https://virgool.ir/feed/@shakibamoradiahanifa2026-11-13 02:17:03https://files.virgool.ir/upload/users/64218/avatar/gEWz3o.pnghttps://virgool.ir/@shakibamoradiahanihttps://virgool.ir/@shakibamoradiahani/احساسی-ناب-و-زودگذر-d9yd0ovjb9auامشب برای لحظاتی رقیق‌القلب شدم! برای لحظاتی دید از بالا به آدم‌ها نداشتم. کسی را احمق خطاب نکردم. برای لحظاتی خودم را شریک غم‌ها و رنج‌ها و شادی هایشان حس کردم. امشب برای لحظاتی دستان تمام کسانی که با من درد و دل کردند و من به خامی و کودکیشان خندیدم را فشردم. می‌خواستم به تک تک کسانی که سالیان گذشته با غرور و حس خود برتر بینی از خویش دور ساختم بگویم: درکتان میکنم، حق با شماست. امشب برای لحظاتی خود را با آدم‌ها یکی دیدم. دردشان درد من بود و رنجشان رنج من. غم‌هایشان غم‌های من بود و شادی هایشان، شادی من. از برج عاج خویش به زیر آمدم و نگاهشان کردم و دریافتم که چقدر دوستشان دارم. دریافتم که سالیان سال در آن بالا بالاها، چه افرادی را نادیده گرفتم، چه افرادی را از خود رنجاندم و چه بسیار بودند کسانی که با احساسی ناب و خالص به سویم آمدند و من به سخره گرفتمشان. امشب رئوف شدم! حسی بی‌سابقه. دیگر کسی احمق نبود! کودک نبود! برای لحظاتی عمق خشم‌شان را درک کردم. می‌خواستم آدم‌ها را در آغوش بگیرم و بگویم حق دارید اما خشمگین نباشید. امشب، لحظاتی از غرور و خودبرتربینی خبری نبود. دلم آتش گرفت برای دوستی که سالها پیش از رنج عشقی که می‌برد سخن گفت و من به باد انتقادش گرفتم. تماس گرفتم اما خطش را واگذار کرده بود. همدلی کردم با خواهرم که همواره سرزنشش کردم. به چهره پیر پدر و بدن رنجور مادر خیره شدم و برای لحظاتی آرزو کردم که کاش از عمر و جوانی‌ام کاسته شود و پدر و مادر به روزهای درخشان جوانی‌شان بازگردند. امشب برای لحظاتی کیفیتی را تجربه کردم که هیچ‌گاه تجربه نکرده بودم. امشب خودم را بعد سالیان سال دیدم! حقیقتی که سالها پشت نقاب پنهانش کرده بودم. من نه آهنی بودم و نه منطقی و نه خودخواه! کودکی را دیدم که سالها پیش وقتی هجده ساله شد خردش کردم، خمیرش ساختم و مجدد طبق الگویی ساختمش که هیچ‌گاه دوستش نداشت اما می‌بایست این‌گونه باشد. آهنی شد که به ندرت می‌گرید، تاجری که همه چیز را معامله میکند، حتی عشق را و چه بسا در این معامله یک سر سود، خالص ترین آدم‌ها را مثل تکه کاغذی بی‌ارزش از زندگی‌اش بیرون ریخت. امشب برای لحظاتی قانون‌های خود را زیر پای گذاشتم و یکی شدم با جهان. حتی همدردی کردم با آن کودک سوری و آن مادر یمنی که شیر در پستان نداشت که طفلش از شدت ضعف جان نسپارد. دیگر آن بالا بالاها نبودم. روی زمین بودم و درمیان اطرافیانم. همان‌ها که در آتش خودخواهی خود سوزاندمشان. همان رضا نامی که در کمال بی‌مهری از خود دور ساختم. همان خشایار که بی‌دلیل بی‌جوابش گذاشتم آنقدر که خسته شد و رفت و گفتم شرش کم! و چه بسیار بودند... برای لحظاتی من برتر از ساناز نبودم. برتر از مهتاب یا شهرزاد؛ بلکه همدردشان بودم. دردشان درد من بود. برای لحظاتی به صورتم در آینه نگاه کردم. من از خود چه ساختم در این سالها؟ مجسمه آهنی که با نگاهی عاقل‌اندرسفیه به سایرین می‌نگرد! چه موجود نفرت انگیزی. حتی در آخرین رابطه هم سعی کردم منطقم به احساسم غلبه کند. گاهی عنان احساس از کف دادم و بجای آنکه رهایش کنم، افسارش را سخت کشیدم. امشب از خودم پرسیدم من کیستم؟ آن دخترک منعطف و دلسوز و مهربان هجده ساله یا این زن خشک و منطقی و معامله گر که از غلیان احساساتش سخت می‌ترسد و شبانه روز می‌جنگند تا خاموشش کند؟ نمیدانم. تنها میدانم کیفیتی را برای لحظاتی تجربه کردم که به خاطر ندارم آخرین بار، کی چنین حالتی داشتم. و چه شیرینی دردناکی داشت وقتی به اصل خویش لحظاتی نظر افکندم. کیست که به من جرأت بخشد تا همانی باشم که اصالتم است؟ چه ضمانتی وجود دارد که آسیب نبینم؟ کیست که بگوید رها کن این ریسمانی که برای خود بافتی را، من هوایت را دارم؟ چه ضمانتی وجود دارد که سقوط نکنم؟ هیچ‌کس و هیچ ضمانتی. آن لحظات کوتاه و ناب تمام شد. و اکنون همان هستم که در این سالهای طولانی از خود ساختم و به آن پایبندم.shakibaahani05shakibaahani05Sat, 25 Jan 2020 16:03:44 +0330https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/سوء-مدیریتی-در-کار-نیست-b24k4sl8tpxdگرما و آلودگی هوای شهرم نسبت مستقیم دارد با میزان شعله بخاری اتاقم. هرگاه این مارهای ضحاک زبانه کشیدند به شیشه سرد بخاری، هوا گرم شد و آلودگی دوچندان. همین عید گذشته بود که وقتی به دلیل گرمای هوا، این دیو را نه در دماوند بلکه در گوشه‌ای از زیرزمینِ خانه، به بند کشیدم و مارهایش زبان به کام گرفتند و در خاموشی فرو اندر؛ سیل کشور را برداشت! چند روزی بود که هوس گرمای تب آلود آغوش مادربزرگم را در سر داشتم. از آنجا که مادربزرگ در گور سرد خفته بود و گور نیز مانند تختم یک نفره بود و امکان همنشینی دو نفره در این منزلِ نه چندان جدید مادربزرگ فراهم نبود؛ مارهای ضحاکِ ماