسئله را به‌اندازهٔ یک دانشجوی مهندسی نمی‌داند. اگر پایهٔ نظری قوی داشته باشد، می‌تواند بسیاری از این روش‌ها و ابزارها را سریع‌تر یاد بگیرد. به‌ویژه امروز که با گسترش هوش مصنوعی، ابزارهای بیشتری برای کمک به حل مسئله در اختیار داریم.فارغ از معدل و نمرات دانشگاهی، چه سه مهارت یا ویژگی باعث می‌شوند یک دانشجو را نسبت به دیگران ترجیح دهید؟اگر بخواهم سه ویژگی را مشخص کنم، انگیزه، صبر و حفظ امید را انتخاب می‌کنم. برایم مهم است که دانشجو چقدر با انرژی و علاقه به مسئله نزدیک می‌شود و در برابر دشواری‌ها چقدر پایداری دارد.مسائل بزرگ معمولاً با قدم‌های کوچک و پیوسته حل می‌شوند. فرد بخشی از کار را امروز جلو می‌برد، بخش دیگری را فردا، و به‌تدریج مسئله قابل‌حل‌تر می‌شود.برای توضیح این موضوع، می‌توان از مفهوم همدوسی کوانتومی یک تشبیه گرفت. در مکانیک کوانتومی، حالت سیستم با ساختاری ریاضی توصیف می‌شود که دامنه‌های مختلط و فاز در آن نقش دارند. همان‌طور که هماهنگی فازها می‌تواند به ایجاد یک اثر جمعی منجر شود، تلاش‌های کوچک و هماهنگ هم می‌توانند روی هم جمع شوند و نتیجهٔ بزرگی بسازند.منظورم از این تشبیه این است که فرد باانگیزه و امیدوار، تلاش‌های روزانه‌اش را در یک مسیر نگه می‌دارد؛ اما ناامیدی مداوم می‌تواند این پیوستگی را از بین ببرد.عوامل ناامیدی هم کم نیستند و موضوع فقط شرایط محیطی یا اقتصادی نیست. حتی کسی که زندگی مرفهی دارد، وقتی سراغ یک مسئلهٔ علمی دشوار می‌رود، می‌بیند دانشمندان بزرگی پیش از او به آن فکر کرده‌اند و راه‌های زیادی به نتیجه نرسیده‌اند.بنابراین، هر کسی که می‌خواهد مسئله‌ای نظری یا مهندسی را حل کند، به صبر، انگیزه و امید نیاز دارد. شاید عنوان دقیق همهٔ این ویژگی‌ها «اخلاق» نباشد، اما منظور من مجموعهٔ ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری مؤثر در کار علمی است.۷. به نظر شما، دانشجوی فیزیک از چه زمانی باید برای آیندهٔ شغلی خود برنامه‌ریزی کند و چه تجربه‌هایی را در دوران کارشناسی به دست آورد؟همان‌طور که گفتم، به نظر من تمرکز اصلی در دورهٔ کارشناسی باید بر درس و ساختن پایهٔ علمی باشد. معمولاً در اواخر کارشناسی یا در دورهٔ ارشد، سمت‌وسوی فرد روشن‌تر می‌شود.البته نمی‌توان برای همه نسخهٔ یکسان پیچید، اما معتقدم لازم نیست دانشجو از همان ابتدا نگران باشد که هنوز شغل دقیق آینده‌اش را انتخاب نکرده است.اگر بخواهید فقط سه فعالیت مشخص را پیشنهاد دهید که دانشجویان در کنار درس‌های دانشگاه انجام دهند، چه فعالیت‌هایی را انتخاب می‌کنید؟ برای مثال، پژوهش، برنامه‌نویسی، کارآموزی، شرکت در مسابقات یا پروژه‌های عملی.برای پاسخ، باید به نوع هدف فرد توجه کرد. بعضی‌ها می‌خواهند مسیر حرفه‌ای متعارفی داشته باشند و بعضی‌ها می‌خواهند به‌صورت جدی یک زندگی علمی را دنبال کنند و در حوزهٔ خود اثرگذار شوند.دربارهٔ گروه دوم، نکته‌ای که در زندگی برخی چهره‌های برجسته می‌بینیم این است که تفریحشان هم گاهی رنگ علمی داشته است. منظورم یک زندگی خشک و بدون استراحت نیست؛ بلکه تغییر نوع فعالیت ذهنی است.برای مثال، نقل شده است که آقای مرعشی نجفی برای استراحت ذهن در پنجشنبه و جمعه، موضوع مطالعه را تغییر می‌دادند و به شعر، ریاضیات و موضوعات دیگر می‌پرداختند تا برای شروع دوبارهٔ درس آماده شوند.برداشت من از برخی مطالعات مربوط به مغز نیز این است که تغییر نوع فعالیت می‌تواند به بخش‌هایی از ذهن فرصت استراحت بدهد؛ هرچند شبکه‌های گسترده‌ای مانند شبکهٔ حالت پیش‌فرض مغز، یا DMN، در این میان پیچیدگی‌های خود را دارند.تغییر موضوع مطالعه، از نظر من دو فایده دارد: هم به تنوع و تجدید قوای ذهنی کمک می‌کند و هم نگاه فرد را جامع‌تر می‌سازد. علم حوزه‌ای کاملاً جداافتاده و موضعی نیست و ایده‌گرفتن از رشته‌های دیگر اهمیت دارد.این تغییر می‌تواند از ریاضی به فیزیک باشد یا درون خود فیزیک، از مکانیک کوانتومی به ترمودینامیک و از ترمودینامیک به نسبیت. چنین جابه‌جایی‌هایی کمک می‌کنند ذهن روی یک الگوی ثابت قفل نشود.گاهی سه چهار روز روی یک مسئله فکر می‌کنیم و به نتیجه نمی‌رسیم. بعد از پرداختن به موضوعی دیگر، وقتی برمی‌گردیم، همان مسئله را جور دیگری می‌بینیم؛ حتی اگر ایدهٔ مستقیمی هم از موضوع دوم نگرفته باشیم.بنابراین، یکی از فعالیت‌هایی که توصیه می‌کنم، پرداختن به هنر است؛ مانند شعر یا موسیقی. برای مثال، هایزنبرگ به موسیقی می‌پرداخت. دنبال‌کردن یک فعالیت هنری در کنار کار علمی می‌تواند به گسترش نگاه، خلاقیت و شیوهٔ فکرکردن کمک کند.اگر بخواهم جهت کلی پیشنهادم را بیان کنم، بر مطالعه در حوزه‌های متنوع، جابه‌جایی آگاهانه میان موضوعات علمی و داشتن یک فعالیت هنری یا فکری در کنار درس تأکید می‌کنم.۸. اگر یک دانشجوی سال اول فیزیک بخواهد طی پنج سال آینده برای ورود به بازار کار یا ادامهٔ تحصیل در موقعیتی مناسب آماده شود، چه نقشهٔ راهی به او پیشنهاد می‌کنید؟پیشنهاد اصلی من این است که دورهٔ کارشناسی را جدی بگیرد و خوب درس بخواند. حوزه‌های مرتبط با فیزیک آن‌قدر گسترش یافته‌اند که افراد با توانایی‌های متفاوت می‌توانند جایگاه مؤثری پیدا کنند. حتی در مجموعه‌ها و شرکت‌های مستقر در دانشگاه خودمان هم امکان فعالیت وجود دارد.یکی از مسیرهایی که در سال‌های اخیر بیشتر مطرح شده، طرح‌های جایگزین خدمت سربازی است. دانشجویانی که شرایط لازم را احراز کنند، می‌توانند در قالب یک پروژهٔ علمی فعالیت کنند. بعضی از این پروژه‌ها نظری‌اند و لزوماً به ساخت یک وسیله یا محصول فیزیکی نیاز ندارند.در نمونه‌هایی که من با آن‌ها آشنا هستم، فرد یک دورهٔ آموزشی کوتاه، حدود دو هفته، می‌گذراند و سپس پروژهٔ تعیین‌شده را انجام می‌دهد. در چهار پنج سال اخیر، به‌ویژه در دورهٔ مسئولیت شهید باقری در ستاد کل نیروهای مسلح، مسیرهای علمی مرتبط با خدمت سربازی گسترش یافته‌اند.در خود دانشگاه هم شرکت‌هایی هستند که با نیروهای مسلح قرارداد دارند و برای بعضی پروژه‌ها از دانش فیزیک استفاده می‌کنند. همکاری در این مجموعه‌ها می‌تواند به آشنایی با محیط کار منجر شود و اگر مجموعه از عملکرد فرد رضایت داشته باشد، زمینهٔ ادامهٔ همکاری و استخدام هم فراهم شود.برای مثال، ممکن است پروژه‌ای که در قالب خدمت تعریف شده، از نظر کار اجرایی در حدود شش ماه پیش برود و فرد در همین مدت، تجربهٔ همکاری در یک مجموعهٔ مرتبط با رشتهٔ خود را به دست آورد. منظورم این است که مسیرهای ورود به کار متنوع‌اند و نباید آیندهٔ فیزیک را صرفاً به یک گزینه محدود دید.در هر مرحله باید بر چه چیزهایی تمرکز کرد؟ چگونه می‌توان میان یادگیری مبانی فیزیک و ریاضی، مهارت‌های عملی، پژوهش، کارآموزی و ایجاد ارتباطات حرفه‌ای تعادل برقرار کرد؟برای رشتهٔ فیزیک، اولویت من در دورهٔ کارشناسی، یادگیری عمیق و گستردهٔ مبانی است. معتقدم دانشجو باید در این دوره بیشتر درگیر کتاب و درس باشد و سپس در ارشد و دکتری، به‌تدریج وارد حوزهٔ تخصصی، پژوهش و فضای کاری شود.من با ورود زودهنگام به پژوهش‌های بسیار تخصصی و عمیق در دورهٔ کارشناسی موافق نیستم؛ چون ممکن است دانشجو را از ساختن نگاه جامع و یادگیری شاخه‌های مختلف بازدارد.۹. با توجه به پیشرفت هوش مصنوعی و تغییرات فناوری، آیندهٔ شغلی رشتهٔ فیزیک را چگونه می‌بینید؟ چه فرصت‌های جدیدی در حال شکل‌گیری است و دانشجوی فیزیک بهتر است چه مهارت‌های تخصصی یا میان‌رشته‌ای بیاموزد؟هوش مصنوعی چهرهٔ بسیاری از شغل‌ها و رشته‌ها را تغییر داده و در فیزیک هم، از نظر من، تغییرات مثبتی ایجاد کرده است.برداشت من این است که بخش بسیار بزرگی از پایان‌نامه‌های ارشد و دکتری، شاید حدود ۹۰ درصد، بر تحلیل داده یا شبیه‌سازی متمرکز بوده‌اند؛ برای مثال، در بعضی زمینه‌های کیهان‌شناسی. بخشی از این فعالیت‌ها، به‌خصوص کارهای تکراری و شبیه‌سازی‌های فاقد ایدهٔ تازه، اکنون با کمک رایانه و هوش مصنوعی بسیار سریع‌تر انجام می‌شوند.برای تأکید بر بزرگی این تغییر، می‌گویم گاهی کاری که زمانی موضوع یک پایان‌نامه بوده، امروز با چند کلیک و در چند ثانیه انجام می‌شود. در چنین شرایطی، ارزش کار علمی بیشتر به ایده‌ای وابسته می‌شود که پشت آن قرار دارد.هوش مصنوعی می‌تواند در میان داده‌ها و دانش موجود جست‌وجو کند، اطلاعات مرتبط را پیدا کند و در اختیار ما بگذارد. همچنین می‌تواند ایده‌های قبلی را ترکیب کند و از این ترکیب به نتایج تازه برسد.وقتی می‌شنویم مسئله‌ای قدیمی در ریاضیات با کمک هوش مصنوعی حل شده، از نگاه من باید به جنس آن مسئله هم توجه کنیم. بعضی مسائل نیازمند بررسی تعداد بسیار زیادی حالت‌اند؛ کاری که ذهن انسان برای انجام مستقیم آن محدودیت دارد، اما رایانه می‌تواند بسیار سریع‌تر انجام دهد. در برخی موارد نیز، ترکیب ایده‌های قبلی در رسیدن به نتیجه نقش دارد.آنچه من بر آن تأکید می‌کنم، توانایی تولید مفهوم و ایدهٔ بنیادی تازه است؛ چیزی فراتر از اجرای محاسبات یا کنار هم گذاشتن اطلاعات موجود. به نظر من، مسیر پژوهش و پایان‌نامه‌ها بیش از گذشته به این سمت حرکت می‌کند.اگر کاری را رایانه بتواند در زمانی کوتاه انجام دهد، لازم نیست یک پژوهشگر چند سال صرف اجرای تکراری همان کار کند. بهتر است زمان انسان صرف فهم مسئله، ایده‌پردازی و طراحی مسیر پژوهش شود.در زمینهٔ برنامه‌نویسی هم می‌توان از هوش مصنوعی برای یادگیری سریع‌تر و انجام بخشی از کار استفاده کرد. از دید من، جایگاه این ابزارها در پژوهش، نگارش مقاله و حتی مقررات مربوط به پایان‌نامه‌ها در حال تغییر است.برداشت من این است که در برخی نمونه‌های انتشار علمی، حتی در آرکایو، نام مدل‌هایی مانند GPT-5 نیز در ارتباط با نویسندگی مقاله مطرح شده است. این موضوع را نشانه‌ای از تغییر نگاه به سهم ابزارهای هوش مصنوعی در تولید کار علمی می‌دانم.در مجموع، تأکید من این است که کارهای اجرایی و تکراری را، تا جایی که ممکن است، به ابزارها بسپاریم و توان خود را صرف ایده، فکر و فهم عمیق کنیم. این همان چیزی است که دانشجو باید از دورهٔ کارشناسی برای آن وقت بگذارد.۱۰. اگر امروز، با تجربه و شناخت فعلی‌تان، به سال اول کارشناسی فیزیک برگردید، چه کارهایی را زودتر شروع می‌کنید و از انجام چه کارهایی صرف‌نظر می‌کنید؟بیشتر درس می‌خوانم، کتاب‌های بیشتری مطالعه می‌کنم و سعی می‌کنم ایدهٔ اصلی هر درس را عمیق‌تر بفهمم. همچنین در دورهٔ کارشناسی برای ورود زودهنگام به کار حرفه‌ای و فعالیت‌های تخصصی عجله نمی‌کنم.به‌ویژه برای ریاضیات زمان بیشتری می‌گذارم. به نظر من، یک دانشجوی فیزیک بهتر است در دورهٔ کارشناسی، در حد یک دورهٔ کارشناسی ریاضی هم دانش و توانایی ریاضی به دست آورد.منظورم اهمیت گستردگی و عمق این یادگیری است. چنین پشتوانه‌ای می‌تواند شیوهٔ فکرکردن و خلاقیت فرد را تغییر دهد؛ چه بخواهد در فیزیک باقی بماند و چه بعداً وارد یک رشتهٔ مهندسی شود.اگر بخواهید یک توصیه به دانشجویی بدهید که به فیزیک علاقه دارد، اما هنوز نمی‌داند در آینده چه شغلی خواهد داشت، آن توصیه چیست؟توصیهٔ من این است که اگر واقعاً به فیزیک علاقه دارد، صرفاً به‌دلیل نامشخص‌بودن عنوان شغل آینده، از شروع این مسیر منصرف نشود.به نظر من، برای شاخه‌های مختلف فیزیک می‌توان مسیرهای کاری تعریف کرد. حوزه‌هایی که به مهندسی و فناوری نزدیک‌ترند، ارتباط روشن‌تری با بازار کار دارند؛ اما حتی بعضی زمینه‌های بسیار نظری هم، به‌دلیل پیوند با فناوری‌های راهبردی، می‌توانند موضوع پروژه‌های پژوهشی و کاربردی باشند.برای مثال، جست‌وجوی مادهٔ تاریک در کیهان‌شناسی را در نظر بگیرید. در نگاه اول، موضوع بسیار نظری و دور از زندگی روزمره به نظر می‌رسد: دربارهٔ ساختار عالم و موادی صحبت می‌کنیم که متفاوت از مادهٔ باریونی شناخته‌شده‌اند و شناسایی مستقیم آن‌ها آسان نیست.با این حال، برای چنین پژوهش‌هایی در کشورهایی مانند آمریکا سرمایه‌گذاری‌های بزرگی انجام می‌شود و در داخل کشور هم موضوعاتی مانند بررسی نامزدهای مادهٔ تاریک مورد توجه قرار گرفته‌اند.برای نمونه، میدان‌های آکسیونی در برخی چارچوب‌های نظری، از جمله مدل‌های مرتبط با نظریهٔ ریسمان، مطرح می‌شوند. می‌توان با استفاده از حسگرهای کوانتومی، آزمایش‌هایی برای بررسی این ایده‌ها طراحی کرد.منظورم این است که حتی یک پرسش بسیار نظری هم ممکن است به توسعهٔ ابزار و فناوری پیشرفته پیوند بخورد. از نگاه من، هرچه دانش عمیق‌تر شود و امکان انجام کارهای تازه‌تری را فراهم کند، می‌تواند اهمیت راهبردی بیشتری پیدا کند و زمینهٔ جذب سرمایه و حمایت پژوهشی را به وجود آورد.از اینکه صحبت‌هایم طولانی شد عذرخواهی می‌کنم و امیدوارم این توضیحات برای دانشجویان مفید باشد.روزنامه شریفروزنامه شریفFri, 30 Oct 2026 08:18:22 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-خانم-مهندس-فاطمه-امیدوار-تهرانی-m4zepwja7x3aموضوع: بررسی مسیر شغلی و کارآفرینی در مهندسی مکانیک؛ از دوران دانشجویی و ورود به صنعت تا توسعه محصول و فرصت‌های بین‌المللیتهیه‌کننده: سجاد شمسی | مهندسی کامپیوتر ۴۰۱درباره ایشانخانم فاطمه امیدوار تهرانی، طراح صنعتی، فعال حوزه کارآفرینی و توسعه محصول و از اعضای مجموعه طراحی صنعتی کارا (Kara Product Design Studio) هستند. ایشان در زمینه طراحی و توسعه محصولات صنعتی، تجهیزات پزشکی و محصولات فناورانه فعالیت دارند و تجربه همکاری در پروژه‌های مختلف، از طراحی مفهومی و مدل‌سازی سه‌بعدی تا نمونه‌سازی و آماده‌سازی محصولات برای تولید را در کارنامه حرفه‌ای خود دارند.فعالیت‌های تخصصی ایشان بر طراحی محصول، ارگونومی، بهبود تجربه کاربری، طراحی مکانیزم‌ها و توجه به الزامات ساخت و تولید متمرکز است. همچنین سابقه همکاری با تیم‌های میان‌رشته‌ای در حوزه‌های مهندسی مکانیک، الکترونیک و توسعه تجهیزات پزشکی را دارند.سوابق حرفه‌ای و تخصصی●      فعالیت در استودیو طراحی صنعتی کارا (KaraPD)، مجموعه فعال در حوزه طراحی و توسعه محصول●      تجربه طراحی و توسعه تجهیزات پزشکی و محصولات فناوری‌محور●      فعالیت در زمینه طراحی صنعتی، مدل‌سازی سه‌بعدی، نمونه‌سازی و طراحی برای ساخت (Design for Manufacturing)●      همکاری با تیم‌های تحقیق و توسعه و شرکت‌های فعال در حوزه تجهیزات پزشکی●      سابقه برگزاری دوره‌های آموزشی نرم‌افزار SolidWorks با کاربرد در طراحی صنعتیپروژه‌های شاخص●      طراحی و نمونه‌سازی کلاه ثبت سیگنال‌های مغزی (EEG Cap)●      طراحی نمونه اولیه گاما پروب بی‌سیم (Wireless Gamma Probe)●      طراحی دستگاه و کلاه تحریک الکتریکی مغز (tDCS–TENS)●      طراحی محصولات و تجهیزات مرتبط با فناوری‌های پزشکی و سلامتجوایز و افتخارات●      کسب جایزه طلای مسابقات بین‌المللی طراحی (International Design Awards – IDA 2025) در بخش محصولات سلامت و تندرستی فردی، برای طراحی دستگاه خانگی و کلینیکی tDCS–TENS به همراه کلاه ارگونومیکدرباره این مصاحبهمهندسی مکانیک یکی از رشته‌های گسترده و پرکاربرد مهندسی است که فرصت‌های شغلی متنوعی، از فعالیت در صنایع بزرگ و شرکت‌های مهندسی تا فریلنسری، طراحی و توسعه محصول و راه‌اندازی کسب‌وکارهای نوآورانه، پیش روی فارغ‌التحصیلان خود قرار می‌دهد.بااین‌حال، بسیاری از دانشجویان این رشته در دوران تحصیل شناخت کاملی از مسیرهای حرفه‌ای پیش روی خود ندارند. پرسش‌هایی مانند اینکه چه مهارت‌هایی برای ورود به صنعت ضروری هستند، چگونه می‌توان اولین تجربه کاری را کسب کرد، از کجا باید کارآفرینی را آغاز کرد و چه فرصت‌هایی در بازارهای داخلی و بین‌المللی وجود دارد، از مهم‌ترین دغدغه‌های دانشجویان مهندسی مکانیک به شمار می‌روند.در این گفت‌وگو با خانم فاطمه امیدوار تهرانی، تلاش کردیم با بهره‌گیری از تجربیات ایشان در طراحی صنعتی، توسعه محصول و فعالیت‌های کارآفرینانه، به این پرسش‌ها پاسخ دهیم و نگاهی واقع‌بینانه به فرصت‌ها و چالش‌های مسیر حرفه‌ای مهندسان مکانیک داشته باشیم.هدف این مصاحبه، آشنایی دانشجویان با مسیرهای مختلف شغلی، انتقال تجربیات عملی از فضای واقعی صنعت و ارائه دیدگاه‌هایی است که بتوانند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر درباره آینده تحصیلی و حرفه‌ای کمک کنند.در ادامه، دیدگاه‌ها و تجربیات خانم امیدوار تهرانی را در پاسخ به ده پرسش درباره مسیر شغلی و کارآفرینی در مهندسی مکانیک می‌خوانیم.سؤال اول: از مهندسی تا کارآفرینی؛ مسیر شما چگونه آغاز شد؟-        مسیر شما از دوران دانشجویی تا ورود به صنعت و راه‌اندازی کسب‌وکار چگونه شکل گرفت؟+       درس من که در حال اتمام بود، به شدت احساس می‌کردم هیچ تجربه کاری ندارم؛ به همین دلیل تصمیم گرفتم با کارآموزی شروع کنم. خودم شرکتی را پیدا کردم که در حوزه مورد علاقه ام یعنی مهندسی پزشکی فعالیت می‌کردند و دستگاه‌های اسپکت قلبی و تصویربرداری هسته‌ای می‌ساختند. کارم را آنجا شروع کردم و پس از آن داوطلبانه به شرکت دیگری در رفتم که ربات جراح سینا را می‌ساختند؛ رباتی که مشابه ربات داوینچی در دنیاست و در حال حاضر روی انسان نیز جراحی انجام می‌دهد. این دو محیط کارآموزی تجربه‌های بسیار خوبی به من دادند و جای خالی کارهای عملی را برایم پر کردند. پس از یک وقفه در دوران کرونا، به عنوان مدیر مستندات مهندسی در یک شرکت مشغول به کار شدم که با وجود تازه‌کار بودنم، مستندات مهندسی شرکت را به من سپردند و آنجا نکات فنی زیادی را از تیم و مدیر فنی یاد گرفتم. شغل بعدی من طراح صنعتی بود که صفر تا صد طراحی محصولات به من سپرده شد و از آنجا که مجبور بودم خودم جستجو کنم و یاد بگیرم و آزمون و خطا کنم، اعتمادبه‌نفس خوبی در این زمینه پیدا کردم. پس از حدود سه سال کار در این فضا، مقطع ارشد را شروع کردم. در نهایت به این نتیجه رسیدم که مسیر رسیدن به کارآفرینی نیازمند همین تجربه‌های میانی است؛ اینکه اگر فرد در شرکت‌های مختلف کار کند تجربه مناسبی کسب میکند، سبک‌های مدیریتی متفاوت را می بیند، با مدل‌های کار تیمی، موارد فنی و صنعتی یا حقوقی و مالی آشنا میشود و این تجربه پیش زمینه مناسب را برای شروع کار مستقل خود یا تشکیل تیم فراهم میکند.سؤال دوم: اگر امروز دوباره دانشجوی سال اول بودید...-        اگر امروز دوباره دانشجوی سال اول مهندسی مکانیک بودید و فقط چهار سال برای ساختن آینده شغلی‌تان فرصت داشتید، روی چه مهارت‌ها و تجربه‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کردید؟+       من همیشه به دانشجویان می‌گویم که حین دوران دانشجویی حتماً در پروژه‌های عملی دخیل شوند؛ حتی اگر شده هفته‌ای یک روز به یک شرکت بروند تا دید صنعتی پیدا کنند. چهار سال دوره کارشناسی بهترین زمان برای کسب تجربه است، خصوصاً اگر فرد هدف مشخصی داشته باشد. اما حتی اگر هدف هم مشخص نباشد، همین تجربه‌های کاری به فرد هدف می‌دهند و مسیر را روشن میکنند. برای مثال، حتی اگر مسیر آینده یک دانشجو مهاجرت باشد، این تجربیات به او کمک می‌کند تا سریع‌تر آزمون‌های زبانش را بدهد یا درگیر کارهای پژوهشی شود و آنها را به رزومه‌اش اضافه کند. به طور کلی، اصلاً توصیه نمی‌کنم که یک دانشجو، مخصوصاً در رشته‌ای کاملاً صنعتی مانند مهندسی مکانیک، صرفاً دانشجو بماند و فقط تئوری بخواند. وارد نشدن به فضای کار و صرفاً درس خواندن ریسک بالایی دارد و باعث می‌شود فرد در کسب تجربه‌های متنوع و پیدا کردن مسیر اصلی خود مقداری عقب بیفتد.سؤال سوم: بعد از فارغ‌التحصیلی؛ چه مسیرهایی پیش روی یک مهندس مکانیک است؟-        یک فارغ‌التحصیل مکانیک مسیرهای مختلفی مثل استخدام در صنعت، فریلنسری، ادامه تحصیل و کارآفرینی پیش رو دارد. به نظر شما چطور باید بین این مسیرها انتخاب کند؟+       بهترین راه این است که دانشجویان در همان دوران کارشناسی تا زمانی که فرصت دارند، مسیرهای مختلف را امتحان کنند. هر فردی جنس روحیه متفاوتی دارد؛ ممکن است من با کار پژوهشی ارتباط بهتری برقرار کنم و شخص دیگری با صنعت و کارهای عملی. اگر دانشجویان بتوانند این موضوع را زودتر تشخیص دهند، زمانشان بسیار بهینه‌تر پیش می‌رود. برای مثال، بسیاری از افراد را می‌بینیم که در مقطع دکتری تحصیل می‌کنند اما اصلاً دوست ندارند استاد دانشگاه شوند؛ خب طبیعتاً مسیر دکتری خواندن با استاد شدن یا پژوهشگر بودن هم‌خوانی بیشتری دارد. اگر کسی می‌خواهد ببیند مسیر آکادمیک و پژوهشی برایش مناسب است یا نه، می‌تواند نوشتن یک مقاله کنفرانسی را امتحان کند یا با دانشجویان ارشد ارتباط بگیرد و در بخشی از کار به آن‌ها کمک کند تا فضای کار پژوهشی را از نزدیک لمس کند.سؤال چهارم: چه چیزی یک مهندس مکانیک را در بازار کار متمایز می‌کند؟-        اگر قرار باشد برای شرکت خودتان یک مهندس مکانیک استخدام کنید، چه مهارت‌ها و ویژگی‌هایی برایتان اهمیت بیشتری دارند؟+       در شرکت خودمان ما معمولا به دنبال شخصیت‌های یادگیرنده و مسئولیت‌پذیری هستیم که بتوان کار را به آن‌ها سپرد و خودشان تا حدی آن را پیش ببرند، و لزوماً به این نگاه نمی‌کنیم که دانش فنی آن‌ها در همان لحظه صد باشد. ما بیشتر رویکرد رو به رشد و یادگیری و توانایی تعامل تیمی را دوست داریم. اما در حوزه مهندسی مکانیک و صنعت به طور کلی، بیشتر افرادی در صنعت موفق‌ترند که حتماً تجربه ساخت و تولید داشته باشند. طراحی که در زمینه ساخت تجربه دارد، حرفی برای گفتن دارد؛ در حالی که طراحان تازه‌کار معمولاً در سال‌های اول با چالش‌های ساخت روبه‌رو می‌شوند. علاوه بر این، در ایران اغلب شرکت‌های بخش خصوصی با سایز متوسط معمولاً به دنبال افراد «جنرالیست» هستند که از حوزه‌های مختلف رشته سررشته داشته باشند. برخلاف خارج از کشور که تخصص‌گرایی عمیق رایج است، در ایران فرد متخصص تنها در صورتی موفق است که مثلاً بخواهد وارد صنایع جدی تر و خاصی مثل طراحی هواپیما، نفت و گاز و... شود؛ در غیر این صورت، و به صورت کلی داشتن مهارت‌های متنوع شانس موفقیت را بیشتر می‌کند.سؤال پنجم: اولین مشتری را از کجا پیدا کنیم؟-        یکی از چالش‌های مهندسانی که می‌خواهند مستقل کار کنند، پیدا کردن مشتری و گرفتن پروژه است. شما اولین مشتریان و پروژه‌های خودتان را چطور پیدا کردید؟+       اول اینکه رویکرد درست در این مرحله این است که عاشق محصولتان نباشید، بلکه عاشق مشتری‌تان باشید. باید ببینید مشتری واقعاً چه نیازی دارد و چه چیزی دوست دارد. بیشتر استارتاپ‌هایی که شکست می‌خورند، دقیقاً به این دلیل است که آنقدر عاشق محصولشان هستند که چشمشان را روی نیاز واقعی بازار می‌بندند. بهترین کار این است که پیش از شروع تولید، بازخوردهای زیادی از بازار بگیرید. من همیشه مثال بنیان‌گذاران «آچاره» را می‌زنم؛ آنها در ابتدا سایت نزدند، بلکه چندین ایده را با حداقل هزینه تست و ارزیابی کردند. مثلا ایده ماشین‌شویی در محل را با یک کانال تلگرامی و پخش کردن تراکت تست کردند و حتی خودشان ماشین ها را شستند تا چالش‌های کار را بشناسند. با الهام از آنها ما هم در اوایل کارمان، کاتالوگ‌هایی از خدماتی که می‌توانستیم ارائه دهیم طراحی و چاپ می‌کردیم و در نمایشگاه‌ها یا فضاهای مرتبط، با غرفه‌دارها و صاحبان کسب و کار صحبت می‌کردیم تا ببینیم آیا اصلاّ به این خدمات نیازی دارند یا خیر. اینکه بتوانید خودتان را جای مخاطب بگذارید و فکر کنید از کجا و چه طریقی ممکن است شما را جستجو ‌کند، هم اطلاعات بسیار ارزشمندی به شما می‌دهد. اینطور کانال های رسیدن به مشتری و پروژه را پیدا میکنید.سؤال ششم: از طراحی روی کاغذ تا محصول واقعی؛ سخت‌ترین مرحله کجاست؟-        با توجه به تجربه شما در مجموعه کارا، سخت‌ترین چالشی که هنگام تبدیل یک طراحی به محصول واقعی با آن روبه‌رو شدید چه بوده است؟+       ساخت و تولید یکی از مهم‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین مراحل است. طراحان همیشه در سال‌های اول در زمینه ساخت چالش دارند، زیرا هر روش ساخت محدودیت‌های خودش را دارد و طراح باید با حضور در کارگاه‌ها و دیدن فرآیندها از نزدیک یا بهره مندی از تجربه سازنده ها، این موارد را یاد بگیرد تا بتواند آنها را در طراحی‌اش اعمال کند. چالش بعدی مهارت کار تیمی است؛ اینکه تیمی که در حال توسعه محصول است چقدر می‌تواند بهینه با یکدیگر ارتباط بگیرد تا تغییرات به درستی اعمال شود و محصول به‌موقع به نتیجه برسد. موضوع مهم دیگر، بازخورد مشتری و توجه به ارگونومی است. گاهی یک محصول از نظر مهندسی عالی است اما وقتی به دست کاربر می‌رسد، کاربر نمی‌تواند کلید روشن و خاموش آن را پیدا کند. بنابراین، محصول باید گویا باشد و حتماً در مراحل اولیه با کاربر نهایی تست شود. سؤال هفتم: چه زمانی باید از یک ایده یا پروژه دست کشید؟-        گاهی یک ایده از نظر مهندسی جذاب و قابل اجراست، اما از نظر اقتصادی توجیه ندارد. به نظر شما از کجا می‌توان فهمید که باید یک پروژه را ادامه داد یا کنار گذاشت؟+       تجربه خود من این است که خب برای ما محصولات بسیار متفاوتی را می‌آورند؛ خیلی از آدم‌ها صرفاً ایده‌ای در سر دارند و خیلی‌ها هم صاحب کسب‌وکاری هستند که ساخت یک محصول خاص را می‌خواهند. ما در مواجهه با این پروژه‌ها، همیشه پیش از هر چیز «توجیه اقتصادی» طرح را بررسی می‌کنیم. واقعیت این است که خیلی از محصولات بسیار جذاب هستند و خود ما هم دوست داریم آن‌ها را بسازیم و داشته باشیم، اما تولید آن‌ها فقط در تیراژ بالا صرفه اقتصادی. در چنین شرایطی، خیلی وقت‌ها بهتر است که از ساخت آن صرف‌نظر کنیم، یا نهایتاً اگر امکانش هست، فقط یک نمونه از آن را با پرینتر سه‌بعدی بسازیم.ما معمولاً در بحث‌های ساخت، روش‌های جایگزین را به مشتری پیشنهاد می‌دهیم؛ مثلاً برای ساخت محصولات پلاستیکی، اگر هزینه قالب‌سازی تزریق پلاستیک توجیه ندارد، پیشنهاد می‌دهیم که سراغ پرینت سه‌بعدی یا روش‌های جایگزین دیگر بروند. اما گاهی اوقات، یک پروژه آن‌قدر توجیه‌ناپذیر است که صراحتاً به فرد توصیه می‌کنیم کلاً آن را بی‌خیال شود و کنار بگذارد. در نهایت، تصمیم‌گیری برای ادامه یا توقف یک ایده دقیقاً به این بستگی دارد که مسیرهای تولید آن محصول (چه سخت‌افزاری و چه نرم‌افزاری) چیست و آیا تولیدش در آن تیراژ و برای آن تعداد مشتری مشخص، اصلاً صرفه اقتصادی دارد یا خیر. برای رسیدن به پاسخ این سوال اغلب از ماتریس های تصمیم گیری و به وسیله روش های تفکر طراحی تصمیم گیری میکنیم.سؤال هشتم: بازار کار و کارآفرینی در ایران؛ فرصت‌ها و چالش‌ها-        با توجه به تجربه شما در صنعت، اگر قرار باشد برای پنج تا ده سال آینده روی چند حوزه از مهندسی مکانیک در ایران سرمایه‌گذاری کنید، کدام حوزه‌ها را انتخاب می‌کنید؟+       من فکر می‌کنم ایران بستر بسیار خوبی برای ساخت و تولید دارد. هزینه‌های تمام‌شده ساخت قطعات در ایران، نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر، بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر است و ظرفیت کارگاهی و منابع انسانی خوبی در این زمینه داریم. اگر فضای اقتصاد کمی آزادتر بود، مطمئناً کشورهای دیگر بخشی از سفارشات ساخت خود را به ایران می‌دادند. در کنار حوزه ساخت و تولید، حوزه تکنولوژی و تجهیزات پزشکی نیز بسیار مستعد است. تا حدی که با این حوزه درگیر بوده‌ام و می‌بینم که جای پیشرفت فراوانی در ایران دارد و می‌تواند یکی از حوزه‌های کلیدی برای سرمایه‌گذاری در سال‌های آینده باشد.سؤال نهم: فرصت‌های بین‌المللی؛ آیا می‌توان از ایران وارد بازار جهانی شد؟-        به نظر شما یک دانشجوی مهندسی مکانیک که می‌خواهد در آینده با شرکت‌های خارجی همکاری کند یا پروژه‌های بین‌المللی بگیرد، باید از کجا شروع کند؟+       اولین قدم این است که فرد تجربه خود را گسترش دهد و نمونه‌کارهای (Portfolio) قابل قبولی داشته باشد. همچنین توانایی پرزنت کردن خود به صورت بین‌المللی بسیار مهم است؛ یعنی فرد بتواند محتوای تولیدی‌اش را به زبان انگلیسی ارائه دهد و از ابزارهای استانداردی استفاده کند که در سطح جهانی شناخته شده هستند.علاوه بر این، من به شدت پیشنهاد می‌کنم که رویدادها، مسابقات، کاراموزی ها و نمایشگاه‌های خارج از کشور را دنبال کنند؛ پیگیری و شرکت در این رویدادها (حتی به صورت آنلاین) فرصت بی‌نظیری برای افزایش تجربه، شبکه‌سازی و ارتباط گرفتن با متخصصان بین‌المللی فراهم می‌کند.در پروژه‌های بین‌المللی، مدل مستندسازی (Documenting) با چیزی که در ایران رایج است تفاوت دارد. آن‌ها در این زمینه بسیار جدی‌تر هستند و نیازمند این است که فرد بتواند گزارش‌های فنی پروژه و پروپوزال‌های خود را دقیقاً مطابق با استانداردهای بین‌المللی و به صورت حرفه‌ای در قالب‌های مشخص ارائه دهد.سؤال دهم: بزرگ‌ترین اشتباهات دانشجویان و کارآفرینان تازه‌کار چیست؟-        اگر بخواهید سه اشتباه پرهزینه دانشجویان مهندسی مکانیک را نام ببرید که ممکن است چند سال بعد بابتشان پشیمان شوند، چه مواردی را انتخاب می‌کنید؟+       در مورد دانشجویان، یکی از بزرگترین اشتباهات این است که زمان خود را بهینه‌سازی نمی‌کنند و فرصت‌های دوران کارشناسی را برای کسب تجربه عملی از دست می‌دهند. اشتباه دیگر، نادیده گرفتن اهمیت شبکه‌سازی (Networking) است؛ در حالی که ارتباطاتی که در دانشگاه شکل می‌گیرد و حفظ می‌شود، می‌تواند در آینده شغلی بسیار راهگشا باشد. همچنین یک اشتباه بسیار رایج و پرهزینه این است که بچه‌ها تحت تأثیر «جو غالب» قرار می‌گیرند. مثلاً در مواردی مثل مهاجرت که این روزها همه می‌خواهند بروند، یا حتی در تب راه‌اندازی کسب‌وکار و استارتاپ که خیلی داغ است، هیجانی عمل می‌کنند و همسوی جو غالب حرکت میکنند. توصیه من این است که به جای تسلیم شدن به این جو، کاملاً دقیق، منطقی و با توجه به شرایط شخصی خودشان روی این مسائل فکر کنند و سپس تصمیم بگیرند.در مورد کارآفرینان تازه‌کار نیز بزرگترین اشتباه «تند رفتن» و ایزوله عمل کردن است. بسیاری فکر می‌کنند باید به تنهایی صفر تا صد یک ایده را بسازند و در نهایت یک محصول کامل را وارد بازار کنند. این دوری از مشتری و عدم دریافت بازخورد در مراحل اولیه، معمولاً به شکست منجر می‌شود. یک کارآفرین باید انعطاف‌پذیر باشد، از دیگران کمک بخواهد و محصول خود را در سریع‌ترین زمان ممکن با نیازهای واقعی بازار محک بزند.  روزنامه شریفروزنامه شریفThu, 29 Oct 2026 19:22:05 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-دکتر-بهرام-قنبری-هیئت-علمی-دانشکده-شیمی-دانشگاه-صنعتی-شریف-vc0r6cnaml1rاطلاعات اولیه استادرشته و گرایش تخصصی: شیمی معدنی.سابقهٔ تدریس/پژوهش: به گفتهٔ استاد، از سال ۱۳۸۴ به دانشگاه بازگشته و حدود ۱۹ سال در آن فعالیت داشته است.سابقهٔ فعالیت حرفه‌ای خارج از دانشگاه: حدود ۱۰ سال فعالیت به‌عنوان عضو هیئت علمی پژوهشگاه صنعت نفت و کارمند رسمی وزارت نفت؛ راه‌اندازی شرکت دانش‌بنیان از سال ۱۳۹۷ در حوزهٔ تضمین جریان (Flow Assurance) در صنایع نفت و گاز.من بهرام قنبری هستم و در سال ۱۳۷۷ از مقطع دکتری دانشگاه صنعتی شریف فارغ‌التحصیل شدم. نخستین فارغ‌التحصیل شیمی معدنی در این دانشکده بودم. پس از پایان تحصیل، به‌واسطهٔ بورس صنعت نفت، حدود ده سال در پژوهشگاه صنعت نفت به‌عنوان عضو هیئت علمی و کارمند رسمی وزارت نفت فعالیت کردم. از سال ۱۳۸۴ دوباره به دانشگاه بازگشتم و تاکنون در دانشگاه فعالیت دارم.در این مدت تلاش کردم ارتباط صنعتی خود را از طریق پروژه‌های مرتبط با صنعت نفت حفظ کنم. تجربهٔ فعالیت در این صنعت در نهایت به آغاز کار یک شرکت دانش‌بنیان از سال ۱۳۹۷ در زمینهٔ Flow Assurance یا تضمین جریان انجامید. خدمات این شرکت به بررسی عواملی مربوط می‌شود که مانع تولید در چاه‌های نفت و گاز می‌شوند.سؤال ۱. رشتهٔ شیمی چه حوزه‌هایی را پوشش می‌دهد و چه مسئله‌ای از جامعه را حل می‌کند؟اگر از دیدگاهی کلی نگاه کنیم، جهان از ماده و انرژی تشکیل شده است. اگر ماده را در نظر بگیریم، از عناصر شروع می‌کنیم، به ترکیبات و سپس به مواد می‌رسیم. شیمی از معدود علوم پایه‌ای است که مستقیماً وارد عرصهٔ عمل می‌شود. ما در شیمی از علوم دیگری مانند ریاضی و فیزیک استفاده می‌کنیم تا عناصر، ترکیبات و مواد را بشناسیم و از آن‌ها بهره‌برداری کنیم.در زندگی امروز تقریباً چیزی وجود ندارد که به شیمی ارتباط نداشته باشد؛ از پزشکی، دارو، غذا، پوشاک و کشاورزی گرفته تا صنایع گوناگون و حتی موادی که برای فعالیت خارج از جو زمین لازم‌اند. به همین دلیل، شیمی همچنان علمی پیشرو در کشف مرزهای جدید دانش است.شیمی از یک سو به حوزه‌هایی مانند زیست‌شناسی و پزشکی و از سوی دیگر به فناوری‌های مهندسی متصل است؛ فناوری‌هایی که امکان تولید انبوه مواد مورد نیاز بشر را فراهم می‌کنند. برای مثال، اگر کود شیمیایی وجود نداشت، حفظ جمعیت کنونی زمین ممکن نبود؛ زیرا زمین‌های کشاورزی نیازمند استراحت بیشتری بودند. بنابراین، از غذا و سلامت تا بهداشت و مصنوعات، به شیمی نیاز داریم. به نظر من شیمی یک ضرورت است، نه یک انتخاب.سؤال ۲. مهم‌ترین مسیرهای شغلی فارغ‌التحصیل شیمی چیست؟ (پاسخ جزئی)فارغ‌التحصیل شیمی می‌تواند در فعالیت‌های صنعتی، آزمایشگاهی، پژوهشی و دانشگاهی حضور داشته باشد یا از دانش خود برای تعریف خدمات و کسب‌وکار استفاده کند. در صنعت نفت، برای مثال، اندازه‌گیری‌های شیمیایی، حل مسائل تولید و خدمات مرتبط با چاه‌های نفت و گاز از حوزه‌های قابل فعالیت هستند.در صنعت خصوصی به افرادی نیاز دارند که بتوانند کار عملی انجام دهند و مسئله‌ای را حل کنند. در عین حال، برخی فارغ‌التحصیلان محیط صنعت را نمی‌پسندند و مسیرهای دیگری انتخاب می‌کنند. بنابراین انتخاب مسیر شغلی باید با شناخت نیاز بازار و علاقهٔ فرد همراه باشد.توضیح: در گفت‌وگوی موجود، دسته‌بندی کامل مشاغل مدیریتی، پژوهشی، غیرمستقیم و کارآفرینانه به تفکیک ارائه نشده است.سؤال ۳. آیا مدرک شیمی برای ورود به بازار کار کافی است؟ چه مهارت‌هایی لازم است؟نکتهٔ مهم این است که داشتن تحصیلات دانشگاهی لزوماً به معنای وجود شغل متناسب با آن نیست. بازار کار بر اساس نیاز، عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد. باید بتوانید نیازی را برطرف کنید و بدانید چه خدمتی می‌توانید ارائه دهید.نکتهٔ دیگر، شناخت مزیت‌های نسبی خودتان است. دانشجویان ممکن است درس‌های مشابهی را بگذرانند، اما کسی که در کنار شیمی یک مهارت فنی، هنری یا حرفه‌ای داشته باشد، می‌تواند موقعیت متفاوتی پیدا کند. برای مثال، آشنایی با کاربرد خاص رنگ‌های شیمیایی یا توانایی انجام کار فنی می‌تواند به مزیتی متمایز تبدیل شود.دانش علمی باید کامل و قوی باشد، اما در کنار آن ویژگی‌های شخصیتی و مهارت تعامل اهمیت دارند: توانایی صحبت و همکاری با افراد غیردانشگاهی، آمادگی برای کار عملی و یادگیری در محیط واقعی صنعت. صنعت به فردی چندوجهی نیاز دارد؛ دانشگاه وجه اصلی، یعنی دانش علمی، را فراهم می‌کند، اما همهٔ مهارت‌های لازم را به‌تنهایی آموزش نمی‌دهد.در محیط صنعت ممکن است با کارگری کار کنید که تحصیلات دانشگاهی ندارد، اما تجربهٔ عملی او از شما بیشتر است. باید بتوانید با چنین افرادی تعامل مؤثر داشته باشید. این ارتباط و یادگیری عملی بخشی از آمادگی برای کار صنعتی است.سؤال ۴. دانشجو از چه زمانی باید برای ورود به بازار کار آماده شود؟به نظر من بهتر است فرد حتی پیش از ورود به دانشگاه به آیندهٔ شغلی خود فکر کند. باید از همان ابتدا بپرسد چه نیازی را می‌تواند برطرف کند و آیا واقعاً علاقه‌مند است آن خدمت را ارائه دهد.لازم نیست تا زمان کارآموزی رسمی در ترم‌های پایانی صبر کنید. می‌توانید فارغ‌التحصیلان دانشگاه را پیدا کنید، از محیط کارشان بازدید کنید و با صنعت آشنا شوید. من خودم در سال دوم کارشناسی، زمانی که فقط درس‌های مقدماتی شیمی را گذرانده بودم، با کمک استاد و همراه یکی از دوستانم برای تجربهٔ عملی اقدام کردم؛ با اینکه در رشتهٔ شیمی محض ما کارآموزی اجباری وجود نداشت.دوستم در آزمایشگاه سازمان آب مشغول شد و من به کارخانهٔ تولید مواد شیمیایی سازمان آب رفتم. در آنجا با دستگاه‌ها و تولید موادی مانند گاز کلر، آب ژاول، کلرید آهن و اسید کلریدریک از آب‌نمک آشنا شدم. دیدن ارزش افزوده‌ای که از مواد اولیهٔ ساده ایجاد می‌شد، برایم بسیار جالب بود.توصیهٔ من بازدیدهای علمی است. چند محیط صنعتی مختلف را ببینید تا متوجه شوید به چه کاری علاقه دارید؛ سپس ارتباط خود را با محیطی که پسندیده‌اید حفظ کنید. هر تجربهٔ صنعتی، حتی اگر به استخدام منجر نشود، شناخت و مهارتی به شما می‌دهد که در موقعیت‌های بعدی مفید است.گاهی در یک بازدید صنعتی، مسئله‌ای مطرح و پروژه‌ای تعریف می‌شود. در یکی از همین موارد، پس از تعریف پروژه و تهیهٔ دستگاه GC، یکی از دانشجویان ما در همان مجموعه به‌عنوان اپراتور مشغول به کار شد. بنابراین کارآموزی و بازدید می‌توانند فرصتی برای شناسایی نیاز و ورود به بازار کار باشند.سؤال ۵. مسیرهای شغلی مستقیم شیمی و ویژگی‌های آن‌ها چیست؟ (پاسخ جزئی)در متن مصاحبه، نمونه‌هایی از کار آزمایشگاهی، کار در کارخانه‌های تولید مواد شیمیایی، فعالیت در صنعت نفت و گاز، کار با دستگاه GC و اندازه‌گیری‌های شیمیایی مانند سنجش کلسیم با تیتراسیون EDTA مطرح شده است.برای مثال، ممکن است در یک میدان نفتی به اندازه‌گیری کلسیم نیاز باشد؛ کاری که روش آن در آزمایشگاه دانشگاه آموخته می‌شود، اما اجرای درست آن در محیط واقعی صنعت اهمیت دارد. همچنین نمونه‌ای از اشتغال یک دانشجو به‌عنوان اپراتور دستگاه GC در یک واحد صنعتی ذکر شد.توضیح: مصاحبه وظایف، مقاطع تحصیلی، میزان تقاضا و مسیر ارتقای هر شغل را به‌طور نظام‌مند مشخص نمی‌کند.سؤال ۶. آیا فارغ‌التحصیل شیمی می‌تواند وارد حوزه‌های غیرمستقیم مرتبط شود؟ (پاسخ جزئی)بله، می‌توان دانش شیمی را با توانایی‌ها و حرفه‌های دیگر پیوند داد. برای مثال، ممکن است فردی در نقاشی از رنگ‌های شیمیایی خاص استفاده کند یا مهارت فنی خود را در کنار دانش شیمی به کار بگیرد.نمونه‌هایی وجود دارند که افراد پس از تحصیل شیمی به رشتهٔ دیگری رفته‌اند یا برعکس، پس از فعالیت در حوزه‌ای دیگر، ضرورت یادگیری شیمی را احساس کرده‌اند. نکتهٔ اصلی این است که فرد نیاز واقعی را بشناسد و دانش شیمی را به آن مرتبط کند.سؤال ۷. تفاوت مسیر شغلی در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاه و پژوهش چیست؟در بخش دولتی، اختیار استخدام معمولاً در دست خود مجموعه نیست؛ به همین دلیل، توصیه می‌کنم دانشجویان صرفاً به دنبال ادارات دولتی نباشند. در مقابل، مجموعه‌های خصوصی بر اساس نیاز خود به دنبال فردی هستند که بتواند کار مؤثری انجام دهد. البته ممکن است نگران باشند که برای آموزش نیروی تازه‌کار هزینه کنند، اما او در نهایت کاری انجام ندهد.فضای دانشگاه از نظر محیط و روابط با صنعت تفاوت دارد. در صنعت باید با افراد مختلف کار کرد و شرایط عملی، از جمله حضور در میدان و محیط تولید، را پذیرفت.یکی از مشکلات ارتباط دانشگاه و صنعت، نبود اعتماد کافی است. گاهی پروژه‌ای از طرف دانشگاه تعریف شده اما در میانهٔ کار رها شده است؛ گاهی دربارهٔ پرداخت‌ها اختلاف پیش آمده یا هزینهٔ کار پرداخت نشده است. این تجربه‌ها بر همکاری دو طرف اثر می‌گذارند.در بخش خصوصی، اگر فرد یک بار توانایی خود را نشان دهد و کار را خوب انجام دهد، احتمال دارد برای همکاری‌های بعدی نیز به او مراجعه کنند. به همین دلیل، معرفی توانایی‌ها و ساختن اعتماد اهمیت زیادی دارد.سؤال ۹. چه فرصت‌هایی در بخش دولتی و نهادهای وابسته وجود دارد؟ (پاسخ جزئی)از تجربه‌های مطرح‌شده در مصاحبه می‌توان به فعالیت در پژوهشگاه صنعت نفت، وزارت نفت و بخش‌های آزمایشگاهی و تولید مواد شیمیایی سازمان آب اشاره کرد. استاد همچنین از پژوهشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها و واحدهای تحقیق و توسعه به‌عنوان ساختارهایی یاد می‌کند که با هدف ایجاد ارتباط میان دانش و صنعت شکل گرفته‌اند.توضیح: این موارد نمونه‌های ذکرشده در گفت‌وگو هستند و فهرست کامل فرصت‌های استخدامی دولتی محسوب نمی‌شوند.سؤال ۱۱. آیا ادامه تحصیل تا کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی ضروری است؟ (پاسخ جزئی)ادامه تحصیل به‌تنهایی تضمین‌کنندهٔ موفقیت شغلی نیست. گاهی افراد کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را پشت سر هم می‌گذرانند و تازه پس از آن تصمیم می‌گیرند وارد محیط کار شوند؛ درحالی‌که ممکن است در نهایت شغلی را بپذیرند که از سال‌های ابتدایی تحصیل نیز امکان آشنایی با آن وجود داشت.من خودم پیش از دکتری هم به فعالیت صنعتی توجه داشتم، اما در آن زمان نگاه رایجی وجود داشت که کار صنعتی را بیشتر مناسب افرادی می‌دانست که مسیر دانشگاهی را ادامه نمی‌دهند. این نگاه، به‌ویژه در برخی صنایع دولتی، بر انتخاب‌ها اثر می‌گذاشت.به نظر من افتخار بزرگی است که فرد بتواند از رشتهٔ تخصصی خودش درآمد کسب کند. بنابراین بهتر است تجربهٔ عملی و شناخت بازار را به بعد از پایان تمام مقاطع تحصیلی موکول نکند.توضیح: استاد دربارهٔ ضروری‌بودن هر مقطع برای شغل‌های مشخص، تفکیک دقیقی ارائه نکرده است.سؤال ۱۲. آیا شیمی امکان تغییر رشته یا ورود به حوزه‌های دیگر را فراهم می‌کند؟ (پاسخ جزئی)نمونه‌های زیادی وجود دارند که افراد پس از تحصیل در شیمی، رشتهٔ دیگری خوانده‌اند؛ همچنین افرادی که ابتدا شیمی نخوانده بودند و بعداً برای پاسخ‌گویی به یک نیاز به سراغ آن آمده‌اند. به نظر من، این تغییر زمانی معنا پیدا می‌کند که فرد ضرورت و کاربرد آن دانش را در کار خود احساس کند.توضیح: در متن مصاحبه، نام رشته‌های قابل انتقال به‌طور مشخص ذکر نشده است.سؤال ۱۶. آیا فارغ‌التحصیل شیمی می‌تواند کسب‌وکار مستقل ایجاد کند؟ (پاسخ جزئی)مبنای فعالیت اقتصادی، برطرف‌کردن یک نیاز است. اگر فرد بتواند مسئله‌ای را شناسایی کند و برای آن راه‌حل ارائه دهد، امکان تعریف کار و کسب درآمد وجود دارد. بسیاری از مسائل صنعتی هنوز به‌درستی شناسایی و تعریف نشده‌اند؛ همین موضوع می‌تواند فرصت ایجاد کند.من تلاش کردم ارتباطم با صنعت نفت را حفظ کنم و این ارتباط در نهایت به شکل‌گیری یک شرکت دانش‌بنیان در زمینهٔ تضمین جریان در صنایع نفت و گاز منجر شد.در بخش خصوصی، وقتی کارفرما نتیجهٔ کار شما را ببیند و به توانایی‌تان اعتماد کند، می‌تواند همکاری را ادامه دهد. بنابراین برای فعالیت مستقل هم شناخت نیاز، توانایی اجرای کار و اعتمادسازی اهمیت دارد.توضیح: مصاحبه انواع مدل‌های کسب‌وکار مستقل را به‌صورت فهرست‌شده معرفی نمی‌کند.سؤال ۱۷. اشتباهات رایج دانشجویان دربارهٔ آیندهٔ شغلی چیست؟اشتباه نخست این است که تصور کنیم صرف درس‌خواندن و گرفتن مدرک، شغل متناسب را نیز تضمین می‌کند؛ درحالی‌که بازار کار بر پایهٔ نیاز و تقاضا شکل می‌گیرد.اشتباه دوم این است که آشنایی با محیط واقعی کار را به پس از فارغ‌التحصیلی موکول کنیم. بسیاری از دانشجویان به کارآموزی یا بازدید صنعتی به چشم فرصتی برای استخدام نگاه نمی‌کنند و تجربهٔ عملی کافی به دست نمی‌آورند.اشتباه سوم، محدودکردن خود به فضای دانشگاه و نداشتن آمادگی برای تعامل با افراد و شرایط متفاوت صنعت است. دانش علمی ضروری است، اما برای کار صنعتی باید بتوان با دیگران ارتباط برقرار کرد و کار عملی را نیز آموخت.توضیح: این سه مورد از نکات تکرارشوندهٔ استاد استخراج و دسته‌بندی شده‌اند؛ در گفت‌وگو به‌صورت یک فهرست سه‌گانه بیان نشده‌اند.سؤال ۱۸. به دانشجوی سال اول شیمی چه مسیری را توصیه می‌کنید؟از همان سال اول تلاش کنید با محیط‌های کاری مختلف آشنا شوید. می‌توانید سراغ فارغ‌التحصیلان دانشگاه بروید، درخواست بازدید از کارخانه‌ها بدهید و در فرصت‌های کارآموزی شرکت کنید؛ حتی اگر هنوز کارآموزی رسمی در برنامهٔ درسی شما نباشد.بازدیدهای علمی را جدی بگیرید. چند محیط مختلف را تجربه کنید تا بفهمید به چه حوزه‌ای علاقه دارید: برای مثال، صنایع غذایی، صنایع سنگین یا صنعت نفت. اگر محیطی را پسندیدید، ارتباطتان را با آن حفظ کنید و به‌تدریج مهارت‌های لازم را بیاموزید.در نخستین برخوردها شاید فقط شنونده باشید و پاسخ بسیاری از سؤال‌ها را ندانید. با تکرار تجربه، به‌تدریج می‌توانید سؤال بپرسید، پاسخ دهید و دربارهٔ مسئلهٔ صنعتی نظر بدهید. این یادگیری به زمان و حضور واقعی در محیط کار نیاز دارد.در کنار همهٔ این‌ها، دانش شیمی را به‌خوبی بیاموزید و مهارت‌های ارتباطی و عملی خود را تقویت کنید. نباید با رشتهٔ خود احساس بیگانگی داشته باشید. پس از انتخاب مسیر، لازم است با جدیت برای پیدا کردن کاربرد آن تلاش کنید.روزنامه شریفروزنامه شریفThu, 29 Oct 2026 18:29:07 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-آیدا-علیرضایی-مدیرعامل-شرکت-ابتکار-پویان-igz116fxd4hqآیدا علیرضایی - کارشناسی شیمی محض از دانشگاه شریف - مدیرعامل شرکت ابتکار پویان شریفمصاحبه کننده: سیده ملیکا موسوی زاده جزائری | دانشجوی شیمی کاربردی دانشگاه صنعتی شریفچه عواملی موجب شد در ابتدای مسیر تحصیلی خود رشته شیمی را انتخاب کنید؟در دوران دبیرستان دوست داشتم پزشکی قبول بشم و کنکور تجربی شرکت کردم اما بعد از اعلام نتایج کنکور سراسری و بررسی رشته ها متوجه شدم که برای من حضور در یک دانشگاه برند با امکانات تحصیلی بیشتر مهم تر هست و چون رتبه مناسب برای پزشکی در دانشگاه های برتر رو نداشتم، تصمیم گرفتم رشته ی متفاوت اما در یک دانشگاه ارزشمند رو انتخاب کنم و شیمی شریف تنها رشته از دانشگاه شریف است که با دیپلم تجربی پذیرش دارد و من با انتخاب این رشته مسیر خودم رو شروع کردم.با توجه به تجربیات امروزتان، آیا همچنان این انتخاب را مناسب می‌دانید؟ چرا؟بله مناسب می دانم چون در پایان دبیرستان، خیلی از افراد نمی دانند دقیقا به چه چیزی علاقه دارند و فقط با اطلاعاتی که از مدرسه و خانواده و جامعه کوچیک اطرافشان دریافت می کنند یک آینده ای رو برای خودشون متصور می شن؛ من تا حدی به این ناآگاهی خودم آگاه بودم و جوابش رو قرار گرفتن در یک محیط پویا و فعال و پیشرو در مسیر علم و کسب و کار می دیدم و این مسیر رو انتخاب کردم. با گذشت این چند سال از تصمیم خودم راضی هستم چون خیلی اتفاقات در این مسیر از نظر یادگیری و کشف علاقمندی ها و رشد در توانمندی ها برای من افتاد که اگر تصمیم دیگری می گرفتم این تجربیات در اختیارم قرار نمیگرفت. البته باید بگم که اگر شخصی در ابتدای مسیر تحصیلی اش به یک حوزه تخصصی علاقه بسیار دارد و به این علاقه از خودش کاملا اشراف دارد حتما در مسیر علاقه شخصی خودش پیش برود چون که رشته، شغل، کار و فعالیت اگر مورد علاقه فرد نباشه نه تنها سرعت رشدش کمه بلکه بسیاری چالش در مسیرش وجود خواهد داشت که به هدر دادن عمر نمی ارزد.در دوران تحصیل، کدام یک از دروس، مهارت‌ها یا تجربیات علمی بیشترین تأثیر را بر مسیر حرفه‌ای شما داشته‌اند؟برای شخص من مجموعه ای از درس ها و مهارت ها بود که موثر بودن، در واقع خود سیستم تحصیلی و تلاش برای گذراندن واحدهای درسی، فعالیت های مختلف دانشجویی از جنس کار تیمی و اجرای برنامه های مختلف همه این ها برای زندگی من یک نقشه ای دادن که هر فعالیتی می خوام داشته باشم باید برای خودم هدف گذاری و برنامه ریزی کنم و یک فعالیت وقتی برای من معنا پیدا می کنه و ارزشمند هست که مسئله ای رو حل کنم در واقع باید کاری کنم که دردی رو درمان کنم.از نظر شما، یک فارغ‌التحصیل رشته شیمی علاوه بر دانش تخصصی دانشگاهی، به چه مهارت‌هایی برای ورود موفق به بازار کار نیاز دارد؟ما در جامعه ای با بحران های فراوان در حال زیست هستیم این که روی توسعه فردی خودمون کار کنیم از واجب ترین واجبات هست، اینکه بدونیم دقیقا چه محیط کاری رو دوست داریم و اینکه بدونیم چطور توانمندی خودمون رو در یک سازمان به کار بگیریم لازمه خود شناسی داره در ادامه مطالعه و جستجوی زیاد برای کشف موقعیت های کاری مناسب خودمون و به روز بودن نسبت به ابزارها و متد های روز مثل هوش مصنوعی در واقع تلاش برای بهترین نسخه خودمون بودن و در آخر نتورکینگ و دایره تعاملات اجتماعی فکر می کنم شما فارغ از اینکه چه رشته ای هستید، خودآگاهی، تلاش برای بهترین بودن و نتورکینگ ۳ رکن مهم برای ورود به بازار کار هست.نخستین تجربه حرفه‌ای شما در حوزه شیمی چه بوده است و این تجربه چه درس‌ها و مهارت‌هایی برای ادامه مسیر شغلی شما به همراه داشته است؟تجربیات حرفه ای من غالبا با محوریت مدیریت بوده و شیمی بیشتر از جنس پس زمینه بوده.مسیر حرفه‌ای شما چگونه از فعالیت‌های تخصصی و علمی به سمت مدیریت و راهبری کسب‌وکار حرکت کرد؟ چه عواملی در این تغییر نقش مؤثر بودند؟از میانه تحصیل کارشناسی و آشنایی با مرکز کارآفرینی دانشگاه شریف، جایی که برای من جوری سپری شد که باید خلق ارزش کنم و برایم نمایان کرد فقط علم داشتن برای ابراز وجود تخصص در جامعه و کار کردن کافی نیست. مرکز کارآفرینی با فراهم کردن بستری برای ایده پردازی و امکان آزمون و خطا و مشاوره در مسیر کسب و کار و برگزاری ایونت ها و دوره های مختلف به من این فضا رو داد که مهارت های نرم زیادی رو در خودم تقویت کنم و به این شناخت از خودم برسم که به مدیریت و راهبری کسب و کار علاقه دارم.از دیدگاه شما، مهم‌ترین تفاوت میان تحصیل در رشته شیمی و فعالیت حرفه‌ای در صنعت شیمی چیست؟ دانشگاه تا چه اندازه افراد را برای واقعیت‌های محیط کار آماده می‌کند؟به نظر من مهمترین تفاوت جنس روحیه و نگرش آدم ها به علم و ثروت در این دو محیط آکادمیک و صنعت هستند چون مفهوم موفقیت و شکست این محیط ها کاملا با هم متفاوت هست، سنجش کیفیت فعالیت ها متفاوت هست، مدل درآمدی و موقعیت های بحرانی متفاوت هست اگر کسی قرار هست وارد صنعت شود به جز تجربه دانشگاه مسیر طولانی تری از نظر تجربه در انتظار دارد.چه زمانی در مسیر حرفه‌ای خود به این نتیجه رسیدید که علاقه یا توانایی ورود به حوزه مدیریت را دارید؟وقتی که متوجه شدم دوست ندارم یک شخصیت معمولی باشم، از نظر من معمولی یعنی شخصی که برایش یکسری مسئولیت تعریف بشود و فقط آن ها را انجام بدهد و در قبال مسائل دیگر در کسب و کار تعهدی نداشته باشد. اما من دوست داشتم اثرگذاری بیشتری در دنیای خلق شده کسب و کاری و رشد ارزش های سازمانی داشته باشم.برای حرکت از یک متخصص شیمی به یک مدیر، چه مهارت‌هایی را ضروری می‌دانید؟به نظرم سه مورد لازم هست: کسب دانش تئوری و عملی مدیریت، کسب تجربه های هر چند کوچک در شاخه های مختلف کسب و کار و مهم تر از همه باور به پذیرش مسئولیت بیشتر در قبال اختیارات بیشتر.آیا در طول مسیر حرفه‌ای خود با تصمیم یا اشتباهی مواجه شده‌اید که امروز، با توجه به تجربیاتتان، رویکرد متفاوتی نسبت به آن اتخاذ می‌کردید؟ مهم‌ترین درس آن تجربه چه بوده است؟ تلاش شخصی من این است که برای هر تصمیمی که می گیرم تمام شرایط و ضوابط، اهداف و برنامه ها، منابع و دسترسی ها و تمام پارامتر های موجود را بررسی کنم و با توجه به موقعیت نتیجه گیری کنم اما گاهی وقت ها اتفاقی می افتد که وقتی زمان می گذرد تغییری در شرایط یا هدف ها یا منابع رخ می دهد که بخشی قابل پیش بینی نبوده و بخشی قابل پیش بینی بوده است. برای من اشتباه وقتی معنا پیدا می کند که پارامترهای قابل پیش بینی وابسته به گذشت زمان را محاسبه نکرده باشم و این موضوع چیزی هست که به تجربه کاری وابسته هست. درسی که همیشه می گیرم این هست که سرعت کسب تجربه خودم را بیشتر کنم که بخشی از این سرعت با انتقال تجربه دیگران اتفاق می افتد. تعامل با انسان های الگو و اسطوره و اشخاصی که مسیرهای پر چالش را قبلا طی کردند، مدیران و رهبران و متخصصانی که مسیرهای مشابه را گذراندن و به موفقیت رسیدند؛ به طور خلاصه اضافه کردن تجربیات بقیه به تجربیات شخصی برای کمتر شدن اشتباهات.هنگام جذب و استخدام متخصصان شیمی در مجموعه خود، چه معیارهایی را در اولویت قرار می‌دهید؟ میزان اهمیت دانش دانشگاهی، معدل، تجربه عملی، مهارت‌های ارتباطی، توانایی حل مسئله و سایر مهارت‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟تعهد و مسئولیت پذیری، توانمندی در انجام کار گروهی و نظم، اشتیاق برای یادگیری و خلاقیت میزان اهمیت مهارت ها در قیاس با یکدیگر کاملا به سازمان و رسالت سازمان و موقعیت کاری شخص بستگی داره شرکت ابتکار پویان شریف یک شرکت با محوریت آموزش هست، ما بستر آموزش را برای نیروهای خودمون هم فراهم کردیم حتی بسیاری از نیروهای ما در ابتدا به شکل کارآموزی به سازمان ما ملحق می شوند و بعد از یک تجربه کاری یک الی دو ماهه بر اساس پروژه هایی که در دست دارند مورد ارزیابی قرار می گیرند و در ادامه بر اساس توانمندی و علاقه هاشون مسئولیت می گیرند.از نظر شما، دوره‌های کارآموزی، پروژه‌های دانشگاهی و ارتباط مستقیم دانشجویان با صنعت تا چه اندازه می‌توانند در شکل‌گیری مسیر حرفه‌ای و دستیابی به نخستین فرصت شغلی مؤثر باشند؟بسیار موثر هست، البته همه این تجربه ها ممکن هست برای دستیابی به اولین فرصت شغلی به طور مستقیم کارا نباشند اما آموخته ای که دانشجو در این دوران تجربه می کند و رزومه ای که می سازد و مهارتی که کسب می کند چون با مدل واقعیت های دیگری سر و کار دارد بسیار به انتخاب های آینده اش اثر می گذارند و میدان دیدش به ممکن ها و ناممکن های صنعت بزرگتر می شود.اگر یک دانشجوی شیمی بین ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و ورود مستقیم به بازار کار مردد باشد، چه معیارها و عواملی را پیشنهاد می‌کنید در تصمیم‌گیری خود مورد توجه قرار دهد؟پیشنهاد من این هست که اگر شخص می خواهد مسیر آکادمیک را پیش ببرد و علاقه دارد در مرزهای علم اثرگذاری داشته باشد بدون تعلل به تحصیلات عالی بپردازد اما اگر به مسیر صنعتی علاقه دارد بعد از پایان کارشناسی یک دوره دو سه ساله را به کار بپردازد و بعد از آن تحصیلاتش را با توجه به حوزه مورد علاقه و کاری ادامه دهد و تحصیل را تا جایی که مورد نیازش هست ادامه دهد. در واقع مهمترین معیار هر شخص منحصر به فرد هست و با توجه به نیاز خود شخص و نیاز جامعه ای که قصد اثرگذاری دارد و با توجه به دو تجربه ای که شخص می گذراند برایش مشخص می شود.چه ظرفیت‌هایی برای کارآفرینی در حوزه شیمی وجود دارد؟ یک شیمی‌دان برای تبدیل دانش و تخصص خود به یک کسب‌وکار موفق، بهتر است از چه نقطه‌ای آغاز کند؟در همه حوزه ها نیازهایی وجود داره، یک کارآفرین موفق کسی هست که بتونه به درستی این نیاز ها رو کشف کنه و با علم و توانمندی که داره راه حل مناسب و نوآورانه برای این نیازها ارائه بده، در واقع نقطه شروع یک کسب و کار نیازسنجی هست. در حوزه شیمی نیاز های زیادی در بخش های مختلف تولید و سنتز، تجزیه و آنالیز، فرمولاسیون و مهندسی معکوس و در ادامه موضوعاتی از قبیل فروش و پخش و صادرات و واردات و ... وجود داره که تمام این ها علاوه بر علم شیمی، دانش بیزینس هم لازم دارند.فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اتوماسیون و روش‌های نوین تولید چه تأثیری بر مشاغل مرتبط با شیمی خواهند داشت؟ متخصصان این حوزه چگونه می‌توانند خود را با این تغییرات آماده کنند؟در حال حاضر و تا آینده نزدیک هوش مصنوعی قادر شده انتقال داده را سریع تر و منسجم تر و جستجو برای اطلاعات تخصصی را راحت تر کند و تحقیقات علمی را رشد بیشتری در حال انجام است. اما علوم پایه هیچ زمان کاملا جایگزین نمی شوند، این علوم با گذشت سال ها زندگی بشر و تحقیق و پژوهش و آزمون و خطا انسان ها و دانشمندان گسترده شده و همچنان در حال گسترش مرزهای خودش هست، مادامی که ما مسائل زیست محیطی، تولید مواد نوین و علوم فضایی و بیماری های بشری و مسئله مرتبط با پیشرفت بشر و تجربه بشر از ناشناخته ها داشته باشیم نیاز به علوم پایه داریم، علوم پایه همچون شیمی نه تنها جایگزین نمی شوند بلکه در حال بزرگتر شدن هستند و هوش مصنوعی هیچ زمان نمی تواند جایگزین چیزی که وابسته به تجربه هست بشود اما قطعا در مدل شغل های مرتبط با علوم پایه اثرگذاری دارد و یکسری شغل از بین می رود و یکسری شغل پدیدار می شود. به هر حال ماهیت شغل به کارگیری علم برای خلق ارزش و درآمد مادی و معنوی است.اگر یک دانش‌آموز ۱۳ ساله که به شیمی علاقه‌مند است از شما بپرسد «برای موفقیت در این حوزه از همین امروز چه کاری باید انجام دهم؟»، چه توصیه‌هایی به او خواهید داشت؟برای دانش آموزی که در حال گذراندن سال آخر دبستان و یا اوایل متوسطه اول هست و قاعدتا درکی از چارچوب این حوزه ندارد پیشنهاد می کنم روحیه جستجوگری خودش را تقویت کند و شروع کند به شناخت موادی که در زندگی روزمره استفاده می شه، ترکیبات و فرایند های شیمیایی که برایش جذاب هست رو یاد بگیرد و به مرور بعد از کشف محیط اطرافش به سراغ مطالعه مباحث پیشرفته تر کند.در پایان، اگر بخواهید مهم‌ترین توصیه شغلی خود را در یک جمله به نسل آینده دانش‌آموختگان و متخصصان رشته شیمی منتقل کنید، چه خواهید گفت؟سعی کنید بتوانید در گرایش موردعلاقه تان متخصص باشید و در حوزه های صنعت و کسب و کار مهارت های ابتدایی را بلد باشید. بسیار تلاش کنید در چیزی که هستید و نقش شغلی که دارید بهترین و بی‌رقیب باشید یعنی آنقدر سرشار و توانمند باشید که اگر قرار هست دانش خود را به اشتراک بگذارید احساس نکنید چیزی را از دست می دهید.روزنامه شریفروزنامه شریفThu, 29 Oct 2026 18:24:21 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-سرکار-خانم-دکتر-بستان-آراء-استاد-مهندسی-صنایع-g5c3bhhiahakدرباره جایگاه مهندسی صنایع، آینده صنعت و مسیرهای شغلی تهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی"پیشگفتارسرکار خانم دکتر بستان‌آراء تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی صنایع در دانشگاه صنعتی شریف آغاز کردند و مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد را در همین رشته به پایان رساندند. حوزه اصلی فعالیت ایشان در دوران کارشناسی و کارشناسی ارشد، بهینه‌سازی و تحقیق در عملیات (OR) بود؛ حوزه‌ای که یکی از ارکان مهم مهندسی صنایع به شمار می‌رود.ایشان در مقطع دکتری مسیر تحصیلی خود را تغییر دادند و با ورود به حوزه حمل‌ونقل، به دانشکده عمران رفتند. در این دوره، فعالیت‌های پژوهشی ایشان بیش از پیش به سمت حوزه‌های داده‌محور سوق پیدا کرد و موضوعاتی همچون اقتصادسنجی، مدل‌های آماری، یادگیری ماشین و تحلیل داده به بخش مهمی از فعالیت‌های علمی ایشان تبدیل شد. پس از پایان دوره دکتری نیز دو دوره پست‌دکتری را در همین حوزه و با تمرکز بر حمل‌ونقل، تحلیل داده و روش‌های داده‌محور سپری کردند.ایشان پس از حدود هفت تا هشت سال دوری از ایران، در دی‌ماه سال گذشته به کشور بازگشتند و فعالیت خود را در دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی شریف از سر گرفتند. به گفته خودشان، این فاصله زمانی سبب شده است که شناخت ایشان از تحولات بازار کار ایران و همچنین فضای آموزشی و پژوهشی دوره دکتری مهندسی صنایع در داخل کشور، با محدودیت‌هایی همراه باشد؛ چراکه بخش عمده این سال‌ها را در استرالیا و در حوزه حمل‌ونقل سپری کرده‌اند و دانشگاه محل تحصیلشان نیز دانشکده مستقلی برای مهندسی صنایع نداشته است.سؤال اول اگر بخواهید رشته مهندسی صنایع را از منظر بازار کار و آینده شغلی برای یک دانش‌آموز یا دانشجوی جوان توضیح دهید، این رشته چه حوزه‌هایی را پوشش می‌دهد و فارغ‌التحصیل آن اساساً چه مسئله‌ای را برای جامعه یا سازمان‌ها حل می‌کند؟مهندسی صنایع را گاهی به اقیانوسی به عمق یک متر تشبیه می‌کنند. فارغ از اینکه این تشبیه تا چه اندازه دقیق باشد، یک نکته در مورد آن کاملاً قابل تأمل است: مهندسی صنایع رشته‌ای گسترده است که دانشجو را با حوزه‌های متنوعی آشنا می‌کند و مسیرهای متعددی را پیش روی او قرار می‌دهد.اگر بخواهیم این رشته را بر اساس تجربه شخصی دسته‌بندی کنیم، مهندسی صنایع در نقطه تلاقی چند حوزه قرار می‌گیرد؛ از یک سو با مباحث مهندسی سروکار دارد، از سوی دیگر به مدیریت، ساخت و تولید، مدیریت پروژه، اقتصاد، آمار و تحلیل داده نزدیک می‌شود. همین ماهیت میان‌رشته‌ای سبب شده است که فارغ‌التحصیل مهندسی صنایع بتواند در محیط‌های گوناگون حضور پیدا کند و میان حوزه‌های مختلف ارتباط برقرار سازد.یکی از پایه‌های مهم این رشته، ریاضیات، احتمال و آمار است. ریاضیات مورد استفاده در مهندسی صنایع تا حد زیادی بر مفاهیم احتمالاتی و آماری استوار است. دانشجو پس از گذراندن مباحث پایه احتمال و آمار، می‌تواند این مسیر را با درس‌هایی مانند رگرسیون، تحلیل داده، داده‌کاوی، سری‌های زمانی و اقتصادسنجی ادامه دهد و در نهایت وارد حوزه‌های پیشرفته‌تری مانند یادگیری ماشین و هوش تجاری شود.در کنار تحلیل داده، یکی دیگر از ستون‌های اصلی مهندسی صنایع، تحقیق در عملیات یا بهینه‌سازی (Operations Research) است. هدف تحقیق در عملیات آن است که با در اختیار داشتن منابع محدود و مجموعه‌ای از محدودیت‌ها، بهترین تصمیم ممکن را پیدا کنیم.برای مثال، فرض کنید یک بیمارستان تنها ده پرستار در اختیار دارد و هر پرستار نیز محدودیت‌هایی در تعداد روزهای کاری، تعداد شیفت‌ها و زمان استراحت دارد. از طرف دیگر، لازم است در هر ساعت حداقل دو پرستار در بخش حضور داشته باشند. مسئله این است که چگونه می‌توان برنامه کاری پرستاران را به گونه‌ای تنظیم کرد که ضمن رعایت تمام محدودیت‌ها، بهترین وضعیت ممکن حاصل شود.حل چنین مسئله‌ای با بررسی تک‌تک حالت‌های ممکن بسیار دشوار است؛ اما مهندس صنایع یاد می‌گیرد که مسئله را به زبان ریاضی بیان کند، تابع هدف و محدودیت‌ها را تعریف کند و سپس با استفاده از الگوریتم‌های بهینه‌سازی، بهترین راه‌حل را به دست آورد.مسائلی مانند TSP یا مسئله فروشنده دوره‌گرد (Travelling Salesman Problem)، VRP یا مسئله مسیریابی وسایل نقلیه (Vehicle Routing Problem) و همچنین مسئله کوله‌پشتی، نمونه‌هایی شناخته‌شده از مسائل بهینه‌سازی هستند. در همه این مسائل، هدف آن است که تحت مجموعه‌ای از محدودیت‌ها، بهترین تصمیم ممکن اتخاذ شود.برای نمونه، در مسئله کوله‌پشتی فرض کنید فردی قصد دارد به کوهستان برود و تنها ظرفیت محدودی برای حمل وسایل در اختیار دارد. هر وسیله وزن و ارزش مشخصی دارد و فرد باید تصمیم بگیرد کدام وسایل را با خود ببرد تا در نهایت، با کمترین وزن، بیشترین ارزش را به دست آورد. چنین مسئله‌ای در ظاهر ساده است، اما در واقع نمونه‌ای از مسائل کلاسیک بهینه‌سازی است و منطق آن در بسیاری از مسائل واقعی، از جمله برنامه‌ریزی و حتی انتخاب واحد دانشجویان، کاربرد دارد.از سوی دیگر، در مهندسی صنایع مباحث اقتصادی نیز جایگاه مهمی دارند. درس‌هایی مانند اقتصاد ۱ و ۲ و اقتصاد مهندسی به دانشجویان کمک می‌کنند تا بتوانند تحلیل هزینه و منفعت (Cost-Benefit Analysis) انجام دهند و بررسی کنند که یک پروژه در طول چند سال چه میزان سود یا زیان ایجاد خواهد کرد. در این تحلیل عواملی همچون نرخ بهره، تورم و ارزش زمانی پول نیز در نظر گرفته می‌شوند.بنابراین می‌توان گفت مهندسی صنایع از نظر ماهیت، در نقطه‌ای میان مهندسی، آمار و احتمال، مدیریت و اقتصاد قرار گرفته است.در حوزه تحلیل داده، دانشجوی مهندسی صنایع می‌تواند پس از مباحث پایه، وارد حوزه‌هایی مانند داده‌کاوی، یادگیری ماشین، هوش تجاری (Business Intelligence)، سری‌های زمانی، اقتصادسنجی و مدل‌های انتخاب گسسته (Discrete Choice Models) شود. در واقع، مجموعه بزرگی از روش‌های مدل‌سازی داده‌محور در این شاخه قرار می‌گیرند.شاخه مهم دیگر، همان‌طور که اشاره شد، بهینه‌سازی و تحقیق در عملیات است. پس از گذراندن OR1، دانشجو در OR2 با مسائل پیچیده‌تر آشنا می‌شود و مهارت مهمی به دست می‌آورد: توانایی تبدیل یک مسئله واقعی به یک مدل ریاضی. یعنی بتواند تابع هدف، متغیرهای تصمیم و محدودیت‌های مسئله را شناسایی و صورت‌بندی کند.در ادامه، دانشجو با مفاهیمی مانند برنامه‌ریزی پویا (Dynamic Programming) نیز آشنا می‌شود. تفاوت مهم برنامه‌ریزی پویا با بسیاری از مسائل ساده بهینه‌سازی این است که در آن، تصمیم‌گیری تنها به وضعیت فعلی محدود نمی‌شود، بلکه اثر تصمیم امروز بر وضعیت آینده نیز در نظر گرفته می‌شود.برای مثال، در مدیریت موجودی یک کارخانه، نمی‌توان تنها به میزان تولید امروز توجه کرد. میزان تقاضای آینده، موجودی فعلی انبار، هزینه نگهداری، محدودیت مواد اولیه و تغییرات فصلی تقاضا همگی بر تصمیم تولید اثر می‌گذارند. ممکن است یک محصول در تابستان تقاضای زیادی داشته باشد، اما اگر بیش از نیاز تولید شود، محصول اضافی در پاییز و زمستان در انبار باقی بماند و هزینه نگهداری ایجاد کند. بنابراین تصمیم امروز، بر تصمیم‌ها و هزینه‌های آینده اثر خواهد گذاشت.به همین دلیل در برخی مسائل بهینه‌سازی، لازم است تصمیم‌گیری به صورت مرحله‌ای و پیوسته انجام شود و هر تصمیم به وضعیت‌های قبلی و آینده وابسته باشد؛ مفهومی که اساس برنامه‌ریزی پویا را تشکیل می‌دهد.کاربردهای تحقیق در عملیات نیز بسیار گسترده‌اند؛ از سیستم سلامت و حمل‌ونقل گرفته تا لجستیک، زنجیره تأمین و برنامه‌ریزی در مقیاس ملی.در کنار این مباحث، دانشجوی مهندسی صنایع با مجموعه‌ای از درس‌های تخصصی دیگر نیز روبه‌رو می‌شود. برای مثال، درس برنامه‌ریزی و کنترل پروژه به دانشجو می‌آموزد چگونه پروژه‌ای متشکل از مجموعه‌ای از فعالیت‌ها را که هرکدام زمان، پیش‌نیاز و پس‌نیاز مشخصی دارند، برنامه‌ریزی و مدیریت کند.درس کنترل موجودی نیز به مدیریت جریان مواد و محصولات مربوط می‌شود و همان‌طور که گفته شد، ارتباط نزدیکی با مفاهیم برنامه‌ریزی و بهینه‌سازی دارد.از سوی دیگر، درس‌های روش‌های تولید، روش‌های تولید پیشرفته و کارگاه روش تولید دانشجو را با فرآیندهای ساخت و تولید آشنا می‌کنند. در اینجا نگاه مهندس صنایع همچنان بر بهینه‌سازی است، اما مسئله این بار در بستر تولید یک محصول مطرح می‌شود. ممکن است یک قطعه را بتوان با چندین روش مختلف تولید کرد و مهندس صنایع باید بررسی کند کدام روش از نظر زمان، هزینه، منابع و سایر محدودیت‌ها مناسب‌تر است.یکی از درس‌های جذاب دیگر، طرح‌ریزی واحدهای صنعتی است. در این درس، دانشجو از مرحله شناخت محصول و فرآیند تولید آن، تا طراحی کامل کارخانه را بررسی می‌کند.فرض کنید قرار است کارخانه‌ای برای تولید یک محصول طراحی شود. ابتدا باید مشخص شود محصول از چه قطعاتی تشکیل شده، هر قطعه با چه روشی تولید می‌شود، چه دستگاه‌هایی برای تولید آن مورد نیاز است و فرآیند مونتاژ چگونه انجام می‌شود. سپس باید تعیین کرد به چند دستگاه نیاز داریم، این دستگاه‌ها چگونه در کارخانه قرار گیرند، چه بخش‌هایی در کنار یکدیگر باشند، کدام فعالیت‌ها به صورت موازی انجام شوند، چه تعداد نیروی انسانی مورد نیاز است، انبار در کجا قرار گیرد و چه فضایی برای کارکنان یا پارکینگ در نظر گرفته شود.در واقع، در این درس دانشجو با فرآیند طراحی یک کارخانه از صفر تا صد آشنا می‌شود و معمولاً پروژه‌ای نسبتاً گسترده نیز برای آن تعریف می‌شود.از نظر بازار کار نیز می‌توان گفت فارغ‌التحصیلان مهندسی صنایع تقریباً در هر حوزه‌ای حضور دارند. در کارخانه‌ها، در زمینه‌هایی مانند ساخت و تولید، برنامه‌ریزی تولید، طراحی کارخانه، مدیریت پروژه و کنترل فرآیند فعالیت می‌کنند.از سوی دیگر، مهندسان صنایع در حوزه‌های سیاست‌گذاری، اقتصاد و تحلیل داده نیز حضور دارند. برخی به عنوان تحلیلگر داده، دانشمند داده، مهندس داده یا متخصص روایت‌گری داده (Data Storytelling) فعالیت می‌کنند. در شرکت‌هایی مانند اسنپ، تپسی و نشان نیز مهندسان صنایع می‌توانند در زمینه‌هایی مانند بهینه‌سازی مسیر و تحلیل رفتار کاربران فعالیت کنند.برای مثال، اگر یک سامانه مسیریابی به همه کاربران یک مسیر یکسان را پیشنهاد کند، حتی اگر آن مسیر در شرایط فعلی کوتاه‌ترین مسیر باشد، ممکن است در مقیاس کلان نتیجه کاملاً متفاوت باشد؛ زیرا هنگامی که همه افراد از یک مسیر استفاده کنند، ازدحام ایجاد می‌شود و همان مسیر به ظاهر بهینه، دیگر بهینه نخواهد بود. این دقیقاً یکی از نمونه‌های مسائلی است که مهندسی صنایع با استفاده از نگاه سیستمی و روش‌های بهینه‌سازی می‌تواند به آن بپردازد.در حقیقت، نمی‌توان فعالیت مهندس صنایع را به یک سازمان یا صنعت خاص محدود کرد. هر جا که مسئله‌ای شامل داده، بهینه‌سازی، مدیریت پروژه، ساخت و تولید، تصمیم‌گیری یا مدیریت سیستم‌ها باشد، می‌توان ردپایی از مهندسی صنایع پیدا کرد.یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این رشته، ایجاد زبان مشترک میان تخصص‌های مختلف است. برای مثال، یک مهندس برق و یک مهندس مکانیک ممکن است در بسیاری از مباحث تخصصی زبان مشترکی نداشته باشند؛ اما مهندس صنایع به دلیل ماهیت میان‌رشته‌ای آموزش خود، ممکن است هم با مفاهیم مکانیک و ساخت و تولید آشنا باشد، هم مبانی برق را بداند و هم دروس مدیریتی، اقتصادی، آماری و تحلیلی را گذرانده باشد.البته این به معنای متخصص شدن در همه این حوزه‌ها نیست؛ بلکه مزیت اصلی مهندس صنایع، داشتن دیدی گسترده و توانایی برقراری ارتباط میان تخصص‌های مختلف است. همین ویژگی باعث می‌شود مهندس صنایع در بسیاری از سازمان‌ها نقش یک واسط و پیونددهنده میان متخصصان مختلف را ایفا کند.از سوی دیگر، گستردگی این رشته امکان انتخاب مسیرهای شغلی متنوعی را برای دانشجو فراهم می‌کند. ممکن است دانشجویی در طول تحصیل به مدیریت پروژه علاقه‌مند شود و تحصیلات تکمیلی خود را در همین زمینه ادامه دهد؛ فرد دیگری به اقتصاد علاقه پیدا کند و وارد دانشکده اقتصاد شود؛ شخص دیگری مسیر تحلیل داده، علم داده یا هوش مصنوعی را انتخاب کند و حتی وارد دانشکده علوم کامپیوتر شود.برخی نیز به حوزه حمل‌ونقل، سیاست‌گذاری، مدیریت، اقتصاد یا حتی تحلیل داده در حوزه‌های پزشکی وارد می‌شوند.بنابراین یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مهندسی صنایع این است که دست فارغ‌التحصیل برای انتخاب مسیر آینده بسیار باز است.سؤال دوم مهم‌ترین مسیرهای شغلی که یک فارغ‌التحصیل مهندسی صنایع می‌تواند وارد آن‌ها شود چیست؟با توجه به گستردگی مهندسی صنایع، پاسخ دادن به این سؤال به صورت کاملاً جامع دشوار است؛ زیرا هر یک از گرایش‌ها و حوزه‌های این رشته می‌توانند مسیر شغلی متفاوتی ایجاد کنند.در حوزه‌هایی که ارتباط مستقیم‌تری با رشته دارند، می‌توان به تحلیل داده، بهینه‌سازی، مدیریت پروژه، کنترل پروژه، کنترل موجودی، طراحی کارخانه، برنامه‌ریزی تولید و تحلیل اقتصادی پروژه‌ها اشاره کرد.برای نمونه، یک فارغ‌التحصیل مهندسی صنایع می‌تواند در شرکت‌هایی مانند اسنپ یا نشان، در زمینه تحلیل داده و بهینه‌سازی مسیر فعالیت کند. داده‌های جمع‌آوری‌شده از کاربران می‌توانند برای شناسایی الگوهای رفت‌وآمد، کشف نقاط پرترافیک، تحلیل مبدأ و مقصد سفرها و حتی طراحی مسیرهای جدید حمل‌ونقل عمومی مورد استفاده قرار گیرند.در کارخانه‌ها نیز مهندس صنایع می‌تواند در زمینه‌هایی مانند مدیریت و کنترل پروژه، کنترل موجودی، برنامه‌ریزی تولید و طراحی کارخانه فعالیت کند. همچنین دانش‌آموختگان این رشته می‌توانند در حوزه‌های اقتصادی، ارزیابی پروژه و قیمت‌گذاری نیز نقش داشته باشند.در مشاغلی که ارتباط غیرمستقیم‌تری با مهندسی صنایع دارند نیز فرصت‌های فراوانی وجود دارد. برای مثال، فردی که مهندسی صنایع خوانده و در کنار آن دانش لازم درباره سیستم‌های حمل‌ونقل را کسب کرده است، می‌تواند وارد حوزه مهندسی حمل‌ونقل شود. یا یک فارغ‌التحصیل صنایع که مهارت‌های تحلیل داده را به شکل عمیق توسعه داده است، می‌تواند وارد حوزه‌های تخصصی داده شود.در حوزه مدیریتی نیز فارغ‌التحصیلان صنایع فرصت‌های متعددی دارند و می‌توانند به موقعیت‌هایی مانند مدیر پروژه، مدیر محصول و سایر جایگاه‌های مدیریتی برسند.در حوزه پژوهش و دانشگاه نیز مسیرهای متنوعی وجود دارد. دانشجویان می‌توانند تحصیلات خود را در دانشکده‌های مهندسی صنایع ادامه دهند یا به حوزه‌هایی مانند ریاضیات، بهینه‌سازی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، تحلیل داده و حمل‌ونقل وارد شوند.برای مثال، حوزه حمل‌ونقل مجموعه بزرگی از مسائل پژوهشی را در خود جای داده است؛ از جمله اینکه چرا برخی افراد استفاده از خودروی شخصی را به حمل‌ونقل عمومی ترجیح می‌دهند، چرا در برخی کشورها استفاده از دوچرخه یا حمل‌ونقل عمومی بیشتر است و چه عواملی بر انتخاب وسیله نقلیه افراد تأثیر می‌گذارند.در واقع، بسیاری از پژوهش‌های دانشگاهی به ابزارهایی مانند آمار، تحلیل داده و بهینه‌سازی نیاز دارند؛ ابزارهایی که دانشجوی مهندسی صنایع در طول تحصیل با آن‌ها آشنا می‌شود.در حوزه کارآفرینی نیز دانشجویان صنایع به دلیل گذراندن دروس مدیریتی و فناوری، زمینه مناسبی برای ورود به کسب‌وکار دارند. درس‌هایی مانند IT و MIS دانشجویان را با فناوری‌های مختلف، مدل‌های کسب‌وکار و ابعاد گوناگون سازمان‌ها آشنا می‌کنند و به آن‌ها امکان می‌دهند یک کسب‌وکار را نه تنها از منظر مدیریتی، بلکه از منظر فناوری، امنیت و نوآوری نیز بررسی کنند.در سال‌های اخیر نیز بسیاری از دانشجویان صنایع به سمت هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق و یادگیری تقویتی حرکت کرده‌اند و مهارت‌های خود را در این زمینه‌ها توسعه داده‌اند.سؤال سومآیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک مهندسی صنایع کافی است؟خیر. با توجه به گستردگی مهندسی صنایع، دانشگاه در بهترین حالت مجموعه‌ای از مفاهیم و روش‌ها را در مدت نسبتاً کوتاهی به دانشجو آموزش می‌دهد. برای دستیابی به دانش عمیق و تبدیل شدن به یک متخصص، معمولاً لازم است فرد در کنار تحصیلات دانشگاهی، دانش و مهارت‌های جانبی خود را نیز توسعه دهد.البته مهارت‌های مکمل تا حد زیادی به مسیر شغلی انتخاب‌شده بستگی دارند. برای مثال، فردی که قصد دارد وارد حوزه تحلیل داده شود، ممکن است بتواند با دانش دانشگاهی خود کارش را در سطح Junior آغاز کند؛ اما برای رشد در این مسیر، داشتن پروژه‌های عملی، تجربه کار با داده‌های واقعی و یادگیری ابزارهای مورد نیاز اهمیت زیادی دارد.توصیه من به دانشجویان این است که برای ورود به هر حوزه، ابتدا «پازل مهارتی» آن حوزه را پیدا کنند. برای مثال، اگر کسی می‌خواهد وارد تحلیل داده شود، باید مشخص کند که برای این کار دقیقاً به چه مهارت‌هایی نیاز دارد: احتمال، آمار، رگرسیون، برنامه‌نویسی، یادگیری ماشین، مصورسازی داده، روایت‌گری داده و سایر مهارت‌های مرتبط.ممکن است دانشجو درس احتمال را در دانشگاه گذرانده باشد، اما هنوز درک عمیقی از آن نداشته باشد یا نتوانسته باشد مفاهیم را در نرم‌افزار پیاده‌سازی کند. بنابراین باید تک‌تک این قطعات را شناسایی و تکمیل کند.حتی مفاهیمی مانند Data Visualization و Data Storytelling که شاید در برنامه درسی دانشگاه به شکل مستقلی تدریس نشوند، برای یک تحلیلگر داده اهمیت زیادی دارند. یک تحلیلگر تنها نباید بتواند داده را تحلیل کند؛ بلکه باید بتواند نتیجه تحلیل را به شکلی روشن، قابل فهم و اثرگذار به دیگران منتقل کند.در گذشته، تمرکز آموزش دانشگاهی بیشتر بر مباحث نظری بود، اما امروزه تلاش می‌شود ابزارها و نرم‌افزارهای عملی نیز بیشتر وارد فرآیند آموزش شوند. با این حال، میزان اهمیت هرکدام از نظریه و ابزار، به مسیر شغلی و حتی سبک تدریس استاد بستگی دارد.به طور کلی، یک دانشجوی موفق کسی است که هم مبانی نظری را عمیق یاد بگیرد و هم بتواند آن دانش را به مهارت عملی تبدیل کند.سؤال چهارم دانشجوی مهندسی صنایع از چه زمانی باید برای ورود به بازار کار آماده شود؟شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده است. در گذشته بسیاری از دانشجویان تا سال سوم یا چهارم کارشناسی وارد بازار کار نمی‌شدند، اما امروزه دانشجویان بسیار زودتر وارد محیط‌های کاری می‌شوند. با این حال، نمی‌توان برای همه دانشجویان یک نسخه واحد تجویز کرد.به نظر من مهم‌ترین هدف دانشجو در دوران دانشگاه باید یادگیری عمیق باشد، نه صرفاً کسب نمره.متأسفانه در سال‌های اخیر توجه بسیاری از دانشجویان بیش از اندازه به نمره معطوف شده است. برای مثال، ممکن است دانشجو بین چند استاد یک درس، استادی را صرفاً به دلیل نمره‌دهی آسان‌تر انتخاب کند؛ در حالی که انتخاب استاد و درس باید بیش از هر چیز بر اساس میزان یادگیری صورت گیرد.اگر نمره یک دانشجو به جای ۱۹، ۱۸ شود، تفاوت چندانی در آینده او ایجاد نمی‌کند؛ اما اگر دانشجویی با نمره ۱۸، دانش عمیق‌تر و مهارت بیشتری نسبت به فردی با نمره ۱۹ داشته باشد، همین تفاوت در آینده بسیار ارزشمند خواهد بود.دانشجو زمانی باید وارد بازار کار جدی شود که احساس کند دانش و مهارتی دارد که می‌تواند آن را در محیط واقعی به کار گیرد. یکی از خطرهای ورود زودهنگام به بازار کار این است که جذابیت درآمد و تجربه عملی، باعث شود دانشجو از یادگیری دانشگاهی فاصله بگیرد.ممکن است دانشجویی از سال سوم وارد بازار کار شود و پس از مدتی آن‌قدر درگیر کار شود که دیگر برای دروس و فعالیت‌های دانشگاهی خود وقت نداشته باشد. در چنین شرایطی، احتمال دارد تجربه‌ای که امروز به دست می‌آورد، چند سال بعد و با پیشرفت فناوری، ارزش خود را از دست بدهد؛ در حالی که دانش عمیق دانشگاهی می‌توانست سرمایه‌ای ماندگارتر برای او باشد.بنابراین اگر دانشجویی احساس کرد در یک حوزه مانند تحلیل داده مهارت کافی پیدا کرده است، بهتر است در ابتدا به شکل کارآموزی یا پاره‌وقت وارد بازار کار شود و از تبدیل شدن سریع این تجربه به یک شغل تمام‌وقت که مانع ادامه یادگیری او شود، پرهیز کند.از سوی دیگر، توصیه می‌کنم دانشجویان صرفاً بر اساس توصیه سال‌بالایی‌ها تصمیم نگیرند. اگر گفته می‌شود یک درس یا پروژه «به درد نمی‌خورد»، خود دانشجو باید درباره آن تحقیق کند و ببیند آیا واقعاً چنین است یا خیر.برای مثال، پروژه کارشناسی می‌تواند فرصتی ارزشمند برای انجام یک کار پژوهشی جدی و حتی در سطح بین‌المللی باشد. گاهی مسائل مطرح‌شده در پروژه‌های درسی کوچک، می‌توانند جرقه‌ای برای شکل‌گیری پژوهش‌های بزرگ‌تر باشند.در کنار این موارد، شبکه‌سازی، کارآموزی، فعالیت پژوهشی و مشارکت در پروژه‌ها نیز اهمیت زیادی دارند. هر فرصتی که نسبت میان زمان صرف‌شده و مهارتی که به دست می‌آورید، ارزشمند باشد، می‌تواند در آینده به بخشی مهم از رزومه شما تبدیل شود.در نهایت، توصیه من این است که دانشجویان پروژه و کارآموزی را جدی بگیرند و صرفاً برای پر کردن رزومه، به سراغ فرصت‌هایی که از نظر یادگیری ارزش چندانی ندارند نروند. کارآموزی باید جایی باشد که دانشجو واقعاً چیزی بیاموزد و تجربه کسب کند.سؤال پنجم مهم‌ترین مسیرهای شغلی مستقیم مهندسی صنایع چیست؟پاسخ دادن به این سؤال به صورت یک فهرست قطعی دشوار است، زیرا مسیرهای شغلی مهندسی صنایع به شدت به حوزه تخصصی فرد بستگی دارند.برای مثال، در حوزه تحلیل داده، عناوینی مانند Data Scientist و Data Engineer مطرح می‌شوند؛ هرچند صرف عنوان شغلی نمی‌تواند تعیین کند که آیا یک فارغ‌التحصیل صنایع برای آن موقعیت مناسب است یا خیر. باید وظایف واقعی آن موقعیت شغلی را بررسی کرد.اگر شغل موردنظر عمدتاً بر طراحی و توسعه الگوریتم‌های بسیار عمیق متمرکز باشد، ممکن است دانش یک مهندس صنایع برای آن موقعیت کافی نباشد. اما اگر وظایف شغل بیشتر شامل تحلیل داده، مدل‌سازی، تفسیر نتایج و تصمیم‌گیری باشد، یک فارغ‌التحصیل مهندسی صنایع می‌تواند گزینه مناسبی باشد.محیط کار نیز می‌تواند بسیار متنوع باشد؛ از شرکت‌های خصوصی و دولتی گرفته تا سازمان‌های سیاست‌گذاری و پروژه‌های ملی.برای فعالیت در حوزه تحلیل داده، داشتن پایه قوی در احتمال و آمار بسیار اهمیت دارد. تحلیل داده بدون درک درست احتمال و آمار، عملاً امکان‌پذیر نیست.گاهی دانشجویان در ترم‌های ابتدایی، بدون آنکه مبانی احتمال را به خوبی بدانند، به سراغ یادگیری ماشین می‌روند و صرفاً با استفاده از پایتون یک مدل را اجرا می‌کنند. این کار ممکن است در ابتدا حس خوبی ایجاد کند، اما صرفاً اجرای یک الگوریتم به معنای «بلد بودن یادگیری ماشین» نیست.اگر فرد نداند یک روش چرا استفاده می‌شود، چه فرض‌هایی دارد، چه محدودیت‌هایی دارد و چه زمانی نباید از آن استفاده کرد، دانش او در نهایت به استفاده سطحی از ابزار محدود می‌شود؛ دانشی که به سادگی می‌تواند توسط هوش مصنوعی جایگزین شود.بنابراین در کنار احتمال و آمار، مهارت‌هایی مانند رگرسیون، یادگیری ماشین، داده‌کاوی، اقتصادسنجی، سری‌های زمانی، مدل‌های انتخاب، Data Visualization و Data Storytelling نیز اهمیت دارند.در کنار مهارت‌های فنی، مهارت‌های نرم نیز نقش بسیار مهمی دارند؛ از جمله توانایی صحبت کردن، برقراری ارتباط، ارائه، تفکر نقادانه و انتقال مؤثر مفاهیم. متأسفانه این دسته از مهارت‌ها در میان دانشجویان رشته‌های مهندسی، از جمله در شریف، گاهی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.از نظر آینده شغلی نیز با ظهور هوش مصنوعی، تغییراتی در ساختار بازار کار در حال رخ دادن است. به نظر می‌رسد بسیاری از موقعیت‌های Junior در برخی حوزه‌های تحلیلی تحت تأثیر اتوماسیون قرار گرفته‌اند، در حالی که ارزش و تقاضا برای نیروهای Senior و متخصصانی که دانش عمیق و تجربه گسترده دارند، افزایش یافته است.در آینده، احتمالاً مسئله اصلی این نخواهد بود که آیا یک مهندس صنایع می‌تواند از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کند یا خیر؛ بلکه مسئله این خواهد بود که آیا دانش و تفکر لازم برای استفاده صحیح از این ابزارها را دارد یا نه.سؤال ششم آیا فارغ‌التحصیل مهندسی صنایع می‌تواند وارد حوزه‌هایی شود که در نگاه اول ارتباط مستقیمی با این رشته ندارند؟بله؛ البته این ویژگی تنها مختص مهندسی صنایع نیست و در بسیاری از رشته‌های دانشگاهی، امکان حرکت به سمت حوزه‌های میان‌رشته‌ای وجود دارد.گاهی تنها یک درس می‌تواند مسیر ذهنی دانشجو را تغییر دهد. ممکن است فردی با گذراندن یک درس، به موضوعی علاقه‌مند شود و تصمیم بگیرد همان حوزه را به شکل عمیق‌تری دنبال کند.برای مثال، ممکن است دانشجویی پس از گذراندن درس تحلیل داده، به هوش مصنوعی علاقه‌مند شود و مسیر خود را به سمت این حوزه تغییر دهد. برخی دانشجویان نیز با استفاده از Minor وارد حوزه‌هایی مانند برنامه‌نویسی و توسعه نرم‌افزار می‌شوند.گروهی نیز به دلیل علاقه به اقتصاد، Minor اقتصاد می‌گیرند یا پس از فارغ‌التحصیلی وارد این حوزه می‌شوند. همچنین تعداد قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان صنایع به سمت مدیریت حرکت می‌کنند که با توجه به ماهیت میان‌رشته‌ای این رشته، چندان هم دور از انتظار نیست.سؤال هفتم آیا بین مسیر شغلی فارغ‌التحصیلان در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت وجود دارد؟این موضوع تا حد زیادی به گرایش و حوزه تخصصی فرد بستگی دارد. نمی‌توان برای تمام فارغ‌التحصیلان مهندسی صنایع یک مسیر واحد ترسیم کرد؛ زیرا مهارت‌های مورد نیاز و فرصت‌های موجود در هر حوزه متفاوت است.سؤال هشتم مسیر شغلی یک فارغ‌التحصیل صنایع از ورود به بازار کار تا رسیدن به موقعیت‌های ارشد و مدیریتی چگونه است؟در اینجا نیز مسیرها بسیار متنوع‌اند. برای مثال، یک فرد می‌تواند وارد حوزه مدیریت پروژه شود، فرد دیگری مشاور اقتصادی شود و شخص دیگری در زمینه ساخت و تولید فعالیت کند. بنابراین مسیر پیشرفت شغلی کاملاً به حوزه‌ای که فرد انتخاب می‌کند وابسته است.سؤال نهمچه فرصت‌هایی در بخش دولتی و سازمان‌های عمومی برای فارغ‌التحصیلان مهندسی صنایع وجود دارد؟اگر از منظر حوزه تخصصی تحلیل داده، حاکمیت داده و مدیریت فرآیندهای کسب‌وکار نگاه کنیم، فرصت‌های بسیار گسترده‌ای در سازمان‌های دولتی و عمومی وجود دارد.برای مثال، سازمان برنامه و بودجه مجموعه بزرگی از پروژه‌ها را در حوزه‌های مختلف دنبال می‌کند؛ از مسکن و قیمت بنزین گرفته تا محرومیت‌زدایی، مالیات و بسیاری از مسائل اقتصادی و اجتماعی دیگر.در چنین پروژه‌هایی، موضوعاتی مانند برنامه‌ریزی، طراحی سیستم‌های اطلاعاتی، استخراج بینش از داده‌ها و تحلیل اطلاعات اهمیت زیادی دارند. یک مهندس صنایع می‌تواند با تکیه بر دانش خود در زمینه تحلیل داده، مدل‌سازی و طراحی سیستم‌ها، در این فرآیندها نقش‌آفرینی کند.سؤال دهمبرای ورود به این مشاغل معمولاً چه شرایط، مهارت‌ها، آزمون‌ها یا مدارکی لازم است؟در مهندسی صنایع، برخلاف برخی رشته‌های مهندسی دیگر، معمولاً مدرک یا مجوز حرفه‌ای خاصی که برای ورود به همه مشاغل الزامی باشد، وجود ندارد.البته شرایط بسته به موقعیت شغلی متفاوت است. ممکن است فردی در دوران کارشناسی برخی درس‌های تخصصی مانند یادگیری ماشین یا داده‌کاوی را نگذرانده باشد و بعدها در محیط کار به آن‌ها نیاز پیدا کند. در چنین شرایطی می‌تواند با گذراندن دوره‌های آموزشی یا کسب مدارک مرتبط، دانش و رزومه خود را تکمیل کند.با این حال، نمی‌توان یک مدرک خاص را به عنوان پیش‌نیاز عمومی برای تمام مسیرهای شغلی مهندسی صنایع معرفی کرد.سؤال یازدهمآیا ادامه تحصیل برای موفقیت شغلی در مهندسی صنایع ضروری است؟در حالت کلی، ادامه تحصیل برای موفقیت شغلی در مهندسی صنایع ضروری نیست و بیشتر به مسیر انتخابی فرد بستگی دارد.اگر فرد قصد داشته باشد مستقیماً وارد بازار کار شود و شغلی متناسب با دانش کارشناسی انتخاب کند، معمولاً نیازی به ادامه تحصیل ندارد.اما برای مسیرهایی مانند فعالیت دانشگاهی، پژوهش، R&D و برخی موقعیت‌های تخصصی، ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری می‌تواند مفید یا حتی ضروری باشد.در مقطع کارشناسی ارشد نیز دانشجو معمولاً حدود ۲۵ واحد درسی می‌گذراند که می‌تواند دید تخصصی و عمیق‌تری نسبت به رشته ایجاد کند؛ با این حال، این مقطع برای همه مسیرهای شغلی الزامی نیست.سؤال دوازدهم آیا مهندسی صنایع امکان ادامه تحصیل یا تغییر مسیر به رشته‌های دیگر را فراهم می‌کند؟بله، و این یکی از مهم‌ترین مزایای این رشته است.یک فارغ‌التحصیل صنایع می‌تواند به حوزه‌هایی مانند مکانیک و مدیریت تولید، ساخت و تولید، برنامه‌ریزی تولید، حمل‌ونقل و برنامه‌ریزی حمل‌ونقل، مهندسی پزشکی و Bioinformatics، اقتصاد، مدیریت صنعتی، مدیریت بازرگانی و مدیریت مالی وارد شود.گستردگی مباحثی که دانشجوی صنایع در دوران تحصیل با آن‌ها آشنا می‌شود، زمینه را برای چنین تغییر مسیرهایی فراهم می‌کند.سؤال سیزدهم بازار کار مهندسی صنایع در پنج تا ده سال آینده، با توجه به فناوری، اقتصاد و هوش مصنوعی چگونه تغییر خواهد کرد؟پیش‌بینی دقیق آینده در این حوزه بسیار دشوار است. سرعت تحول فناوری، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، به اندازه‌ای زیاد شده که گاهی تغییرات چند ماهه می‌توانند شبیه تغییرات چند ساله به نظر برسند.هوش مصنوعی بدون تردید بخشی از وظایف شغلی را در سال‌های آینده بر عهده خواهد گرفت؛ اما زمان و میزان دقیق این جایگزینی مشخص نیست.به نظر من یکی از مهم‌ترین راه‌های جلوگیری از جایگزین شدن، تقویت مهارت‌هایی است که هوش مصنوعی در آن‌ها هنوز محدودیت دارد؛ از جمله تفکر نقادانه، خلاقیت، درک عمیق مسئله و توانایی مواجهه با شرایط جدید و پیش‌بینی‌نشده.به باور من، هوش مصنوعی در تفکر نقادانه و خلاقیت هنوز محدودیت‌هایی دارد. بنابراین انسان باید روی همین ویژگی‌ها سرمایه‌گذاری کند.نکته مهم‌تر این است که فردی که بتواند با هوش مصنوعی کار کند، در بسیاری از موارد نسبت به فردی که صرفاً کارش را به هوش مصنوعی می‌سپارد، مزیت خواهد داشت.برای مثال، برخی دانشجویان می‌پرسند اگر هوش مصنوعی می‌تواند احتمال یا مدل‌های انتخاب را برای من محاسبه کند، چرا باید آن‌ها را یاد بگیرم؟ پاسخ این است که اگر فرد نداند این مفاهیم چه هستند، چگونه می‌تواند تشخیص دهد هوش مصنوعی چه زمانی از آن‌ها به درستی استفاده کرده است؟دانشجو باید بتواند خروجی هوش مصنوعی را ارزیابی، نقد و اصلاح کند؛ نه اینکه صرفاً آن را بپذیرد.بنابراین در آینده، احتمالاً افرادی موفق‌تر خواهند بود که علاوه بر داشتن دانش تخصصی، بتوانند از هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار قدرتمند استفاده کنند.سؤال چهاردهمچه مشاغل یا تخصص‌هایی در مهندسی صنایع احتمالاً در آینده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؟پیش‌بینی دقیق دشوار است، اما به نظر می‌رسد تقریباً در همه حوزه‌های مهندسی صنایع همچنان به نیروی متخصص نیاز خواهد بود. تفاوت اصلی در نوع مهارتی است که از این افراد انتظار می‌رود.فردی که صرفاً بتواند یک مدل بهینه‌سازی را در یک نرم‌افزار اجرا کند، احتمالاً در آینده مزیت رقابتی چندانی نخواهد داشت. در مقابل، فردی که ابزارهای جدید را بشناسد، بتواند از هوش مصنوعی به شکل صحیح استفاده کند، دانش تخصصی خود را حفظ کند و تفکر نقادانه داشته باشد، ارزش بیشتری خواهد داشت.این مسئله درباره مدیریت پروژه نیز صادق است. ممکن است هوش مصنوعی بتواند فعالیت‌های یک پروژه را استخراج و زمان‌بندی کند، اما مدیریت واقعی پروژه تنها به برنامه‌ریزی فعالیت‌ها محدود نمی‌شود.مدیریت پروژه با انسان، روابط انسانی، عدم قطعیت و درک فضای حاکم بر یک سازمان سروکار دارد. هوش مصنوعی هنوز نمی‌تواند به طور کامل ظرافت‌های ارتباط انسانی را درک کند؛ برای مثال، ممکن است نتواند از مکث یک مدیر یا فضای حاکم بر یک جلسه، همان برداشتی را داشته باشد که یک انسان باتجربه دارد.بنابراین احتمالاً بخشی از وظایف در بسیاری از مشاغل خودکار خواهند شد، اما ارزش به سمت افرادی حرکت خواهد کرد که بتوانند در کنار فناوری، قضاوت انسانی، دانش تخصصی و مهارت‌های ارتباطی خود را حفظ کنند.سؤال پانزدهم آیا فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و اتوماسیون ممکن است بعضی از مشاغل مهندسی صنایع را کاهش دهند یا حذف کنند؟پاسخ این سؤال در مباحث پیشین مطرح شد. به طور کلی، هوش مصنوعی و اتوماسیون احتمالاً بخشی از وظایف و موقعیت‌های شغلی را تحت تأثیر قرار خواهند داد، اما این تغییر لزوماً به معنای حذف کامل یک حوزه شغلی نیست.سؤال شانزدهم آیا فارغ‌التحصیل مهندسی صنایع می‌تواند به جای استخدام شدن، کسب‌وکار یا فعالیت حرفه‌ای مستقل خود را ایجاد کند؟قطعاً.یک مهندس صنایع می‌تواند یک محصول یا خدمت جدید ایجاد کند؛ این محصول لزوماً نباید فیزیکی باشد. بسیاری از ایده‌های فناورانه و دانش‌بنیان می‌توانند از دل یک مسئله یا ایده اولیه شکل بگیرند که توسط یک مهندس صنایع مطرح شده است.اگر به فضای دانشگاه و شرکت‌های فناورانه و استارتاپ‌های اطراف دانشگاه نگاه کنیم، نمونه‌های زیادی از مهندسان صنایع را می‌بینیم که در رأس کسب‌وکارهای نوآورانه قرار دارند.یکی از نقاط قوت دانشجویان صنایع، به دلیل آشنایی با مباحث مدیریتی، فناوری و کسب‌وکار، توانایی شناسایی ایده‌های کسب‌وکاری و ارزیابی نوآورانه بودن آن‌ها است.سؤال هفدهمسه اشتباه رایجی که دانشجویان مهندسی صنایع درباره آینده شغلی خود مرتکب می‌شوند چیست؟یکی از اشتباهات رایج این است که دانشجویان اجازه می‌دهند سال‌بالایی‌ها مسیر شغلی آن‌ها را تعیین کنند. گاهی دانشجو وقتی از او پرسیده می‌شود چرا فلان درس را انتخاب کرده یا چرا وارد یک مسیر خاص شده است، پاسخ می‌دهد: «سال‌بالایی‌ها گفتند این کار را انجام بدهم.»این موضوع می‌تواند باعث شود فرد علایق شخصی خود را قربانی ترندهای موقت بازار کند.اشتباه دوم، عجله برای ورود جدی به بازار کار است. کارآموزی تابستانه یا فعالیت پاره‌وقت می‌تواند تجربه بسیار خوبی باشد، اما ورود زودهنگام و تمام‌وقت به بازار کار، پیش از آنکه دانشجو مهارت‌های بنیادی خود را تکمیل کرده باشد، ممکن است در بلندمدت به ضرر او تمام شود.اشتباه سوم، تصور این است که مهندسی صنایع رشته‌ای ساده است و می‌توان دروس آن را سطحی گذراند. چنین نگاهی باعث می‌شود دانشجو به جای یادگیری واقعی، به دنبال پاس کردن درس و کسب نمره باشد.با توجه به پیشرفت فناوری و کاهش اهمیت نسبی مدرک دانشگاهی، ارزش اصلی در آینده بیش از پیش به دانش و مهارت واقعی فرد وابسته خواهد بود.اشتباه دیگری که به‌ویژه در میان دانشجویان دانشگاه‌های برتر دیده می‌شود، این است که فرد تصور کند صرفاً نام دانشگاه می‌تواند آینده او را تضمین کند. اما دیر یا زود، چه در ایران و چه در خارج از کشور، فرد با این واقعیت مواجه خواهد شد که نام دانشگاه به تنهایی تعیین‌کننده نیست و دانش، مهارت‌های تخصصی و مهارت‌های نرم نقش بسیار مهم‌تری دارند.همچنین تصور اینکه «دانشجویان صنایع حتماً مدیر می‌شوند» نیز یک برداشت نادرست است. مهندسی صنایع می‌تواند مهارت‌هایی به دانشجو بدهد که در مدیریت مفید باشند، اما این رشته به خودی خود تضمین نمی‌کند که فرد مدیر شود. برای تبدیل شدن به یک مدیر یا رهبر موفق، فرد باید علاوه بر دانش دانشگاهی، مهارت‌های دیگری را نیز کسب کند و در آن‌ها به عمق برسد.سؤال هجدهم اگر بخواهید به یک دانشجوی سال اول مهندسی صنایع توصیه کنید که از همین امروز برای آینده شغلی خود برنامه‌ریزی کند، چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟اگر بخواهم برای یک دانشجوی سال اول مسیر کلی ترسیم کنم، نخستین توصیه‌ام این است که از فرصت کم‌نظیری که امروز با وجود ابزارهای هوش مصنوعی در اختیار اوست، استفاده کند.هوش مصنوعی صرفاً ابزاری برای طراحی پوستر، تولید تصویر یا انجام تکالیف نیست؛ بلکه می‌تواند به عنوان یک ابزار یادگیری، تحقیق و برنامه‌ریزی شغلی مورد استفاده قرار گیرد.برای مثال، اگر دانشجویی درس اقتصادسنجی را انتخاب کرده است، بهتر است پیش از شروع درس تنها به کتاب و اسلاید اکتفا نکند؛ بلکه بررسی کند که اقتصادسنجی دقیقاً چیست، چه کاربردهایی دارد، چه مسیرهای شغلی‌ای برای آن وجود دارد، چه پیش‌نیازهایی دارد، ارتباط آن با درس‌های قبلی و بعدی چیست و برای تسلط عمیق‌تر بر آن چه مهارت‌هایی باید در کنار درس دانشگاهی یاد بگیرد.در واقع، دانشجو باید بتواند برای مسیر شغلی مورد علاقه خود یک نقشه راه شخصی طراحی کند.فرض کنید دانشجویی تصمیم گرفته است در آینده به یک Data Scientist تبدیل شود؛ آن هم متخصصی که با توجه به پیشرفت هوش مصنوعی، صرفاً با ابزارهای خودکار قابل جایگزینی نباشد. این فرد باید ابتدا تمام مهارت‌های مورد نیاز این مسیر را شناسایی کند و سپس بررسی کند که کدام‌یک از این مهارت‌ها در برنامه درسی دانشگاه پوشش داده می‌شوند و کدام‌یک را باید شخصاً فرا بگیرد.ممکن است در برنامه درسی دانشگاه چندین درس مرتبط با تحلیل داده وجود داشته باشد، اما برخی مهارت‌های مهم مانند طراحی پرسشنامه یا بعضی روش‌های تخصصی جمع‌آوری داده در هیچ‌یک از این دروس به شکل عمیق تدریس نشوند. در چنین شرایطی، دانشجو نباید منتظر بماند تا دانشگاه همه چیز را برای او برنامه‌ریزی کند.دانشجو باید خودش مسئول طراحی مسیر یادگیری و آینده حرفه‌ای خود باشد.بهترین دانشگاه‌های دنیا نیز نمی‌توانند تمام دانش مورد نیاز یک فرد را در اختیار او قرار دهند. دانشگاه می‌تواند پایه‌های علمی و فکری را ایجاد کند، اما ادامه مسیر بر عهده خود دانشجوست.بنابراین، اگر بخواهم تمام این توصیه‌ها را در یک جمله خلاصه کنم، می‌توان گفت:دانشجوی مهندسی صنایع نباید منتظر بماند تا دیگران مسیر آینده او را تعیین کنند؛ بلکه باید با شناخت علایق خود، بررسی نیازهای بازار، استفاده هوشمندانه از ابزارهای جدید و یادگیری عمیق، مسیر حرفه‌ای خویش را آگاهانه طراحی کند. روزنامه شریفروزنامه شریفSun, 18 Oct 2026 20:58:56 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-محمد-رضا-شمیرانی-y5c9guy3kya1مهندسی برق گرایش الکترونیکعضو هیئت مدیره شرکت اوا طیف نگار پویاپژوهش ها:https://scholar.google.com/citations?view_op=list_works&hl=en&hl=en&user=7Zf6eEIAAAAJگرداورنده: سیده ملیکا موسوی زاده جزائری - دانشجوی شیمی کاربردی دانشگاه صنعتی شریف1. لطفاً از نقطه شروع مسیرتان بگویید؛ چه شد که وارد مهندسی برق شدید و چه اتفاقی باعث شد در نهایت مسیر کارآفرینی را انتخاب کنید؟ورود به مهندسی برق در دوره‌ای که ما تازه وارد دانشگاه شده بودیم، تا حد زیادی به این شکل بود که بچه‌های ریاضی معمولاً برق می‌خواندند. در واقع، انتخاب رشته بیشتر بر اساس این بود که کدام رشته پرستیژ بیشتری دارد.به نظرم این انتخاب برای من هم کاملاً اتفاقی بود و شخصاً هیچ ذهنیت خاصی نسبت به آن نداشتم و بر همین اساس وارد مهندسی برق شدم. در مورد کارآفرینی هم بیشتر احساس می‌کنم این موضوع به شخصیت آدم‌ها برمی‌گردد. با توجه به بحث شخصیت‌شناسی DISC و اینکه هر فرد ویژگی‌ها و الگوی شخصیتی متفاوتی دارد، می‌توان استنباط کرد که گرایش به کارآفرینی می‌تواند در ریشه شخصیت هر فرد وجود داشته باشد. البته این به آن معنا نیست که اگر ریشه شخصیتی فرد به یک سمت باشد، حتماً باید همان مسیر را انتخاب کند؛ شرایط نیز در این انتخاب مؤثر است. اما در مورد من، حداقل عامل اصلی، بیشتر همان روحیه ذاتی بود.2. اولین تجربه کاری یا پروژه‌ای که باعث شد نگاهتان به مهندسی برق و آینده شغلی‌تان جدی‌تر شود چه بود؟ در سال‌های اول فعالیت حرفه‌ای، چه تصمیم‌هایی گرفتید که بعدها متوجه شدید تأثیر بسیار زیادی روی مسیر شغلی‌تان داشته‌اند؟اولین پروژه‌ای که یادم هست و باعث شد نگاهم به مهندسی برق جدی‌تر شود، زمانی بود که وارد شرکتی شدم که در زمینه کنترل‌های برق و تست و اصلاح آن‌ها فعالیت می‌کرد. در آنجا این موضوع را به‌صورت جدی دنبال کردم. در مورد تصمیم‌هایی که حداقل بر مسیر شغلی من تأثیر داشته، واقعیت این است که زیاد احساس نمی‌کنم ارادی بوده باشند. بیشتر آن را به غیرارادی بودن مسیر نسبت می‌دهم و مسیری که به نظرم خدا برای من در نظر گرفته بود.حداقل خودم شخصاً نقش زیادی در این روند نداشتم. وقتی اتفاقات را در کنار هم قرار می‌دهم، می‌بینم که ظاهراً خدا به‌صورت خودکار آن‌ها را طوری چیده بود که من در این مسیر قرار بگیرم. وگرنه شاید اتفاق دیگری می‌افتاد و مسیر من به‌طور کامل تغییر می‌کرد؛ حتی مسیر زندگی، آینده و آینده شغلی‌ام می‌توانست کاملاً متفاوت باشد.3. اولین کسب‌وکاری که راه‌اندازی کردید چه بود، چه مسئله‌ای را حل می‌کرد و چگونه متوجه شدید برای آن بازار وجود دارد؟اولین مسئله‌ای که ما در بخش خودمان حل کردیم، به این شکل بود که در شرکتی کار می‌کردیم و با چند نفر از دوستان تصمیم گرفتیم آن شرکت را بخریم. سن و سالمان هم خیلی کم بود. تصمیم گرفتیم وارد بازار برق شویم و از اداره برق و مجموعه‌های مرتبط، کار بگیریم. ما را می‌شناختند و کار هم به ما می‌دادند، اما متأسفانه قوانین، یک‌سری دست‌وپاگیری‌هایی ایجاد کرد و تغییر قوانین باعث شد نتوانیم آن‌طور که می‌خواستیم رشد و پیشرفت کنیم. یک‌سری بروکراسی‌های اداری هم برای آدم جوانی مثل ما می‌توانست به‌شدت مشکل‌ساز باشد. از طرفی، ما مشغول کار بودیم و کارمان به نوعی خدمت‌رسانی محسوب می‌شد؛ یعنی کارهای خدماتی انجام می‌دادیم و برخلاف خیلی از شغل‌های دیگر، چیزی نمی‌فروختیم و چیزی هم نمی‌خریدیم. مثل بسیاری از کارهای کامپیوتری که امروزه انجام می‌شود و ماهیت خدماتی دارند. معمولاً این‌گونه کارها درآمدزا هستند. ما هم از قبل از بزرگ‌ترها شنیده بودیم که اگر چیزی هم نداشته باشید، با تلاش می‌توانید پیشرفت کنید.4. دانش و مهارت‌هایی که در دانشگاه یاد گرفتید، در دنیای واقعی و کسب‌وکار چقدر به کارتان آمدند و چه چیزهایی را مجبور شدید خارج از دانشگاه یاد بگیرید؟در حوزه کاری من، دانشگاه تا حدی کمک‌کننده بوده است. اگر بخواهیم بگوییم دانشگاه هیچ کمکی نکرده، چنین چیزی درست نیست؛ اما بخش مهمی از یادگیری در مسیر کاری، از تجربه به دست می‌آید. اگر بخواهم درصدی در نظر بگیرم، سهم دانشگاه را حدود ۳۵ تا نهایتاً ۴۰ درصد می‌دانم و برای تجربه‌ای که فرد در محیط بیرون از دانشگاه به دست می‌آورد، ضریب وزنی حدود ۶۰ درصد در نظر می‌گیرم.5. اگر به دوران دانشجویی برگردید، چه مهارت‌های فنی و غیرفنی را زودتر یاد می‌گیرید و چه کارهایی را دیگر انجام نمی‌دهید؟برای دوران دانشجویی، به نظر من دو موضوع برای همه افرادی که می‌خواهند وارد بازار کسب‌وکار شوند، اهمیت دارد. البته من از زاویه کسب‌وکار به این موضوع نگاه می‌کنم و ممکن است پاسخ‌های دیگری هم وجود داشته باشد.اول اینکه افراد، شخصیت و دانش فروش را یاد بگیرند. حتماً باید جایی باشد که فرد بتواند این مهارت را از کسی یاد بگیرد؛ یعنی برخورد با بازار را بیاموزد. دوم اینکه نوع نگاه و اخلاقیاتی شبیه مهندسی صنایع داشته باشند؛ به‌گونه‌ای که بتوانند از بالا به مسائل نگاه کنند و مجموعه اتفاقات را در رشته و حوزه مهندسی خود ببینند. به نظرم اگر خودم به گذشته برگردم، یادگیری مباحثی که دوستان مهندسی صنایع فرا می‌گیرند، برایم بسیار مهم و مفید خواهد بود. البته امثال ما معمولاً نسبت به مهندسی صنایع گارد داشتیم و هنوز هم تا حدی این نگاه وجود دارد؛ یعنی جامعه مهندسی احساس می‌کند که مهندسی صنایع، مهندسی نیست. اما به نظر من، یادگیری مباحثی که این دوستان فرا می‌گیرند، بسیار مهم و کاربردی است. همچنین، بحث بازاریابی و فروش و یادگیری این موضوع را خیلی جدی‌تر دنبال می‌کردم؛ چون به نظرم می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.در مورد اینکه چه کاری را انجام نمی‌دادم، دقیقاً نمی‌دانم. به نظرم افراد در مقطعی از زندگی مجبور می‌شوند یک‌سری کارها را انجام دهند؛ مثل کارمندی، داشتن درآمد ثابت و کارهای مختلف دیگری که اقتضای شرایط زمانه است.شاید اگر به گذشته برگردم، چنین کارهایی را انجام ندهم، اما در نهایت شرایط است که تصمیمات و مسیر کاری ما را رقم می‌زند.6. چطور اولین مشتریان و اولین درآمد جدی خودتان را به دست آوردید و مهم‌ترین درسی که از آن مرحله گرفتید چه بود؟ما اولین کارمان را از یکی از اداره‌های برق گرفتیم. با توجه به اینکه ما را می‌شناختند، یک پروژه پیمانکاری به ما پیشنهاد شد که پروژه بدی هم نبود و حداقل برای ما درآمدزایی خوبی می‌توانست داشته باشد. همان دوران پروژه‌های دیگری هم به ما پیشنهاد شد، البته این پروژه‌ها ریسک داشتند و برای ما کارهای نسبتاً سنگینی بودند. من هم با توجه به سن کم و تجربه محدودی که داشتم، بعضی از کارها را نگرفتم و انجام ندادم؛ چون نگرانی‌هایی داشتم.اما شاید اگر به آن دوران برمی‌گشتم، روی گرفتن آن کارها کمی محکم‌تر می‌ایستادم. به نظرم، سمج بودن در کار خیلی مهم است؛ یعنی آدم باید این موضوع را بداند که پیگیری و سماجت در کار اهمیت زیادی دارد.البته تلاش کردن با سماجت تفاوت دارد. همه ما باید تلاش کنیم، اما گاهی ممکن است تلاش در یک مسیر، بیهوده باشد. بنابراین باید فکر کرد و مسیر درست را پیدا کرد. یکی از چیزهایی که به نظرم خودم باید در آن دوران انجام می‌دادم، سماجت بیشتر در گرفتن کار بود. آن زمان احساس می‌کردیم شاید نیازی نباشد آن‌قدر محکم و پیگیر باشیم، اما این موضوع می‌توانست خیلی به ما کمک کند.7. بزرگ‌ترین شکست یا اشتباه حرفه‌ای شما چه بوده و اگر امروز دوباره در همان موقعیت قرار بگیرید، چه تصمیم متفاوتی می‌گیرید؟بزرگ‌ترین شکست یا اشتباه را در دوران حرفه‌ای‌ام، چیزی به این معنا به یاد نمی‌آورم. شاید یک پروژه بسیار بزرگ گرفتیم که بعد از دوران اولیه فعالیت، برای ما پروژه بزرگی محسوب می‌شد. بخش قابل‌توجهی از هزینه آن پروژه را هم از جیب خودم تأمین کردم، اما باز هم آن را شکست نمی‌بینم.در نهایت، اگر به همان موقعیت برگردم، باز هم همان کار را انجام می‌دهم. واقعاً چیزی به اسم شکست حرفه‌ای در خاطرم نیست که بتوانم بگویم در مقطعی شکست خوردم یا اشتباه حرفه‌ای بزرگی داشتم.8. از تجربه شما، کدام حوزه‌های مهندسی برق بیشترین ظرفیت را برای راه‌اندازی کسب‌وکار دارند و چرا؟به نظر من، راه‌اندازی کسب‌وکار در حوزه الکترونیک می‌تواند نسبت به حوزه‌هایی مانند قدرت و کنترل، ظرفیت بیشتری داشته باشد. دلیل آن هم این است که بازار کار الکترونیک وسیع‌تر و مشترک‌تر است و بسیاری از کسب‌وکارها با این حوزه ارتباط دارند و به آن وابسته هستند.9. یک مهندس برق چگونه می‌تواند یک مشکل واقعی در صنعت یا جامعه را پیدا کند و آن را به یک ایده کسب‌وکار تبدیل کند؟پیدا کردن مشکل در صنعت برق یا هر صنعت دیگری، زمانی امکان‌پذیر است که فرد اطلاعاتی از آن صنعت داشته باشد. چه در مهندسی برق و چه در حوزه‌های دیگر به نظرم تنها راه این است که فرد با آن مسئله درگیر شود و در عمل با آن مواجه باشد. صرفاً جست‌وجو و بررسی درباره یک موضوع کافی نیست.10. در مسیر کارآفرینی، چقدر شبکه‌سازی، ارتباط با صنعت، شناخت بازار و پیدا کردن افراد مناسب به اندازه دانش فنی اهمیت داشته است؟در مسیر کارآفرینی، بدون شک شبکه‌سازی نقش دارد. اینکه این موضوع دقیقاً چند درصد اهمیت دارد، نمی‌توانم درباره آن اظهار نظر کنم؛ اما شخصاً تأثیر شبکه‌سازی را از چند جهت دیده‌ام. شبکه‌سازی می‌تواند در ایجاد ارتباطات مختلف، پیدا کردن فرصت‌هایی برای فروش، بخش فنی و همچنین رشد کسب‌وکار بسیار کمک‌کننده باشد. اینکه فرد بتواند در یک گروه یا مجموعه حضور داشته باشد، ارتباط برقرار کند و ارتباطات خود را حفظ کند، اهمیت زیادی دارد.امروزه بسیاری از افراد، به‌مرور درگیری‌ها و شرایط مختلف، ارتباطات خود را از دست می‌دهند. بنابراین، فردی که بتواند ارتباطات خود را حفظ کند و شبکه‌سازی مؤثری داشته باشد، می‌تواند از این طریق کمک زیادی به مسیر کاری و رشد کسب‌وکار خود کند.11. اگر یک دانشجوی برق بخواهد از همان دوران دانشگاه برای ورود به بازار کار بین‌الملل آماده شود، روی چه مهارت‌ها، پروژه‌ها و تجربه‌هایی باید سرمایه‌گذاری کند؟اگر یک دانشجوی برق بخواهد برای آینده آماده شود، این موضوع طبیعتاً بسته به رشته و حوزه تخصصی او متفاوت خواهد بود. اما به نظر من، یکی از مواردی که حتماً باید به آن توجه داشته باشد، یادگیری لغات و اصطلاحات تخصصی است؛ چراکه لغات تخصصی مهندسی برق، حوزه بسیار گسترده‌ای را شامل می‌شوند و در حوزه‌هایی مانند الکترونیک و قدرت نیز تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند. بنابراین، بسته به فیلدی که فرد در آن فعالیت می‌کند، باید اصطلاحات تخصصی، کاربردهای آن‌ها، شماتیک‌ها و نقشه‌ها را به‌خوبی یاد بگیرد.این موارد با توجه به اتفاقاتی که در حوزه هوش مصنوعی افتاده است، امروزه به‌راحتی قابل دسترس هستند. در زمینه نرم‌افزارها نیز هر کدام از این افراد باید متناسب با کاری که انجام می‌دهند، نرم‌افزارهای تخصصی حوزه خود را یاد بگیرند. برای مثال، AutoCAD، DIALux و EPLAN نرم‌افزارهای نسبتاً شناخته‌شده‌ای هستند. هر فرد باید نرم‌افزارهای تخصصی مربوط به رشته خود را که بسته به حوزه تخصصی‌اش معمولاً سه یا چهار مورد بیشتر نیستند، حتماً یاد بگیرد.مضاف بر این، دانشگاه‌های ما گنجایش لازم برای ارائه همه این آموزش‌ها را ندارند. یک مهندس برق یا دانشجوی برق، برای ورود به بازار کار بین‌المللی که در نهایت اهمیت زیادی پیدا می‌کند، نیاز دارد در یک فضای مناسب و تا حد امکان در دسترس قرار بگیرد تا بتواند در آن یاد بگیرد و کار کند.اگر این فضا بزرگ باشد و نام و اعتبار داشته باشد، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد؛ چراکه فرد در چنین محیطی یاد می‌گیرد که در آینده، کار کردن در یک مجموعه بزرگ، تولید در مقیاس بزرگ و کارآفرینی در یک مجموعه بزرگ چگونه است.شرکت‌هایی که در این حوزه، یعنی حوزه برق، فعالیت می‌کنند، بسیار زیاد هستند و معمولاً در ایران نیز کارآموز می‌پذیرند. این دانشجو حتماً باید وارد چنین محیط‌هایی شود و مدل کار کردن را یاد بگیرد؛ وگرنه در بازار کار، به‌خصوص بازارهای بین‌المللی، صرفاً با مطالعه و تحصیل نمی‌توان وارد بازار کار شد و اگر فرد بخواهد وارد همان حوزه کاری موردنظر خود شود، شرایط حتی دشوارتر خواهد بود.12. چه ویژگی‌های شخصیتی یا طرز فکری را در کارآفرینان موفق حوزه برق دیده‌اید که معمولاً در دانشجویان یا مهندسان تازه‌کار کمتر وجود دارد؟در مهندسان یا دانشجویان جدید، با توجه به برخوردی که من در حال حاضر با دانشجویان، به‌ویژه دانشجویان مکانیک، دارم و با توجه به شرایط کاری‌ام، متأسفانه می‌بینم که دوستان حال و حوصله یادگیری ندارند. تمایل دارند که خیلی سریع به نتیجه برسند.من همیشه به آن‌ها می‌گویم اگر می‌خواهید در یک حوزه کار کنید، باید گرم و سرد آن را بچشید و با تمام زیر و بم آن آشنا شوید. در فضای خارج از دانشگاه نیز هیچ‌کس منتظر شما نیست و فرشی برای شما پهن نکرده‌اند که وارد بازار کار شوید.مشکل جامعه دانشجویی فعلی ما این است که متأسفانه تا حدی تنبلی وجود دارد. اوضاع و احوال، حتی در دانشگاه‌های خوب و بزرگ، از نظر دانشجویی و به‌خصوص از لحاظ کار کردن و مطالعه، چندان مناسب نیست.در نهایت، من فقط می‌توانم توصیه کنم که این دوستان تلاش بیشتری داشته باشند، یادگیری خود را در حوزه تخصصی‌شان افزایش دهند، نرم‌افزارهای تخصصی را یاد بگیرند و بتوانند وارد محیط‌های فنی و کاری شوند؛ چراکه در حال حاضر تقریباً هیچ‌کدام از این موارد را به اندازه کافی انجام نمی‌دهند.13. گر تمام تجربه‌ای که امروز دارید را می‌توانستید به خودِ ۱۸ ساله‌تان منتقل کنید، دقیقاً چه مسیر متفاوتی را طی می‌کردید و چرا؟چیزی که می‌توانستم به خودم منتقل کنم این بود که بیشتر تلاش کنم، وقتم را هدر ندهم و اهدافم را بنویسم و بر اساس آن‌ها پیش بروم. طبیعتاً اهداف آدم‌ها در طول زمان تغییر می‌کند، اما داشتن یک مربی خوب، کسی که بتوان به او اعتماد داشت و بتواند مسیر را نشان دهد، بسیار کمک‌کننده است.حتی داشتن یک دوست خوب که بتواند مسیر را نشان دهد نیز می‌تواند مؤثر باشد. البته چون دوستان هم‌سن‌وسال هستند، شاید به اندازه کافی دیدگاه باز و تجربه لازم برای کمک کردن نداشته باشند. بنابراین، انتخاب یک دوست یا یک مربی مناسب اهمیت زیادی دارد. پدر و مادر و سایر اعضای خانواده نیز می‌توانند در این جایگاه قرار بگیرند.اگر بتوان چنین فردی را پیدا کرد، بسیار مفید است. ما در آن دوران هم به دنبال چنین فردی می‌گشتیم. حتی زمانی که سن پایین‌تری داشتم، نه برای مسائل کاری، بلکه برای علایق و رفتارهای شخصی‌ام، به دنبال کسی بودم که بتواند در اصلاح و پیشرفت من کمک‌کننده باشد.اما اگر به آن دوران برگردم، می‌گویم حتماً فردی را پیدا کن که از لحاظ کاری بتواند در رسیدن به هدفی که داری به تو کمک کند. من بدون شک تلاش خودم را بیشتر می‌کردم و جاهایی را که تنبلی کردم، کنار می‌گذاشتم. به نظرم، همین را می‌توانستم به خودم توصیه کنم.نکته‌ای که می‌خواهم مطرح کنم این است که پاسخ‌هایی که آدم‌ها به این سؤالات می‌دهند، احتمالاً تا حد زیادی به شرایط و مقتضیات روز ارتباط دارد. شاید اگر این سؤالات را چند سال قبل از من می‌پرسیدید، در بعضی موارد پاسخ‌های متفاوت‌تری دریافت می‌کردید. بنابراین، این موضوع را هم باید در نظر گرفت. البته چارچوب اصلی ذهن آدم‌ها آن‌قدر تغییر نمی‌کند، اما شرایط می‌تواند بسیار متفاوت باشد.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 14:34:40 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-دکتر-محمدرضا-پاکروان-askkpuqjzhjg عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریفتهیه کننده: مهدی متین - ۱۴۰۳ مهندسی برق۱. مسیر حرفه‌ای؛ از دانشگاه تا صنعتمن محمدرضا پاکروان هستم، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف و حدود ۲۶ سال است که در دانشکده مشغول فعالیت علمی، پژوهشی و تدریس هستم. دوره کارشناسی را در دانشکده فنی دانشگاه تهران و دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری را در دانشگاه اتاوا در کانادا گذراندم.از ابتدای ورود به دانشگاه، دوست داشتم توان و تجربه خوبی پیدا کنم تا بتوانم برای کشور مفید باشم. از نظر من، برای مفید بودن هم باید از نظر علمی قوی بود و هم تجربه صنعتی داشت. به همین دلیل در دوران تحصیل تلاش کردم دانشجوی خوبی باشم، از دانش اساتید استفاده کنم و در کنار آن، تجربه عملی و صنعتی نیز به دست بیاورم.تقریباً از همان ابتدای دانشگاه درگیر فعالیت‌هایی بودم که امروز می‌توان آن‌ها را نوعی استارتاپ دانشجویی دانست. بعد از فارغ‌التحصیلی نیز به ایران برگشتم و با جمعی از دوستانم شرکت پرمان را تأسیس کردیم. زمینه اصلی فعالیت پرمان، طراحی و تولید سیستم‌های مخابرات نوری و شبکه‌های دیتا است و در این سال‌ها محصولات صنعتی و حرفه‌ای مختلفی تولید کرده‌ایم که در شبکه‌های مختلف کشور مورد استفاده قرار گرفته‌اند.۲. مدیریت، تخصص فنی و تجربه صنعتیمدیریت را می‌توان خیلی ساده «انجام دادن کار با کمک دیگران» تعریف کرد؛ یعنی فرد بتواند کار را تعریف کند، افراد را هماهنگ و سازماندهی کند، به آن‌ها انگیزه بدهد و در قالب یک سازمان کارها را پیش ببرد.البته داشتن یک شرکت فقط مدیریت نیست. تأمین منابع مالی، شناخت بازار، پیدا کردن مشتری، تصمیم‌گیری درباره جهت‌گیری شرکت و هماهنگ کردن توانمندی‌های شرکت با نیاز مشتری نیز اهمیت دارند. در نتیجه، یک کسب‌وکار موفق به مجموعه‌ای از دانش، تجربه و تخصص‌های مختلف نیاز دارد و معمولاً باید تیمی از افراد با تخصص‌های گوناگون در کنار یکدیگر قرار بگیرند.به همین دلیل، قوی بودن از نظر فنی به‌تنهایی به معنای موفق بودن در مدیریت نیست. از طرف دیگر، موفقیت الزاماً به معنای تأسیس شرکت هم نیست. افراد بسیار موفقی وجود دارند که هیچ‌وقت شرکتی تأسیس نکرده‌اند، اما در شرکت‌ها، دانشگاه‌ها یا مراکز پژوهشی بسیار خوب عمل کرده‌اند و باعث رشد خودشان و مجموعه‌ای که در آن فعالیت می‌کنند شده‌اند.۳. توصیه به دانشجویان؛ اول تجربه، بعد کسب‌وکارمن با وجود اینکه معتقدم ایجاد کسب‌وکارهای مبتنی بر دانش یکی از نیازهای مهم کشور است، تأکید زیادی دارم که دانشجویان قبل از اینکه بخواهند کسب‌وکار خودشان را ایجاد کنند، مدتی در یک مجموعه خوب تجربه کاری به دست بیاورند.وقتی فرد با دنیای صنعت آشناتر شد، روابط انسانی و حرفه‌ای پیدا کرد و بازار را بهتر شناخت، آن‌وقت با پختگی بیشتری می‌تواند تصمیم بگیرد که آیا اساساً ایجاد یک کسب‌وکار متناسب با توانمندی‌ها و شخصیتش هست یا نه و اگر هست، در چه زمینه‌ای باید وارد شود.مردم معمولاً کسب‌وکارهای موفق را می‌بینند، اما تعداد بسیار زیادی از تلاش‌های ناموفق را نمی‌بینند. بنابراین صرف اینکه فردی شرکت تأسیس کند، به معنای موفقیت نیست. افتخاری در ایجاد شرکت ناموفق نیست؛ ایجاد شرکت موفق است که افتخار است.توصیه من این است که دانشجویان در دوران دانشگاه دانش خود را افزایش دهند و از محیط علمی استفاده کنند و پس از آن، وارد صنعت شوند و تجربه واقعی کسب کنند. سپس اگر علاقه و انگیزه ایجاد کسب‌وکار داشتند، با پختگی و درایت بیشتری این مسیر را دنبال کنند.۴. دانش، مهارت‌های نرم و اخلاق حرفه‌ایدر پیشرفت شغلی، دانش اهمیت زیادی دارد، اما بخش مهم دیگری از موفقیت به مهارت‌های نرم مربوط می‌شود؛ مهارت‌هایی مثل کار گروهی، گفت‌وگوی مؤثر، مذاکره، مدیریت زمان، پیگیری و حل مسئله تا رسیدن به نتیجه.مهارت‌های نرم را نمی‌توان فقط با خواندن یک کتاب به دست آورد. همان‌طور که کسی با خواندن کتاب، فوتبالیست یا شناگر ماهری نمی‌شود و باید تجربه و تمرین داشته باشد، مهارت‌های نرم نیز با انجام دادن و تجربه کردن شکل می‌گیرند.در کنار دانش و مهارت، ویژگی‌های اخلاقی و فرهنگی نیز برای ما در پرمان اهمیت زیادی دارند. صداقت، قابل اعتماد بودن و احترام در تعامل با دیگران از جمله ویژگی‌هایی هستند که در محیط حرفه‌ای اهمیت دارند. ممکن است فردی از نظر علمی بسیار توانمند باشد، اما اگر قابل اعتماد نباشد، همکاری با او مطلوب نخواهد بود. بنابراین در ارزیابی نیرو، دانش، مهارت‌های نرم و اخلاق را در کنار یکدیگر در نظر می‌گیریم.۵. شکل‌گیری پرمان؛ از یک نیاز صنعتی تا یک شرکت دانش‌بنیانمن در دوران تحصیل، هم در ایران و هم در کانادا تلاش کرده بودم تجربه صنعتی خوبی کسب کنم و بعد از بازگشت به ایران نیز مصمم بودم اثرگذاری حرفه‌ای و صنعتی داشته باشم.ایده‌های مختلفی برای فعالیت داشتم و پس از مشورت با افراد باتجربه، به این جمع‌بندی رسیدیم که نیاز مهمی در صنعت مخابرات کشور به سیستم‌های مخابرات نوری با فناوری کاملاً بومی وجود دارد. نگاه من این بود که اگر بتوانیم با توان متخصصان کشور این نیاز را برطرف کنیم، قدم مهمی برای پیشرفت کشور برداشته‌ایم.مسیر بسیار سخت بود، اما کار فناورانه موفق معمولاً به تلاش، خستگی‌ناپذیری و استمرار نیاز دارد. لحظات دشوار زیادی در این مسیر وجود دارد و انسان باید عزم و اراده، امید و از همه مهم‌تر توکل داشته باشد. ما تلاش کردیم کاری را که در توانمان بود درست انجام دهیم و هر نتیجه و برکتی که حاصل شده، لطف خدا بوده است.۶. ایده؛ بذر موفقیت، نه خود موفقیتاگر یک دانشجو به ایده‌ای برسد، احتمال اینکه ایده‌ای کاملاً بی‌سابقه پیدا کرده باشد بسیار کم است. اما اگر ایده‌ای دارد، بهتر است با افراد پخته‌تر و باتجربه‌تر مشورت کند و بررسی کند که آیا واقعاً پتانسیل تبدیل شدن به یک کسب‌وکار را دارد یا نه.من این را از تجربه خودم می‌گویم. ما هم در دوران دانشجویی با دوستانمان استارتاپ داشتیم و فکر می‌کردیم ایده‌ای پیدا کرده‌ایم که به ذهن هیچ‌کس دیگری نرسیده است. تلاش زیادی کردیم، اما در نهایت شکست خوردیم و بعد متوجه شدیم که داشتن یک ایده فقط بخشی از داستان است و مسائل بسیار دیگری هم وجود دارد.ایده مثل بذر یک گل است. بذر برای به وجود آمدن گل لازم است، اما کافی نیست. عوامل زیادی لازم است تا آن بذر به گل تبدیل شود و حتی بسیاری از بذرها با وجود تلاش، به نتیجه نمی‌رسند، چون شرایط محیطی همیشه در اختیار ما نیست.بنابراین نباید داشتن یک ایده را مساوی موفقیت دانست. اگر یک بذر به نتیجه نرسید، نباید از باغبانی ناامید شد. ممکن است لازم باشد بارها بذر بکاریم، تلاش کنیم و حتی شکست بخوریم تا بالاخره یکی از آن‌ها به نتیجه برسد. روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 14:29:03 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-دکتر-زینب-عباسی-tynt8lx1curgمهندسی شیمی – استادگردآورندگان:مانی شیروانی بروجنی - کارشناسی مهندسی شیمینیما نوری - کارشناسی مهندسی شیمیرزومه دکتر زینب عباسی:سمت دانشگاهی: عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی شیمی و نفترشته و گرایش تخصصی: مهندسی شیمی- پدیده های انتقال و فرایندهای جداسازیسابقه تدریس/پژوهش: 2 سال تدریس/ 8 سال پژوهشسابقه فعالیت حرفه‌ای خارج از دانشگاه: 7 سال１. اگر بخواهید رشته «مهندسی شیمی» را از منظر بازار کار و آینده شغلی برای یک دانش‌آموز یا دانشجوی جوان توضیح دهید، این رشته چه حوزه‌هایی را پوشش می‌دهد و فارغ‌التحصیل آن اساساً چه مسئله‌ای را برای جامعه یا سازمان‌ها حل می‌کند؟رشته مهندسی شیمی را نه به‌عنوان یک رشته، بلکه به‌عنوان “فلسفه تبدیل” در نظر بگیرید. در واقع این رشته هنر تبدیل مواد خام بی ارزش به محصولات با ارزش را به شما آموزش می دهد. این رشته حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی، داروسازی، صنایع غذایی، تصفیه آب و فاضلاب، پلیمر، بیوتکنولوژی، انرژی‌های تجدیدپذیر و حتی ساخت باتری‌های خودروهای برقی را پوشش می‌دهد. اساسی‌ترین مسئله‌ای که یک مهندس شیمی حل می‌کند، "مهندسی مقیاس (Scale-up) " است. شیمیدان در آزمایشگاه یک میلی‌لیتر ماده را می‌سازد، اما مهندس شیمی مسئول است همان واکنش یا فرآیند را در مخازن ۱۰۰ هزار لیتری، ۲۴ ساعته و ۳۶۵ روز سال، با رعایت ایمنی کامل، کمترین آلایندگی و حداکثر بازده اقتصادی، به محصولی مفید برای جامعه تبدیل کند. به عبارت دیگر، پل زدن بین علم محض و نیاز صنعتی، مهم‌ترین نقشی است که ما ایفا می‌کنیم. ２. مهم‌ترین مسیرهای شغلی که یک فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد آنها شود چیست؟(لطفاً مسیرها را به صورت دسته‌بندی‌شده توضیح دهید؛ برای مثال:·       مشاغل تخصصی و مستقیم مرتبط با رشته :مهندس فرآیند، مهندس طراحی (تجهیزات و خطوط لوله)، مهندس کنترل و ابزار دقیق، مهندس تولید (اپراتور ارشد)، مهندس تصفیه و محیط‌زیست.·       مشاغلی که ارتباط غیرمستقیم با رشته دارند : کارشناس فروش فنی محصولات شیمیایی، کارشناس تأمین مواد اولیه (Purchasing)، کارشناس کنترل کیفیت (QC/QA)، مشاور بیمه و ریسک صنایع.·       مشاغل مدیریتی : مدیریت تولید (Plant Manager)، مدیریت پروژه‌های صنعتی (PM)، مدیریت تحقیق و توسعه (R&D Manager)، مدیریت ایمنی و بهداشت (HSE Manager).·       فعالیت‌های پژوهشی و دانشگاهی: هیئت علمی دانشگاه‌ها، پژوهشگر در پژوهشگاه‌های صنعتی (مانند پژوهشگاه نفت یا پتروشیمی یا حتی مرکز پژوهشهای مجلس)، محقق در مراکز دانش‌بنیان.·       فعالیت‌های کارآفرینان: تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه تولید مواد شیمیایی خاص، ارائه خدمات مشاوره‌ای مهندسی، یا راه‌اندازی خطوط تولید کوچک‌مقیاس (مثل تولید شوینده‌ها یا افزودنی‌های غذایی یا حتی مواد اولیه دارویی)·       مشاغل مرتبط با فناوری و حوزه‌های جدید: متخصص انرژی‌های سبز (هیدروژن، خورشیدی)، متخصص جذب کربن، مهندس دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) در صنایع، متخصص ساخت باتری و سلول‌های سوختی. ３. آیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است یا فرد باید مهارت‌ها و دانش‌های دیگری نیز کسب کند؟( مهم‌ترین مهارت‌های مکملی که یک دانشجوی این رشته باید در دوران دانشگاه یاد بگیرد چیست؟) به‌شدت تأکید می‌کنم: مدرک به‌تنهایی کافی نیست و هرگز کافی نبوده است. این رشته در صنعت، یک رشته‌ی «عملگرا» محسوب می‌شود , و نیازمند کسب مهارتهایی نیز می باشد. ولی حداقل در دانشگاه ما با توجه به پروژه های درسی، کاراموزی یا پروژه ی کارشناسی دانشجو در صورتی که خودش تمایل داشته باشد می تواند با نرم افزارهای مختلف اشنا شود، روش تحقیقات حرفه ای را بیاموزد و تا حدودی از طریق کاراموزی مهارتهای کاری در صنعت را نیز کسب نماید. مهم‌ترین مهارت‌های مکملی که باید فراگرفت عبارتند از:۱. مهارت‌های نرم‌افزاری جدی: مسلط شدن به نرم‌افزارهای شبیه‌سازی فرآیند (مانند Aspen Plus و( HYSYS و نرم‌افزارهای محاسباتی  مانند متلب و پایتون۲. زبان فنی انگلیسی: تسلط بر مکاتبات و خواندن استانداردها و مقالات روز دنیا۳. مهارت ارتباطی و کار تیمی: صنعت شیمی یک کار گروهی بزرگ است؛ بدون مهارت «گوش دادن فعال» و «ارائه‌ی مؤثر» نمی‌توان پیشرفت کرد.۴. آشنایی با اقتصاد مهندسی: محاسبه هزینه‌ها، بازگشت سرمایه (ROI) و بهینه‌سازی اقتصادی فرآیندها. ４. به نظر شما دانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود و چه کارهایی می‌تواند از دوران دانشجویی انجام دهد تا بعد از فارغ‌التحصیلی مزیت رقابتی داشته باشد؟( لطفاً درباره مواردی مانند کارآموزی، پروژه، فعالیت پژوهشی، شبکه‌سازی، شرکت در مسابقات، یادگیری مهارت‌های مکمل و تجربه کاری توضیح دهید)توصیه­ی من به دانشجویان این است که از پایان ترم دوم سال دوم (تقریباً زمانی که دروس پایه و اصول را گذرانده‌اند) به‌طور جدی وارد عرصه شوند. برنامه عملیاتی پیشنهادی:کارآموزی: دست‌کم یک دوره کارآموزی ۳-۲ ماهه در صنایع مختلف (یک پالایشگاه و یک واحد دارویی/غذایی) تا دید وسیعی پیدا کند.پروژه و پژوهش: در گروه‌های پژوهشی اساتید به‌عنوان دستیار پژوهش، روی پروژه‌های صنعتی کار کند.شبکه‌سازی (Networking): شرکت در همایش‌های تخصصی، عضویت در انجمن‌های علمی و ارتباط فعال با فارغ‌التحصیلان قدیمی دانشگاه در لینکدین.مسابقات: شرکت در مسابقات ملی همچون مسابقات  (Chem-E-Car) که مهارت عملی و کار تیمی را به طرز شگفت‌انگیزی بالا می‌برد.مهارت‌های مکمل: گذراندن دوره‌های ایمنی (HSE) و جوشکاری/لوله‌کشی صنعتی (دوره‌های کوتاه‌مدت فنی‌حرفه‌ای) که موجب رقابت در مشاغل کارگاهی می شود. ５. لطفاً مهم‌ترین مسیرهای شغلی مستقیم این رشته را به ترتیب اهمیت توضیح دهید.( برای هر مسیر، اگر امکان دارد به این موارد اشاره کنید: عنوان شغلی/ وظایف اصلی/ محیط‌های کاری معمول/ سازمان‌ها یا صنایعی که معمولاً چنین نیرویی استخدام می‌کنند/ مهارت‌های موردنیاز/ مقاطع تحصیلی معمول/ وضعیت تقاضا در بازار کار/ امکان رشد و ارتقای شغلی)ترتیب اهمیت که بسته به منطقه و زمان یا حتی جنسیب فرد متغیر است، اما از نظر «شمارش موقعیت‌های شغلی» و «تأثیرگذاری»، ترتیب زیر را پیشنهاد می‌کنم:۱. مهندس فرآیند (Process Engineer):وظایف: طراحی، شبیه‌سازی و بهینه‌سازی دما، فشار و دبی مواد در واحدهای صنعتی.محیط کار: پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، دفاتر مهندسی مشاور (EPC).سازمان‌ها: شرکت‌های ملی نفت، پتروشیمی، پالایش و پخش و صنایع غذاییمهارت‌ها: مسلط به ترمودینامیک، سینتیک، انتقال جرم و Aspen.مقطع: کارشناسی ارشد برای ورود به دفاتر طراحی ارجحیت دارد، اما کارشناسی هم قابل قبول است.تقاضا: همواره بالا و جزو هسته ی اصلی صنعت.ارتقا: از مهندس فرآیند به  مهندس ارشد و سپس به سرپرست بخش و مدیر بهره‌بردار یا پالایشگاه.۲. مهندس تولید و بهره‌برداری (Production/Operation Engineer):وظایف: نظارت بر عملکرد روزانه تجهیزات، عیب‌یابی و راه‌اندازی خطوط تولید.محیط کار: واحدهای عملیاتی (پالایشگاه، نیروگاه، کارخانه).ارتقا: می‌تواند خیلی سریع با شناخت کامل تجهیزات، به مدیریت کارخانه برسد.۳. مهندس کنترل و ابزار دقیق (Instrument & Control):وظایف: طراحی سیستم‌های اتوماسیون (DCS/PLC) و کالیبره کردن سنسورها.محیط کار: هم‌راستا با مهندسی برق، اما در صنایع شیمیایی بسیار حیاتی.۴. مهندس طراحی تجهیزات (Mechanical/Process Equipment):وظایف: طراحی مبدل‌های حرارتی، برج‌های تقطیر و رآکتورها بر اساس استانداردهای ASME.نیاز به تحصیلات تکمیلی:  برای این نقش ارشد یا دکتری بسیار مفید است.۵. مهندس محیط‌زیست صنعتی) ویژه صنایع شیمیایی(وظایف اصلی: طراحی و بهره‌برداری از واحدهای تصفیه پساب، گازهای خروجی و پسماندهای جامد؛ پایش آلاینده‌ها؛ ممیزی زیست‌محیطی؛ ارائه راهکارهای کاهش مصرف انرژی و آب.محیط‌های کاری معمول: تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری و صنعتی، واحدهای HSE شرکت‌های بزرگ، سازمان‌های نظارتی، دفاتر مشاوره محیط‌زیست ، پالایشگاه و پتروشیمی هاسازمان‌ها یا صنایع استخدام‌کننده: شرکت‌های آب و فاضلاب (آب‌فا)، سازمان حفاظت محیط‌زیست، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، صنایع فولاد و نیروگاه‌ها، همچنین شهرداری‌های کلان.مهارت‌های موردنیاز: دانش فرآیندهای جداسازی (غشا، تبخیر، جذب سطحی)، آشنایی با روش‌های بیولوژیکی تصفیه، نرم‌افزارهای شبیه‌سازی محیطی، تسلط بر قوانین زیست‌محیطی و استانداردهای سازمان حفاظت محیط‌زیست.مقطع تحصیلی معمول: کارشناسی ارشد با گرایش محیط‌زیستامکان رشد و ارتقا: کارشناس محیط‌زیست به  مشاور ارشد زیست‌محیطی سازمان و سپس مدیر ایمنی و محیط زیست سازمان.۶. مهندس پزشکی )زیست‌مواد و بیومواد ( Biomaterials/Biomedical Engineer-وظایف اصلی: طراحی و تولید مواد زیست‌سازگار (مانند ایمپلنت‌های فلزی-سرامیکی، داربست‌های بافتی، هیدروژل‌های دارورسانی، پوشش‌های ضدباکتری برای تجهیزات پزشکی)؛ بهینه‌سازی فرآیندهای تولید استریل و کنترل کیفیت زیستی.محیط‌های کاری معمول: آزمایشگاه‌های تحقیق و توسعه (R&D) شرکت‌های داروسازی و تجهیزات پزشکی، مراکز پژوهشی بیمارستانی، شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه نانوبیوتکنولوژی.سازمان‌ها یا صنایع استخدام‌کننده: شرکت‌های تولیدکننده تجهیزات پزشکی (مانند سیناژن، پویش‌دارو)، سازمان غذا و دارو، پژوهشگاه‌های بیوتکنولوژی، استارتاپ‌های حوزه سلامت دیجیتال (برای شبیه‌سازی دارورسانی).مهارت‌های موردنیاز: دانش مبانی بیولوژی سلولی، شیمی پلیمر و سطح، خواص مکانیکی مواد زیستی، آشنایی با استانداردهای ISO ۱۰۹۹۳ (زیست‌سازگاری)، نرم‌افزارهای شبیه‌سازی انتشار دارو (مانند COMSOL برای انتقال جرم در بافت)مقطع تحصیلی معمول: ارشد یا دکتری در گرایش بیوتکنولوژی یا مهندسی پزشکی (گرایش بیومواد)امکان رشد و ارتقا: کارشناس R&D  به سرپرست گروه زیست‌مواد و سپس مدیر تحقیقات شرکت  و مؤسس یا مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان.  ６. آیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد حوزه‌هایی شود که در نگاه اول ارتباط مستقیمی با رشته ندارند؟( اگر بله، مهم‌ترین نمونه‌ها را توضیح دهید و بفرمایید دانش این رشته چگونه در آن مشاغل کاربرد پیدا می‌کند.)قطعاً بله. ذهنیت حل‌مسئله و تحلیل سیستم‌های پیچیده، برگ برنده مهندس شیمی است. نمونه‌ها:مشاوره مدیریت و استراتژی (McKinsey, BCG): شرکت‌های بزرگ مشاوره مدیریت عاشق جذب مهندسین شیمی هستند، چون توانایی تحلیل داده‌های حجیم و بهینه‌سازی زنجیره تأمین را دارند.بانک‌داری سرمایه‌گذاری و تحلیل بازارهای کالایی: تحلیل بازار نفت، گاز و مواد پتروشیمی نیازمند کسی است که بفهمد کراکینگ یا خوراک خام چیست.استارتاپ‌های فناوری اطلاعات (Data Science): به دلیل تسلط بر ریاضیات و مدل‌سازی، بسیاری از مهندسین شیمی به حوزه تحلیل داده (Data Scientist) مهاجرت می‌کنند و در شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی استخدام می شوند. ７. آیا بین مسیرهای شغلی فارغ‌التحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد؟( اگر بله، مسیر هرکدام را جداگانه توضیح دهید.)تفاوت‌ها در فرهنگ سازمانی، ریسک‌پذیری و سرعت رشد بسیار چشمگیر است:بخش دولتی (مانند وزارت نفت، پالایشگاه‌های دولتی): مزیت: امنیت شغلی بالا، مزایای بازنشستگی خوب. معایب: سرعت پایین ارتقا، ساختار اداری سنگین و حقوق معمولا ثابت.بخش خصوصی )صنایع پایین‌دستی، شرکت‌های دانش‌بنیان، EPCهای خصوصی(مزیت: رشد سریع، حقوق مبتنی بر عملکرد، امکان تغییر نقش. معایب: فشار کاری بالا و امنیت شغلی کمتر در زمان رکود.بخش دانشگاهی (هیئت علمی): مزیت: آزادی پژوهشی بالا، کارهای متنوع و موقعیت اجتماعی. معایب: سختی زیاد در اخذ مرتبه‌ی علمی و حقوق عمدتا ثابتپژوهشکده‌ها (پژوهشگاه نفت، جهاد دانشگاهی): فاصله‌ای بین صنعت و دانشگاه است؛ پروژه‌های مشخص و بودجه‌بندی شده دارند، اما خروجی‌ها بعضاً به اجرا نمی‌رسند. ８. اگر یک دانشجوی این رشته بخواهد از «ورود به بازار کار» تا «رسیدن به موقعیت‌های ارشد و مدیریتی» پیش برود، مسیر شغلی معمول او چگونه می‌تواند باشد؟(برای مثال، یک مسیر احتمالی را از اولین موقعیت شغلی تا موقعیت‌های ارشد، مدیریتی یا تخصصی توضیح دهید)یک مسیر رایج و کلی را ترسیم می‌کنم:سال ۱ تا 4 (مقطع کارشناسی): کارآموز یا اپراتور شیفت در واحد تولیدی (شروع از کف کارخانه).سال 4 تا 8: مهندس فرآیند یا مهندس تولید  یا بردمنسال 8 تا 12: مهندس ارشد یا مسئول یک واحد  ( shift supervisor) - شروع به گرفتن تصمیمات تاکتیکی.سال 12 تا 15: : مسئول چند واحد  (Daily supervisor) - سال 15 تا 18: مدیر تولید (Plant Manager) یا مدیر پروژه - ورود به حوزه‌های مدیریت مالی و منابع انسان علاوه بر حوزه ی فنی.سال 18 به بعد: مدیرعامل (CEO) یک مجموعه یا معاون فنی - تصمیم‌گیری در سطح استراتژیک کل سازمان.نکته: در این مسیر، اخذ مدارک MBA یا گذراندن دوره‌های مدیریت پروژه (PMP) در سال دهم به بعد بسیار توصیه می‌شود. ９. چه فرصت‌های شغلی در بخش دولتی، سازمان‌های عمومی و نهادهای وابسته به دولت برای فارغ‌التحصیلان این رشته وجود دارد؟(لطفاً اگر ممکن است نام سازمان‌ها یا حوزه‌های فعالیت مرتبط را نیز ذکر کنید.)در ایران، بدنه اصلی اشتغال مهندسین شیمی کماکان در بخش دولتی و شبه‌دولتی است. مهم‌ترین سازمان‌ها عبارتند از:وزارت نفت: شرکت ملی نفت ایران (NIOC)، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، شرکت ملی صنایع پتروشیمی (NPC).وزارت نیرو: در حوزه تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب (آب‌فا) و نیروگاه‌های سیکل ترکیبی (بخش خنک‌کاری و شیمی آب).سازمان انرژی اتمی: در حوزه چرخه سوخت و فرآیندهای جداسازی ایزوتوپ.سازمان حفاظت محیط زیست: برای پایش آلاینده‌های صنعتی.شهرداری‌های کلان: در بخش مدیریت پسماند و بازیافت. 10. برای ورود به این مشاغل معمولاً چه شرایط، مهارت‌ها، آزمون‌ها یا مدارکی لازم است و مسیر رشد شغلی در آنها چگونه است؟·        علاوه بر مدرک تحصیلی، ورود به مشاغل دولتی معمولاً از طریق آزمون‌های استخدامی دستگاه‌های اجرایی (سنجش و استخدام) که شامل دروس تخصصی (مانند انتقال جرم، ترمودینامیک، طراحی راکتور) و دروس عمومی است.مدارک جانبی الزامی: بسیاری از پالایشگاه‌ها گواهی های ایمنی معتبر (مانند گواهی HSE یا آتش‌نشانی) و گواهی پایان دوره‌های شبیه‌سازی را مطالبه می‌کنند.مسیر رشد: در بخش دولتی، رشد شغلی وابسته به سابقه‌کار ، شرکت در دوره‌های بازآموزی داخلی و گاهی قبولی در آزمون‌های ترفیع شغلی است که نسبت به بخش خصوصی کندتر است. 11. آیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی این رشته ضروری، مفید یا صرفاً برای بعضی مسیرها لازم است؟(لطفاً مشخص کنید برای کدام مسیرهای شغلی ادامه تحصیل اهمیت بیشتری دارد.)این سوال را باید به صورت «مشروط» پاسخ داد:برای مسیرهای اجرایی و عملیاتی در خطوط تولید (اپراتوری، سرپرستی کارگاه) ضروری نیست. در این حوزه، تجربه کارگاهی و حل مسئله عملی بر مدرک ارشد ارجحیت دارد.برای مسیر طراحی (Design Office) و تحقیق و توسعه (R&D). شرکت‌های مشاور (EPC) به‌ندرت یک کارشناس کارشناسی را به‌عنوان طراح اصلی برج تقطیر می‌پذیرند و مدارک بالاتر بسیار مفید و بعضاً لازم استبرای ورود به عضو هیئت علمی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی پیشرفته (مانند پژوهشگاه مواد و انرژی) اخذ مدرک دکتری الزامی است. 12.آیا این رشته امکان ادامه تحصیل یا تغییر مسیر به رشته‌های دیگر را نیز فراهم می‌کند؟ (اگر بله، مهم‌ترین رشته‌ها یا حوزه‌های قابل‌انتقال را معرفی کنید)به شدت بله. ریاضی و فیزیک قوی این رشته، دریچه‌های زیادی را باز می‌کند. مهم‌ترین حوزه‌های قابل‌انتقال:مدیریت MBA و DBAبسیاری از مدیران ارشد صنایع، ریشه‌ای مهندسی شیمی دارند.مهندسی نفت (ازدیاد برداشت و حفاری): بسیار نزدیک و رایج.علوم و مهندسی مواد (سرامیک، پلیمر، خوردگی).مهندسی محیط‌زیست (در مقطع ارشد).علوم داده (Data Science) و هوش مصنوعی در صنعت (با گذراندن چند دوره تکمیلی). 13. با توجه به تغییرات فناوری، اقتصاد، هوش مصنوعی و نیازهای جامعه، به نظر شما بازار کار این رشته در ۵ تا ۱۰ سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟صنعت نفت و گاز کماکان نفس‌گیر خواهد بود، اما سهم آن در اقتصاد جهانی کاهش می‌یابد. بازار کار به سمت چرخش سبز حرکت می‌کند. تقاضا برای مهندسین شیمی در حوزه‌های تولید هیدروژن، جذب و ذخیره‌سازی کربن (CCUS) و بازیافت پلیمرها به‌شدت افزایش خواهد یافت. همچنین، صنایع غذایی و دارویی به دلیل رشد جمعیت و نیاز به امنیت غذایی، به کارخانه‌های هوشمند تبدیل می‌شوند که به مهندسین فرآیند دیجیتال نیاز دارد. 14. چه مشاغل یا تخصص‌هایی در این رشته احتمالاً در آینده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؟۱. مهندس مدل‌سازی و دوقلوی دیجیتال (Digital Twin Specialist): کسی که کارخانه را در فضای مجازی شبیه‌سازی و مشکلات را پیش‌بینی کند.۲. متخصص فرآیندهای زیستی (Bioprocess Engineer): برای تولید واکسن‌ها و پروتئین‌های نوترکیب.۳. مهندس الکتروشیمی و باتری‌سازی: با توجه به اوج گرفتن خودروهای برقی.۴. مهندس تصفیه آب پیشرفته: با توجه به بحران جهانی آب (به‌ویژه در خاورمیانه). 15. آیا فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اتوماسیون یا سایر فناوری‌های جدید ممکن است بعضی از مشاغل این رشته را کاهش دهند یا حذف کنند؟بله، اما حذف نمی‌کنند؛ آنها را متحول می‌کنند. مشاغل تکراری و نظارتیِ ساده (مانند خواندن دما و فشار از روی پنل) کاهش می‌یابند و به ربات‌ها سپرده می‌شوند. اما بخش حل‌کننده‌ی بحران و طراحی مفهومی جایگزین ندارد. یک هوش مصنوعی نمی‌تواند وقتی یک رآکتور دچار ناپایداری حرارتی می‌شود، با تکیه بر شهود مهندسی، تصمیم اورژانسی بگیرد. بنابراین، کسانی که صرفاً اپراتور ساده هستند، حذف می‌شوند و کسانی که مسلط به آنالیز داده و کدنویسی هستند، مدیر هوش مصنوعی کارخانه می‌شوند. 16. آیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند به جای استخدام شدن، کسب‌وکار یا فعالیت حرفه‌ای مستقل خودش را ایجاد کند؟(اگر بله، چه مدل‌هایی از کسب‌وکار یا فعالیت مستقل برای او وجود دارد؟)کاملاً بله و این بهترین راه برای نیل به استقلال مالی است. مدل‌های کسب‌وکار پیشنهادی:تولید مواد شیمیایی خاص: تولید مواد واسطه یا مواد اولیه شوینده، چسب‌ها، یا افزودنی‌های خوراکی در مقیاس پایلوت (کشوری مثل ایران به شدت به این مواد وارداتی وابسته است).شرکت مشاوره فرآیند: ارائه خدمات بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش آلایندگی به کارخانه‌های کوچک.آزمایشگاه همکار صنعتی: راه‌اندازی آزمایشگاه آنالیز و کنترل کیفیت برای صنایع منطقه.فروش و توزیع تجهیزات آزمایشگاهی و پتروشیمی با تکیه بر دانش فنی.  17.سه اشتباه رایجی که دانشجویان این رشته درباره آینده شغلی خود مرتکب می‌شوند چیست؟۱. فکر می‌کنند فقط در نفت و گاز می‌توانند کار کنند و از سایر صنایع (دارو، غذا، تصفیه آب) غافل می‌شوند.۲. نادیده گرفتن نرم‌افزارها و برنامه‌نویسی تا ترم آخر و فکر کردن به اینکه «صنعت به من یاد می‌دهد»! صنعت امروز فرصت یادگیری از صفر به کسی نمی‌دهد.۳. تأخیر در ورود به بازار کار؛ منتظر می‌مانند فارغ‌التحصیل شوند تا رزومه بفرستند، درحالی‌که بهترین موقعیت‌های شغلی از همان ترم ۵ و ۶ از طریق کارآموزی در شرکت‌ها به دست می‌آید. 18.اگر بخواهید به یک دانشجوی سال اول این رشته توصیه کنید که از همین امروز برای آینده شغلی خود برنامه‌ریزی کند، چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟(لطفاً یک مسیر تقریبی از دوران دانشجویی تا ورود به بازار کار را ترسیم کنید.)  یک نقشه راه تقریبی چهارساله:سال اول : تمرکز بر روی دروس پایه (ریاضی، فیزیک، شیمی عمومی) با نمره‌ی عالی. در کنار آن، دیدن فیلم‌های مستند از فرآیندهای صنعتی برای علاقه‌مند شدن به رشته.سال دوم :شروع با نرم‌افزار Aspen مقدماتی و آشنایی با استانداردهای نقشه‌خوانی (P&ID). عضو انجمن علمی دانشگاه شدن.سال سوم: اولین کارآموزی جدی (ترجیحاً در یک پتروشیمی یا تصفیه‌خانه) و شرکت در مسابقات شبیه‌سازی. انتخاب پروژه‌ی کارشناسی با گرایش صنعتی  یا نوآوری علمی.سال چهارم: تصمیم‌گیری برای "ارشد" یا "اشتغال". اگر اشتغال، رزومه‌سازی حرفه‌ای در لینکدین و ارسال رزومه به دفاتر EPC. اگر ارشد، ارتباط با استاد راهنما و انتخاب پروژه ی کارشناسی در راستای پژوهش مقطع کارشناسی ارشد از همین سال. 19. رشته مهندسی شیمی دارای گرایش‌های متنوعی در مقاطع بالاتر (مانند طراحی فرآیند، پالایش و پتروشیمی، بیوتکنولوژی، پلیمر، محیط‌زیست و ...) است. از منظر بازار کار و صنایع هدف، تفاوت اصلی این گرایش‌ها در چیست و هر کدام از این گرایش‌ها بیشتر برای چه نوع روحیات، علایق و توانمندی‌هایی مناسب‌تر هستند؟طراحی فرآیند و پالایش: برای روحیه‌ی سیستمی و کلان‌نگر. مناسب کسانی که از کار با نرم‌افزارهای شبیه‌سازی و محاسبات عددی لذت می‌برند. بازار کار: پالایشگاه‌ها و دفاتر مشاور.پلیمر: برای روحیه‌ی آزمایشگاهی و مواد. مناسب کسانی که به شیمی آلی و خواص مواد علاقه دارند. بازار کار: صنایع لاستیک، پلاستیک، خودروسازی (قطعات پلیمری).بیوتکنولوژی: برای روحیه‌ی دقیق و صبور در محیط‌های استریل. مناسب کسانی که به پزشکی و زیست‌شناسی گرایش دارند. بازار کار: شرکت‌های داروسازی و تولید مکمل‌ها.محیط‌زیست: برای روحیه‌ی دغدغه‌مند و قانون‌گرا. بازار کار: سازمان‌های نظارتی و تصفیه‌خانه‌ها 20. با توجه به تغییرات جهانی به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر، توسعه پایدار و فناوری‌های نوین، وضعیت بازار کار گرایش‌های نوپدیدتر (مانند مهندسی محیط‌زیست، نانوفناوری و بیوتکنولوژی) را در مقایسه با گرایش‌های سنتی و کلاسیک این رشته (مثل پالایش، پتروشیمی و جداسازی) در سال‌های آینده چگونه ارزیابی می‌کنید؟در ایران، گرایش‌های سنتی (پالایش و پتروشیمی) کماکان سهم ۸۰ درصدی بازار کار را دارند و درآمد بالاتری دارند. اما در جهان، رشد شغلی گرایش‌های محیط‌زیست و بیوتکنولوژی بسیار سریع‌تر است. پیشنهاد من به دانشجویان این است که هسته‌ی تخصصی خود را بر روی پالایش و جداسازی (به عنوان تخصص مادر) بگذارند و در کنار آن، واحدهای درسی مربوط به انرژی‌های نو و محیط‌زیست را به‌عنوان دانش مکمل بردارند تا در آینده هر دو بازار را پوشش دهند. 21. آیا انتخاب یک گرایش خاص در مقطع تحصیلات تکمیلی، مسیر شغلی فارغ‌التحصیل را محدود به همان حوزه می‌کند؟ به عنوان مثال، آیا مهندس شیمی که در گرایش «ترمودینامیک» یا «پدیده‌های انتقال» تحصیل کرده، انعطاف‌پذیری و مهارت لازم برای کار در صنایع مرتبط با «پلیمر» یا «طراحی فرآیند» را دارد؟نه خیلی زیاد. شاید این مهم‌ترین نکته‌ای باشد که می‌توانم به دانشجویان بگویم. پایه‌های مهندسی شیمی (ترمودینامیک، سینتیک، انتقال‌ها) در همه‌ی گرایش‌ها مشترک است. یک مهندس که پایان‌نامه‌اش در «ترمودینامیک محلول‌های الکترولیت» بوده، به‌راحتی با سه ماه مطالعه، وارد طراحی یک واحد پلیمریزاسیون می‌شود. در صنعت، به «توانایی تحلیل» شما نگاه می‌کنند، نه به «عنوان پایان‌نامه». انعطاف‌پذیری بالای این رشته، بزرگترین سرمایه‌ی آن است. . معمولا در اکثر آزمونهای استخدامی مهندسی شیمی را قید می کنند نه گرایش را. البته اگر به مدرک کارشناسی ارشد نیاز داشته باشند گرایش را نیز قید می کنند که قبل تر بازار هر کدام تشریح شد. 22. ابزارها، تجهیزات آزمایشگاهی و به‌ویژه نرم‌افزارهای تخصصی )مثل Aspen HYSYS, COMSOL, MATLAB و(... در گرایش‌های مختلف مهندسی شیمی تا چه حد تفاوت دارند؟ (به عنوان مثال، دانشجوی گرایش طراحی فرآیند روی چه مهارت‌های نرم‌افزاری باید تمرکز کند و این نیاز برای دانشجوی بیوتکنولوژی یا پلیمر چگونه تغییر می‌کند؟) تفاوت بسیار زیاد است و انتخاب نرم‌افزار، دقیقاً نشان‌دهنده‌ی مسیر شغلی شماست:طراحی فرآیند و پالایش: Aspen HYSYS / Aspen Plusسلطان بی‌منازع این حوزه است و همچنین نقشه‌خوانی با نرم‌افزار AutoCAD Plant 3D. نیز اغلب نیاز است.پدیده‌های انتقال، مکانیک سیالات، محیط‌زیست COMSOL  : و Ansys Fluent برای شبیه‌سازی جریان و انتقال حرارت/جرم به صورت دقیقعمومی و محاسباتی (همه گرایش‌ها): متلب یا پایتون برای حل معادلات دیفرانسیل ، بهینه‌سازی و تحلیل داده‌های فرآیند و یادگیری ماشین.بیوتکنولوژی و پلیمر: نرم‌افزارهای تخصصی‌تر مثل SuperPro Designer برای فرآیندهای زیستی و Polymer Plus برای واکنش‌های پلیمریزاسیون، به‌علاوه نرم‌افزارهای رسم نمودارهای شیمیایی مثل ChemDraw.  روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 14:20:35 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-دکتر-حسن-اسعدی-abl8gc56fffbگردآورندگان:مانی شیروانی بروجنی - دانشجوی کارشناسی مهندسی شیمینیما نوری - دانشجوی کارشناسی مهندسی شیمیرزومه دکتر حسن اسعدی:تحصیلات دانشگاهی: دکتریدانشگاه: علم و صنعت ایرانرشته و گرایش تخصصی: مهندسی شیمی- طراحی فرآیندسابقه تدریس/پژوهش:  پژوهش صنعتی- 20 سالسابقه فعالیت حرفه‌ای خارج از دانشگاه: 26 سال متن مصاحبه:1)     اگر بخواهید رشته مهندسی شیمی را از منظر بازار کار و آینده شغلی برای یک دانش‌آموز یا دانشجوی جوان توضیح دهید، این رشته چه حوزه‌هایی را پوشش می‌دهد و فارغ‌التحصیل آن اساساً چه مسئله‌ای را برای جامعه یا سازمان‌ها حل می‌کند؟مهندسی شیمی با گرایش های مختلف در بخش صنعت، اعم از صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و پالایش و پخش در زیرمجموعه وزارت نفت و همچنین صنایع شیمیایی و محیط زیست و کاهش آلاینده های زیست محیطی کاربرد دارد. در هر یک از این بخش ها؛ در مشاغل عملیاتی، مهندسی فرآیند، بازرسی فنی و محیط زیست و پژوهش و فناوری شرایط احراز دارد.در  دانشگاه ها؛ با دریافت مدارک تحصیلات تکمیلی برای  تدریس و همچنین پارک های علم و فناوری و فعالیت های آزمایشگاهی کاربرد دارد.2)     مهم‌ترین مسیرهای شغلی که یک فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد آنها شود چیست؟(لطفاً مسیرها را به صورت دسته‌بندی‌شده توضیح دهید؛ برای مثال:مشاغل تخصصی و مستقیم مرتبط با رشتهمشاغلی که ارتباط غیرمستقیم با رشته دارندمشاغل مدیریتیفعالیت‌های پژوهشی و دانشگاهیفعالیت‌های کارآفرینانهمشاغل مرتبط با فناوری و حوزه‌های جدید)در مشاغل مرتبط با حوزه وزارت نفت که دارای استاندارد خاصی شرایط احراز  و پایه شغلی بوده  با شروع کار در هر بخش مشاغل عملیاتی، مهندسی فرآیند، بازرسی فنی و محیط زیست و پژوهش و فناوری، بصورت مرحله ای و مطابق با ارزشیابی سالانه ارتقای پایه شخصی و ارتقای شغلی انجام می پذیرد.در هر بخش هم رده های مختلف شغلی وجود دارد به عنوان مثال در پالایشگاه های گاز در بخش عملیاتی...با نوبتکار محوطه؛ نوبتکار ارشد محوطه، سرپرست نوبتکاران؛ مسئول واحد؛ رییس عملیات پالایش؛ رییس بهره برداری؛ مدیر پالایشگاه/معاون عملیات، مدیر عامل شرکت و یا در رسته مهندسی با کارمند ارشد مهندسی فرآیند و مسئول فرآیند پالایش و رییس مهندسی فرآیند و رییس مهندسی و خدمات فنی ادامه می یابد.در سازمان های خصوصی؛ شرایط مطابق ساختار سازمانی می باشد ولی عموما مطابق همین چارچوب می باشد. 3)     آیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است یا فرد باید مهارت‌ها و دانش‌های دیگری نیز کسب کند؟( مهم‌ترین مهارت‌های مکملی که یک دانشجوی این رشته باید در دوران دانشگاه یاد بگیرد چیست؟)در بازار پر تلاطم کسب و کار؛ توجه به یادگیری مهارت های کاربردی ودوره های مرتبط با کسب و کار -MBA, DBA و همچنین مهارت های تخصصی در یادگیری نرم افزارهای  کاربردی مهندسی شیمی  و نحوه انجام پروژه های تخصصی ضروری می باشد.4)     به نظر شما دانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود و چه کارهایی می‌تواند از دوران دانشجویی انجام دهد تا بعد از فارغ‌التحصیلی مزیت رقابتی داشته باشد؟( لطفاً درباره مواردی مانند کارآموزی، پروژه، فعالیت پژوهشی، شبکه‌سازی، شرکت در مسابقات، یادگیری مهارت‌های مکمل و تجربه کاری توضیح دهید)پیشنهادم اینست از شروع سال سوم؛ مهارت های کاربردی مرتبط با توضیحات سوال -3 را پیگیری نمایند.5)     لطفاً مهم‌ترین مسیرهای شغلی مستقیم این رشته را به ترتیب اهمیت توضیح دهید.( برای هر مسیر، اگر امکان دارد به این موارد اشاره کنید: عنوان شغلی/ وظایف اصلی/ محیط‌های کاری معمول/ سازمان‌ها یا صنایعی که معمولاً چنین نیرویی استخدام می‌کنند/ مهارت‌های موردنیاز/ مقاطع تحصیلی معمول/ وضعیت تقاضا در بازار کار/ امکان رشد و ارتقای شغلی)با توجه به ظرفیت کشور ما در داشتن منابع عظیم نفت و گاز؛ بهترین مسیر  شروع فعالیت  در زیرمجموعه های وزارت نفت و در صورت  محدودیت جذب در بخش دولتی؛ در بخش های خصوصی مرتبط با پالایشگاه ها و پتروپالایش ها و پتروشیمی ها  هم بخش های عملیاتی و هم بخش طراحی پیشنهاد می گردد.6)     آیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد حوزه‌هایی شود که در نگاه اول ارتباط مستقیمی با رشته ندارند؟( اگر بله، مهم‌ترین نمونه‌ها را توضیح دهید و بفرمایید دانش این رشته چگونه در آن مشاغل کاربرد پیدا می‌کند.)با توجه به جامع بودن حوزه تخصصی مهندسی شیمی؛ در بخش های بازرسی فنی- خوردگی و محیط زیست و کاهش آلاینده های زیست محیطی و صنایع غذایی؛ پلیمر  هم کاربرد دارد.7)     آیا بین مسیرهای شغلی فارغ‌التحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد؟( اگر بله، مسیر هرکدام را جداگانه توضیح دهید.)عامل اصلی در انتخاب هر یک از بخش های مذکور؛ فارغ از فرصت و شانس برای  حضور و فراخوان؛ علاقمندی شخصی می باشد. با توجه به اینکه اکثر تاسیسات نفت وگاز در بخش جنوب کشور واقع شده اند و محرمیت های این مناطق؛ بستگی به برنامه های شخص متقاضی می باشد که با پذیرش سختی ها در تاسیسات عملیاتی و پالایشگاه ها و پتروشیمی ها مشغول گردد یا اینکه در دفاتر  ستادی.8)     اگر یک دانشجوی این رشته بخواهد از «ورود به بازار کار» تا «رسیدن به موقعیت‌های ارشد و مدیریتی» پیش برود، مسیر شغلی معمول او چگونه می‌تواند باشد؟(برای مثال، یک مسیر احتمالی را از اولین موقعیت شغلی تا موقعیت‌های ارشد، مدیریتی یا تخصصی توضیح دهید)عطف به توضیحات در سوال -1 , در پالایشگاه های گاز در بخش عملیاتی...با شروع از نوبتکار محوطه؛ نوبتکار ارشد محوطه، سرپرست نوبتکاران؛ مسئول واحد؛ رییس عملیات پالایش؛ رییس بهره برداری؛ معاون عملیات/مدیر پالایشگاه ، مدیر عامل شرکت  بر اساس ساختار سازمانی قابل ارتقا می باشد.توجه شود که سمت های بالادستی محدود هست و از هر 1000 نفر در یک پالایشگاه؛ یک مدیر عامل وجود دارد.9)     چه فرصت‌های شغلی در بخش دولتی، سازمان‌های عمومی و نهادهای وابسته به دولت برای فارغ‌التحصیلان این رشته وجود دارد؟(لطفاً اگر ممکن است نام سازمان‌ها یا حوزه‌های فعالیت مرتبط را نیز ذکر کنید.)زیرمجموعه وزارت نفت در چهار بخش مشاغل مرتبط با نفت، گاز، پتروشیمی و پالایش و پخش و همچنین بخش های نیروگاهی- سیکل ترکیبی و سازمان حفاظت محیط زیست کاربرد دارد.10) برای ورود به این مشاغل معمولاً چه شرایط، مهارت‌ها، آزمون‌ها یا مدارکی لازم است و مسیر رشد شغلی در آنها چگونه است؟داشتن دانش تخصصی، مهارت کاربردی اعم از زبان تخصصی؛ نرم افزارهای کاربردی؛ مهارت های سرپرستی – دوره های کسب و کار می تواند در گزینش موثر باشد.11) آیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی این رشته ضروری، مفید یا صرفاً برای بعضی مسیرها لازم است؟(لطفاً مشخص کنید برای کدام مسیرهای شغلی ادامه تحصیل اهمیت بیشتری دارد.)برای مشاغل مرتبط با بخش های R&D ، شرکت های مرتبط با طراحی فرآیندها داشتن تحصیلات تکمیلی  موثر هست.12) آیا این رشته امکان ادامه تحصیل یا تغییر مسیر به رشته‌های دیگر را نیز فراهم می‌کند؟ (اگر بله، مهم‌ترین رشته‌ها یا حوزه‌های قابل‌انتقال را معرفی کنید)رشته های مرتبط با بهینه سازی مصرف انرژی و از این قبیل که در دانشگاه شرایط احراز و ادامه تحصیل فراهم است.13) با توجه به تغییرات فناوری، اقتصاد، هوش مصنوعی و نیازهای جامعه، به نظر شما بازار کار این رشته در ۵ تا ۱۰ سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟همه رشته ها در سال های آتی؛ با هوش مصنوعی و فرآیندهای بازار کسب و کار تغییر محسوسی خواهند داشت. در هوشمندسازی فرآیندها در آینده و نحوه کاربرد هوش مصنوعی در فرآیند کسب و کار برای دانشجویان دارای تحصیلات مهندسی شیمی هم ضروری است.14) چه مشاغل یا تخصص‌هایی در این رشته احتمالاً در آینده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؟مشاغل مرتبط با مهندسی فرآیند؛ تحقیق و توسعه   هوشمندسازی کسب و کار در آینده اهمیت بیشتری خواهد داشت.15) آیا فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اتوماسیون یا سایر فناوری‌های جدید ممکن است بعضی از مشاغل این رشته را کاهش دهند یا حذف کنند؟قطعا بله. همانطور که تغییر انقلاب صنعتی نسل 2 ( سیستم های نئوماتیک) به نسل 3 ( سیستم کنترل DCS ) تغییراتی در ساختار ایجاد کرد در آینده هم اتوماسیون مرتبط با هوشمندسازی و هوش مصنوعی مشاغل را متاثر خواهد کرد.16) آیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند به جای استخدام شدن، کسب‌وکار یا فعالیت حرفه‌ای مستقل خودش را ایجاد کند؟(اگر بله، چه مدل‌هایی از کسب‌وکار یا فعالیت مستقل برای او وجود دارد؟)برای ایجاد کسب و کار، نیاز به انجام فعالیت های مطالعه بازار، جذب سرمایه و .. دارد. اگر این شرایط فراهم باشد کسب و کار خصوصی موفق تر از بخش دولتی در آینده خواهد بود.17) سه اشتباه رایجی که دانشجویان این رشته درباره آینده شغلی خود مرتکب می‌شوند چیست؟عدم یادگیری مهارت های کاربردی حوزه کسب و کار- عدم یادگیری و مشارکت در فعالیت های صنعتی در بازه های تعطیلات تابستان؛ عدم ارتقای مهارت زبان انگلیسی.18) اگر بخواهید به یک دانشجوی سال اول این رشته توصیه کنید که از همین امروز برای آینده شغلی خود برنامه‌ریزی کند، چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟(لطفاً یک مسیر تقریبی از دوران دانشجویی تا ورود به بازار کار را ترسیم کنید.)بهینه کاوی از طرح های موفق در بخش خصوصی و انسان های موفق در کسب و کارها را پیشنهاد می دهم ارتباط موثر داشته باشد.19) اگر بخواهید نقش مهندسان شیمی (و رشته‌های مرتبط) را در یک مجتمع عظیم پتروشیمی توصیف کنید، فارغ‌التحصیلان این رشته دقیقاً چه ارزش افزوده‌ای خلق می‌کنند و حضورشان کدام گلوگاه‌های حیاتی صنعت را برطرف می‌سازد؟در مجتمع های صنعتی اعم از پتروشیمی و پالایشگاه ها؛ فرآیند تولید ایمن و پایدار و ارتقای کمی و کیفی محصولات بر عهده مهندسان فرآیند می باشد.20) در فرآیند جذب و استخدام نیروی انسانی در مجموعه شما، صرف‌نظر از مدرک دانشگاهی، چه مهارت‌های نرم (Soft Skills) و چه مهارت‌های سخت یا نرم‌افزارهایی بیشترین اهمیت را دارند که معمولاً در دانشگاه‌ها آموزش داده نمی‌شوند؟مهارت های کاربردی کسب و کار- دوره های MBA,DBA و مهارت های حوزه مدیریت منابع انسانی اعم از برقراری ارتباط سازنده در سازمان و مهارتهای سرپرستی و ...و نرم افزارهای تخصصی پیشنهاد می نمایم.21) مسیر پیشرفت یک مهندس تازه‌کار از زمان ورود به سایت پتروشیمی (مثلاً در جایگاه اپراتور سایت یا مهندس شیفت) تا رسیدن به موقعیت‌های ارشد و مدیریتی چگونه است؟ از نگاه شما به عنوان یک مدیرعامل، چه ویژگی‌هایی باعث می‌شود یک فرد از کارهای روتین فاصله گرفته و به یک مدیر استراتژیک تبدیل شود؟مسیر پیشرفت را در سوال های قبلی پاسخ دادم، نکته مهم پشتکار و تاب آوری در مدیریت شرایط اضطراری و اتخاذ تصمیم بهینه در کنار ارتقای دانش تخصصی و مهارت های مرتبط با حوزه کسب و کار می تواند در موفقیت تاثیرگذار باشد. با توجه به اینکه تاسیسات اکثرا در جنوب کشور واقع هستند؛ تطبیق با شرایط سخت آب و هوایی هم تاثیرگذار می باشد.22) با توجه به گرایش‌های متنوع مهندسی شیمی نظیر طراحی فرآیند، پلیمر، بیوتکنولوژی و محیط‌زیست، در حال حاضر صنعت پتروشیمی ایران بیشترین نیاز را به کدام تخصص‌ها دارد؟ آیا انتخاب یک گرایش خاص در مقطع ارشد، مسیر شغلی فرد را در صنعت شما محدود می‌کند؟گرایش های صنایع گاز،  طراحی فرآیند و پتروشیمی به نسبت شرایط جذاب تری از نظر بازار کار دارند.23) با توجه به تغییرات فناوری و ورود هوش مصنوعی و اتوماسیون پیشرفته به صنایع، آینده مجتمع‌های پتروشیمی را در ۵ تا ۱۰ سال آینده چگونه می‌بینید؟ یک دانشجوی امروز برای جا نماندن از این تحولات چه مهارت‌های مکملی باید بیاموزد؟یادگیری و نحوه کاربرد هوش مصنوعی در فرآیندهای کسب و کار ضروری می باشد. دانشجوی مهندسی شیمی هم بایستی نحوه بکارگیری هوش مصنوعی در حوزه های مرتبط با مهندسی شیمی را با گذراندن دوره های آموزشی تخصصی و همچینین بازدید میدانی از صنایع پیشرو را حداقل بک یا دو بار در سال مد نظر داشته باشد که با شرایط کاربردی؛ فارع از موضوعات تئوری؛ اطلاعات تکمیلی را کسب نماید.24) با توجه به فشارهای جهانی برای حرکت به سمت توسعه پایدار، انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش آلاینده‌ها، صنعت پتروشیمی چه تغییراتی را تجربه می‌کند؟ آیا این موضوع جایگاه گرایش‌های نوپدیدتر مانند مهندسی محیط‌زیست را در شرکت‌های بزرگی مثل مجموعه شما پررنگ‌تر کرده است؟توسعه پایدار و رعایت الزامات محیطی زیستی و کاهش آلایندهای هوا، آب و خاک در سندهای بالادستی مصوب و ابلاغ می گردد. کاهش مشعل سوزی ها و کاهش پیامدهای زیست محیطی مرتبط با واحدهای تصفیه پساب صنعتی و همچنین در بحث استفاده از انرژی های تجدید پذیر و خورشیدی در سند برنامه هفتم توسعه بوده و همه شرکت ها در این مسیر گام برداشته اند و شرکت ما هم از این موضوع مستثنی نبوده و در بخش هایی هم پیشرو بوده است. سمت های کلیدی  مرتبط با این بخش؛  مهندسی فرآیند؛ پژوهش ؛ بهینه سازی مصرف انرژی و محیط زیست می باشد.25) از منظر شما، تفاوت کار و مسیر پیشرفت برای یک مهندس در صنایع بالادستی و مجتمع‌های عظیم دولتی/خصولتی (مانند پارس جنوبی) در مقایسه با صنایع پایین‌دستی و شرکت‌های کاملاً خصوصی چیست؟ هر کدام از این محیط‌ها برای چه نوع روحیاتی مناسب‌تر هستند؟شرکت  های دولتی و مجموعه های عظیم مانند پارس جنوبی که ارتقای سازمانی منطبق با چارچوب ابلاغی وزارت نفت می باشد؛ ارتقای شغلی بر اساس نظام ارزیابی عملکرد و هر 2.5  تا 3 سال یک پایه شغلی ارتقا می یابد مشمول زمان بوده و بعد از 20 سال تجربه کاری با ارزیابی شایستگی سالانه با رتبه عالی توان راهبردی سمت های مدیریتی  فراهم می باشد. استثنا همیشه و همه جا هست. تخصص و داشتن روحیه تلاش مضاعف، پشتکار بالا؛ اعتماد به نفس قوی  توام با تعهد و تعلق سازمانی و مسئولیت پذیری بالا در  کسب موفقیت ها موثر باشد.در شرکت های خصوصی، چارچوب سازمانی بازتر است و با ارتباطات  سازنده؛ کارها پیش می رود.26) آیا در اکوسیستم پتروشیمی کشور، فضایی برای فعالیت‌های کارآفرینانه و نوآورانه توسط مهندسان جوان وجود دارد؟ چگونه یک فارغ‌التحصیل می‌تواند به جای استخدام مستقیم، در قالب شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها یا پیمانکار با مجتمع‌های بزرگ همکاری کند؟مشارکت افراد متخصص و دارای تجربه کاری در شرکت های دانش بنیان با برقراری ارتباط سازنده با صنعت و آگاهی از چالش ها و مشکلات صنعت و تعریف پروژها های پژوهشی در قالب سامانه ساتع می توان موثر باشد.27) بر اساس تجربیات مدیریتی شما، سه اشتباه رایجی که مهندسان جوان در بدو ورود به صنعت پتروشیمی یا در برنامه‌ریزی برای آینده شغلی خود مرتکب می‌شوند چیست؟سهل انگاری ها؛ لزوم توجه به رعایت سلسله مراتب سازمانی؛ صبر و حوصله و پشتکار و حضور موثر در بخش عملیات.28) اگر بخواهید به یک دانشجوی سال اول که رؤیای رسیدن به جایگاه مدیرعاملی یا مدیریت ارشد در صنعت نفت و گاز را دارد توصیه‌ای داشته باشید تا از همین امروز برنامه‌ریزی کند، چه نقشه راهی را برای دوران تحصیل و سال‌های اولیه کار او پیشنهاد می‌دهید؟توصیه برای دانشجویان سال اول؛ تمرکز بر افزایش دانش فنی و تخصصی دروس دانشگاهی بوده و گذراندن دوره کارآموزی در محیط صنعتی و یادگبری نرم افزارهای تخصصی و همچنین ارتقای مهارت های کاربردی محیط کسب و کار می باشد.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 14:16:37 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-جناب-آقای-محمد-مهدی-شکری-i24rywo5l8saرزومه کاری و تحصیلی:·       هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل استارتاپ موری·       هم‌بنیان‌گذار استارتاپ کوئرا·       کارشناسی مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف·       عضو کمیته ملی المپیاد کامپیوتر·       عضو کمیته علمی مسابقات برنامه نویسی ICPC·       مدال طلای کشوری و برنز جهانی ICPC·       مدال طلای کشوری المپیاد کامپیوترتهیه کننده: صدرا محمدی(دانشجوی مهندسی کامپیوتر) – علی کرمی(دانشجوی ریاضیات محض)آقا، سلام، وقت شما بخیر. ببخشید، من ویس می‌دم، چون خیلی پیام‌ها روی هم جمع شده و طول می‌کشید تا بنویسم.۱. شروع، پیشرفت و موفقیت شما در چه مقاطعی از مسیر شغلی‌تان اتفاق افتاد؟ در هر مرحله، مهم‌ترین اتفاق یا تصمیمی که باعث شد وارد مرحله بعد شوید چه بود؟نمی‌دونم از کجا باید شروع کنم. مسیر استارتاپی من، حالا، خرداد... ۴ خرداد ۹۵ بود که با بچه‌های کوئرا آشنا شدم. خودم خب مسابقه‌دهنده بودم. یه مسابقه در پلتفرم برگزار شد، بهشون علاقه‌مند شدم و دیگه وارد تیم شدم.پیشرفت اصلی من، به نظرم... حالا بالاخره ۶ سال و نیم کوئرا بودم. اونجا از صفر به یه نقطه‌ای رسیدم که رسیدن بهش خیلی سخت بود. یعنی این چیزیه که کمتر کسی از صفر به اون نقطه می‌رسه. ولی حجم پیشرفتم در این استارتاپ بعدی، موری، بیشتر از کوئرا بوده.موفقیتم، نمی‌دونم. یعنی خیلی حس نمی‌کنم هنوز کار خیلی موفقیت‌آمیزی انجام داده باشیم.۲. اولین تجربه جدی کاری یا مدیریتی شما چه بود؟ چطور به آن فرصت رسیدید و در آن دوره چه چیزی یاد گرفتید که بعداً برایتان مهم شد؟اولین تجربهٔ جدی من در کوئرا بود. من از همون... آخه کوفاندرها این‌جوری‌ان دیگه؛ از روز اول مدیرن، کارمندن، تی کشن، هم‌تیمی‌ان، همه‌کاره هستن.خب، من اونجا بودم. تو استارتاپ، مدیر شدن ارتقای شغلی نیست که. می‌ری تو استارتاپ، خب مدیری دیگه؛ بخش گنده‌ای دستته و باید کارها رو پیش ببری.اینکه چی یاد گرفتم هم تو سؤال ۲ بود. من یاد گرفتم که خیلی مدیر بدی‌ام! یعنی یاد گرفتم که مدیریت همین‌جوری نیست که آدم بره، حالا، مدیر شه. مدیریت کلی چیز می‌خواد؛ کلی سافت‌اسکیل لازم داره، کلی نگاه انسانی لازم داره، حتی کلی تخصص و علوم تخصصی توی اولویت‌بندی، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری لازم داره که من بلد نبودم. بعدش نشستم راجع بهش خوندم.۳. در ابتدای مسیر، کدام مهارت‌ها بیشترین تأثیر را در پیشرفت شما داشتند؟ اگر بخواهید فقط سه مهارت را نام ببرید، چه مهارت‌هایی هستند؟مهارت... به نظرم مهم‌ترینش با اختلاف، مهارت حل مسئله است. یعنی حداقل روی من اثر گذاشته.بحث دوم، درک آدم‌هاست. منظورم از آدم‌ها، هم همکارهاست، هم مشتری‌ها و حتی هم شرکا؛ یعنی مثلاً سرمایه‌گذارها.سومی هم ریزیلینسه. حالا فارسیش رو نمی‌دونم چی می‌تونم بگم؛ یه‌خورده پوست‌کلفت بودن.پوست‌کلفت بودن مهارت نیست؛ یعنی یه چیزیه که تو باید بسازی و به همهٔ ابعاد زندگیت هم ربط داره. از نظر احساسی باید پوست‌کلفت باشی، از نظر شاید فیزیکی باید پوست‌کلفت باشی. ساپورت‌گروپ خوبی هم باید داشته باشی که اگه یه مشکلی پیش اومد، حالا چه احساسی، چه مالی و اینا، کم نیاری. این سه‌تاست.۴. چه زمانی تصمیم گرفتید از مسیر کارمندی یا فعالیت حرفه‌ای معمول، به سمت کارآفرینی بروید؟ دلیل این تصمیم چه بود و مهم‌ترین چالش شروع کسب‌وکار چه چیزی بود؟خب، گفتم، من از همون اول رفتم تو کارآفرینی. قبلش معلم بودم و خیلی هم تصمیم نبود؛ کشیده شدم. یعنی باحال بود، منم یه بچهٔ ۱۸ساله بودم که دوست داشتم تو این کار پیش برم و از همون اول رفتم این‌ور.در مورد چالش شروع کسب‌وکار، وقتی من رفتم، کسب‌وکار کوئرا تا حدی، یعنی ۹ ماهی، پیش رفته بود. عملاً یه پیووتی هم کرده بودن و حالا دوستان لطف داشتن به من و به من گفتن کوفاندر.یعنی من شروعش نکردم؛ مثلاً یه بخشی رو در کوئرا شروع کردیم که چون وقت خیلی مهم شد، این اتفاق افتاد. مهم‌ترین چالشش همون بود که گفتم من هیچی حالیم نبود. مثلاً رفتم بخش مسابقات کوئرا رو شروع کردم. به‌عنوان شرکت‌کننده خب خیلی تجربه داشتم. توی چند تا از سایت‌های بین‌المللی هم فعالیت داشتم؛ یعنی تو مسابقه‌ها طراح بودم. ولی بیزینس حالیم نبود، اجراییات حالیم نبود، منابع انسانی حالیم نبود و این اذیتم می‌کرد.۵. در مسیر کاری خود، مهم‌ترین شکست یا اشتباهتان چه بود؟ چه چیزی از آن یاد گرفتید که بعداً در تصمیم‌های کاری‌تان به کار آمد؟من شکست و اشتباه خیلی زیاد داشتم. صادقانه نمی‌تونم مهم‌ترینشو راحت انتخاب کنم. مهم‌ترین شکست یا اشتباه... می‌گم، واقعاً زیاد بوده.می‌تونم ابتدای شروع موری رو بگم. یعنی اوایل، مثلاً دو سال اول موری، به نظرم ما، یعنی من به‌شخصه، زیادی خوش‌بین بودم. مثلاً ما یه نتیجه‌ای می‌گرفتیم، مثلاً تعداد کار... یعنی ویژگی من بود دیگه؛ اشتباه من بود که زیادی خوش‌بین بودم و این باعث اشتباه‌های متعددی می‌شد. مثلاً کاربرهامون یهو توی چهار پنج ماه ده برابر می‌شدن، بدون حتی کار عجیب‌غریبی؛ یعنی ارگانیک ده برابر می‌شدن. خیلی اتفاق خوبی بود، یعنی قاعدتاً اتفاق خوبیه، ولی من باید اون تفکر انتقادی رو نگه می‌داشتم که خب، این ده برابر شده، آیا یه چیز استیبله یا نه؟ من می‌تونم صد برابرش کنم یا نه؟ چقدر می‌تونم اینو به پول تبدیل کنم؟ چقدرش به‌خاطر خوب کار کردن ماست و چقدرش صرفاً به‌خاطر مارکته؟ یه هایپیه که حالا واسه هر کسی ممکنه پیش بیاد؟حالا این یه مثاله؛ از این مثال‌ها زیاده. من تو اون سال‌ها زیادی خوش‌بین بودم و راجع به همه‌چی کمتر تفکر منفی و انتقادی داشتم؛ هم موفقیت محصول، هم شاید بعضاً افرادی که باهاشون کار می‌کردیم، هم حالا همه‌چی.این خیلی ما رو اذیت کرد. مثلاً باعث شد وقتی محصول رشد می‌کرد، فکر کنم خب خوبه دیگه، رشد کردیم. تیم رو بزرگ می‌کردیم و بعدش می‌دیدیم اون رشد، خیلی رشد خوبی نبود.یا مثلاً وقتی یه سری بازخوردهای خوب دربارهٔ محصول می‌اومد، فکر می‌کردیم خوبه دیگه، بازخوردها خوبه، مشتری‌ها راضی‌ان. بعد می‌رفتیم جلو و می‌دیدیم اوه، کلی مشتری بودن که ما ازشون نپرسیده بودیم و نفهمیده بودیم اینا اون‌قدرم راضی نبودن؛ اصلاً نمی‌شناختن، اصلاً نفهمیده بودن ما چی‌کار می‌کنیم.یعنی دید کلی من داشت با آمارهای محدود شکل می‌گرفت و این چیز بدی بود. حالا نمی‌دونم این چیزی که گفتم به دردتون می‌خوره یا نه.۶. وقتی یک دانشجوی کم‌تجربه را برای همکاری انتخاب می‌کنید، بیشتر به چه چیزهایی توجه می‌کنید؟ سه ویژگی یا مهارتی که باعث می‌شود یک دانشجو را به فرد دیگری ترجیح دهید چیست؟اینکه آدم سخت‌کوش باشه، زرنگ باشه. زرنگ یعنی چی؟ حالا مثلاً «HUSTLE» می‌گن. یعنی بجنبه، خودش بره چیزمیز یاد بگیره. یه چیزی بهش می‌سپارم، هی خودش بره توش عمیق شه. به نظرم پرتلاش بودن و زرنگ بودن مهم‌تر از همه است.برعکسش می‌شه تنبل بودن. تنبل بودن یا مثلاً... تنبل نباشه. اینکه سطح انتظارات از خودت رو پایین ببینی، اینا چیزهای بدیه. برعکسش، زرنگ بودن و پرتلاش بودن چیز خوبیه.۷. به نظر شما یک دانشجو از چه زمانی باید وارد بازار کار شود و در دوران دانشجویی چه تجربه‌هایی کسب کند؟ اگر بخواهید فقط سه کار پیشنهاد دهید، چه کارهایی هستند؟به نظرم هرکی می‌تونه، هرچه زودتر وارد بازار کار بشه. حالا دانش‌آموز، دانشجو، فارغ‌التحصیل؛ هر وقت تونستی وارد بازی بشی، خیلی خوبه.اگه بخوام سه تا کار پیشنهاد بدم... ببین، حتی کار دانشجویی هم خوبه. یعنی یه کاری که خروجی ایجاد کنی؛ خروجی واقعی که کاربر داشته باشه.مثلاً اگه توی رویدادی کمک می‌کنی، خوبه. توی نشریه‌ای داری کمک می‌کنی، خوبه. اگه یه سری آدم رو یه اردویی می‌بری، خوبه. اگه می‌ری یه محصولی می‌سازی، خوبه. یه ربات تلگرام می‌زنی که اصلاً خودت استفاده کنی، یا یه چیزی تو کامپیوترت درست می‌کنی که بهت یه چیزهایی یادآوری کنه، همهٔ اینا خوبه.یا مثلاً یه طراحی درمیاری، یه کتابخونه‌ای برای خونه‌تون می‌سازی؛ همهٔ اینا خیلی خوبه. یه کاری که یه خروجی داشته باشه و خودت یا اطرافیانت بتونید ازش استفاده کنید.به نظرم مهم‌تر از اینکه چه کاری انجام می‌دی، اینه که چرا داری این کار رو انجام می‌دی و ازش چی یاد می‌گیری. واسه همین، اگه خروجیش رو درک کنید، یعنی نیازی رو حل کنه که به نظرت نیاز خودته و به دردت می‌خوره، بهتر از همه است.۸. اگر یک دانشجوی علوم کامپیوتر یا مهندسی کامپیوتر بخواهد طی ۵ سال به یک نیروی حرفه‌ای تبدیل شود، چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟ به ترتیب، روی چه چیزهایی تمرکز کند: یادگیری، پروژه، کارآموزی، استخدام، شبکه‌سازی یا راه‌اندازی کسب‌وکار؟به نظرم کسی که الان علوم کامپیوتر می‌خونه و می‌خواد وارد صنعت بشه، مهم‌تر از هر چیزی باید از ابزارهای هوش مصنوعی خیلی خوب استفاده کنه. تلاش کنه مثلاً یه پروژهٔ کامل رو تک‌نفره، در دو روز بیاره بالا، با همه‌چی.یعنی یه پروژهٔ فنی کامل که کاربر داشته باشه، سرور داشته باشه، بتونه براش تبلیغات بکنه، بتونه درآمد داشته باشه، پرداخت داشته باشه. همهٔ اینا رو می‌شه تو دو روز آورد بالا و این یه چالشیه؛ اینکه بتونی یه بار این کار رو انجام بدی و هی دوباره انجامش بدی.حالا اینکه بتونی تو دو روز بیاریش بالا، خودش شاید مثلاً سه ماه، شش ماه کار بخواد. ولی مهم‌تر از خود بالا آوردن، نیتیو بودن با ابزارهای هوش مصنوعیه. این چیزیه که شما رو از بقیه جلو می‌ندازه.چون الان آدم‌های باتجربه توی مارکت، بالاخره یه مسیری اومدن که توش هوش مصنوعی نبوده. یعنی برنامه‌نویسی رو یه جوری یاد گرفتن که هوش مصنوعی نبوده، کار در تیم رو یه جوری یاد گرفتن که هوش مصنوعی نبوده.شما وقتی از اول یاد می‌گیری، یهو می‌بینی یه سری نقش‌ها اصلاً دیگه لازم نیست. مثلاً نقش یوآی، یوایکس دیزاین اصلاً لازم نیست. چه می‌دونم، یه سری کارهای آپریشنال اصلاً لازم نیست، کار مالی اصلاً لازم نیست. همهٔ اینا رو می‌تونی بسپاری به ایجنت‌های هوش مصنوعی که انجام بدن. این یه شهودی بهتون می‌ده که خیلی زود می‌تونی از آدم‌های با تجربه توانمندتر بشی.۹. اگر به «ابتدای» مسیر خودتان برگردید، چه کاری را زودتر انجام می‌دهید و چه کاری را انجام نمی‌دهید؟ دلیل هرکدام چیست؟اگه برگردم، چی‌کار می‌کنم؟ بیت‌کوین نمی‌فروشم! بیت‌کوین خریده بودم.صادقانه، من از مسیری که اومدم خوشحالم. شاید دوران کارشناسی... آخه من خیلی هم تفریح می‌کردم، ولی شاید باز بیشترم تفریح می‌کردم. کارشناسی خیلی خوش می‌گذشت؛ بیشتر هم تفریح می‌کردم، بیشتر خوش می‌گذشت. چون واقعاً دوران باحالی بود.بچه‌ها... چون خیلی از بچه‌های ما رفتن خارج، دلم براشون تنگ شده. اگه برگردم، بیشتر تفریح می‌کردم.تو کار که خب خیلی کار کردم و از مسیر شغلی‌ای که اومدم راضی‌ام. شاید یه چیز رو تو کار عوض کنم: زودتر می‌رفتم سراغ مطالعهٔ زیاد. مثلاً وقتی کوئرا بودم، بعد یه سال، یه سال و نیم، واقعاً حجم مطالعه رو بردم بالا. شاید باید زودتر این کار رو می‌کردم.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 14:10:12 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-جناب-آقای-دکتر-شهرام-شکوری-zursilallqt4موضوع: بررسی مسیر کارآفرینی و مدیریتی در مهندسی کامپیوترتهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی" دانشگاه صنعتی شریفدرباره ایشاندکتر شهرام شکوری، مؤسس و مدیرعامل هلدینگ طرفه‌نگار، شامل گروه شرکت‌های هلو و گروه شرکت‌های زنوآ، از فعالان حوزه فناوری، مدیریت و کارآفرینی در ایران هستند. مسیر حرفه‌ای ایشان، از تحصیل در رشته مهندسی نرم‌افزار تا توسعه کسب‌وکارهای فناورانه، نمونه‌ای از پیوند دانش دانشگاهی با تجربه عملی و فعالیت‌های کارآفرینانه است.·       سوابق استادیo      مربی دانشگاه فرهنگیان(1401-1401)·       تحصیلات تخصصیo      دکتری تخصصی مدیریت تکنولوژی -نوآوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران1397-1402o      کارشناسی ارشد مدیریت تکنواوژی - نوآوری دانشگاه علم و صنعت ایران1392-1394o      کارشناسی مهندسی نرم افزار دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین1373-1378·       سوابق شغلی و تخصصیo      سابقه کار صنعتی: هیات مدیره ، مدیرعامل (1377-تاکنون)·       جوایز و افتخاراتo      بنیاد ملی نخبگان (1401)o      کارآفرین برتر ملی رسمی ، وزارت کار (1401)o      رتبه ممتازی ، استعداددرخشان ، دانشگاه علم و صنعت (1394)سوال اولمسیر تحصیلی و شغلی شما از دوران دانشجویی تا امروز چگونه بوده است؟از دوران دانشجویی به رشته کامپیوتر علاقه داشتم، هرچند در آن زمان شناخت چندانی از ماهیت و گستردگی این رشته نداشتم. به‌طور کلی، معتقدم بسیاری از دانشجویان در ابتدای مسیر تحصیلی خود شناخت دقیقی از رشته انتخابی‌شان ندارند. البته امروزه، به‌واسطه گسترش اینترنت و دسترسی آسان‌تر به اطلاعات، شرایط تا حد زیادی تغییر کرده است؛ اما در دوران ما، چنین امکاناتی وجود نداشت.آشنایی اولیه من با کامپیوتر از طریق چند نفر از نزدیکانم شکل گرفت که با رایانه‌های قدیمی کومودور کار می‌کردند و برنامه می‌نوشتند. این موضوع برایم جذاب بود و باعث شد به این حوزه علاقه‌مند شوم و در نهایت رشته مهندسی نرم‌افزار را انتخاب کنم.مسیر تحصیلی من با بسیاری از دانشجویان تفاوت داشت. در هجده‌سالگی به خدمت سربازی رفتم و در بیست‌سالگی به پایان رساندم. پیش از ورود به دانشگاه نیز مدتی در بازار کار فعالیت کرده بودم و پس از سربازی، حدود سه سال دیگر به این فعالیت ادامه دادم. در مجموع، پیش از ورود به دانشگاه چند سال تجربه کاری به دست آورده بودم و در بیست‌وسه‌سالگی تحصیلات دانشگاهی‌ام را آغاز کردم.در دوران دانشگاه نیز تلاش می‌کردم میان تحصیل، ورزش و کار تعادل برقرار کنم؛ زیرا تمایل داشتم هزینه‌های زندگی خودم را تأمین کنم. طبیعتاً جمع‌کردن این مسئولیت‌ها در کنار یکدیگر دشوار بود و گاهی ناچار می‌شدم از بخشی از زمان مطالعه‌ام صرف‌نظر کنم.در سال‌های ابتدایی تحصیل، به همراه دو نفر از دوستانم، آقای مهندس صدیقیان و آقای مهندس رنجبری، قصد داشتیم برای یک کارخانه نرم‌افزاری طراحی کنیم. این پروژه به دلایلی به نتیجه نرسید و حدود یک سال از زمان ما را گرفت. پس از آن تصمیم گرفتیم به‌جای وابستگی به آن پروژه، خودمان دست به کار شویم و محصولی مستقل تولید کنیم.ازآنجاکه پیش از دانشگاه در بخش‌های مختلف بازار، از جمله لوازم خانگی، لوازم برقی، لوازم یدکی و پوشاک، فعالیت کرده بودم، با برخی از نیازهای اصناف آشنایی داشتم. در جریان این تجربه‌ها متوجه شدم بسیاری از کسب‌وکارها به نرم‌افزاری حسابداری، متناسب با نیازهایشان، احتیاج دارند. همین شناخت از بازار، زمینه شکل‌گیری ایده تولید نرم‌افزار حسابداری هلو را فراهم کرد.کار را به‌صورت گروهی آغاز کردیم و تعدادی از دانشجویان رشته حسابداری نیز به ما پیوستند تا در شناخت بهتر اصول و نیازهای حسابداری کمکمان کنند. به‌تدریج، محصول را توسعه دادیم و وارد بازار کردیم. این فعالیت که با امکانات محدود و در قالب یک گروه کوچک آغاز شده بود، در ادامه به شکل‌گیری شرکت هلو انجامید؛ مجموعه‌ای که امروز با صدها نیروی انسانی و صدها هزار کاربر شناخته می‌شود.بنابراین، مسیر حرفه‌ای من حاصل ترکیب علاقه به فناوری، تجربه حضور در بازار، شناخت نیاز مشتریان و تلاش برای تبدیل یک مسئله واقعی به محصولی کاربردی بوده است.سوال دومبه نظر شما مهم‌ترین تفاوت میان تحصیل در رشته مهندسی کامپیوتر و فعالیت واقعی در صنعت چیست؟برای پاسخ به این پرسش، باید شرایط امروز را از دوران تحصیل خودم متمایز کنیم. در گذشته، دسترسی به منابع علمی و آموزشی بسیار محدودتر بود. برای انجام یک تحقیق، گاهی لازم بود به کتابخانه مراجعه کنیم و منابع موردنیازمان را از میان کتاب‌های موجود پیدا کنیم؛ اما امروزه دانشجویان می‌توانند از طریق اینترنت، دوره‌های آموزشی، منابع برنامه‌نویسی و ابزارهای هوش مصنوعی، به حجم گسترده‌ای از اطلاعات دسترسی داشته باشند.در نتیجه، دانشجویان امروز فرصت بیشتری دارند تا مهارت‌های تخصصی خود را خارج از محیط دانشگاه نیز توسعه دهند. بااین‌حال، این موضوع به معنای بی‌اهمیت‌بودن دانشگاه نیست.برخی از کارآفرینان معتقدند که برای موفقیت در دنیای کسب‌وکار، لزوماً نیازی به تحصیلات دانشگاهی نیست و معمولاً افرادی مانند مارک زاکربرگ و استیو جابز را به‌عنوان نمونه مطرح می‌کنند. من با این دیدگاه به‌صورت مطلق موافق نیستم. به اعتقاد من، شرایط اجتماعی و آموزشی هر کشور متفاوت است و نمی‌توان یک الگوی واحد را برای همه افراد و جوامع تجویز کرد.دانشگاه به دانشجو کمک می‌کند تا در مسیر مشخصی قرار بگیرد، با استادان باتجربه و متخصص ارتباط برقرار کند و در تعامل با هم‌دانشگاهی‌های خود از تجربه و دانش دیگران بهره ببرد. همچنین، ساختار آموزشی دانشگاه فرد را ملزم می‌کند که برای یادگیری عمیق‌تر، مطالعه منظم‌تری داشته باشد.اگر بخواهم از تجربه شخصی خودم نتیجه‌گیری کنم، تحصیل دانشگاهی را توصیه می‌کنم؛ به‌ویژه اگر فرد رشته‌ای را انتخاب کند که واقعاً به آن علاقه دارد. البته نباید به آموزش دانشگاهی اکتفا کرد. دانشجو باید در کنار تحصیل، از دوره‌های تخصصی بیرون از دانشگاه استفاده کند و مهارت‌هایی را بیاموزد که ممکن است در برنامه درسی دانشگاه پوشش داده نشوند.من خودم تلاش کردم تحصیل دانشگاهی را با تجربه حضور در بازار، شناخت حسابداری و فعالیت اقتصادی ترکیب کنم. به نظرم، ترکیب دانش دانشگاهی با تجربه عملی، یکی از مؤثرترین مسیرها برای آماده‌شدن جهت ورود به بازار کار و کارآفرینی است.سوال سومدانشجوی مهندسی کامپیوتر در دوران کارشناسی بهتر است بیشتر بر دروس دانشگاهی تمرکز کند یا بر کسب تجربه عملی و انجام پروژه؟به اعتقاد من، دانشجو باید هر دو مسیر را به‌طور هم‌زمان دنبال کند؛ یعنی هم دانش تخصصی خود را عمیق‌تر کند و هم به‌تدریج تجربه عملی به دست آورد. البته میزان تمرکز بر هرکدام باید با توجه به مرحله تحصیل و علاقه فرد تنظیم شود.رشته مهندسی کامپیوتر حوزه‌های متنوعی دارد. برای مثال، ممکن است دانشجویی به برنامه‌نویسی و توسعه نرم‌افزارهای سمت سرور علاقه‌مند باشد، درحالی‌که دانشجوی دیگری طراحی گرافیکی یا توسعه نرم‌افزارهای مرتبط با هنر و معماری را ترجیح دهد. بنابراین، دانشجو باید به‌مرور علایق خود را شناسایی کند و مسیر تخصصی متناسب با آن‌ها را برگزیند.پیشنهاد من این است که دانشجو در یکی دو سال نخست دانشگاه، تمرکز اصلی خود را بر یادگیری عمیق مبانی علمی قرار دهد. از حدود سال سوم، می‌تواند به‌تدریج با صنعت و پروژه‌های واقعی آشنا شود و در سال چهارم، حضور جدی‌تری در بازار کار داشته باشد. به این ترتیب، دانش نظری و تجربه عملی در کنار یکدیگر رشد می‌کنند.انتخاب دروس نیز باید با توجه به حوزه تخصصی موردعلاقه دانشجو انجام شود. برای نمونه، کسی که قصد دارد در زمینه برنامه‌نویسی فعالیت کند، باید متناسب با مسیر خود بر مباحثی مانند پایگاه داده، محاسبات و دروس مرتبط با توسعه نرم‌افزار تمرکز کند. فردی که به نرم‌افزارهای محاسباتی علاقه دارد نیز باید علاوه بر دروس دانشگاهی، کار با ابزارهای تخصصی مانند متلب را بیاموزد و در صورت نیاز، دانش خود را در حوزه‌های کاربردی مرتبط گسترش دهد.در عین حال، نباید اهمیت دروس پایه را نادیده گرفت. دروس پایه به تقویت قدرت تحلیل و شکل‌گیری بنیان علمی دانشجو کمک می‌کنند. دروس اصلی رشته نیز هرچه عمیق‌تر آموخته شوند، درک مباحث تخصصی را آسان‌تر خواهند کرد. در نهایت، بهتر است دانشجو در انتخاب دروس تخصصی و اختیاری، علایق و اهداف حرفه‌ای خود را در نظر بگیرد.سوال چهارماز میان حوزه‌های مختلف مهندسی کامپیوتر، مانند نرم‌افزار، هوش مصنوعی، شبکه و امنیت، کدام حوزه را آینده‌دارتر می‌دانید؟در شرایط کنونی، هوش مصنوعی یکی از مهم‌ترین روندهای فناوری است و به نظر من، حوزه‌هایی که با این فناوری و دیگر فناوری‌های نوظهور ارتباط دارند، ظرفیت بالایی برای رشد خواهند داشت.تحصیلات من در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در حوزه مدیریت تکنولوژی و نوآوری بوده است و همین موضوع باعث شده است که تحولات فناوری را از منظر گسترده‌تری بررسی کنم.به‌طور کلی، فناوری در مسیر کاهش نیاز به انجام بسیاری از فعالیت‌های تکراری و واگذاری بخشی از وظایف انسانی به ماشین‌ها حرکت می‌کند. در ابتدا، ماشین‌ها عمدتاً برای کاهش کارهای فیزیکی و یدی انسان توسعه یافتند. سپس سیستم‌هایی برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری شکل گرفتند و در ادامه، فناوری‌هایی پدید آمدند که توانایی تحلیل، یادگیری و انجام برخی فعالیت‌های شناختی را نیز دارند. هوش مصنوعی را می‌توان یکی از مراحل مهم این تحول دانست.از این منظر، چند حوزه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند. نخست، فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، کلان‌داده، بلاک‌چین و اینترنت اشیا هستند که با تحولات موسوم به انقلاب صنعتی چهارم ارتباط دارند. به اعتقاد من، آشنایی تخصصی با این حوزه‌ها می‌تواند فرصت‌های حرفه‌ای ارزشمندی ایجاد کند.حوزه دوم، امنیت است. هرچه زندگی، کسب‌وکارها و زیرساخت‌های ما بیشتر به سامانه‌های دیجیتال وابسته شوند، اهمیت حفاظت از اطلاعات و تأمین امنیت این سامانه‌ها نیز افزایش می‌یابد. برای مثال، گسترش سامانه‌های هوشمند و ارتباطات بی‌سیم در خودروها، در کنار مزایای فراوان، چالش‌های تازه‌ای در زمینه امنیت ایجاد کرده است.بنابراین، توصیه من این است که دانشجویان علاوه بر شناخت فناوری‌های نوظهور، به موضوع امنیت نیز توجه ویژه‌ای داشته باشند. به نظر من، هوش مصنوعی، داده‌های بزرگ، بلاک‌چین، اینترنت اشیا و امنیت سایبری از حوزه‌هایی هستند که ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه و ایجاد فرصت‌های شغلی دارند.سوال پنجمبا توجه به پیشرفت هوش مصنوعی، نقش مهندسان کامپیوتر در سال‌های آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟ آیا هوش مصنوعی را تهدیدی برای فرصت‌های شغلی این مهندسان می‌دانید یا ابزاری برای افزایش توانایی‌های آن‌ها؟به اعتقاد من، آینده بیش از گذشته به فناوری‌های دیجیتال و سامانه‌های کامپیوتری وابسته خواهد بود. در سال‌های اخیر، اهمیت سواد دیجیتال به‌شدت افزایش یافته است و امروزه توانایی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز به یکی از مهارت‌های مهم در بسیاری از حوزه‌های حرفه‌ای تبدیل شده است.این تحولات می‌توانند جایگاه مهندسان کامپیوتر را در بسیاری از صنایع تقویت کنند؛ زیرا این افراد از دانش و مهارت‌هایی برخوردارند که برای توسعه، پیاده‌سازی و بهبود سامانه‌های دیجیتال ضروری است. بااین‌حال، بهره‌مندی از این فرصت‌ها مستلزم یادگیری مستمر و به‌روز نگه‌داشتن دانش تخصصی است.در مورد تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی آن را تهدیدی برای مشاغل موجود می‌دانند و برخی دیگر بر نقش آن در افزایش بهره‌وری و توانایی انسان تأکید می‌کنند. دیدگاه من این است که نباید هوش مصنوعی را صرفاً یک تهدید تلقی کرد.البته این فناوری می‌تواند ماهیت برخی مشاغل را تغییر دهد، بخشی از وظایف را خودکار کند و نیاز به بعضی مهارت‌ها را کاهش دهد. بااین‌حال، در کنار این تغییرات، نیازهای تازه‌ای نیز به وجود می‌آیند و فرصت‌هایی برای توسعه فناوری، مدیریت سامانه‌ها و حل مسائل پیچیده ایجاد می‌شوند.بحث درباره این تحولات، به‌ویژه در ارتباط با انقلاب صنعتی پنجم، ابعاد گسترده‌ای دارد. نکته مهم آن است که متخصصان باید به‌جای نادیده‌گرفتن فناوری‌های جدید، نحوه استفاده مؤثر از آن‌ها را بیاموزند و خود را برای تغییرات آینده آماده کنند.سوال ششمبه نظر شما، یک دانشجوی مهندسی کامپیوتر برای ورود موفق به بازار کار باید چه مهارت‌هایی داشته باشد؟دانشجو باید در درجه نخست، مبانی علوم کامپیوتر و مهارت‌های نرم‌افزاری مرتبط با حوزه تخصصی خود را به‌خوبی بیاموزد؛ اما یادگیری نظری به‌تنهایی کافی نیست. این دانش باید در محیط واقعی کار و از طریق انجام پروژه‌های عملی مورد استفاده قرار گیرد.توصیه من این است که دانشجویان از سال سوم یا چهارم دانشگاه، به‌تدریج وارد حوزه‌ای شوند که به آن علاقه دارند. فعالیت عملی به آن‌ها کمک می‌کند تا شناخت دقیق‌تری از توانایی‌ها، علایق و نیازهای بازار کار به دست آورند. در نتیجه، پس از فارغ‌التحصیلی نیز با آمادگی بیشتری مسیر شغلی خود را دنبال خواهند کرد.امروزه فرصت‌های متنوعی برای کسب تجربه وجود دارد. برای مثال، دانشجویان می‌توانند به‌صورت فریلنسری پروژه بگیرند، با تیم‌های پروژه‌ای همکاری کنند یا در شرکت‌های مرتبط با حوزه تخصصی خود فعالیت داشته باشند.بنابراین، به نظر من، موفقیت در بازار کار به ترکیب دانش فنی، یادگیری مستمر و تجربه عملی وابسته است. دانشجو باید از دوران دانشگاه فرصت‌هایی برای آزمودن آموخته‌های خود پیدا کند و صرفاً به زمان پس از فارغ‌التحصیلی موکول نکند.سوال هفتمآیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی ضروری است؟من ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد را توصیه می‌کنم، اما تحصیل در مقطع دکتری را بیشتر وابسته به علایق و اهداف فردی می‌دانم.در دوره کارشناسی، به‌ویژه در نظام آموزشی ایران، دانشجویان مجموعه‌ای گسترده از دروس پایه، عمومی و تخصصی را می‌گذرانند. بخشی از این دروس مستقیماً با حوزه‌ای که فرد در آینده به‌صورت حرفه‌ای دنبال خواهد کرد، ارتباط دارند. در مقابل، مقطع کارشناسی ارشد فرصت بیشتری برای تمرکز بر یک حوزه مشخص و عمیق‌ترشدن در مباحث تخصصی فراهم می‌کند.به همین دلیل، معتقدم ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد می‌تواند به دانشجو کمک کند تا دانش منسجم‌تر و تخصصی‌تری به دست آورد و مسیر حرفه‌ای خود را با شناخت بیشتری دنبال کند.در مقابل، مقطع دکتری ماهیتی پژوهش‌محورتر دارد و برای افرادی مناسب‌تر است که به تحقیق، توسعه دانش و فعالیت‌های علمی عمیق علاقه‌مندند. البته این مقطع می‌تواند برای برخی مسیرهای صنعتی و مدیریتی نیز مفید باشد، اما لزوماً برای همه افراد ضروری نیست.در نهایت، تصمیم برای ادامه تحصیل باید با توجه به اهداف شغلی، علایق تخصصی و مسیری که فرد برای آینده خود در نظر گرفته است، اتخاذ شود.سوال هشتماگر فردی بخواهد وارد حوزه کارآفرینی شود، از کجا باید شروع کند؟به اعتقاد من، یکی از بهترین راه‌ها برای ورود به دنیای کارآفرینی، پیوستن به یک تیم مناسب و تجربه فعالیت‌های تیمی در قالب یک استارتاپ است.بسیاری از افراد تصور می‌کنند مهم‌ترین بخش کارآفرینی، پیداکردن یک ایده منحصربه‌فرد است؛ درحالی‌که ایده به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت نیست. ممکن است افراد بسیاری در نقاط مختلف جهان، هم‌زمان به ایده‌های مشابه فکر کنند. آنچه اهمیت بیشتری دارد، توانایی تبدیل ایده به یک محصول یا خدمت واقعی و توسعه آن در بازار است.از این منظر، تشکیل تیم یکی از چالش‌های اساسی کارآفرینی محسوب می‌شود. پیداکردن افرادی که علاوه بر برخورداری از مهارت‌های مکمل، انگیزه و تعهد کافی برای ادامه مسیر داشته باشند، کار ساده‌ای نیست. حتی پس از تشکیل تیم نیز، تبدیل ایده به محصول، توسعه آن و رساندنش به بازار به تلاش مستمر نیاز دارد.بنابراین، اگر بخواهم توصیه خود را به‌صورت خلاصه بیان کنم، می‌گویم ابتدا یک تیم خوب پیدا کنید. همکاری با افراد مناسب، امکان شکل‌گیری ایده‌های بهتر، تقسیم مسئولیت‌ها و پیشبرد مؤثرتر فعالیت‌های کارآفرینانه را فراهم می‌کند.سوال نهماگر فردی بخواهد بدون راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی به جایگاه مدیرعاملی برسد، چه توصیه‌ای برای او دارید؟به نظر من، چنین فردی باید در یک شرکت و در حوزه‌ای که به آن علاقه دارد، فعالیت خود را آغاز کند و در کنار انجام مسئولیت‌هایش، به دنبال ایجاد ارزش بیشتر برای سازمان باشد. این رویکرد با مفهوم «کارآفرینی درون‌سازمانی» شناخته می‌شود.کارآفرینی درون‌سازمانی به این معناست که فرد در چارچوب یک سازمان، با خلاقیت، ابتکار عمل و ارائه راه‌حل‌های تازه، به بهبود فرایندها و توسعه فعالیت‌های آن کمک کند. این رویکرد محدود به جایگاه‌های مدیریتی نیست؛ حتی فردی که در یک موقعیت اجرایی ساده فعالیت می‌کند نیز می‌تواند با شناسایی مشکلات و پیشنهاد راه‌حل‌های مؤثر، نقش مهمی در پیشرفت سازمان داشته باشد.توصیه من این است که افراد صرفاً به انجام حداقل وظایف محول‌شده اکتفا نکنند. بهتر است مسئولیت‌پذیر باشند، توانایی‌های خود را توسعه دهند و از فرصت‌های موجود برای یادگیری و کسب تجربه استفاده کنند. حتی اگر در محیط کار، برخی همکاران مسئولیت‌های کمتری بپذیرند، فرد می‌تواند با انجام مسئولیت‌های بیشتر، تجربه و مهارت خود را افزایش دهد.البته این توصیه به معنای نادیده‌گرفتن حقوق فردی یا پذیرش همیشگی تقسیم کار ناعادلانه نیست؛ بلکه تأکید بر این نکته است که فرد باید از موقعیت‌های شغلی خود برای رشد حرفه‌ای استفاده کند و در عین حال، ارزش‌آفرینی خود را به‌درستی بشناسد و پیگیری کند.در نهایت، ممکن است فرد پس از مدتی تصمیم بگیرد سازمان را ترک کند و در محیطی دیگر فعالیت داشته باشد؛ در این صورت، با تجربه و توانمندی بیشتری وارد مرحله بعدی مسیر حرفه‌ای خود می‌شود. از سوی دیگر، ممکن است در همان سازمان باقی بماند و با اثبات توانایی‌های خود، فرصت ارتقا به جایگاه‌های بالاتر را به دست آورد.در هر دو حالت، توسعه مهارت‌ها، مسئولیت‌پذیری، خلاقیت و تلاش برای ایجاد ارزش، می‌تواند زمینه پیشرفت شغلی را فراهم کند.سوال دهمچه توصیه‌هایی برای دانشجویان مهندسی کامپیوتر دارید؟به نظر من، علاقه نقش بسیار مهمی در انتخاب مسیر حرفه‌ای دارد و نباید صرفاً بر اساس استعدادهای اولیه تصمیم گرفت. ممکن است فردی در ابتدای مسیر، توانایی چندانی در یک حوزه نداشته باشد؛ اما اگر به آن علاقه‌مند باشد و برای یادگیری آن تلاش کند، می‌تواند به‌تدریج مهارت‌های لازم را به دست آورد.البته اگر علاقه و استعداد در کنار یکدیگر قرار بگیرند، شرایط مطلوب‌تری برای رشد فراهم می‌شود. بنابراین، توصیه می‌کنم دانشجویان ابتدا توانایی‌ها و علایق خود را بشناسند و سپس مسیری را انتخاب کنند که بیشترین تناسب را با آن‌ها دارد.نکته مهم دیگر، یادگیری عمیق است. اگر امروز دانشجوی مهندسی کامپیوتر بودم، تلاش می‌کردم دروس دانشگاهی را جدی بگیرم و به‌جای تمرکز صرف بر نمره، بر درک مفاهیم و تسلط واقعی بر مباحث تأکید کنم. هدف این است که دانشجو به سطحی از توانمندی برسد که استادان و همکارانش نیز دانش و تخصص او را به رسمیت بشناسند.در کنار این موضوع، همکاری با دیگران و تشکیل تیم را نیز بسیار مهم می‌دانم. تعامل با هم‌دانشگاهی‌ها، تبادل اطلاعات و مشارکت در پروژه‌های مشترک می‌تواند فرصت‌های مناسبی برای یادگیری و ساختن آینده حرفه‌ای فراهم کند.بااین‌حال، نباید تمام زندگی را به تحصیل و کار محدود کرد. یکی از مشکلاتی که ممکن است در میان برخی دانشجویان کامپیوتر دیده شود، تمرکز بیش از اندازه بر فعالیت‌های مرتبط با رایانه و غفلت از سایر ابعاد زندگی است. من معتقدم تفریح، سفر، ارتباط با دوستان و حضور در جمع‌های اجتماعی نیز اهمیت زیادی دارند؛ زیرا به حفظ تعادل روانی، افزایش نشاط و ایجاد فرصت برای تجدید انرژی کمک می‌کنند.در واقع، زندگی حرفه‌ای موفق تنها به دانش فنی وابسته نیست. فرد باید بتواند میان کار، یادگیری، روابط اجتماعی و علایق شخصی خود تعادل برقرار کند. این موضوع به‌ویژه برای مهندسان کامپیوتر اهمیت دارد؛ زیرا بسیاری از فعالیت‌های این رشته مستلزم ساعت‌های طولانی کار با رایانه است.در نهایت، توصیه می‌کنم دانشجویان از سال سوم یا چهارم دانشگاه، در کنار ادامه تحصیل، وارد بازار کار شوند و آموخته‌های خود را در محیط واقعی به کار بگیرند. ترکیب یادگیری عمیق، کسب تجربه عملی، همکاری تیمی و برخورداری از یک زندگی متعادل می‌تواند زمینه رشد پایدار و موفقیت حرفه‌ای را فراهم کند.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 14:02:18 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-جناب-آقای-دکتر-حسن-ماهانی-l4sgtjiwz9ogدرباره جایگاه مهندسی نفت و زمین انرژی، آینده صنعت و مسیرهای شغلیتهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی" سؤال اول اگر بخواهید رشته «مهندسی نفت و زمین انرژی» را برای یک دانشجوی سال اول توضیح دهید، این رشته دقیقاً چه مسئله‌ای را در صنعت انرژی حل می‌کند و یک مهندس نفت چه نقشی در صنعت دارد؟رشته مهندسی نفت و زمین انرژی، برخلاف تصور رایج، تنها به مطالعه و استخراج نفت و گاز محدود نمی‌شود. دانشجویان و فارغ‌التحصیلان این رشته باید بتوانند هم منابع انرژی فسیلی، اعم از نفت و گاز، و هم منابع غیرفسیلی زیرزمینی را شناسایی، مطالعه و ارزیابی کنند. در سال‌های اخیر، موضوعاتی همچون هیدروژن طبیعی، منابع زمین‌انرژی و حتی برخی منابع ناشناخته زیرزمینی نیز به حوزه‌های مهم پژوهشی این رشته افزوده شده‌اند. جنبه های محیط زیستی و بین رشته‌ای هم اهمیت بسیاری در این رشته دارد.یک فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند در زمینه‌هایی همچون اکتشاف منابع، ارزیابی مخازن، بهینه‌سازی تولید و انتخاب روش‌های مناسب برای برداشت از منابع زیرزمینی فعالیت کند. در واقع، نقش مهندس نفت آن است که با تکیه بر دانش مهندسی و شناخت رفتار مخازن و محیط‌های زیرزمینی، راهکارهایی برای شناسایی بهتر منابع و بهره‌برداری بهینه، اقتصادی و پایدار از آن‌ها ارائه دهد.سؤال دوم آیا همچنان می‌توان مسیرهای اصلی مهندسی نفت را در حوزه‌هایی مانند حفاری، بهره‌برداری، مهندسی مخزن و اکتشاف خلاصه کرد، یا صنعت به سمت تخصص‌ها و مسیرهای جدیدتری حرکت کرده است؟برای آنکه فردی بتواند بر مهندسی نفت اشراف پیدا کند، همچنان لازم است با حوزه‌های اصلی این رشته آشنا باشد؛ از جمله مهندسی مخزن، شناخت سیستم‌های محیط متخلخل که منابع انرژی در آن‌ها قرار دارند، روش‌های حفاری برای دسترسی به سازندهای زیرزمینی و همچنین روش‌های مختلف بهبود تولید از چاه‌ها.تا زمانی که به مهندسی نفت و زمین انرژی نیاز داشته باشیم، این تخصص‌های اصلی نیز مورد نیاز خواهند بود. با این حال، مسیرهای شغلی این رشته دیگر به همین حوزه‌ها محدود نمی‌شوند. مهندسی نفت ماهیتی عمیقاً بین‌رشته‌ای دارد و موفقیت در آن، مستلزم توجه جدی به دانش‌ها و فناوری‌های مرتبط با رشته‌های دیگر است.مسائل زیست‌محیطی، سیستم‌های زیرزمینی انرژی، علوم داده و هوش مصنوعی، علوم کامپیوتر، اتوماسیون و بسیاری از حوزه‌های نوظهور، امروز بیش از گذشته با مهندسی نفت پیوند خورده‌اند. اگر بخواهیم یک منبع زیرزمینی را به‌طور کامل مطالعه کنیم، دانش مهندسی نفت به‌تنهایی کافی نیست و در کنار آن، به دانش مهندسی عمران و سازه، مکانیک، شیمی، برق و الکترونیک، علوم داده، مهندسی انرژی، مدیریت، مهندسی صنایع و سیستم‌ها و بسیاری از حوزه‌های دیگر نیاز خواهیم داشت.از این منظر، می‌توان گفت مهندسی نفت نه‌تنها در چهار حوزه اصلی خود، بلکه در طیف گسترده‌ای از حوزه‌های بین‌رشته‌ای نیز به دانش و تخصص نیاز دارد.سؤال سوم مهم‌ترین مسیرهای شغلی که یک فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد آن‌ها شود چیست؟با توجه به تحولات گسترده‌ای که در سال‌های اخیر در سطح جهان رخ داده است، عنوان و محتوای رشته مهندسی نفت در دانشگاه صنعتی شریف نیز به «مهندسی نفت و زمین انرژی» تغییر کرده است. این تغییر نام صرفاً یک تغییر عنوان نیست؛ بلکه نشان‌دهنده گسترش افق‌های این رشته و فراهم شدن زمینه‌های تازه برای فعالیت‌های حرفه‌ای، پژوهشی، بین‌رشته‌ای، بین‌دانشگاهی و بین‌المللی است.اگر بخواهیم مسیرهای شغلی را بررسی کنیم، بخشی از آن‌ها کاملاً شناخته‌شده‌اند؛ برای مثال، صنایع نفت، شرکت ملی نفت و شرکت‌های تابعه آن که به‌صورت سنتی بخش مهمی از بازار کار این رشته را در اختیار داشته‌اند.با این حال، همواره به دانشجویان و فارغ‌التحصیلان توصیه می‌کنم که نگاه خود را تنها به بخش دولتی محدود نکنند. ظرفیت استخدامی دولت محدود است و به همین دلیل، توجه به بخش خصوصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. خوشبختانه در کشور ما نیز شرکت‌های خصوصی فعال در حوزه نفت و زمین انرژی بسیار گسترده شده‌اند.امروزه شرکت‌های متعددی در زمینه مطالعات میادین، خدمات مهندسی، تأمین تجهیزات، آزمایش‌های آزمایشگاهی، خدمات نرم‌افزاری و طراحی و ساخت تجهیزات فعالیت می‌کنند. در کنار آن‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان نیز در سال‌های اخیر نقش پررنگی پیدا کرده‌اند. بسیاری از تجهیزاتی که در گذشته عمدتاً وارداتی بودند و به دلیل تحریم‌ها دسترسی به آن‌ها دشوار بود، اکنون توسط شرکت‌های داخلی در حال بومی‌سازی هستند.برای مثال، می‌توان به تجهیزات و سامانه‌های مربوط به سیلاب‌زنی، تجهیزات آزمایشگاهی مرتبط با خواص سیالات و PVT، سیستم‌های درون‌چاهی، انواع شیرها، ولوها، چوک‌ها، تیوبینگ‌ها و پکرها و همچنین تجهیزات لاگینگ درون‌چاهی اشاره کرد.در کنار تجهیزات، شرکت‌های دانش‌بنیان وارد حوزه تولید مواد شیمیایی و افزودنی‌های مورد استفاده در سیالات حفاری، سیمان‌کاری پشت جداری‌ها، روش‌های ازدیاد برداشت، اسیدکاری، شکاف هیدرولیکی و سایر فرایندهای صنعت نفت نیز شده‌اند.به همین دلیل، می‌توان گفت صنعت نفت در ایران از نظر گستردگی و تنوع زمینه‌های اشتغال، همچنان یکی از بزرگتریم و مهم‌ترین صنایع کشور است و فرصت‌های شغلی آن بسیار گسترده‌تر از چیزی است که بسیاری از دانشجویان تصور می‌کنند.از سوی دیگر، حوزه‌های جدیدی نیز در حال شکل‌گیری هستند؛ از جمله زمین‌انرژی، هیدروژن، انرژی‌های پاک و کم‌کربن و انرژی زمین‌گرمایی. در سال‌های اخیر، فعالیت‌هایی نیز برای توسعه پروژه‌های زمین‌گرمایی در کشور، از جمله در مشکین‌شهر، انجام شده است. در چنین پروژه‌هایی می‌توان از گرمای زیرزمین برای تولید بخار، به حرکت درآوردن توربین‌ها و در نهایت تولید انرژی استفاده کرد.یکی دیگر از حوزه‌های مهم، جذب، استفاده و ذخیره‌سازی دی‌اکسیدکربن یا CCUS است. این حوزه از یک سو می‌تواند در کاهش انتشار آلاینده‌ها و مقابله با گرمایش زمین نقش داشته باشد و از سوی دیگر، امکان استفاده از CO₂ در فرایندهای ازدیاد برداشت نفت را فراهم می‌کند. به این ترتیب، یک فناوری می‌تواند همزمان چند هدف را دنبال کند.اگرچه این حوزه‌ها هنوز در کشور به بلوغ صنعت نفت سنتی نرسیده‌اند، اما با توجه به افزایش نیاز به ازدیاد برداشت از مخازن قدیمی، ضرورت کاهش انتشار کربن و جایگاه ایران به‌عنوان یکی از کشورهای بزرگ تولیدکننده کربن، انتظار می‌رود اهمیت آن‌ها در سال‌های آینده افزایش یابد.بنابراین، زمین انرژی را باید یکی از حوزه‌های رو‌به‌رشد آینده دانست؛ حوزه‌ای که می‌تواند برای فارغ‌التحصیلان فرصت‌های جدیدی در بخش‌های صنعتی، پژوهشی و فناورانه ایجاد کند.سؤال چهارمآیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است؟ کدام مهارت‌های فنی و نرم برای ورود به بازار کار و موفقیت حرفه‌ای یک مهندس نفت ضروری هستند؟از آنجا که مهندسی نفت یک رشته مهندسی است، برخورداری از دانش نظری و فنی به‌تنهایی کافی نیست. آنچه یک مهندس را از صرفاً یک دانش‌آموخته دانشگاهی متمایز می‌کند، توانایی و مهارت او در به‌کارگیری دانش برای حل مسائل واقعی صنعت است.در کنار مهارت‌های فنی که دانشجویان در دوران کارشناسی فرا می‌گیرند، مهارت‌های حرفه‌ای و نرم نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. حتی در بسیاری از موارد، این مهارت‌ها می‌توانند پیش‌شرط استخدام فرد در یک شرکت باشند.زمانی که خودم برای استخدام در شرکت Shell اقدام می‌کردم، توجه شرکت به مهارت‌های حرفه‌ای و فردی بسیار جدی بود و حتی پیش از بررسی عمیق توانایی‌های علمی، درباره این مهارت‌ها سؤال می‌شد. بنابراین، مهارت‌های نرم را باید نه یک ویژگی جانبی، بلکه یکی از ارکان اصلی موفقیت حرفه‌ای دانست.از مهم‌ترین این مهارت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:حل مسئله (Problem Solving) مهندس باید بتواند مسائل پیچیده را شناسایی، تحلیل و برای آن‌ها راهکار مناسب پیدا کند.تفکر انتقادی و خلاق (Critical & Creative Thinking) فرد باید بتواند داده‌ها و اطلاعات را به‌درستی تحلیل کند، روابط میان آن‌ها را تشخیص دهد و در صورت امکان، راهکارهای نوآورانه ارائه کند.کار تیمی (Teamwork) بخش قابل توجهی از پروژه‌های صنعتی به‌صورت گروهی انجام می‌شود و توانایی تعامل مؤثر با اعضای تیم اهمیت فراوانی دارد.مهارت‌های ارتباطی (Communication Skills) یک مهندس باید بتواند دانش و ایده‌های خود را به‌صورت روشن و مؤثر منتقل کند. سخنرانی، ارائه، مذاکره و برقراری ارتباط حرفه‌ای از جمله این مهارت‌ها هستند.مهارت‌های نوشتاری (Writing Skills) تهیه گزارش‌های فنی، مستندات علمی، گزارش‌های سرویس، مقالات و سایر اسناد تخصصی بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای یک مهندس است.مهارت‌های ارائه (Presentation Skills) توانایی ارائه اطلاعات، به‌ویژه با استفاده صحیح از ابزارهای بصری، در محیط‌های دانشگاهی و صنعتی بسیار اهمیت دارد.مهارت‌های سازمانی (Organizational Skills) فرد باید بتواند در یک سازمان، ساختار، مقررات و سلسله‌مراتب آن را بشناسد، جایگاه خود را به‌درستی درک کند و شیوه تعامل حرفه‌ای با مدیران، همکاران و زیردستان را بیاموزد.رهبری (Leadership) کسی که قصد دارد در آینده به جایگاه‌های مدیریتی برسد یا حتی کسب‌وکار خود را راه‌اندازی کند، باید توانایی هدایت افراد و ایجاد هماهنگی میان اعضای تیم را داشته باشد.مدیریت زمان (Time Management) این مهارت به‌ویژه در مدیریت پروژه‌ها و انجام به‌موقع وظایف اهمیت زیادی دارد.مذاکره (Negotiation) در محیط‌های صنعتی، به‌خصوص هنگام انعقاد قراردادها و تعامل میان شرکت‌ها، توانایی مذاکره یک مهارت بسیار ارزشمند است.علاوه بر این موارد، آشنایی نسبی با مسائل قراردادی و حقوقی نیز می‌تواند بسیار مفید باشد. برای مثال، در ثبت شرکت، قراردادهای استخدامی، قراردادهای تأمین یا فروش و بسیاری از تعاملات تجاری، ناآگاهی از مفاد و شرایط قرارداد ممکن است خسارت‌های جدی به همراه داشته باشد.در نهایت، مهارت‌های کارآفرینی و کسب‌وکار یا Business Skills  نیز برای افرادی که قصد دارند در آینده کارآفرین شوند، اهمیت ویژه‌ای دارند.نکته مهم این است که بسیاری از این مهارت‌ها Transferable Skills  یا مهارت‌های قابل انتقال هستند؛ یعنی می‌توان آن‌ها را آموخت، تمرین کرد و در دوره‌های آموزشی مختلف توسعه داد.سؤال پنجمبه نظر شما دانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود؟دنیایی که امروز در آن زندگی می‌کنیم، با چند دهه گذشته تفاوت زیادی دارد و سرعت تحولات علمی و فناوری بسیار بالا رفته است. به همین دلیل، پیش‌بینی اینکه بازار کار چهار یا پنج سال آینده دقیقاً چه شکلی خواهد داشت، کار ساده‌ای نیست.ممکن است دانشی که دانشجو امروز فرا می‌گیرد، چند سال بعد کاربرد کمتری داشته باشد یا فناوری‌ها و علوم جدیدی وارد صنعت شوند که آشنایی با آن‌ها برای ادامه فعالیت حرفه‌ای ضروری باشد.با وجود این، توصیه من به دانشجویان این است که در هر شرایطی، ابتدا پایه‌های علمی رشته خود را به‌خوبی فرا بگیرند و بر مبانی و مفاهیم نظری مسلط شوند.در کنار آن، بهتر است از همان سال‌های ابتدایی دانشگاه، مهارت‌های حرفه‌ای و غیرتخصصی خود را تقویت کنند و یادگیری این مهارت‌ها را به بعد از فارغ‌التحصیلی موکول نکنند.فعالیت در تشکل‌های دانشجویی، انجمن‌های علمی، فعالیت‌های تیمی، شرکت در مسابقات، کنفرانس‌ها و رویدادهای علمی و حرفه‌ای، همگی می‌توانند فرصت مناسبی برای تمرین این مهارت‌ها باشند.دانشگاه را باید محیطی برای تمرین، تجربه و حتی آزمون و خطا دانست. زمانی که فرد وارد صنعت می‌شود، دیگر فرصت تمرین به آن معنا وجود ندارد و از او انتظار می‌رود که آمادگی لازم برای انجام وظایف حرفه‌ای را داشته باشد.بنابراین، هدف اصلی دانشجو نباید صرفاً پیدا کردن شغل باشد؛ بلکه باید تلاش کند به فردی ماهر تبدیل شود؛ یعنی کسی که بتواند دانش خود را در حل مسائل واقعی صنعت به کار بگیرد.از سوی دیگر، به‌روز بودن نیز اهمیت زیادی دارد. دانشجو باید تحولات جدید حوزه تخصصی خود و حوزه‌های مرتبط را دنبال کند؛ حوزه‌هایی مانند علوم داده، هوش مصنوعی، محیط زیست و فناوری‌های جدید انرژی.البته توصیه نمی‌کنم دانشجویان از همان سال‌های ابتدایی، بازار کار را به اولویت اصلی خود تبدیل کنند؛ زیرا ممکن است این موضوع به روند تحصیلی و یادگیری علمی آن‌ها آسیب بزند. بهتر است تمرکز اصلی بر تبدیل شدن به یک دانشجوی توانمند باشد و در عین حال، فرصت‌های شغلی و صنعتی موجود نیز مورد توجه قرار گیرند.اگر فرصتی مانند کارآموزی یا کوآپ، مشارکت در یک پروژه صنعتی یا همکاری با استادی که با صنعت در ارتباط است، بدون لطمه زدن به تحصیل فراهم شد، استفاده از آن می‌تواند بسیار ارزشمند باشد. حتی دانشجویانی داشته‌ایم که عملکرد خوبشان در دوره کارآموزی باعث شده همان شرکت پس از فارغ‌التحصیلی آن‌ها را استخدام کند.سؤال ششم آیا بین مسیرهای شغلی فارغ‌التحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد؟پیش از آنکه فرد تصمیم بگیرد در کدام بخش مشغول به کار شود، بهتر است ابتدا شناخت مناسبی از خود داشته باشد. دانشجو باید بداند چه توانایی‌هایی دارد، به چه فعالیت‌هایی علاقه‌مند است، چه چیزهایی برایش لذت‌بخش یا ناخوشایند است و در چه محیطی می‌تواند بهترین عملکرد را داشته باشد.آزمون‌های شخصیت‌شناسی، تیپ شخصیتی و روان‌شناختی (مانند DISC و MBTI) نیز می‌توانند تا حدودی در این مسیر کمک‌کننده باشند؛ نه برای اینکه مشخص کنند کدام شخصیت «خوب» یا «بد» است، بلکه برای آنکه فرد شناخت دقیق‌تری از ویژگی‌ها و ترجیحات خود پیدا کند.اگر فرد در مسیری شغلی قرار گیرد که با علایق و ویژگی‌هایش سازگار نباشد، شاید در کوتاه‌مدت بتواند آن را تحمل کند، اما در بلندمدت ادامه دادن آن مسیر دشوار خواهد شد.از این رو، تقریباً تمام مسیرهای شغلی این رشته می‌توانند ارزشمند باشند و هرکدام نیز نیازهای خاص خود را دارند. تفاوت اصلی را اغلب توانایی‌ها، علایق و روحیات فرد تعیین می‌کنند.مهندسی نفت و زمین انرژی نیز حوزه‌ای بسیار گسترده است و فرصت‌های شغلی فراوانی دارد. مشکل اینجاست که بسیاری از دانشجویان تنها فرصت‌های استخدامی شرکت ملی نفت یا سایر شرکت‌های دولتی را می‌بینند و در نتیجه، فرصت‌های جذاب بخش خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان، خدمات مهندسی، پژوهش و فناوری را از دست می‌دهند. در کنار این تاسیس شرکت و کارافرینی توسط فارغ التحصیلان بیش از پیش اهمیت دارد.سؤال هفتم چه فرصت‌های شغلی در بخش دولتی، سازمان‌های عمومی و نهادهای وابسته به دولت برای فارغ‌التحصیلان این رشته وجود دارد؟فرصت‌های استخدامی در شرکت‌های دولتی، با توجه به سیاست‌های کوچک‌سازی دولت، در سال‌های اخیر محدودتر شده‌اند. با این حال، همچنان موقعیت‌هایی از طریق مسیرهای استخدامی، آزمون‌ها و سازوکارهای رسمی جذب نیرو وجود دارد.صنعت نفت بسیار گسترده است و فارغ‌التحصیلان می‌توانند در بخش‌های مختلف زنجیره صنعت فعالیت کنند.در بخش بالادستی (Upstream)، فرصت‌هایی در حوزه‌های اکتشاف و توسعه، مطالعات میدان، مطالعات توسعه مخازن، روش‌های مختلف تولید از مخازن، حفاری، تولید و مهندسی مخزن وجود دارد. این بخش مناسبترین محل برای کار و فعالیت علمی فارغ التحصیلان مهندسی نفت است.در بخش میان‌دستی (Midstream)، زمینه‌هایی مانند فرآورش تولیدات چاه‌ها، تأسیسات سرچاهی و انتقال محصولات مطرح هستند.در بخش پایین‌دستی (Downstream) نیز فرصت‌هایی در پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و زنجیره‌های مرتبط با آن‌ها وجود دارد؛ هرچند این بخش‌ها تا حدودی از حوزه تخصصی اصلی مهندسی نفت فاصله می‌گیرند.در کنار تخصص فنی، برخی فارغ‌التحصیلان نیز به دلیل برخورداری از توانایی‌های مدیریتی و ارتباطی مناسب، به سمت‌های مدیریتی یا مسئولیت‌های بخش تحقیق و توسعه (R&D) در شرکت‌ها رسیده‌اند.توصیه من این است که دانشجویان در سال‌های دانشگاه تلاش کنند فردی چندبعدی باشند. دوران دانشگاه، زمان مناسبی برای آزمون و خطا، یادگیری تعامل با دیگران، شبکه‌سازی و کشف توانایی‌های فردی است.دانشجویی که فقط درس می‌خواند و صرفاً برای امتحان آماده می‌شود، لزوماً برای بازار کار امروز آماده نیست. توسعه مهارتهای حرفه‌ای، فعالیت در تشکل‌ها و انجمن‌های دانشجویی نیز می‌تواند به ایجاد ارتباطات حرفه‌ای و شبکه‌سازی کمک کند و حتی در برخی موارد، مستقیماً به فرصت شغلی منجر شود.سؤال هشتم شرکت‌های E&P، شرکت‌های خدمات نفتی و شرکت‌های دانش‌بنیان چه فرصت‌هایی برای فارغ‌التحصیلان مهندسی نفت ایجاد می‌کنند؟فرصت‌های موجود در این شرکت‌ها بسیار گسترده است. در کشور، شرکت‌های با مجوز E&P متعددی در بخش‌های خصوصی و دولتی فعالیت می‌کنند و برخی از آن‌ها در زمینه اکتشاف و توسعه میدان‌ها فعال هستند. این شرکت‌ها می‌توانند مقصد مناسبی برای بسیاری از فارغ‌التحصیلان مهندسی نفت باشند.در کنار آن‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان نیز در زمینه تولید نرم‌افزارها و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت فعالیت می‌کنند.شرکت‌های فنی-مهندسی (EPC) نیز الزاماً مجوز اکتشاف و تولید ندارند، اما می‌توانند طراحی سیستم‌ها، تجهیزات و نقشه‌های فنی را انجام دهند و سپس ساخت آن‌ها را خودشان یا از طریق شرکت‌های دیگر دنبال کنند.صنعت نفت به انواع تجهیزات درون‌چاهی و سرچاهی و دیگر تجهیزات تخصصی نیاز دارد و شرکت‌های مهندسی می‌توانند در طراحی و ساخت این تجهیزات نقش مهمی داشته باشند.بخش دیگری از این بازار نیز در اختیار شرکت‌های خدماتی یا Service Companies است. برخی از این شرکت‌ها خدمات مهندسی ارائه می‌کنند، برخی آزمایش‌های تخصصی انجام می‌دهند، برخی تجهیزات آزمایشگاهی می‌سازند و برخی نیز تجهیزات خاصی را توسعه داده و پس از آماده‌سازی، خدمات خود را به طیف گسترده‌ای از مشتریان ارائه می‌کنند. برخی نیز نرم افزار تولید کرده یا دورهای تخصصی برگزار می‌کنند.این شرکت‌ها می‌توانند از نظر درآمدی نیز بسیار جذاب باشند و برای فارغ‌التحصیلان فرصت‌های متنوعی ایجاد کنند.سؤال نهم اگر دانشجویی به مدیریت و رهبری علاقه‌مند باشد، مسیر رسیدن از مهندسی نفت به مدیریت ارشد صنعت چگونه است؟مدیریت، خود یک تخصص است و معمولاً نمی‌توان انتظار داشت که یک دانشجوی مهندسی نفت بلافاصله پس از فارغ‌التحصیلی وارد جایگاه‌های مدیریتی شود.فرد باید ابتدا دانش و مهارت‌های مدیریتی لازم را کسب کند. این آموزش می‌تواند از طریق دوره‌های تخصصی، آموزش‌های حرفه‌ای و دریافت گواهینامه‌های مرتبط یا در ادامه، از طریق دوره‌های MBA و DBA انجام شود.با این حال، از نظر من، تجربه عملی در صنعت پیش از ورود به حوزه مدیریت بسیار مهم است. خود من نیز ترجیح می‌دهم پیش از ورود به لایه‌های مدیریتی، مدتی در سطوح عملیاتی و فنی یک مجموعه فعالیت کنم تا با سازوکار واقعی آن و چالشها آشنا شوم.این موضوع برای افرادی که قصد راه‌اندازی شرکت دانش‌بنیان دارند نیز اهمیت زیادی دارد. بدون داشتن تجربه اولیه در یک شرکت، راه‌اندازی یک کسب‌وکار موفق بسیار دشوار خواهد بود. فرد باید بداند یک سازمان چگونه فعالیت می‌کند، پروژه چگونه جذب می‌شود، نگارش پروپزال موثر چگونه است، أمور مالی، پرداخت‌ها و تعاملات چگونه شکل می‌گیرند و چه ظرافت‌هایی در اداره یک مجموعه وجود دارد.به همین دلیل، مسیر مناسب می‌تواند از یک موقعیت فنی آغاز شود و فرد پس از کسب تجربه، به‌تدریج وارد لایه‌های مدیریتی شود.دوره‌های MBA و DBA نیز در این مسیر می‌توانند مفید باشند، به‌خصوص زمانی که فرد پیش از ورود به این دوره‌ها، تجربه واقعی از صنعت و سازمان داشته باشد. در چنین شرایطی، مفاهیم مدیریتی را بهتر درک و جذب خواهد کرد.در نهایت، مدیریت صرفاً با داشتن دانش مدیریتی شکل نمی‌گیرد؛ توانایی تعامل با افراد، ایجاد اعتماد، رهبری تیم و برقراری ارتباط مؤثر نیز ضروری است. بنابراین، رشد مدیریتی باید مرحله‌به‌مرحله و همراه با تجربه عملی شکل بگیرد. صنعت به مدیران فنی نیازمند است که فهم خوبی از أمور فنی و مدیریتی داشته باشد.سؤال دهم آیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد حوزه‌هایی شود که در نگاه اول ارتباط مستقیمی با رشته ندارند؟با توجه به ماهیت گسترده و بین‌رشته‌ای مهندسی نفت و زمین انرژی، پاسخ مثبت است.رشته ما در سال‌های اخیر با حوزه‌هایی مانند محیط زیست، آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی، انرژی و حتی سلامت و پزشکی پیوندهای قابل‌توجهی پیدا کرده است.یکی از مفاهیم بنیادی در این رشته، شناخت محیط‌های متخلخل (Porous Media) است؛ یعنی شناخت اینکه محیط متخلخل چگونه شکل می‌گیرد، چگونه می‌توان ویژگی‌های آن را تعیین و ارزیابی کرد و سیالات مختلف، از آب و نفت گرفته تا گاز طبیعی، هیدروژن و دی‌اکسیدکربن، چگونه در آن حرکت می‌کنند.این دانش قابلیت انتقال به حوزه‌های مختلف را دارد. برای مثال، پژوهشگرانی در کشورهای مختلف از دانش محیط‌های متخلخل برای مدل‌سازی جریان خون در رگ‌ها، سیستم تنفسی، فرایندهای جداسازی در کلیه‌ها، گردش خون، شبکه نورون‌های مغز و حتی ساختارهایی مانند پوست و ماهیچه استفاده می‌کنند.در واقع، در این حوزه، محیط متخلخل تغییر نمی‌کند؛ آنچه تغییر می‌کند، نوع سیال و کاربرد موردنظر است.تشکیل انجمن‌ علمی بین‌المللی حوزه محیط‌های متخلخل (Interpore) نیز نمونه روشنی از این ماهیت بین‌رشته‌ای هستند؛ در چنین مجامعی متخصصانی از مهندسی نفت، زمین انرژی، عمران، مهندسی پزشکی، آب، محیط زیست، داروسازی، صنایع غذایی، مواد و بسیاری حوزه‌های دیگر در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند.از این منظر، مهندسی نفت را می‌توان تا حد زیادی مهندسی محیط‌های متخلخل نیز دانست؛ زیرا دانش‌آموخته این رشته می‌تواند از حفاری و بهره‌برداری گرفته تا مهندسی مخزن، رفتار سیالات و خواص سنگ را مطالعه کند.همچنین، دانشجویانی که به علوم کامپیوتر، هوش مصنوعی، مهندسی مکانیک، ریاضی، فیزیک، شیمی یا برق علاقه دارند، می‌توانند این علاقه را در بستر مهندسی نفت دنبال کنند.امروزه حتی افرادی با دانش محیط‌های متخلخل در سازمان‌ها و صنایع خارج از حوزه سنتی نفت، از جمله حوزه‌های هوافضا، دارویی و پزشکی، فعالیت می‌کنند. در مأموریت‌های مربوط به ماه، مریخ و دیگر اجرام آسمانی نیز دانش حفاری، نمونه‌برداری، زمین‌شناسی و تعیین خواص سنگ‌ها کاربرد دارد.از سوی دیگر، ورود متخصصان رشته‌های دیگر به مهندسی نفت نیز اتفاقی رایج است. برای مثال، مهندسان برق می‌توانند در حوزه پردازش سیگنال، تحلیل داده و نرم‌افزار وارد صنعت نفت شوند.این تعاملات بین‌رشته‌ای روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شوند.سؤال یازدهم آیا یک مهندس نفت می‌تواند از مسیر تخصصی خود وارد حوزه‌هایی مانند مشاوره، سرمایه‌گذاری، اقتصاد انرژی، مدیریت کسب‌وکار یا حوزه‌های مالی شود؟ورود مستقیم یک فارغ‌التحصیل تازه‌کار به حوزه مشاوره چندان ساده نیست. شرکت‌های مشاوره‌ای معمولاً به متخصصانی نیاز دارند که سال‌ها (حداقل 10 شال) تجربه تخصصی و صنعتی کسب کرده باشند و بتوانند بر اساس این تجربه به دیگران مشاوره دهند.بنابراین، مسیر مشاوره بسته نیست، اما معمولاً بهتر است فرد ابتدا تجربه حرفه‌ای و تخصصی خود را در صنعت افزایش دهد و سپس وارد این حوزه شود.اقتصاد انرژی نیز یکی از حوزه‌های مهم بین‌رشته‌ای است. بسیاری از پروژه‌هایی که برای دانشجویان سال آخر تعریف می‌شوند، ماهیت فنی ـ اقتصادی دارند؛ یعنی در کنار تحلیل فنی یک موضوع در مهندسی نفت یا زمین انرژی، جنبه اقتصادی آن نیز بررسی می‌شود.حتی حوزه‌هایی مانند قراردادها و مسایل حقوقی نفت-گاز نیز می‌توانند برای فارغ‌التحصیلان این رشته قابل دسترس باشند. برای مثال، برخی فارغ‌التحصیلان مهندسی نفت وارد بخش‌های قراردادی شرکت‌های نفتی شده‌اند.با این حال، توصیه من این است که چنین انتقال‌هایی پس از کسب تجربه اولیه در صنعت انجام شوند. فرد ابتدا باید پایه تخصصی و تجربه کاری خود را بسازد و سپس به حوزه‌های مدیریتی، اقتصادی، قراردادی یا مشاوره‌ای منتقل شود.سؤال دوازدهم آیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی این رشته ضروری است؟برای این سؤال نمی‌توان پاسخ مطلق «بله» یا «خیر» ارائه کرد. تصمیم درباره ادامه تحصیل به شرایط فرد، دانشگاه محل تحصیل، کیفیت آموزش، سطح مهارت‌ها و هدف شغلی او بستگی دارد.بسیاری از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف می‌توانند در همان دوره کارشناسی یا بلافاصله پس از آن وارد بازار کار شوند. در مقابل، برخی افراد ممکن است به دلیل شرایط آموزشی یا نیاز به تقویت دانش و مهارت‌های خود، ادامه تحصیل را انتخاب کنند.با این حال، طولانی‌تر کردن مسیر تحصیل بدون هدف مشخص می‌تواند باعث از دست رفتن برخی فرصت‌های شغلی شود. گاهی نیز فرد صرفاً برای به تعویق انداختن ورود به بازار کار یا افزایش شانس استخدام، تحصیل خود را ادامه می‌دهد؛ در حالی که ادامه تحصیل لزوماً بهترین راه‌حل نیست.بخش قابل توجهی از نیازهای صنعت نفت و زمین انرژی با دانش و مهارت یک فارغ‌التحصیل کارشناسی قابل پاسخ‌گویی است و برای بسیاری از موقعیت‌ها، داشتن مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری ضرورت ندارد.البته ادامه تحصیل مزایای خود را دارد. فردی که تحصیلات تکمیلی را ادامه می‌دهد، معمولاً دانش عمیق‌تر و مهارت‌های پژوهشی قوی‌تری پیدا می‌کند و ممکن است بتواند مسائل پیچیده را سریع‌تر و دقیق‌تر حل کند.دکتری بیشتر برای موقعیت‌هایی اهمیت پیدا می‌کند که ماهیت پژوهشی و علمی عمیق‌تری دارند؛ به‌خصوص مراکز تحقیق و توسعه و پروژه‌هایی که در مرزهای دانش و فناوری قرار دارند.بنابراین، معمولاً توصیه نمی‌شود فرد صرفاً برای پیدا کردن شغل بهتر به سراغ ارشد یا دکتری برود. حتی در برخی موارد، ممکن است فرد برای یک موقعیت شغلی بیش از حد واجد شرایط یا Overqualified  شود.بهتر است دانشجو پیش از تصمیم‌گیری، بررسی کند که آیا سال‌هایی که قرار است صرف تحصیلات تکمیلی کند، می‌تواند ارزش افزوده بیشتری نسبت به ورود مستقیم به صنعت برای او ایجاد کند یا خیر.سؤال سیزدهم با توجه به تغییرات اقتصادی و نیازهای جامعه، بازار کار این رشته در ۵ تا ۱۰ سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟پیش‌بینی دقیق آینده همواره دشوار است، اما می‌توان بر اساس روندهای موجود درباره آینده صحبت کرد.در حوزه نفت و زمین انرژی، روند کلی همچنان نشان‌دهنده نیاز بالا به این دانش است. جهان همچنان به نفت، گاز و انرژی نیاز دارد-حداقل تا انتهای این سده- و این نیاز در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت.به همین دلیل، من تصور نمی‌کنم تقاضا برای دانش مهندسی نفت در سال‌های آینده به‌طور جدی کاهش پیدا کند؛ بلکه شکل این نیاز تغییر خواهد کرد. لازم به ذکر است که جایگزینی نفت در صنعت با دیگر مواد بسیار سخت وحتی نشدنی است؛ نفت مه فقط کاربرد انرژی دارد، بلکه ماده اولیه بسیاری از صنایع پایین دستی، زنجیره پتروشیمی و مواد و محصولات حتی پزشکی است.مهندسی نفت آینده احتمالاً همان مهندسی نفت سنتی است، اما با «لباسی جدید» که موضوعاتی همچون زمین انرژی، مدیریت کربن، انرژی‌های جدید، ذخیره‌سازی هیدروژن و فناوری‌های کم‌کربن را نیز در بر می‌گیرد.حتی اگر در آینده استفاده از سوخت‌های فسیلی برای مصارف انرژی کاهش پیدا کند، همچنان برای ذخیره‌سازی کربن در زیرزمین، ذخیره‌سازی هیدروژن و بسیاری از فرایندهای زیرزمینی، به دانش محیط‌های متخلخل، مهندسی مخزن، حفاری و بهره‌برداری نیاز خواهیم داشت.بنابراین، به جای آنکه دانشجویان نگران پایان یافتن مهندسی نفت باشند، بهتر است افق دید خود را گسترش دهند و شکل‌های جدید کاربرد دانش خود را بشناسند.سؤال چهاردهمچه مشاغل یا تخصص‌هایی در این رشته احتمالاً در آینده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؟به نظر من، مهندسی نفت به شکل سنتی همچنان مورد نیاز خواهد بود؛ به‌خصوص در ایران و کشورهای دارای صنعت نفت، حوزه‌هایی مانند ازدیاد برداشت نفت، افزایش بهره‌دهی چاه‌ها، اسیدکاری، شکاف هیدرولیکی و طراحی و استفاده از تجهیزات درون‌چاهی و سرچاهی اهمیت زیادی خواهند داشت.در کنار آن‌ها، در حوزه زمین انرژی نیز به متخصصانی برای موضوعاتی مانند ذخیره‌سازی کربن، ذخیره‌سازی هیدروژن و سایر سیالات و مواد در زیرزمین نیاز خواهیم داشت.علوم داده و هوش مصنوعی نیز از حوزه‌هایی هستند که اهمیت آن‌ها روزبه‌روز بیشتر می‌شود. ممکن است هوش مصنوعی و علوم داده امروز تخصص‌هایی نسبتاً مجزا به نظر برسند، اما به‌تدریج سواد این حوزه‌ها برای متخصصان بسیاری از رشته‌ها به یک مهارت عمومی تبدیل خواهد شد.اتوماسیون صنعتی، رباتیک، اینترنت اشیا و فناوری‌های مرتبط با انتقال و پردازش داده نیز در سال‌های آینده نقش بیشتری در صنعت خواهند داشت.در برخی کشورها، موضوعاتی مانند ذخیره‌سازی کربن، مدیریت آب تولیدی مخازن، ذخیره‌سازی هیدروژن و هیدروژن طبیعی حتی وارد مراحل اجرایی و صنعتی شده‌اند. در ایران، بخش قابل توجهی از این فعالیت‌ها هنوز در مرحله مطالعات دانشگاهی قرار دارد، اما با توجه به روندهای جهانی، انتظار می‌رود به‌تدریج زمینه ورود به این حوزه‌ها نیز فراهم یا جزو ملزومات شود.بنابراین، مهم‌ترین توصیه به دانشجویان این است که دانش خود را به‌روز نگه دارند و در کنار تخصص اصلی، با فناوری‌های نوین نیز آشنا شوند.سؤال پانزدهم آیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند به جای استخدام شدن، کسب‌وکار یا فعالیت حرفه‌ای مستقل خودش را ایجاد کند؟بله. مهندسی نفت و زمین انرژی از نظر ایجاد کسب‌وکار نیز ظرفیت‌های قابل‌توجهی دارد.هر سال در درس آشنایی با مهندسی نفت، تلاش می‌کنم کارآفرینان موفق (به خصوص جوان) این حوزه را به دانشجویان معرفی کنم تا دانشجویان ببینند که مسیر کارآفرینی در این رشته صرفاً یک ایده نظری نیست و در عمل نیز امکان‌پذیر است.زمینه‌های متعددی برای کارآفرینی وجود دارد؛ از تجهیزات آزمایشگاهی و تولید مواد شیمیایی گرفته تا آموزش تخصصی نرم‌افزارهای صنعتی، طراحی و ساخت تجهیزات درون‌چاهی مانند پکرها، لاگرها، تیوبینگ‌ها، چوک‌ها و ولوها، تولید مواد مورد استفاده در سیالات حفاری، سیمان، اسید و ارائه خدمات آزمایشگاهی.با این حال، توصیه من به افرادی که قصد ورود به کارآفرینی دارند این است که پیش از تأسیس شرکت، مدتی در یک مجموعه صنعتی فعالیت کنند.کارآفرینی تنها به دانش فنی نیاز ندارد؛ بلکه مهارت‌های سازمانی، حقوقی، مالی، اقتصادی و مدیریتی نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. فرد باید بتواند مدل کسب‌وکار طراحی کند، بازار و رقبا را بشناسد و یک برنامه عملیاتی (مدل کسب و کار) مناسب داشته باشد.اگر فرد همه این مهارت‌ها را به‌تنهایی ندارد، می‌تواند با تشکیل یک تیم توانمند این ضعف‌ها را پوشش دهد؛ تیمی که در کنار تخصص فنی، از مشاوره حقوقی، اقتصادی و مدیریتی نیز برخوردار باشد.سؤال شانزدهمبرای دانشجویی که علاقه‌مند به فعالیت در شرکت‌های بین‌المللی نفت و گاز است، چه مسیری را پیشنهاد می‌کنید؟مسیر بین‌المللی، مسیر جذاب و ارزشمندی است؛ البته به شرط آنکه فرصت مناسب برای ورود به آن فراهم شود.من خودم این مسیر را تجربه کرده‌ام و بخش قابل توجهی از فعالیت‌های حرفه‌ای‌ام ماهیت بین‌المللی داشته است. حضور در محیط‌های بین‌المللی و مشاهده مستقیم شیوه کار و زندگی در خارج از کشور، می‌تواند نگاه فرد را به‌طور جدی تغییر دهد.در دنیای امروز، به‌خصوص در حوزه‌های علمی و فناورانه، فعالیت در سطح بین‌المللی اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، توصیه می‌کنم دانشجویان و فارغ‌التحصیلان تلاش کنند بخشی از مسیر تحصیلی یا حرفه‌ای خود را در قالب فرصت مطالعاتی، کار، کنفرانس‌های بین‌المللی یا حتی سفرهای کوتاه علمی تجربه کنند.ایجاد یک شبکه بین‌المللی نیز اهمیت فراوانی دارد. این شبکه می‌تواند در آینده برای انجام پژوهش‌های مشترک، همکاری‌های علمی و ایجاد ارتباط مؤثر با صنعت در سطح جهانی بسیار ارزشمند و هم افزا باشد.البته در شرایط فعلی، تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، مهاجرت و تعامل مستقیم با برخی شرکت‌ها را دشوار کرده‌اند. برای یک فارغ‌التحصیل ایرانی، ورود مستقیم به شرکت‌های مطرح بین‌المللی معمولاً ساده نیست و در بسیاری از موارد شرکت‌ها به‌صورت مستقیم از ایران نیروی انسانی جذب نمی‌کنند.با این حال، داشتن سابقه کاری مناسب می‌تواند این مسیر را بسیار آسان‌تر کند. فردی که چند سال تجربه صنعتی قابل‌توجه در ایران داشته باشد، شانس بیشتری برای ورود به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد داشت.در سال‌های گذشته، متخصصانی را داشته‌ایم که پس از کسب تجربه داخلی، در کشورهایی مانند عمان، امارات، عراق، کویت و قطر مشغول به کار شده‌اند.حتی برای افرادی که قصد دارند در آینده در ایران فعالیت کنند نیز داشتن تجربه بین‌المللی می‌تواند ارزشمند باشد؛ زیرا فرد با فناوری‌ها، شیوه‌های مدیریتی و فرهنگ‌های کاری متفاوت آشنا می‌شود و می‌تواند بخشی از این تجربیات را به کشور منتقل کند.سؤال هفدهم اشتباهات رایجی که دانشجویان این رشته درباره آینده شغلی خود مرتکب می‌شوند چیست؟یکی از نگرانی‌های رایج میان دانشجویان مهندسی نفت، آینده این رشته و احتمال پایان یافتن نفت است. برخی با استناد به نظریه‌هایی مانند نظریه هوبرت و رشد انرژی‌های نو، تصور می‌کنند که با کاهش وابستگی جهان به سوخت‌های فسیلی، مهندسی نفت نیز از بین خواهد رفت.این برداشت درست نیست. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، حتی با تغییر ترکیب منابع انرژی، دانش مهندسی نفت و زمین انرژی در حوزه‌هایی مانند ذخیره‌سازی کربن، هیدروژن، انرژی زمین‌گرمایی، ازدیاد برداشت و سایر منابع زیرزمینی همچنان کاربرد خواهد داشت.اشتباه دیگر، اشتباه گرفتن مهندسی نفت با مهندسی شیمی یا مهندسی انرژی است. برخی دانشجویان تصور می‌کنند محل اصلی فعالیت یک مهندس نفت، پالایشگاه یا پتروشیمی است؛ در حالی که تمرکز اصلی مهندسی نفت در بخش بالادستی و محیط‌های زیرزمینی قرار دارد.اشتباه دیگر این است که دانشجویان تصور کنند مهندسی نفت ارتباط محدودی با سایر رشته‌ها دارد. در حالی که این رشته با علوم کامپیوتر، هوش مصنوعی، مکانیک، ریاضی، فیزیک، شیمی، برق، انرژی، محیط زیست، پزشکی و بسیاری حوزه‌های دیگر نقاط اشتراک فراوانی دارد.برای مثال، فردی که به علوم کامپیوتر علاقه‌مند است می‌تواند از برنامه‌نویسی، هوش مصنوعی و الگوریتم‌ها در مهندسی نفت استفاده کند. فردی که به مکانیک، ریاضیات، فیزیک، شیمی یا برق علاقه دارد نیز می‌تواند مسیرهای مشترک متعددی پیدا کند. در حال حاضر در دانشکده ما امکان داشتن دوره فرعی (minor) در برخی از این رشته ها هم میسر است.ادامه تحصیل نیز برخلاف تصور برخی دانشجویان، در مهندسی نفت محدود نیست. دانشجویان این رشته می‌توانند در حوزه‌هایی مانند مهندسی عمران، مهندسی شیمی، آب‌های زیرزمینی، ذخیره‌سازی کربن، هیدروژن و ازدیاد برداشت ادامه تحصیل دهند.همچنین نباید تصور کرد که فعالیت در مهندسی نفت الزاماً به حضور دائمی در مناطق نفت‌خیز و شرایط سخت کاری محدود می‌شود. بخشی از متخصصان در دفاتر مهندسی، مراکز تحقیق و توسعه، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز پژوهشی فعالیت می‌کنند.در نهایت، یکی دیگر از تصورات نادرست این است که مهندسی نفت رشته‌ای کاملاً سنتی است و فناوری‌های جدید در آن جایی ندارند؛ در حالی که این رشته از حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، علوم داده، اتوماسیون، رباتیک و اینترنت اشیا به‌سرعت تأثیر می‌پذیرد.سؤال هجدهم اگر امروز دوباره دانشجوی سال اول مهندسی نفت بودید، چه مسیری را برای خودتان انتخاب می‌کردید و چه تصمیم‌هایی را متفاوت می‌گرفتید؟بخش زیادی از صحبت‌هایی که در این مصاحبه مطرح کردم، توصیه‌هایی است که اگر امروز دوباره دانشجوی سال اول بودم، به خودم می‌کردم و حتی دوست دارم آن‌ها را به فرزندان خودم نیز منتقل کنم.زمانی که ما تحصیل می‌کردیم، بسیاری از این نکات چندان مورد توجه قرار نمی‌گرفت؛ چه در ایران و چه در خارج از کشور. آن زمان کمتر درباره اهمیت مهارت‌های حرفه‌ای، تعاملات بین‌رشته‌ای، فعالیت در انجمن‌ها و تشکل‌ها، شبکه‌سازی و فعالیت‌های فوق‌برنامه صحبت می‌شد.اگر امروز دوباره دانشجو بودم، حتماً توجه بیشتری به این جنبه‌ها می‌کردم. البته ما بعد از فارغ‌التحصیلی نیز بسیاری از این مهارت‌ها را از طریق تجربه در محیط‌های مختلف یاد گرفتیم، اما امروز دانشجویان این فرصت را دارند که از همان ابتدا، با برنامه‌ریزی و آگاهی بیشتری این مسیر را طی کنند.با وجود تمام تغییراتی که در صنعت و جهان اتفاق افتاده، اگر دوباره به نقطه انتخاب رشته بازمی‌گشتم، باز هم مهندسی نفت و زمین انرژی را انتخاب می‌کردم.این رشته به‌معنای واقعی کلمه یک «دریا»ست؛ دریایی از دانش، فرصت و مسیرهای گوناگون. می‌توان آن را الماسی دانست که توانایی‌های ویژه‌ای در اختیار دانشجویان قرار می‌دهد؛ زیرا ارتباط مستقیم و عمیقی با یکی از بنیادی‌ترین نیازهای بشر، یعنی انرژی، دارد.به همین دلیل، من همچنان باور دارم که اگر دانشجو افق دید خود را گسترده نگه دارد، مهارت‌هایش را در کنار دانش تخصصی توسعه دهد و از ظرفیت‌های بین‌رشته‌ای و بین‌المللی این حوزه استفاده کند، مهندسی نفت و زمین انرژی می‌تواند یکی از مسیرهای حرفه‌ای ارزشمند و آینده‌دار باشد.رزومه استادSYNOPSICS - RESEARCH INTERESTS - EXPERTISES• Professor of Petroleum & Geo-Energy Engineering at Sharif University of Technology• Over 20 years of academic and industrial experience (9+ years Sharif University of Technology, 11+ with Royal Dutch Shell, 10 years Delft University of Technology)• Principal Investigator and Subject Matter Expert (SME) for Underground Energy, Low-Salinity and water-based EOR, and Special Core Analysis• Listed for five consecutive year among the top 2% scientists (Elsevier/Stansford)• External Professional activities: Currently Associate Editor for two highly recognized international journals - SPE-J Journal (Society of Petroleum Engineers Peer-Reviewed Journal) and Geoenergy Science and Engineering (previously Journal of Petroleum Science and Engineering), Guest Editor for Interpore Journal and a few other prestigious journals. Also member of Technical Committee of Society of Core Analysts (SCA) and Interpore Society, Vice-chairman of Iranian chapter of Interpore organization, Member of IEA EOR task force, Memberof Advisory board (NIOC), Consultant for hydraulic fracturing and geomechanics• Specialties and Research Interests:o Subsurface Energy (UHS, CCUS, UGS, Geological hydrogen, Ammonia, Methanol, He, etc)o Low-Salinity & water-based EOR, Enhanced Oil Recovery, Hybrid methodso Molecular dynamics, Interface Science and Thin Films, Rock & Fluid Interaction, Geochemistryo Pore-Scale Physics, Digital Rock Physics, Micro-Scale Experimentation, Pore-scale simulation, Digital Twinso Imaging and Visualization of Flow in Porous Media: X-ray Computed Tomography (CT, micro-CT), Micro-fluidics (micro-models), Light Microscopyo Special Core Analysis, Formation Evaluation, Petrophysics, Novel SCAL Techniques, Wettabilityo Hydraulic fracturing, Geomechanics and Well Integrityo Well and Reservoir Monitoring, Surveillance and Management, Pressure-Transient (Well-Test) Analysis for IOR/EORo Reservoir Simulation, Multi-phase Multi-physics Numerical Simulation, (Up)scaling, Coupling Reservoir Simulation & Geomechanics, Induced Fracturing PROFESSIONAL EXPERIENCE2018-DATE     Professor of Petroleum Engineering, Department of Chemical and Petroleum Engineering, Sharif University of Technology, Tehran, Iran2022-DATE     Associate Editor, SPE Journal, Society of Petroleum EngineersMember of Editorial Board2017-DATE     Associate Editor, Journal of Petroleum Science and Engineering, ElsevierMember of Editorial Board2024-2025      Associate Editor, Interpore Journal, International Society of Porous MediaGuest associate editor for a special issue2023 - DATE    Member of Advisory Board, Supreme Council of Oil & Gas Reservoir Engineering, Ministry of Petroleum, IranAppointed by the CEO of NIOC, technical advisory board on reviewing and endorsing master field development plans (MDP), production optimization and maintenance2024-DATE     Consultant, Hydraulic fracturing design and operation, Several E&P companies2016-2022      Associate Editor, SPE Reservoir Evaluation & Engineering, Society of Petroleum EngineersMember of Editorial Board for multi-disciplinary topics, also AE for SPE ReservoirEvaluation and Engineering journal (2016 – 2022)2007-2019      Principal Investigator / Research Reservoir Engineer, Hydrocarbon Recovery R&D, Shell Global Solutions International B.V., Rijswijk/Amsterdam, The NetherlandsLead IOR, Low-Salinity Waterflooding and SCAL R&D projects, and Shell Subject MatterExpert (SME) for Special Core Analysis (RE-SCAL), Fracturing simulator developer(FRAC-IT and PWRI-Frac), EOR, Water Management, Induced fracturing projects2010-2018      Visiting Professor, Delft University of Technology, Delft, The NetherlandsMSc/PhD Lecturer and Grad. & Post. Grad Thesis Supervisor2018-DATE     Technical Committee Member, International Society of Core Analysts (SCA)2020-2022      Reservoir Engineering Advisor, Pasargad E&P, Tehran, Iran2018-2019      Reservoir Engineering/EOR/SCAL advisor, Mapsa Co., Tehran, Iran2006-2007      Assistant Professor of Petroleum Engineering, Department of Chemical and PetroleumEngineering, Sharif University of Technology, Tehran, Iran EDUCATION2002-2005      PhD, Petroleum Engineering, Imperial College London, London, UKThesis: Upscaling and Optimal Coarse Grid Generation for Numerical Simulation of Two-Phase Flow1999-2001      MSc, Chemical Engineering (Catalysis, Kinetics and Thermodynamics), Sharif University of Technology, Tehran, IranThesis: Preparation and kinetic study of V2O5/SiO2 catalyst for sulphuric acid production1995-1999      BSc, Chemical Engineering (Petrochemical Industries), Isfahan University of Technology, Isfahan, IranThesis: Supercritical Fluid Extraction HONOURS, AWARDS, GRANTS• Research grant for Outstanding Researchers, Vice Presidency for Science, Technology andKnowledge-Based Economy, Iran, 2026• Best Industry Project of the Year, National Iranian Oil Company/Ministry of Science, Research,and Technology, Dec. 2025• Outstanding Researcher Award, Sharif University of Technology, 2025• Award of Excellence, Top Reviewer, ACS Energy & Fuels, 2025• Award: 2024 Outstanding Associate Editor of SPE JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Associate Editor of SPE's peer reviewed scholarly journal.• World’s top 2% scientists: issued Stanford University and Elsevier (2024) – Energy/NovelTechnologies sector• Best University Teacher Award, Department of Chemical and Petroleum Engineering, Sharif University of Technology, 2024• Award: 2023 Outstanding Associate Editor of SPE JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Associate Editor of SPE's peer reviewed scholarly journal.• Award: 2023 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.• Nominee, International Energy Agency (IEA) EOR Award, 2022, Lifetime achievement award• World’s top 2% scientists: issued by Stanford University and Elsevier (2023) – Energy sector• Research Grant: Winner of Sharif University of Technology Grant on Underground HydrogenStorage, 2022• Outstanding Young Researcher of the University, Sharif University of Technology, Jan. 2023• World’s top 2% scientists: issued by Stanford University and Elsevier (2022) – Energy sector• World’s top 2% scientists: issued by Stanford University and Elsevier (2021) – Energy sector• Award: SPE 2020 “A Peer Apart”• Award: 2019 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.• Publons Global Award: Top 1% Peer Reviewer in the field of Geosciences, Engineering and Cross-Field• Award: 2018 Top Reviewer for Energy & Fuels Journal, American Chemical Society (ACS)• Award: 2018 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.• Award: 2017 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.• Award: 2016 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.• Award: 2015 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering JournalAwarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.• Award: 2012 Top Reviewer Journal of Petroleum Science and EngineeringAwarded by Journal of Petroleum Science and Engineering, for Exceptional Contribution to the Quality of the Journal – Elsevier publication• Award: Shell Recognition Award (SRA)2012For contributions towards developing polymer flooding EOR pressure fall-off methodology, and induced fracture modeling workflow• Award: Shell Recognition Award (SRA)2011For contribution in modeling and deployment of low salinity waterflooding• Technical Editor/Reviewer (50+ peer reviewed journals)SPE Journal, SPE-REE Journal, ACS Journal of Energy & Fuels, Fuel (Elsevier), Journal of Energy Storage, ACSOmega, International Journal of Hydrogen Energy, Transport in Porous Media, Water Resources Research, Journal ofPetroleum Science & Engineering (Elsevier), Computational Geoscience (Springer), Journal of Colloid and InterfaceScience (Elsevier), Applied Geochemistry (Elsevier), Journal of International Journal of Multiphase Flow (Elsevier),Scientific Reports (Nature Sprinter), Journal of Industrial and Engineering Chemistry, Advances in Water Resources(Elsevier), Warer Resource Research, Energy Sources, Greenhouse Gases: Science and Technology John Wiley & Sons,Physica A: Statistical Mechanics and its Applications (Elsevier), The Scientific World Journal, Chemical Geology(Elsevier), Journal of Petroleum and Gas Engineering, Scientia Iranica (Elsevier), EAGE/Europec Conference (2012-Date), SPE Journal of Canadian Petroleum Technology, Colloid & Interface Science, PLOS One, Scientific Reports,…• Grant: European Association of Geoscientists and Engineers (EAGE)2005Recipient of travel grant from EAGE, 14th Annual SPE/EAGE Conference in Spain, Madrid• Award & Prize: Canadian Petroleum Society Student Contest2004Second Runner-Up award plus prize at the student contest, Graduate Student Presentation Competition (GSPC), Canadian International Petroleum Conference (CIPC)• Ministry of Science, Research and Technology2002First rank in the nationwide examination for PhD degree in Chemical Engineering throughout the country taken by Iranian Ministry of Science and Technology• PhD scholarship: British Petroleum plc2001Full Scholarship for advanced education toward a PhD in Petroleum Engineering in Imperial College London• MSc Award2001First class honors MSc degree• Ministry of Science, Research and Technology1999First rank in the yearly nationwide University Entrance examination for Master’s degree in Chemical Engineering throughout country• BSc Award1999 روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 13:57:57 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-جناب-دکتر-شهاب-الدین-آیت-اللهی-srn8miajv2nuدرباره جایگاه مهندسی نفت و زمین انرژی، آینده صنعت و مسیرهای شغلیتهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی"رزومه استادزمینه های تحقیق:·       حرکت سیال در محیط متخلخل·       ازدیاد برداشت از مخازن نفتی·       انگیزش چاه و بهبود تولید.سابقه تحصیلی:·       پسا دكتري، مهندسي نفت(ازدیاد برداشت)، کانادا، دانشگاه واترلو، 1373 تا 1374·       دكتري، مهندسي نفت، (ازدیاد برداشت)، کانادا، دانشگاه واترلو، 1396 تا 1373·       كارشناسي ارشد، مهندسي شيمي، ایران، دانشگاه شیراز، 1364 تا 1367·       کارشناسی، مهندسي شيمي، ایران، دانشگاه شیراز، 1356 تا 1364سوابق دانشگاهی و پژوهشی:استاد ممتاز دانشگاه صنعتی شریف (1403 تاکنون)استاد مهندسی شیمی و نفت، دانشکده مهندسی شیمی و نفت، دانشگاه صنعتی شریف ، تهران ، ایران، (1394 تاکنون).مدیر پژوهشکده بالادستی نفتی شریف، دانشگاه صنعتی شریف ، تهران ، ایران، 1394 تاکنون.مدیر طرح ازدیاد برداشت از میدان نفتی کوپال، دانشگاه صنعتی شریف ، تهران ، ایران، 1394 تاکنون.مامور از دانشگاه شیراز به دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی شریف، 1392 تا 1394.مؤسس ورئيس مرکز تحقيقات ازدياد برداشت از مخازن ، دانشگاه شيراز، 1385 تا 1394.استاد مهندسی شیمی و نفت ، دانشکده مهندسی شیمی و نفت ، دانشگاه شیراز ، شیراز ، ایران، 1385 تا 1394.دانشیار مهندسی شیمی ، دانشکده شیمی و مهندسی نفت ، دانشگاه شیراز ، دانشگاه ، شیراز ، 1381 تا 1385مشاور دانشگاه سلطان قابوس (عمان) در طرح قرن علم، دانشگاه سلطان قابوس، 138 تا 1384.مدير مركز كامپيوتر،  دانشگاه شيراز، 1377 تا 1381.رئيس دفتر نظارت و ارزيابی ، دانشگاه شيراز، 1375 تا 1377.استادیار مهندسی شیمی ، دانشکده مهندسی ، دانشگاه شیراز ، دانشگاه ، شیراز ، ایران، 1374 تا 1375دانشیار ، گروه نفت و مهندسی شیمی ، دانشگاه سلطان قابوس ، مسقط ، عمان ،1383 تا 1384همکار پسا دکتری، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه واترلو، انتاریو، کانادا، خرداد تا مرداد1374.دستیار تحقیقاتی، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه واترلو ، انتاریو، کانادا، 1372 تا 1373.دستیار تدریس، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه واترلو ، انتاریو ، کانادا، 1370 تا 1374.محقق ( فوق دكتري )، دانشگاه واترلو(كانادا)، دانشگاه واترلو، 1373 تا 1374.افتخارات و جوایز:دریافت کننده جایزه بهترین پژوهشگر در دانشکده مهندسی ، دانشگاه شیراز ، شیراز ، ایران،2006دریافت کننده جایزه بهترین مدرس در دانشکده مهندسی ، دانشگاه شیراز ، دانشگاه ، شیراز ، ایران،2006دریافت کننده جوایز مقام اول در دو کار مختلف در مسابقه طراحی محیط (EDC2006) در امارات متحده عربی (العین ، امارات متحده عربی)- دریافت جایزه بین المللی پاکسازی آلودگي_های نفتی، 2006میلادیدریافت کننده جایزه مقام دوم در مسابقه طراحی محیط (EDC2004) در امارات متحده عربی (العین ، امارات متحده عربی) ، با دانشگاه ایالتی اورگان به اشتراک گذاشته شد.- دریافت جایزه بین المللی پاکسازی آلودگيهای نفتی، 2004میلادیدریافت کننده سه بورسیه از دانشکده مهندسی،1991-1993دریافت دو جایزه تحصیلیدانشجویی بین المللی دانشگاه واترلو،1994-1994دریافت جایزه رتبه یک در مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، 1988دریافت جایزه ملی در جشنواره های علم و عمل، 1390 شمسی (از رئیس محترم جمهور)، ایراندریافت جایزه ملی در جشنواره هفته پژوهش، 1390 شمسی (از رئیس محترم جمهور)، ایرانپژوهشگر برتر کشوری در جشنواره هفته پژوهش، 1399 شمسی (دریافت جایزه از معاون محترم رئیس جمهور)، ایرانپیشگفتاردر بحث‌های مربوط به نفت، گاهی نوعی بی‌انصافی در نگاه به این صنعت دیده می‌شود. نخست به این دلیل که شناخت دقیقی از جایگاه و نقش نفت در نظام انرژی جهان وجود ندارد و دوم آنکه بسیاری از مشکلات زیست‌محیطی، به‌صورت مستقیم به نفت نسبت داده می‌شوند؛ در حالی که واقعیت پیچیده‌تر از این است.نفت را می‌توان به شمشیری دولبه تشبیه کرد. از یک سو، این منبع ارزشمند انرژی، چرخ‌های صنعت و اقتصاد را به حرکت درمی‌آورد و بخش بزرگی از نیازهای جوامع بشری را تأمین می‌کند؛ و از سوی دیگر، اگر فرآیندهای تولید، مصرف و بهره‌برداری از آن با کارایی و بهره‌وری کافی انجام نشود، اتلاف منابع و ایجاد آلاینده‌ها می‌تواند به مشکلات زیست‌محیطی منجر شود. بنابراین، همه این مسائل را نمی‌توان صرفاً به خود نفت نسبت داد؛ بلکه شیوه استفاده انسان از این منبع است که می‌تواند پیامدهای مثبت یا منفی به همراه داشته باشد.جایگاه نفت در نظام انرژی جهانبرای درک بهتر جایگاه نفت در نظام انرژی جهان، کافی است به میزان انرژی نهفته در یک بشکه نفت توجه کنیم. انرژی موجود در یک بشکه نفت را می‌توان بر حسب کالری بیان کرد و این انرژی قابلیت تبدیل شدن به حرارت، انرژی مکانیکی، انرژی شیمیایی و اشکال دیگر انرژی را دارد.اگر بخواهیم انرژی یک بشکه نفت را با انرژی حاصل از کار انسان مقایسه کنیم، هر بشکه نفت تقریباً معادل ۳۲ هزار ساعت کار یک انسان، یعنی حدود ۱۲ سال کار مداوم، در نظر گرفته می‌شود. اگر این میزان کار را با دستمزدهای رایج در نظام اقتصادی جهانی مقایسه کنیم، ارزش معادل آن می‌تواند به حدود ۱۵۰ هزار دلار برسد؛ عددی که به‌خوبی عظمت انرژی متمرکز در یک بشکه نفت را نشان می‌دهد.امروزه روزانه حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت در جهان مصرف می‌شود. به بیان دیگر، بشر هر روز از منبعی استفاده می‌کند که انرژی معادل میلیاردها ساعت کار انسانی را در خود متمرکز کرده است. این تمرکز عظیم انرژی، در کنار قابلیت انتقال و استفاده نسبتاً آسان، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که نفت و گاز را به منابعی راهبردی تبدیل کرده است.از این منظر، نفت و گاز را می‌توان از مواهب طبیعی ارزشمندی دانست که در اختیار بشر قرار گرفته‌اند. اگر چنین منابعی به‌صورت طبیعی وجود نداشتند، بشر ناچار بود برای دستیابی به چنین حجم عظیمی از انرژی، روش‌های بسیار پیچیده‌تری برای تولید و ذخیره آن ابداع کند. حتی بسیاری از تحولات فناورانه جهان امروز، از جمله توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی که به منابع عظیم انرژی برای راه‌اندازی و فعالیت خود نیاز دارند، به‌صورت غیرمستقیم به همین زیرساخت‌های انرژی وابسته‌اند.بنابراین، مسئله اصلی آن نیست که نفت را ذاتاً «خوب» یا «بد» بدانیم؛ مسئله این است که چگونه از آن استفاده کنیم تا ضمن بهره‌گیری از ظرفیت عظیم انرژی آن، اتلاف منابع و آثار زیست‌محیطی را به حداقل برسانیم.جایگاه ایرانکشور ما نیز از ذخایر قابل‌توجه نفت و گاز برخوردار است و در کنار این منابع، جمعیتی نزدیک به ۱۰۰ میلیون نفر دارد که هم مصرف‌کننده انرژی هستند و هم می‌توانند با تبدیل این منابع به محصولات باارزش‌تر، برای کشور ارزش اقتصادی ایجاد کنند.در بسیاری از کشورهای جهان، به‌ویژه کشورهای کم‌جمعیت و سردسیر، شرایط متفاوت است. برای مثال، در برخی کشورهای اسکاندیناوی، منابع انرژی از مناطق دیگری از جهان تأمین می‌شود و نیروی انسانی نیز از کشورهای مختلف به این کشورها می‌رود تا محصولاتی تولید شود که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها برای مصرف در سایر کشورها صادر می‌شوند. در ایران، در مقابل، منابع انرژی، نیروی انسانی و بازار مصرف گسترده، در فاصله‌ای نسبتاً نزدیک از یکدیگر قرار گرفته‌اند و این موضوع ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه صنعتی و اقتصادی ایجاد می‌کند.در حال حاضر، کشور حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه معادل نفت در روز نفت و گاز مصرف می‌کند؛ رقمی که تقریباً شامل ۲ میلیون بشکه نفت و حدود ۳ میلیون بشکه معادل نفت از گاز، یعنی حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیون مترمکعب گاز و سایر منابع انرژی می‌شود.سؤال اولاگر بخواهید رشته «مهندسی نفت و زمین انرژی» را برای یک دانشجوی سال اول توضیح دهید، این رشته دقیقاً چه مسئله‌ای را در صنعت انرژی حل می‌کند و یک مهندس نفت چه نقشی در صنعت دارد؟مهندس نفت متخصصی است که وظیفه‌اش مدیریت انرژی در اختیار انسان و حل چالش‌های موجود در مسیر یافتن و تولید تا مصرف آن است. مهندس نفت باید منابع انرژی را پیدا و اکتشاف کند، امکان استخراج آن‌ها را فراهم آورد، عملیات حفاری را مدیریت کند و در نهایت با بهره‌برداری صحیح، این انرژی را از حالت بالقوه به انرژی قابل‌دسترس تبدیل کند.در این میان، مهندسی مخزن نقشی اساسی دارد؛ زیرا مهندس مخزن باید رفتار سیالات و شرایط مخزن را بشناسد و برای تولید بهینه از منابع زیرزمینی تصمیم‌گیری کند. در حقیقت، مهندس نفت حلقه‌ای است که بخش مهمی از مسیر میان وجود یک منبع انرژی در اعماق زمین و تبدیل آن به انرژی قابل استفاده برای جامعه را تکمیل می‌کند.بدون حضور مهندسان نفت، بخش بزرگی از این منابع عظیم انرژی عملاً در دسترس بشر قرار نمی‌گرفت.البته میان رشته‌های مختلف مهندسی، همپوشانی‌هایی وجود دارد. برای مثال، مهندسی کامپیوتر و برق یا مهندسی مکانیک و متالورژی در برخی حوزه‌ها می‌توانند بخشی از وظایف یکدیگر را پوشش دهند. اما در صنعت نفت، به دلیل ماهیت ویژه این صنعت و ضرورت استخراج محصول از اعماق زمین، مهندسی نفت جایگاه تخصصی و منحصربه‌فردی دارد. البته در حوزه علوم زمین، همپوشانی قابل‌توجهی با مهندسی نفت وجود دارد، اما در بسیاری از حوزه‌های مرتبط با مهندسی نفت، چنین جایگزینی به همین سادگی امکان‌پذیر نیست یعنی نمیتوان این وظایف را به دیگر مهندسین سپرد.سؤال دومآیا همچنان می‌توان مسیرهای اصلی مهندسی نفت را در حوزه‌هایی مانند حفاری، بهره‌برداری، مهندسی مخزن و اکتشاف خلاصه کرد، یا صنعت به سمت تخصص‌ها و مسیرهای جدیدتری حرکت کرده است؟ چه موقعیت‌های شغلی جدیدی خلق شده‌اند؟چرخه اصلی صنعت نفت همچنان بر پایه اکتشاف، حفاری، بهره‌برداری و مهندسی مخزن استوار است؛ اما با ظهور چالش‌های جدید، این حوزه‌ها نیز روزبه‌روز تخصصی‌تر می‌شوند.برای نمونه، علوم زمین می‌تواند در عملیات حفاری مورد استفاده قرار گیرد؛ دانش سیالات و مکانیک در حوزه بهره‌برداری نقش مهمی پیدا می‌کند؛ علوم کامپیوتر می‌توانند در شناخت و مدیریت مخازن به کار گرفته شوند و هوش مصنوعی نیز قابلیت آن را دارد که تقریباً در تمام این حوزه‌ها وارد شود.از سوی دیگر، باید توجه داشت که ما با یک سیستم طبیعی و پیچیده کار می‌کنیم. در زیر زمین، موجودی جوان و پرانرژی یعنی نفت وجود دارد که می‌خواهیم آن را بشناسیم و برای تولید محصولات دیگر استخراجش کنیم. این سیستم در طول زمان تغییر می‌کند و با چالش‌های مختلفی مواجه می‌شود. از آنجا که تاریخ بهره‌برداری صنعتی بشر از نفت در مقایسه با عمر زمین بسیار کوتاه است، بسیاری از چالش‌هایی که امروز با آن‌ها مواجهیم همچنان جدید و ناشناخته‌اند.در کنار مسیرهای سنتی، حوزه‌هایی مانند ذخیره‌سازی انرژی، ذخیره‌سازی کربن و انرژی زمین‌گرمایی نیز در حال گسترش‌اند. به‌ویژه انرژی زمین‌گرمایی می‌تواند به‌عنوان یکی از منابع پاک و قابل‌استفاده آینده مورد توجه قرار گیرد.با توجه به آشنایی یک مهندس نفت با حرکت سیالات در محیط متخلخل، او حتی می‌تواند وارد علوم زیستی و سلامت بشود؛ مانند روش های بهبود انتقال دارو در بدن انسان که محیطی متخلخل است.سؤال سوممهم‌ترین مسیرهای شغلی که یک فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند وارد آن‌ها شود چیست؟مسیر شغلی یک دانشجوی مهندسی نفت الزاماً به یک مسیر خطی و سنتی محدود نمی‌شود. دانشجو می‌تواند پس از ورود به دانشگاه، در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تحصیل کند و در کنار آموزش دانشگاهی، از ظرفیت گسترده آموزش‌های مجازی، نرم‌افزارها، دوره‌های تخصصی و ارتباط مستقیم با متخصصان استفاده کند.پس از مقطع کارشناسی، یک مهندس نفت می‌تواند به‌عنوان نیروی کارشناسی وارد شرکت‌های نفتی شود و در بخش‌های عملیاتی فعالیت کند؛ برای مثال در میدان نفتی، عملیات مانیتورینگ و تهیه گزارش انجام دهد یا در محل دکل حفاری حضور داشته باشد و بر عملیات نظارت کند.با کسب تجربه و مهارت‌های تخصصی، مسیرهای حرفه‌ای متنوع‌تری نیز پیش روی او قرار می‌گیرد. برای مثال، فردی که در مقطع کارشناسی ارشد تخصص بیشتری کسب کرده است، می‌تواند وارد حوزه‌هایی مانند اسیدکاری چاه‌های نفتی و تحریک چاه شود. همچنین فردی که تا مقطع دکتری ادامه تحصیل می‌دهد، می‌تواند وارد فعالیت‌های پژوهشی و واحدهای تحقیق و توسعه شرکت‌ها شود.اما مسیرهای بین‌رشته‌ای نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. یک مهندس نفت می‌تواند در کنار دانش تخصصی خود، حوزه‌هایی مانند کارآفرینی، هوش مصنوعی، اقتصاد، حقوق، مدیریت و صنایع را نیز بیاموزد.برای مثال، یک مهندس نفت که دانش اقتصادی نیز دارد، می‌تواند برای شرکت‌های نفتی برنامه‌ریزی اقتصادی انجام دهد و در برخی موقعیت‌ها ارزش بیشتری نسبت به فردی داشته باشد که صرفاً اقتصاد خوانده است؛ زیرا علاوه بر دانش اقتصادی، ماهیت فنی صنعت را نیز درک می‌کند. همین موضوع در حوزه‌هایی مانند بیمه و مدیریت ریسک نیز صدق می‌کند.بنابراین، توصیه مهم این است که دانشجویان، به‌ویژه دانشجویان دانشگاه شریف، خود را به انجام کارهای روتین محدود نکنند و از ظرفیت‌های بین‌رشته‌ای دانشگاه استفاده کنند. می‌توان این حوزه‌ها را به‌عنوان یک رشته یا مهارت مکمل در کنار مهندسی نفت دنبال کرد؛ چه از طریق ماینورکردن و یا چه از طریق انتخاب موضوعات بین رشته ای برای پروژه و پایان‌نامه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری.موضوعاتی مانند مدیریت مالی، پشتیبانی و کارآفرینی در صنعت نفت و مدیریت ریسک می‌توانند نمونه‌هایی از همین مسیرهای جدید باشند.سؤال چهارمآیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است؟ کدام مهارت‌های فنی و نرم برای ورود به بازار کار و موفقیت حرفه‌ای یک مهندس نفت ضروری هستند؟مهارت، از خود مدرک مهم‌تر است. البته مهارت صرفاً به معنای تسلط بر یک نرم‌افزار تخصصی نیست. آشنایی با نرم‌افزارها اهمیت زیادی دارد، اما مهارت‌های انسانی و ارتباطی نیز نقشی تعیین‌کننده در موفقیت حرفه‌ای دارند.دانشجوی دانشگاهی مانند شریف، در محیطی قرار دارد که هزاران دانشجوی با سطح علمی و فرهنگی بالا در کنار او حضور دارند. توانایی برقراری ارتباط مؤثر با این افراد، ایجاد شبکه ارتباطی و شکل دادن به روابط حرفه‌ای، خود یک مهارت مهم است.دانشگاه فقط محل کسب دانش نیست؛ می‌تواند محل پیدا کردن دوستان، همکاران و حتی شرکای تجاری آینده نیز باشد.دانشجویان همچنین می‌توانند از دروس دانشکده‌های دیگر استفاده کنند و با استادانی از حوزه‌های مختلف ارتباط بگیرند. حتی ارتباط با استادان و متخصصان خارج از حوزه مهندسی نفت می‌تواند افق فعالیت‌های حرفه‌ای آنان را گسترده‌تر کند.سؤال پنجمدانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود؟از سال دوم دانشگاه، معمولاً دروس عمومی و چالشی اولیه تا حد زیادی پشت سر گذاشته می‌شوند و دروس تخصصی آغاز می‌شوند. از همین مرحله می‌توان ارتباط با صنعت نفت را آغاز کرد.برای این کار الزاماً به امکانات پیچیده‌ای نیاز نیست؛ گاهی تنها چیزی که لازم است، کمی جسارت، کنجکاوی و بلندپروازی است.دانشجو می‌تواند در کلاس‌های تخصصی از استاد بخواهد مسائل صنعتی را نیز مطرح کند و تلاش کند دروس دانشگاهی را با مسائل واقعی صنعت پیوند دهد. برای مثال، در یکی از پروژه‌های درس موازنه انرژی، دانشجویان موظف بودند میزان آب سدها را برای شهرهای مختلف بررسی کنند و برای انجام این کار ناچار شدند با سازمان‌ها و ادارات مرتبط، از جمله اداره آب، ارتباط برقرار کنند. جمع دیگری از همین دانشجو های جدیدالورود به موضوع بهینه سازی مصرف گاز از طریق جایگزینی بخاری های کم بازده با سیستم های پربازده پرداخته شد و با جمع‌آوری اطلاعات از ادارات شهر های مختلف به پیشنهادات خوبی در این زمینه دست یافتند که میتواند حتی در سطح ملی استفاده شود.حتی اگر استادان به‌صورت مستقیم چنین پروژه‌هایی را تعریف نکنند، دانشجو می‌تواند خودش سؤال کند و درخواست کند مسائل واقعی صنعت نیز در کلاس مطرح شوند.در نهایت، این تجربه‌ها می‌توانند در قالب کارآموزی، پروژه کارشناسی و فعالیت‌های پژوهشی تکمیل شوند. دانشجو می‌تواند موضوعی را انتخاب کند که به آن علاقه دارد و سپس با هم‌گروهی مناسب یا حتی یک شرکت مرتبط با همان حوزه همکاری کند.بنابراین، لازم نیست دانشجو منتظر بماند تا وارد صنعت شود و سپس با مسائل واقعی آن آشنا شود. می‌توان از همان سال‌های ابتدایی، مسائل و چالش‌های صنعت را شناسایی کرد و روی آن‌ها کار کرد.در این مسیر، کارآموزی، پروژه‌های دانشگاهی، شبکه دوستان و هم‌گروهی‌ها می‌توانند تأثیر بسیار زیادی بر آینده شغلی داشته باشند.سؤال ششمآیا بین مسیرهای شغلی فارغ‌التحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد؟برای یک دانشجوی شریف، توصیه نمی‌شود که هدف نهایی خود را صرفاً تبدیل شدن به یک کارمند دولتی قرار دهد. البته ورود به یک شرکت نفتی دولتی، کسب تجربه و آشنایی با صنعت می‌تواند در ابتدای مسیر مفید باشد؛ اما این تجربه می‌تواند سکوی پرتابی برای ورود به بخش خصوصی، مدیریت یا حتی راه‌اندازی یک کسب‌وکار فناورانه باشد.در شرکت‌های دولتی، به دلیل ساختار سازمانی، ممکن است فرصت رشد و انجام کارهای بزرگ و نوآورانه محدودتر باشد. در مقابل، شرکت‌های خصوصی معمولاً فضای بیشتری برای ایده‌پردازی، پذیرش مسئولیت و پیشرفت سریع‌تر فراهم می‌کنند.یک فرد توانمند می‌تواند در یک شرکت خصوصی با ارائه ایده‌های جدید، مسئولیت یک واحد را بر عهده بگیرد و در ادامه به سمت‌های مدیریتی ارتقا پیدا کند. با این حال، هدف بلندمدت می‌تواند فراتر از این باشد: ایجاد یک شرکت مستقل و ارائه خدمتی جدید به صنعت.برای مثال، شرکت‌های E&P  در کشور در کنار ساختار سنتی صنعت نفت شکل گرفته‌اند و در حال فعالیت در میادین نفتی هستند. فعالیت در این شرکت‌ها به ترکیبی از دانش فنی، حقوقی، اقتصادی و مدیریت ریسک نیاز دارد. فردی که علاوه بر مهندسی نفت، در حوزه‌های حقوق، اقتصاد و ریسک نیز مهارت داشته باشد، می‌تواند در چنین محیط‌هایی مزیت قابل‌توجهی ایجاد کند.سؤال هفتمآیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی ضروری است؟اگر دانشجویان بتوانند بین مقاطع تحصیلی یعنی بین کارشناسی و کارشناسی ارشد یا به ویژه کارشناسی ارشد و دکتری، تجربه کاری کسب کنند، این تجربه بسیار ارزشمند خواهد بود.در عین حال، بهتر است هر مقطع تحصیلی در زمان منطقی خود به پایان برسد و دانشجو از طولانی کردن غیرضروری دوره تحصیل پرهیز کند. برای مثال، اگر یک دوره کارشناسی ارشد به دو سال زمان نیاز دارد، منطقی نیست که دانشجو سه سال از مسیر حرفه‌ای خود را صرف آن کند.در واقع، ادامه تحصیل زمانی بیشترین ارزش را دارد که در کنار آن، تجربه عملی و حرفه‌ای نیز شکل بگیرد.سؤال هشتمبازار کار این رشته در پنج تا ده سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟به نظر می‌رسد کشور همچنان چاره‌ای جز تولید نفت و استفاده از منابع نفت و گاز خود ندارد. در حال حاضر، روزانه حدود 100 تا 130 میلیون لیتر بنزین و تقریباً همین میزان گازوئیل مورد نیاز است و در کنار آن، حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون مترمکعب گاز تولید و مصرف می‌شود.کشوری با جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر که بخش بزرگی از آن جمعیت فعال است، همچنان به انرژی برای زندگی، تولید و حرکت چرخ‌های اقتصادی خود نیاز دارد. بنابراین، تولید نفت و گاز همچنان اهمیت خود را حفظ خواهد کرد.حتی در شرایط فشار و تحریم نیز می‌توان با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی، دانش موجود و تجربه متخصصان کشور، مسیر تولید و توسعه را ادامه داد. ایران بیش از یک قرن تجربه در صنعت نفت دارد و این تجربه سرمایه‌ای ارزشمند است.گاهی نوعی خودکم‌بینی در میان دانشجویان شکل می‌گیرد و تصور می‌شود ایران در بسیاری از فناوری‌ها فاقد توانمندی است؛ در حالی که در برخی حوزه‌ها، کشور تجربه‌ای بسیار ارزشمند دارد. برای مثال، ایران در زمینه تزریق گاز به مخازن نفتی از کشورهای پیشرو محسوب می‌شود و چندین دهه تجربه در این زمینه دارد. این موضوع بخصوص با در نظر گرفتن موضوعات جدید ذخیره سازی کربن انرژی در زیر زمین جذابیت بیشتری دارد.از سوی دیگر، کشورهای پیرامون ایران، به‌ویژه در غرب و جنوب‌غربی و منطقه خلیج فارس، از تولیدکنندگان نفت و گاز هستند. اگر ارتباطات اقتصادی و حرفه‌ای میان کشورها توسعه پیدا کند، نیروی متخصص ایرانی می‌تواند مزیت قابل‌توجهی داشته باشد؛ زیرا هم به منطقه نزدیک است، هم تجربه ارزشمند نفت و گاز دارد و هم هزینه نیروی انسانی آن در مقایسه با بسیاری از بازارهای بین‌المللی رقابتی است.در کنار این ظرفیت‌ها، بسیاری از متخصصان و فارغ‌التحصیلان ایرانی در صنعت نفت و گاز در نقاط مختلف جهان فعالیت می‌کنند. این پراکندگی خود نشان می‌دهد که مهارت‌های مهندسی نفت قابلیت انتقال به بازارهای مختلف را دارند.سؤال نهمبرای دانشجویی که علاقه‌مند به فعالیت در شرکت‌های بین‌المللی نفت و گاز است، چه مسیری پیشنهاد می‌کنید؟برای ورود به شرکت‌های بین‌المللی، مهارت‌های بین‌رشته‌ای اهمیت بسیار زیادی دارند. زبان، توانایی برقراری ارتباط، مهارت ارائه و پرزنت کردن، تسلط بر نرم‌افزارهای تخصصی و مهارت‌های آزمایشگاهی از جمله توانمندی‌هایی هستند که می‌توانند یک دانشجو را برای حضور در محیط‌های بین‌المللی آماده کنند.همچنین تجربه کاری در داخل کشور می‌تواند یک مزیت باشد. ایران کشوری با سابقه طولانی در صنعت نفت و گاز است و تجربه‌ای که فرد در این محیط به دست می‌آورد، در بسیاری از موارد قابلیت انتقال به محیط‌های بین‌المللی را دارد.بنابراین، دانشجو نباید تصور کند که برای ورود به یک شرکت بین‌المللی، تجربه داخل کشور بی‌ارزش است؛ برعکس، تجربه واقعی صنعت می‌تواند یکی از نقاط قوت رزومه او باشد.سؤال دهمآیا فارغ‌التحصیل این رشته می‌تواند به جای استخدام شدن، کسب‌وکار یا فعالیت حرفه‌ای مستقل خود را ایجاد کند؟بله. مهندسی نفت تنها به استخدام در شرکت‌های نفتی محدود نمی‌شود و ظرفیت‌های متنوعی برای فعالیت مستقل و کارآفرینی دارد.یک فارغ‌التحصیل می‌تواند بر اساس تخصص خود در حوزه‌هایی مانند آموزش، خدمات نرم‌افزاری، فناوری‌های نوین، خدمات آزمایشگاهی و انتقال فناوری کسب‌وکار ایجاد کند.همچنین می‌توان از ظرفیت ارتباط با کشورهای دیگر برای انتقال فناوری‌های مورد نیاز صنعت به داخل کشور استفاده کرد. اگرچه محدودیت‌ها و تحریم‌هایی وجود دارد، اما امکان همکاری با کشورهایی که در حوزه نفت و گاز از توانمندی بالایی برخوردارند نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.در نهایت، مهم این است که دانشجو از همان دوران دانشگاه تنها به گرفتن مدرک فکر نکند؛ بلکه تلاش کند دانش، مهارت، تجربه، ارتباطات و ایده‌های خود را هم‌زمان توسعه دهد.سخن پایانیدر پایان باید بر یک نکته مهم تأکید کرد: دانشجویان، در کنار پیش بردن مسیر دانشگاهی خود، باید از حداکثر توانایی‌ها و امکاناتی که در اختیارشان قرار گرفته استفاده کنند. دانشگاه تنها محل درس خواندن نیست؛ فرصتی برای ساختن آینده است.حتی ارتباطاتی که در دوران دانشجویی شکل می‌گیرند اهمیت زیادی دارند. دوستی که امروز در کنار شما در یک کلاس یا پروژه حضور دارد، ممکن است فردا به شریک حرفه‌ای، همکار یا بنیان‌گذار یک کسب‌وکار تبدیل شود. بنابراین، انتخاب دوستان و ساختن شبکه‌ای از افراد توانمند، بخشی از سرمایه‌گذاری برای آینده است.و در کنار همه این‌ها، چیزی که بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم، انرژی مثبت و روحیه ساختن است.درست است که امروز شرایط دشواری را تجربه می‌کنیم و مشکلات متعددی پیش روی کشور وجود دارد؛ اما تاریخ بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، از آلمان و چین گرفته تا کره، نشان می‌دهد که ملت‌ها می‌توانند از دل جنگ‌ها، بحران‌ها و دشواری‌های بزرگ عبور کنند و دوباره مسیر توسعه را در پیش بگیرند.ما نیز کشوری بزرگ و قدرتمند با منابع طبیعی، نیروی انسانی متخصص و تجربه‌ای طولانی در صنعت نفت و گاز هستیم. بنابراین، باید خود را برای روزهای بهتر و برای مدیریت شرایط پس از بحران آماده کنیم.آینده را کسانی خواهند ساخت که در روزهای دشوار، به جای تسلیم شدن در برابر شرایط، دانش خود را افزایش دهند، مهارت بیاموزند، ارتباط بسازند، ایده‌پردازی کنند و برای ساختن فردای بهتر آماده باشند.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 13:48:16 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/مصاحبه-با-مهندس-امیر-حسین-حیدری-doxtgiuinbliموضوع: بررسی مسیر کارآفرینی و پیوند مهندسی نفت با فناوری و هوش مصنوعی تهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی"درباره ایشانمهندس امیرحسین حیدری، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت از دانشگاه صنعتی شریف، دارای بیش از ۶ سال تجربه در برنامه‌نویسی و ۳ سال فعالیت تخصصی در حوزه هوش مصنوعی در صنایع مختلف، است.یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای او، طراحی و توسعه پروژه‌ای بزرگ در صنعت نفت و گاز در زمینه بهینه‌سازی حفاری چاه‌های نفت و گاز با استفاده از هوش مصنوعی است که به افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها و بهبود عملکرد عملیاتی کمک شایانی کرده‌ است.(Drill AI)مهندس حیدری با ترکیب مهارت‌های خود ازجمله مهندسی نفت، برنامه‌نویسی، علوم داده و هوش مصنوعی، الگویی از یک متخصص چندبعدی را نشان می‌دهد که می‌تواند آینده‌ای هوشمندتر برای صنایع ترسیم کند.سوال اولچه عواملی باعث شد در دوران دانشگاه رشته مهندسی نفت را انتخاب کنید؟در سال ۱۳۹۳، اطلاعات چندانی درباره رشته مهندسی نفت نداشتم. در آن مقطع، بیشتر علاقه‌مند بودم در شهر شیراز تحصیل کنم و از طرفی شنیده بودم افرادی که در شرکت‌های نفتی فعالیت می‌کنند، از درآمد مناسبی برخوردارند. همین موضوعات در نهایت باعث شد رشته مهندسی نفت را برای ادامه تحصیل انتخاب کنم. سوال دومدر دوران تحصیل چه زمانی متوجه شدید که به حوزه فناوری، داده و هوش مصنوعی علاقه‌مند هستید؟تقریباً از همان سال ۱۳۹۳ که وارد دانشگاه شدم، به حوزه فناوری علاقه پیدا کردم. در ابتدا به فکر طراحی و توسعه وب‌سایت افتادم و برای این منظور با WordPress و فناوری .NET کار می‌کردم و زبان برنامه‌نویسی C# را نیز یاد گرفتم تا بتوانم وب‌سایت طراحی کنم و از این طریق درآمدی داشته باشم.به‌تدریج این مسیر را ادامه دادم، دوره‌های مختلفی گذراندم و دانش خود را در حوزه فناوری و برنامه‌نویسی گسترش دادم. در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ با مفاهیم هوش مصنوعی و علم داده بیشتر آشنا شدم. در ادامه، موضوع پروژه دانشگاهی دوره کارشناسی ارشد خود در دانشگاه صنعتی شریف را نیز در حوزه هوش مصنوعی تعریف کردم و بر موضوع Automated Well Selection یا انتخاب چاه‌های مرجع (Offset Well Selection) متمرکز شدم.سوال سومآیا از ابتدا قصد داشتید کارآفرین شوید یا این مسیر در طول فعالیت حرفه‌ای شما شکل گرفت؟خیر، از ابتدا چنین هدفی نداشتم و مسیر کارآفرینی به‌مرور شکل گرفت. زمانی که وارد دانشگاه صنعتی شریف شدم، تصمیم داشتم از ایران خارج شوم، اما در ادامه متوجه شدم که علاقه‌ای به مهاجرت ندارم. بنابراین تصمیم گرفتم وارد بازار کار شوم.با این حال، به‌مرور متوجه شدم زندگی کارمندی آن میزان از آزادی و استقلالی را که برای خودم مطلوب می‌دانستم، فراهم نمی‌کند. به همین دلیل تصمیم گرفتم کسب‌وکاری را راه‌اندازی کنم که متناسب با شرایط و ارزش‌های شخصی خودم باشد.از طرف دیگر، با توجه به اینکه هوش مصنوعی در آن دوره یکی از مهم‌ترین ترندهای فناوری در جهان بود و خودم نیز در حوزه مهندسی نفت تحصیل کرده بودم، تصمیم گرفتم این دو حوزه را با یکدیگر ترکیب کنم و فعالیت خود را در زمینه کاربرد هوش مصنوعی در صنعت نفت آغاز کنم.سوال چهارمچه مسئله‌ای در صنعت نفت و گاز باعث شد به استفاده از هوش مصنوعی و Data Science به‌عنوان یک راهکار جدی فکر کنید؟هزینه‌های بسیار بالای عملیات حفاری یکی از مهم‌ترین عواملی بود که توجه من را به این حوزه جلب کرد. به همین دلیل به دنبال راهکاری برای کاهش هزینه‌های حفاری رفتم.در واقع، در هر صنعتی که هزینه‌های عملیاتی بالا باشد، بهینه‌سازی یا Optimization می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری داشته باشد. صنعت نفت نیز از این قاعده مستثنی نیست و همین مسئله زمینه‌ای شد تا به کاربرد هوش مصنوعی و علم داده برای بهینه‌سازی عملیات فکر کنم. سوال پنجمبه نظر شما مهم‌ترین فرصت‌های استفاده از هوش مصنوعی در صنعت نفت و گاز در حال حاضر کدام‌اند؟در حال حاضر، به نظر من موضوع Optimization، به‌ویژه در حوزه تولید و بخش بالادستی صنعت نفت، یکی از مهم‌ترین فرصت‌های استفاده از هوش مصنوعی است.با توجه به شرایط فعلی، امکان انجام حفاری‌های گسترده وجود ندارد و با محدودیت‌هایی مانند کمبود دکل‌های جدید مواجه هستیم. بنابراین باید بتوانیم از ظرفیت‌ها و زیرساخت‌هایی که در اختیار داریم، بهترین استفاده را ببریم و آن‌ها را تا حد امکان بهینه و هوشمند کنیم.سوال ششمیک مهندس نفت که بخواهد وارد حوزه هوش مصنوعی و علم داده شود، دقیقاً چه مهارت‌هایی باید یاد بگیرد؟به نظر من، یک مهندس نفت باید از پایه و اساس شروع کند. پیشنهاد من این است که ابتدا یک زبان برنامه‌نویسی، ترجیحاً Python، را یاد بگیرد؛ زیرا پایتون در عین قدرتمند بودن، زبان نسبتاً ساده‌ای است و در حوزه هوش مصنوعی و علم داده نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.پس از آن، باید مبانی ریاضی را به‌خوبی فرا بگیرد؛ از جمله جبر خطی (Linear Algebra)، آمار و احتمال (Probability and Statistics) و حسابان (Calculus).پس از یادگیری ریاضیات و برنامه‌نویسی، می‌توان به‌ترتیب وارد حوزه‌های Machine Learning، یادگیری ماشین کلاسیک (Classic Machine Learning)، یادگیری عمیق (Deep Learning)، پردازش زبان طبیعی (NLP)، معماری‌های Transformer، هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، مدل‌های زبانی بزرگ (LLMها) و در نهایت Agentها شد.به‌طور کلی، مسیر یادگیری امروز در حوزه هوش مصنوعی را می‌توان به این شکل ترسیم کرد. سوال هفتم آیا دانش مهندسی نفت برای ورود به حوزه فناوری یک مزیت محسوب می‌شود؟ اگر بله، این مزیت دقیقاً چیست؟بله، قطعاً یک مزیت محسوب می‌شود؛ به‌خصوص در حوزه کاربرد هوش مصنوعی در صنعت نفت.افرادی که در رشته مهندسی نفت تحصیل کرده‌اند، می‌توانند مباحث فناوری، برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی را به‌صورت خودآموز یاد بگیرند و در کنار دانش تخصصی خود، دانش فناوری را نیز به دست آورند. اما برای یک متخصص کامپیوتر، کسب دانش عمیق از حوزه‌ای مانند مهندسی نفت به این سادگی نیست.در حوزه Data Science، داشتن دانش تخصصی از صنعت یا همان Domain Knowledge اهمیت بسیار زیادی دارد. داده‌ای که در یک صنعت یا کاربرد خاص به‌عنوان Noise در نظر گرفته می‌شود، ممکن است در صنعت دیگری نشانه یک پدیده مهم باشد یا حتی داده‌ای کاملاً طبیعی و عادی تلقی شود. بنابراین، درک درست داده بدون شناخت حوزه‌ای که داده از آن به دست آمده، بسیار دشوار است.سوال هشتمایده اولیه کسب‌وکار شما چگونه شکل گرفت و چه مسئله‌ای را هدف قرار داد؟ایده اولیه کسب‌وکار ما از مسئله Productive Time در عملیات حفاری شکل گرفت که ارتباط مستقیمی با ROP یا Rate of Penetration، یعنی سرعت حفاری، دارد.اگر بخواهیم زمان و در نتیجه هزینه حفر یک چاه را کاهش دهیم، باید سه مؤلفه اصلی را در نظر بگیریم: Productive Time، Non-Productive Time و Invisible Lost Time.ما تمرکز خود را روی Productive Time گذاشتیم؛ بخشی که حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد کل فرآیند حفاری را شامل می‌شود و ارتباط مستقیمی با پارامتر ROP یا سرعت حفاری دارد. هدف ما این بود که با استفاده از داده و هوش مصنوعی، سرعت حفاری را افزایش دهیم و از این طریق زمان و هزینه عملیات را کاهش دهیم.سوال نهماولین قدم عملی برای تبدیل ایده به یک کسب‌وکار واقعی چه بود؟اولین قدم این است که به‌جای تمرکز صرف بر اینکه فناوری ما چقدر پیشرفته یا از نظر تئوری چقدر جذاب است، به مشتری، بازار و نیاز واقعی آن توجه کنیم.همچنین باید توجه داشت که Benchmarkهای خارجی لزوماً نمی‌توانند مبنای مناسبی برای تعیین پروژه و ایده در ایران باشند. صنایع مختلف از نظر بلوغ فناوری، زیرساخت، فرهنگ سازمانی و میزان پذیرش فناوری با یکدیگر تفاوت دارند.بنابراین، محصولی که امروز در دنیا بسیار مورد استقبال قرار گرفته است، الزاماً در ایران نیز همان میزان موفقیت را نخواهد داشت. در نهایت، Product-Market Fit یا تناسب محصول با بازار، یکی از مهم‌ترین مسائل در هر استارتاپی است.سوال دهم پیدا کردن اولین مشتری یا پروژه چگونه اتفاق افتاد و چه چیزی به جلب اعتماد مشتری کمک کرد؟در ابتدا، با انگیزه و انرژی زیادی به شرکت‌های مختلف مراجعه می‌کردم و محصول و ایده خود را برای آن‌ها ارائه می‌دادم. در آن زمان هنوز استراتژی مشخصی برای فروش نداشتم و حتی دقیقاً نمی‌دانستم Segment مناسب بازار ما چه کسانی هستند و باید با چه ادبیات و روشی با آن‌ها صحبت کنیم.این فرآیند به‌صورت Test and Try پیش رفت و در طول مسیر، به‌تدریج یاد گرفتیم چگونه بازار را بهتر بشناسیم.یکی از عواملی که به جلب اعتماد مشتری کمک کرد، مدل قرارداد ما بود. به شرکت‌ها پیشنهاد می‌دادیم که ابتدا یک Pilot در محل چاه اجرا کنیم. اگر واقعاً می‌توانستیم ROP یا سرعت حفاری را افزایش دهیم، هزینه خدمات را دریافت می‌کردیم و اگر نتیجه‌ای حاصل نمی‌شد، مشتری هیچ مبلغی پرداخت نمی‌کرد.در واقع، مدل همکاری ما بر اساس مفهوم No Cure, No Pay بود؛ یعنی اگر می‌توانستیم مسئله را حل کنیم، در خدمت مشتری بودیم و اگر نمی‌توانستیم، هزینه‌ای دریافت نمی‌کردیم.سوال یازدهمبزرگ‌ترین چالش در تبدیل یک ایده فنی به یک محصول یا خدمت قابل فروش چه بود؟بزرگ‌ترین چالش، صرفاً فنی نبود؛ بلکه بیشتر به درک بازار، نیاز واقعی مشتری و نحوه تبدیل یک ایده فنی به راهکاری که صنعت حاضر باشد برای آن هزینه پرداخت کند، مربوط می‌شد.در واقع، فاصله میان یک فناوری جذاب از نظر فنی و محصولی که واقعاً برای مشتری ارزش اقتصادی ایجاد کند، بسیار زیاد است. مهم این است که بتوانیم این فاصله را با شناخت دقیق نیاز مشتری و دریافت مداوم بازخورد از بازار کاهش دهیم.سوال دوازدهمدر ابتدای مسیر کارآفرینی چه اشتباه یا تصمیمی داشتید که بعدها تبدیل به یک تجربه مهم شد؟این اشتباه بیشتر از آنکه فنی باشد، به تشخیص نیاز بازار مربوط می‌شد. شاید آن چیزی که برای من و حتی در سطح جهانی ارزشمند بود، لزوماً همان ارزش را برای صنعت نفت ایران نداشت.یکی از اشتباهات مهم من این بود که در ابتدا هوش مصنوعی را به‌عنوان جایگزین نیروی انسانی و ابزاری برای Automation کامل و دائمی در نظر می‌گرفتم. اما در ادامه و با توجه به ماهیت صنعت نفت، متوجه شدم این نگاه چندان درست نیست.صنعت نفت صنعتی تجربه‌محور است و بسیاری از تصمیمات آن به دانش و تجربه افراد متخصص وابسته است. همچنین افراد باتجربه ممکن است در برابر جایگزین شدن توسط یک سیستم کاملاً خودکار مقاومت کنند. بنابراین، به‌مرور به این نتیجه رسیدم که هوش مصنوعی در این صنعت بیشتر باید به‌عنوان ابزاری برای تقویت توانایی متخصصان و بهبود تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار گیرد، نه صرفاً جایگزینی برای انسان.سوال سیزدهمبرای تشکیل یک تیم مناسب در یک کسب‌وکار فناورانه، چه ویژگی‌هایی را در افراد جست‌وجو می‌کنید؟به نظر من، در هر کسب‌وکاری Passion، علاقه و پای کار بودن اهمیت بسیار زیادی دارد.امروزه با پیشرفت فناوری، مدل‌های زبانی و ابزارهای مختلفی که در اختیار افراد قرار گرفته‌اند، صرفاً داشتن دانش فنی نمی‌تواند معیار کافی برای تشکیل یک تیم موفق باشد. اعضای تیم باید Mindset مشترکی داشته باشند و نگاه کارآفرینانه در آن‌ها وجود داشته باشد.در یک کسب‌وکار فناورانه، افراد باید آماده پذیرش مسئولیت، حل چالش‌های مختلف و سازگاری مداوم با تغییرات باشند. مسیر یک استارتاپ از ایده تا اجرا دائماً تغییر می‌کند و اعضای تیم باید بتوانند خودشان را با شرایط جدید و با یکدیگر تطبیق دهند.از طرف دیگر، فشارهای روانی و عدم قطعیت بخشی از ماهیت فعالیت‌های استارتاپی است و اعضای تیم باید آمادگی مواجهه با این شرایط را داشته باشند.مهم‌تر از همه، اعضای تیم باید Vision مشترکی داشته باشند. برای مثال، اگر هدف تیم این باشد که به بزرگ‌ترین شرکت فناوری در حوزه بالادستی صنعت نفت و حفاری تبدیل شوند، همه اعضا باید واقعاً همین هدف را دنبال کنند.اگر یکی از اعضا صرفاً به دنبال حقوق بالاتر باشد، فرد دیگری به دنبال تبدیل شدن به Seniorترین فرد در یک حوزه باشد و فرد دیگری Vision متفاوتی داشته باشد، این تفاوت در اهداف می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین مشکلات تیم تبدیل شود.سوال چهاردهماگر یک دانشجوی مهندسی نفت بخواهد مسیر مشابهی را طی کند، از دوران کارشناسی چه مهارت‌هایی را باید شروع به یادگیری کند؟به نظر من، دانشجو باید هم‌زمان با یادگیری فناوری‌های روز و دنبال کردن ترندهای هوش مصنوعی، دانش مدیریتی و مهارت‌های نرم خود را نیز توسعه دهد.برای این کار الزاماً نیازی نیست از همان ابتدا دوره‌های رسمی مدیریت را بگذراند. مهارت‌هایی مانند Communication، روابط عمومی و PR، Negotiation، صبوری و توانایی ارائه مؤثر اهمیت بسیار زیادی دارند.نحوه Presentation نیز بسیار مهم است؛ چه در ارائه توانمندی‌های شخصی، چه در معرفی یک محصول و چه در معرفی یک تیم. یکی از مشکلاتی که من در برخی از افراد نخبه‌ای که در تیم ما حضور داشتند مشاهده کردم، این بود که ممکن بود فرد از نظر رزومه و توانمندی بسیار قوی باشد، اما نتواند توانایی‌های خود را در هنگام ارائه به‌درستی نشان دهد.از نظر فنی نیز مسیر پیشنهادی من این است که فرد ابتدا یک زبان برنامه‌نویسی را انتخاب کند، مبانی ریاضی و علمی را به‌خوبی یاد بگیرد و سپس به‌ترتیب وارد حوزه‌های Machine Learning، Deep Learning، NLP، LLMها و Agentها شود.سوال پانزدهمبه نظر شما ترکیب مهندسی نفت، برنامه‌نویسی، Data Science و دانش کسب‌وکار چه مزیتی برای یک کارآفرین آینده صنعت انرژی ایجاد می‌کند؟در تمام صنایع، حرکت به سمت دانش میان‌رشته‌ای یک مزیت مهم محسوب می‌شود. هوش مصنوعی یک روند گذرا نیست و به‌سرعت در حال ورود به صنایع مختلف است؛ بنابراین فردی که می‌خواهد در این حوزه فعالیت کند، باید هم دانش تخصصی صنعت خود را داشته باشد و هم با فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و Data Science آشنا باشد.به نظر من، این موضوع حتی می‌تواند برعکس چیزی باشد که معمولاً تصور می‌شود. برای مثال، یک Data Scientist در صنعت معدن باید درک مناسبی از تئوری معدن و تجربه عملیاتی آن داشته باشد و سپس دانش هوش مصنوعی و فناوری را به آن اضافه کند.در مقابل، برای یک مهندس کامپیوتر که بخواهد وارد یک صنعت پیچیده و تجربه‌محور مانند نفت یا معدن شود، کسب Domain Knowledge بسیار دشوارتر خواهد بود.بنابراین، میان‌رشته‌ای بودن، توانایی انجام چند نوع فعالیت و ترکیب دانش صنعت با دانش فنی و فناوری، مزیت بسیار بزرگی برای یک کارآفرین آینده صنعت انرژی ایجاد می‌کند. سوال شانزدهمآیا برای کارآفرینی در صنعت نفت حتماً به سرمایه اولیه قابل توجه نیاز است، یا می‌توان با منابع محدود نیز شروع کرد؟واقعیت این است که پاسخ به این سؤال تا حد زیادی به حوزه فعالیت بستگی دارد. اما به نظر من، همیشه اگر یک تیم از افراد با Passion بالا و Vision مشترک شکل بگیرد، می‌توان کار را با منابع محدود آغاز کرد.برای مثال، اگر چهار یا پنج نفر در یک حوزه تخصصی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، زمان بگذارند، به اینترنت و سیستم‌های مناسب دسترسی داشته باشند و بتوانند از برخی ابزارها و سرویس‌های فناوری استفاده کنند، می‌توانند یک محصول اولیه خلق کنند و آن را به بازار معرفی کنند.لزومی ندارد از همان ابتدا سرمایه بسیار زیادی در اختیار داشته باشید. تا زمانی که محصول به مرحله‌ای برسد که قابلیت ارائه و آزمایش در بازار را داشته باشد، می‌توان با منابع محدود پیش رفت. پس از آن، بسته به شرایط، می‌توان از سرمایه‌گذار جذب سرمایه کرد یا با فروش محصول و دریافت درآمد، مسیر توسعه کسب‌وکار را ادامه داد.سوال هفدهممهم‌ترین تفاوت بین فعالیت به‌عنوان یک مهندس در یک شرکت بزرگ و راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی چیست؟به نظر من، این موضوع بیش از هر چیز به Mindset افراد بازمی‌گردد.من شخصاً توانایی‌های خودم را به‌گونه‌ای می‌بینم که ترجیح می‌دهم به‌جای اینکه صرفاً برای بزرگ‌تر شدن شرکت فرد دیگری تلاش کنم، برای توسعه شرکت خودم تلاش کنم. ترجیح می‌دهم Vision خودم را دنبال کنم و افرادی را نیز پیدا کنم که Vision مشترکی با من داشته باشند.از نظر مالی نیز تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد. وقتی فردی یک شغل کارمندی را انتخاب می‌کند، درآمد او تا حد زیادی به حقوق ثابت و ساختار رشد سازمانی وابسته است. اما در کارآفرینی، سقف رشد کسب‌وکار و درآمد به میزان موفقیت خود فرد و تیم او وابسته است.البته کارآفرینی به‌مراتب با ریسک، مسئولیت و عدم قطعیت بیشتری همراه است، اما در مقابل، آزادی عمل بیشتری برای فرد ایجاد می‌کند.سوال هجدهمفکر می‌کنید در پنج تا ده سال آینده چه نوع استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای فناورانه‌ای در صنعت نفت و انرژی بیشترین فرصت رشد را خواهند داشت؟به نظر من، کسب‌وکارهایی که بر فناوری‌های High-Tech تمرکز دارند، فرصت بسیار خوبی خواهند داشت؛ به‌خصوص در حوزه هوش مصنوعی و تمامی کاربردهای گسترده آن.در کنار AI، فناوری‌هایی مانند Block chain نیز می‌توانند در صنعت نفت کاربردهای مهمی داشته باشند؛ از امنیت داده گرفته تا مدیریت زنجیره تأمین.برای مثال، در مفهوم Digital Oil Field، امنیت داده اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند و فناوری‌هایی مانند Block chain می‌توانند در این حوزه مورد استفاده قرار گیرند.من ترکیب AI و Block chain را در پنج تا ده سال آینده، هم در جهان و هم در ایران، بسیار مهم می‌دانم. البته نکته مهم این است که استفاده از فناوری نباید صرفاً به تولید مقاله و فعالیت‌های آکادمیک محدود شود.هوش مصنوعی زمانی واقعاً ارزشمند است که به‌صورت عملیاتی به کار گرفته شود و بتواند یک مسئله واقعی را حل کند. در نهایت، در کسب‌وکار همه‌چیز به ارزش اقتصادی بازمی‌گردد؛ یعنی باید بتوانیم هزینه‌ها را کاهش دهیم یا درآمد را افزایش دهیم. اگر یک فناوری نتواند یکی از این دو هدف را محقق کند، ارزش تجاری آن محدود خواهد بود.سوال نوزدهمآیا هوش مصنوعی در آینده جایگزین بخشی از مشاغل مهندسی نفت خواهد شد یا بیشتر به‌عنوان ابزاری برای افزایش بهره‌وری مهندسان عمل خواهد کرد؟به نظر من، در صنایع پیچیده‌ای مانند نفت که با عدم قطعیت زیادی همراه هستند، هوش مصنوعی در کوتاه‌مدت نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین مهندسان شود.مهندسی نفت یک حوزه کاملاً Exact و قطعی نیست و بسیاری از تصمیمات آن بر اساس Correlation، تجربه و تحلیل مجموعه‌ای از داده‌ها و شرایط مختلف انجام می‌شود.هوش مصنوعی می‌تواند این تجربه‌ها و داده‌ها را بهتر در کنار یکدیگر قرار دهد، قدرت پردازش را افزایش دهد و به تصمیم‌گیری سریع‌تر، دقیق‌تر و بهینه‌تر کمک کند.در حال حاضر، به نظر نمی‌رسد صنعت نفت به سمت Fully Automated شدن حرکت کرده باشد؛ هرچند ممکن است در حدود ده سال آینده، در برخی بخش‌ها شاهد جایگزینی بخشی از نقش‌های مهندسی باشیم. با این حال، حتی در آن شرایط نیز نقش‌های Critical و تصمیم‌گیری‌های حساس همچنان اهمیت بسیار زیادی خواهند داشت.سوال بیستماگر امروز دوباره دانشجوی مهندسی نفت بودید، چه مهارت‌هایی را از همان سال اول یاد می‌گرفتید؟اگر امروز دوباره دانشجوی مهندسی نفت بودم، همچنان از همان سال اول برنامه‌نویسی و حوزه IT را دنبال می‌کردم و در کنار آن، مباحث مدیریتی و حوزه‌های مختلف کسب‌وکار را نیز یاد می‌گرفتم.اما چیزی که نسبت به گذشته اهمیت بیشتری برایم پیدا کرده، ارتباط با بازار و دریافت Feedback واقعی از صنعت است.امروز تلاش می‌کردم فاصله میان دانشگاه و صنعت را برای خودم تا حد ممکن کاهش دهم. سعی می‌کردم از همان سال‌های ابتدایی دانشگاه با صنعت ارتباط برقرار کنم، نیازهای واقعی آن را بشناسم و حداقل در یکی دو Use Case مشخص، دانش دانشگاهی و نیاز صنعتی را به یکدیگر نزدیک کنم.این کار باعث می‌شود هنگام پیاده‌سازی یک فناوری جدید، مقاومت و گارد کمتری در صنعت وجود داشته باشد و پذیرش فناوری آگاهانه‌تر و آسان‌تر انجام شود.سوال بیست و یکماگر بخواهید برای یک دانشجوی مهندسی نفت که هدفش راه‌اندازی یک کسب‌وکار فناورانه در حوزه انرژی است یک نقشه راه ارائه کنید، این مسیر را از سال اول دانشگاه تا تأسیس شرکت چگونه طراحی می‌کنید؟من تمام این مسیرها را موازی با یکدیگر می‌بینم، نه به‌صورت کاملاً سلسله‌مراتبی.یک دانشجو باید از یک طرف وارد حوزه فناوری شود، مبانی و پایه‌های تئوری آن را یاد بگیرد و برای خودش مشخص کند که می‌خواهد به چه سطحی از دانش تکنولوژیک برسد. سپس باید یک Roadmap مشخص برای یادگیری مهارت‌های فنی خود طراحی کند.اما در کنار بخش فنی، دو ضلع دیگر کسب‌وکار نیز اهمیت بسیار زیادی دارند: بازار و بیزینس.از یک طرف، فرد باید بازار، کاربر و صنعت را به‌خوبی بشناسد و بتواند نیاز واقعی آن‌ها را شناسایی کند. از طرف دیگر، باید با مفاهیم کسب‌وکار، روش‌های تأمین مالی، ثبت شرکت، مسائل اداری، قوانین و الزامات حقوقی آشنا باشد.اگر فرد فقط بخش فنی را پیش ببرد و زمانی که به مرحله ثبت شرکت یا ورود به بازار برسد تازه به فکر قوانین و مسائل اداری بیفتد، احتمالاً با مشکلاتی مواجه می‌شود که زمان زیادی از او خواهد گرفت.بنابراین، پیشنهاد من این است که از همان ابتدا، سه مسیر فنی، بازار و کسب‌وکار به‌صورت موازی دنبال شوند. شاید در ابتدا این روش سخت‌تر به نظر برسد، اما در نهایت باعث می‌شود فرد با دیدی جامع‌تر وارد مسیر کارآفرینی شود و فاصله میان ایده، محصول، بازار و تأسیس شرکت را بسیار سریع‌تر و آگاهانه‌تر طی کند.روزنامه شریفروزنامه شریفSat, 17 Oct 2026 13:04:24 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/چهار-ماه-سخت-کسب-وکارها-bcl1k8isfdloمحمدباقر تبریزیمدیرعامل کوئرا و رئیس انجمن نوآوران و فناوران شریفسه ماه پایانی سال برای اکثر کسب و کارها چه مجازی و سنتی بهترین بازه‌ی کسب درآمد و فروش است.کسب و کارهایی که هر در شرایط تورم شدید سال ۱۴۰۴ و بعد از گذراندن جنگ ۱۲ روزه و قطعی برق تابستان و تک نرخی شدن ارز و چالش‌ها دیگر، به هر سختی که بود خود را به ماهای پایانی سال رساندند تا با فروش بهتر در ماه‌های پایانی سال بخش از آسیب‌هایی که در در ماه‌های قبل دیدند را جبران کنند. اما از روزهای ابتدایی دی ماه و شروع اعتراضات به گرانی‌ها، زنگ خطر چالش دیگری را شنیدند. در شروع هفته‌ی سوم دی که اعتراضات کمی فروکش کرد کمی امیدوار به ادامه‌ی فروش پایان سال شدند. اما ۱۸ و ۱۹ دی ماه ۱۴۰۴ نتنها زخمی عمیق بر جان و دل همه‌ی ایرانیان وارد کرد، بلکه امید کسب و کارها به بهبود سریع شرایط را کمرنگ کرد. البته کسب و کارهایی که قدرت تحلیل بالاتری داشتند از همانجا، جنگ بعد از کشته‌سازی را هم پیشبینی کردند و خود را برای چالش‌های طولانی‌تر آماده کردند.اولین اتفاق مهم قطعی بی‌سابقه‌ی اینترنت و حتی فراتر از اینترنت (پیامک و تماس و غیره) در غروب ۱۸ دی ماه بود. بسیاری از کسب و کارها به خصوص بعد از جنگ ۱۲ روزه، آمادگی نسبی لازم برای داخلی شدن اینترنت را داشتند، اما آن قطعی بسیار فراتر از داخلی شدن بود و تقریبا هیچ کسب و کار مجازی نبود که امکان ارائه‌ی خدمت در چند روز اول قطعی اینترنت دی ماه را داشته باشد. عدم امکان دریافت پیامک‌های otp برای ورود و احراز هویت، عدم دسترسی به بعضی از سرورهای داخلی، عدم امکان ارسال پیام در پیام‌رسان‌های داخلی و حتی عدم امکان تماس در چند روز اول قطعی اینترنت دی ماه، عملا هر گونه کسب و کاری را مختل کرده بود. با بهبود نسبی شرایط شبکه و اینترنت حدود دو هفته بعد از قطعی، هر چند آسیب قابل توجه مخصوصا به کسب و کارهای مجازی وارد شد، اما همچنان بسیاری از کسب و کارها، برنامه‌ریزی و آماده‌شدن برای کمپین‌های پایان سال را ادامه دادند.قطعی اینترنت و شبکه در دی ماه، ناامنی روزهای ۱۸ و ۱۹ دی و چالش‌های زیرساخت‌های فیزیکی صرفا به ابزارهای لازم برای کسب و کارها آسیب نزند، بلکه به آرامش و امنیت جامعه که مهم‌ترین زیرساخت لازم برای راه‌اندازی هر کسب و کاری است، آسیب جدی وارد کرد. با این حال با توجه به اینکه بازه‌ی اتفاقات بسیار طولانی نبود، بیشتر کسب و کارها توانستند از این چالش‌ها نجات پیدا کنند تا اینکه برسند به ماه پایانی سال.در اسفند هم جنگی که سالیان سال ما را از آن می‌ترساندند شروع شد و ضربه‌ای کاری‌تر از جنگ ۱۲ روزه و حوادث دی‌ماه به کسب و کارها وارد شد که در ادامه بعضی از این چالش‌ها اشاره می‌کنم.در رابطه با اینترنت زیاد گفته‌ایم و شنیده‌ایم و در بالا هم مقداری به چالش‌های قطعی آن و عواقب جدی آن برای کسب و کارهای مجازی اشاره کردم. در اینجا قصد دارم به مواردی که کمتر به آن توجه می‌شود اشاره کنم.افت شدید فروشدر شرایط جنگی به صورت خودکار در همه‌ی آدم‌ها حالت تلاش برای زنده ماندن فعال می‌شود. منظور از زنده ماندن صرفا عدم مرگ نیست. بلکه حذف هزینه‌های غیرضروری، کاهش و تعویق بسیاری از هزینه‌های ضروری تغییر اولویت‌های زندگی و اصطلاحا بسنده کردن به کف هرم مازلو همگی تلاش برای زنده ماندن محسوب می‌شوند. در این شرایط خدمات و کالاهای بسیاری از کسب و کارها بلااستفاده می‌شوند و به‌ تبع آن فروش این کسب و کارهای به شدت کاهش پیدا می‌کند.کاهش سرمایه‌گذاری خطرپذیراز سوی دیگر، فضای سرمایه‌گذاری خطرپذیر نیز در این ماه‌ها با احتیاط بیشتری همراه بوده است. سرمایه به خودی خود از محیطی که ثبات ندارد فراری است، چه برسد کشوری که درگیر جنگ باشد. بسیاری از استارتاپ‌ها که در حال مذاکره برای جذب سرمایه جدید بودند، با طولانی شدن فرایندها یا حتی توقف برخی مذاکرات مواجه شدند. کاهش سرعت سرمایه‌گذاری به این معناست که شرکت‌ها باید برای مدت طولانی‌تری با منابع مالی موجود خود فعالیت کنند و این موضوع فشار بیشتری بر مدیریت مالی و برنامه‌ریزی عملیاتی آنها وارد می‌کند.چالش‌های منابع انسانیچالش دیگر به حوزه منابع انسانی بازمی‌گردد. جذب و حفظ نیروی متخصص دغدغه‌‌ی همیشگی شرکت‌های حوزه‌ی فناوری بوده است. اما در ماه‌های گذشته این مسئله ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. برخی از نیروها برای حفظ امنیت خود از تهران خارج شدند. برخی دیگر که قصد داشتند تهران بمانند، به خاطر تعطیلی خوابگاه‌ها و دانشگاه‌ها مجبور به ترک تهران شدند. از چالش‌های روحی روانی ایام جنگ هم که هرچه بگوییم کم گفتیم. چالشی که باعث شد حتی نیروهای خارج از تهران نیز با کاهش بازده عملکردی بیش از ۶۰-۷۰ درصدی مواجه شوند.در برخی سازمان‌ها، فشارهای مالی و کاهش درآمد به تصمیم‌های دشوارتری نیز منجر شد. تعدیل نیرو یکی از واقعیت‌های تلخی بود که بخشی از شرکت‌ها ناچار به مواجهه با آن شدند. کاهش فروش و سخت‌تر شدن جذب سرمایه و ابهام جدی در آینده‌ی کسب و کار، کسب و کارها را به کنترل و کاهش جدی هزینه‌های خود سوق می‌دهد و در این میان هزینه نیروی انسانی که معمولاً سهم قابل توجهی از هزینه‌های یک کسب و کار را تشکیل می‌دهد، به یکی از محورهای اصلی تصمیم‌گیری تبدیل می‌شود. البته بسیاری از مدیران نیز تلاش کردند تا حد امکان از این گزینه اجتناب کنند و با کاهش هزینه‌های دیگر یا تغییر مدل کسب‌وکار و تعریف نقش‌های جدید، نیروی انسانی خود را حفظ کنند.اهمیت تاب‌آوری کسب و کارتجربه ماه‌های اخیر نشان داد که تاب‌آوری به یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کسب‌وکارهای موفق تبدیل شده است. شرکت‌هایی که توانسته‌اند ساختارهای منعطف‌تری ایجاد کنند، مدیریت مالی بهتری انجام دهند، تسلط بهتری روی ساختار هزینه‌کرد و اصلاح آن داشته باشند و تصمیم‌های سریع اما حساب‌شده بگیرند، معمولاً بهتر از دیگران از این دوره عبور کرده‌اند. در مقابل، کسب‌وکارهایی که بیش از حد به شرایط پایدار گذشته وابسته بودند، با دشواری‌های بیشتری مواجه شدند.کسب و کارهای کوچک و متوسط، زیرساخت‌های پنهان آینده‌ی اقتصادکسب و کارهایی که به بلوغ خوبی رسیده‌اند، عملا تجربه‌ی خوبی در چالش‌های گذشته‌ی کشور کسب کرده‌اند و به تاب‌آوری قابل قبولی برای گذراندن چالش‌های چهار ماه اخیر کشور رسیده‌اند. این کسب و کارهای بالغ نه‌تنها ساختار لایه‌ای و تجربه شده برای کاهش هزینه‌های خود دارند، بلکه به منابع ذخیره‌ای مناسبی برای تاب‌آوری مالی چندین ماهه دسترسی دارند. اما کسب و کارهای کوچک و متوسط و استارت‌آپ‌ها بیشترین آسیب را از چالش‌های چهار ماه اخیر دیدند. تا حدی که بسیاری از بنیان‌گذاران این کسب و کارها به تصمیم به عدم ادامه‌ی کسب و کار خود گرفته‌اند. کسب و کار کوچک و استارت‌آپ، به‌الذات با مسائل ایجاد فروش، سعی و خطا تا تعریف محصول نهایی، رسیدن به Product Market Fit، کمبود سرمایه اولیه و تیم رو به رو است. به این چالش‌های ذاتی کسب و کار جنگ و ناامنی اجتماعی اضافه شود، ادامه‌ی کار برای کمتر کسی شدنی است. کسب و کار متوسط هم که مراحل اولیه‌ی کسب و کاری خود را گذرانده است، با چالش افزایش فروش و کمبود منابع مالی برای هزینه‌های کسب و کار رو به رو است و معمولا ذخیره‌ی مالی جدی‌ای برای ادامه‌ی کار ندارد. این کسب و کارها نیز در این شرایط با کاهش فروش و عدم توانایی پرداخت هزینه‌ها به خصوص هزینه‌ی حقوق مواجه می‌شود و درصورتی که حمایت مناسبی از آنها صورت نگیرد، امکان تاب‌آوری چند ماهه را نخواهد داشت. بنابراین در این شرایط کشور حمایت نهادهایی همچون معاونت علمی، وزارت صمت، وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی از کسب و کارهای کوچک و متوسط اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. چرا که این کسب و کار‌ها زیرساخت‌های پنهان آینده‌ی اقتصاد کشور هستند و در صورت از بین رفتن آن‌ها، حل چالش‌های اقتصادی کشور بسیار سخت‌تر خواهد شد. خسارت از بین رفتن هر کدام از این کسب و کارها شاید هم اندازه‌ی خسارت تخریب یک پل‌ و یک زیرساخت کشور باشد؛ با این تفاوت که تخریب پل و زیرساخت فیزیکی به چشم می‌آید و شکست یک کسب و کار مجازی از دیده پنهان می‌ماند.در نهایت، می‌توان گفت که چهار ماه گذشته دوره‌ای پرچالش برای بسیاری از فعالان حوزه فناوری و استارتاپی بوده است؛ دوره‌ای که در آن مسائل زیرساختی، اقتصادی و اجتماعی به‌طور هم‌زمان بر فعالیت شرکت‌ها تأثیر گذاشت. با این حال، همان‌طور که تجربه بسیاری از اکوسیستم‌های نوآوری در جهان نشان داده است، چنین دوره‌هایی می‌تواند زمینه‌ساز تغییرات و یادگیری‌ها و رشد‌های مهمی نیز باشد. کسب‌وکارهایی که از این تجربه‌ها برای بازطراحی مدل‌های کسب و کاری و تقویت بنیان‌های سازمانی خود استفاده کنند، حتما در آینده با آمادگی و پایداری بیشتری به مسیر رشد بازخواهند گشت. از این موضوع هم نمی‌توان گذشت که هیچ اتفاق تماما منفی و مضری در جهان وجود ندارد. در همین شرایط، دیدن تلاش بیش از ۱۰۰ تیم برای شروع کسب و کار استارت‌آپی جدید در حوزه‌ی هوش مصنوعی فقط در یک رویدادی که در شرکت ما برگزار شد، امیدی بی‌حد و اندازه به همه‌ی همکاران‌مان برای ادامه‌ی راه داد. راهی که، خستگی‌ناپذیر متعهد به ادامه‌ی آن هستیم.روزنامه شریفروزنامه شریفFri, 01 May 2026 16:40:30 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/بیانیه-بسیج-اساتید-شریفدرباره-وقایع-دی-ماه-۱۴۰۴-ztadst0vibykبیانیه کانون بسیج اساتید دانشگاه صنعتی شریف پیرامون وقایع اخيربسم الله الرحمن الرحيموَيَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْرًا عَزِيزًاو خداوند بزودی پیروزی بزرگی نصیب تو خواهد کرد.آیه ۳ سوره فتحمردم عزیز ایرانعید نیمه شعبان ایام دهه فجر انقلاب اسلامی و یوم الله ۲۲ بهمن بر شما مبارکدر ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ملت شریف ایران به رهبری امام خمینی (ره) با انهدام رژیم منحوس و دست نشانده پهلوی آمریکای جهانخوار و ایا دیش را از ایران بیرون راند که منجر به استقلال ایران از قدرتهای جهانی شد.متاسفانه در ٤٧ سال گذشته دشمنان ابن مرز و بوم از هیچ کوششی برای نابودی نظام جمهوری اسلامی و نهایتا تجزيه ایران فروگذار نکردند. به عنوان مثال، میتوان به جنگهای ۸ ساله و ۱۲ روزه و اعمال انواع تحریم ها و اقدامات تروریستی اشاره نمود. خوشبختانه با هر یک از شرارتهای دشمن مردم ما آگاه تر و راست قامت تر شدند و تحت رهبری ولی امر خود با تحمل انواع رنج ها و سختی ها همانند دیواری بسیار بلند و مستحکم و با امید به فرج آخرین منجی بشریت حضرت ولی عصر (عج)، صبوری کردند.در جنگ تروریستی دی ماه ١٤٠٤ ، رژیم غاصب و کودک کش صهیونی به نیابت از ایالات متحده آمریکا با هدف اجرای یک کودتای ترکیبی کشته سازی گسترده ضربه به ارکان اداره کشور، ایجاد خلا قدرت و نهایتاً تجزیه و سوریه سازی ایران در اعتراضات مسالمت آمیز و به حق برخی از مردم ناشی از مشکلات اقتصادی، مداخله نمود. دشمن با وارد کردن عوامل تروریستی و نیز عوامل سازمان منافقین که در دهه ۱۳۶۰ بیش از ۱۷۰۰۰ شهروند بیگناه را شهید کردند به داخل کشور، فعال کردن نفوذی های موجود در داخل سوء استفاده از شکاف های موجود و نهایتاً اجرای عملیات شناختی روی تعداد قابل توجهی از جوانان و نوجوانان کشور از طریق فضای مجازی اکثر شهرهای کشورمان را به آشوب و اغتشاش کشانید بخصوص در شامگاه های ۱۸ و ۱۹ دی) در پی این اقدام، سازماندهی داعش گونه از سوی دشمن و سیاست مدارای اولیه از سوی نیروهای نظامی و انتظامی تعداد زیادی مسجد بقاع متبرکه آثار باستانی بانک بیمارستان ساختمان اداری پاسگاه پلیس پایگاه بسیج اتوبوس شهری، آمبولانس اموال شخصی مردم و اموال عمومی به آتش کشیده شده تخریب شد. همچنین تعداد زیادی از نیروهای حافظ امنیت و معترضان بیگناه به شهادت رسیده و یا زخمی شدند. از طرفی رفتار مذبوحانه برخی کشورهای اروپایی آخرین شرارت در مقابله با امنیت مردم ایران بود.كانون بسیج اساتید دانشگاه صنعتی شریف، ضمن ابراز انزجار از رژیم غاصب صهیونی، استکبار جهانی به سرکردگی آمریکا و شبکه نفاق و اعلام اندوه فراوان استادان، دانشجویان و کارمندان این دانشگاه از خسارات جانی و مالی وارد شده به کشور، این غم بزرگ را به خانواده های محترم داغدار تسلیت عرض نموده از خداوند متعال برای همه عزیزان از دست رفته آمرزش و برای خانواده ها دوستان و آشنایان داغدار شان صبر جمیل از خداوند متعال مسئلت می نماید.بر سر آنم که گر ز دست برآیددست به کاری زنم که غصه سرایدما بر خود می بالیم که فرزندان این ملت آزاده و غیور هستیم.خوشبختانه در روز ۲۲ دی ماه ١٤٠٤ ملت شریف ایران با راهپیمایی های میلیونی خود بار دیگر دست رد بر سینه آمریکا، رژیم غاصب صهیونی و پسماند پهلوی زد و با این کار بزرگ امنیت کشور ذیل نظام جمهوری اسلامی بار دیگر بیمه شد. مردم ایران با بصیرت عميق خود، دگربار نشان دادند که اهل ایستادگی در برابر ناپاکان عالم هستند. آنها با حضور پررنگ و پر صلابت خود در میدان طومار جنگ تروریستی تحمیلی را در هم پیچیدند.دشمنان ما باید بدانند که ایران کشوری وسیع با امکاناتی عظیم است. کشوری که مردمی فهیم دانشمندانی نستوه دانشجویانی سرشار از هوش و انگیزه ملی و اسلامی و حاکمیتی متکی بر توده های مردم دارد. تردیدی نیست که این مردم خودشان با حضور به موقع و آگاهانه در میدان مبارزه و اصلاح تدریجی امور زمینه حل مسائل و مشکلات کشور را مهیا خواهند نمود و هرگز نیازی به دلسوزی بیگانگان و گروهکهای خارج نشین ندارند.كانون بسیج اساتید دانشگاه صنعتی شریف ضمن محکومیت اقدامات ذلیلانه و نوکرمآبانه فوق از مسئولین کشور انتظار برخورد به موقع و متناسب با هر یک از شرارتهای دشمنان این مرز و بوم را دارد.با امید به پیشرفت ها و موفقیت های روزافزون برای ایران اسلامی با آرزوی فرج حضرت ولی عصر (عج)پیروزی نهایی حق عليه باطل.كانون بسیج اساتید دانشگاه صنعتی شریفروزنامه شریفروزنامه شریفThu, 12 Feb 2026 23:37:22 +0330https://virgool.ir/@sharifdaily/imprint-of-americas-destructive-doctrine-f5nfkp9eiqqbStatement by Faculty Members of Sharif University of Technology on the Global Threats of the U.S. Unchecked Power and Our Collective Responsibilities We, faculty members of Sharif University of Technology, believe the current trajectory of the United States’ foreign policy has crossed beyond the bounds of international law. These policies are not merely a challenge to the security of Iran as an independent state; they represent a profound threat to international peace and the global order.Sharif University entranceThe United States has opened new horizons for state-sponsored violence through the assassination of scientists, the abduction of officials, and the legitimization of aggression against civilian populations. This school of thought, in its own omnipotence, has led the American leadership to dismantle international institutions and norms, resulting in the death of countless innocent people worldwide. From the ruins of Gaza and Yemen to the besieged sovereignty of Venezuela and Libya, the imprint of this destructive doctrine is undeniable.This represents a deliberate degradation of the international system from a state of civil society to a Hobbesian state of nature, where raw power and escalating violence replace law and dialogue. The policies being deployed against Iran’s nation— overt military intimidation, covert operations, and economic strangulation designed to incite internal fragmentation —demand global attention and resistance now, before another region or nation would be ruined by the consequences of theU.S. imperial aggression.We recognize a universal human responsibility. We must all—irrespective of our differing political beliefs—work to inform the global publics about the catastrophic consequences of these malicious policies. We must unequivocally condemn this pattern of intervention and violence.As scholars and citizens of one of the world’s oldest civilizations, we call for the mobilization of all national, regional, and international capacities to resist complicity with these inhumane policies. We must unite to prevent the world from descending further into a state where might makes right and where powerful actors are free to act without law or limits.Our stance is one of the principles in defense of human dignity and a just world order. We stand in solidarity with all peoples who are threatened by the lashes of unrestrained power and violence, conscious that in our own homeland, Iran, the time for vigilance and collective action is now.Signed,A group of concerned faculty membersSharif University of TechnologyTehran, Iranردّپای جنایات آمریکابیانیه اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف در مورد تهدیدات جهانی افسارگسیختگی ایالات متحده و مسئولیت‌های جمعی ماما، اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف، بر این باوریم که مسیر کنونی سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا از حدود و چارچوب‌های حقوق بین‌الملل فراتر رفته است. این سیاست‌ها صرفاً چالشی برای امنیت ایران به‌عنوان یک دولت مستقل نیستند، بلکه تهدیدی عمیق علیه صلح بین‌المللی ونظم جهانی به شمار می‌آیند.سردر دانشگاه شریفایالات متحده با ترور دانشمندان، ربایش مقامات، ومشروعیت‌بخشی به تجاوز علیه جمعیت‌های غیرنظامی، افق‌های تازه‌ای را برای خشونتِ دولتی گشوده است. این مکتب فکری، با اتکای به توهمِ قدرت مطلق خود، رهبری آمریکا را به سوی فروپاشی نهادها و هنجارهای بین‌المللی سوق داده و درنتیجه، به مرگ شمار بی‌شماری از انسان‌های بی‌گناه در سراسر جهان انجامیده است. از ویرانه‌های غزه ویمن تا حاکمیتِ در محاصره ونزوئلا ولیبی، ردّپای این دکترین ویرانگر انکارناپذیر است.این روند، به‌معنای تنزل عامدانه نظام بین‌الملل از وضعیت یک جامعه مدنی به «وضعیت طبیعی» هابزی است؛ جایی که قدرت عریان وخشونتِ فزاینده جایگزین قانون و گفتگو می‌شود. سیاست‌هایی که علیه ملت ایران به کار گرفته می‌شوند، از ارعاب آشکار نظامی و عملیات پنهان گرفته تا خفه‌سازی اقتصادی با هدف برانگیختن فروپاشی داخلی، نیازمند توجه و مقاومت جهانی در همین اکنون هستند؛ پیش از آنکه منطقه یا ملت دیگری قربانی پیامدهای تجاوز امپریالیستی ایالات متحده شود.ما به مسئولیتی جهانی وانسانی اذعان داریم. همگی ما، فارغ از تفاوت‌های باورهای سیاسی‌مان، باید برای آگاه‌سازی افکار عمومی جهان از پیامدهای فاجعه‌بار این سیاست‌های مخرب بکوشیم. باید این الگوی مداخله و خشونت را به‌صراحت و بدون ابهام محکوم کنیم.ما به‌عنوان دانشگاهیان و شهروندان یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان، خواستار بسیج همه ظرفیت‌های ملی، منطقه‌ای وبین‌المللی برای جلوگیری از همدستی با این سیاست‌های غیرانسانی هستیم. باید متحد شویم تا مانع سقوط هرچه بیشتر جهان به وضعیتی شویم که در آن «زور، حق می‌آفریند» و بازیگران قدرتمند آزادانه و بی‌قانون و بی‌حد ومرز عمل می‌کنند.موضع ما موضع اصولی در دفاع از کرامت انسانی و نظم عادلانه جهانی است. ما با همه ملت‌هایی که زیر ضربات قدرت وخشونتِ مهارنشده قرار دارند اعلام همبستگی می‌کنیم و آگاهیم که در میهن خود، ایران، زمان هوشیاری و کنش جمعی اکنون فرا رسیده است.جمعی از اعضای دغدغه‌مند هیئت ‌علمی دانشگاه صنعتی شریفتهران، ایرانامضاکنندگان:Farhad ArdalanMehdi GolshaniSaeed SohrabpourMohammad Ali KouchakzadehRahim FaezRasool JaliliMasoud DarbandiSaeed BehzadipourMohammad EtemadiMajid AbbaspourSeyyed Abbas MousaviAria AlastyHassan SalariehAlireza BahrampourMehdi EhsanAzam Iraji zadSeyed Mohammad MahdaviHadi NobahariHamid BehrooziAmir Hossein JahangirJafar HabibiBehzad AhiShahab AyatollahiAli Fotowat AhmadyMohammad Reza ArastiMohammad Saeed SeifHossein AsadiJavad AkbariKarim MazaheriAlireza EjlaliReza YousefiMohammad MirzaeiAbbas MozaffarReza NaghdabadiMohammad HaeriMohammad Taeibi RahniMahmoud BahmanabadiMahmoud Saadat FoumaniMostafa TaqaviBijan Vosoughi VahdatSeyyed Mohammad Bagher MalaekMounes SayyahHassan MahaniMohsen MasihiAlireza ZareiMohammad SharifkhaniReza MoghadasiMohsen FathiEbrahim Souzanchi KashaniNaser KaramiKazem HejranfarAyoub TorkianMohammad FarahaniMohammad OutokeshOmid AkhavanMohammad BazarganSeyyed Mir Abolhassan VaeziAliakbar AbolhasaniSeyyed Mohammad KarbasiMojtaba MahsuliMehdi KargarianMohammad Amir DastgheibSiavash Bayat-SarmadiAsad KalantarianMohammad Mahdi AhadianSaeid JamshidiEbrahim AzadeganAli KhademiHamed Manouchehri KoushaMahdi Fateh RadNoushin ChatrchiFarid AshtianiMohamad Mahdi Rohani MashhadiHossein NejatHossein KhajehpourAlireza Moazezi MehretehranSeyed Ali Taheri KhorramabadiMohammad Reza MoradAmin FazliAkram AvamiSaeed EiniKaivan MohammadiMasoud ShadnamMarzieh SaghafianHoda MahammadzadeMohammad Hossein YassaeeAbbas EbrahimiMatin HashemiSaeed TajrishyHamed SadeghiAta PourmahmoudAlireza SharifiSeyed Ali Akbar SajadiYasaman-Sadat BorgheiHossein AskaripourMohammad Reza RazvanRouhollah AmiriSeyyed Ali Emami KhansariMohamad Sadegh KarimiAli MeghdariMaryam MirkamaliAlireza JahantighHamoon TahmassebiFarzam FotovatMohammad Ali AhmadiMana MeskarMasoumeh Koochak ShooshtariMohammad HadiJavad Ebrahimi BroojeniMohammad Mahdi MojahedianSiavash AhmadiMoslem HabibiAmir NouraniMohammad Hasan RavanjiMajid GholipourReza BagheriHamid MehdigholiGholamreza PircheraghiMaryam RadmaSeyed Abolfazl HoseiniMahmoud AshjaSeyed Vahid KhansariSeyed Fakhreddin Tabatabaie (Board Member)روزنامه شریفروزنامه شریفFri, 30 Jan 2026 21:22:17 +0330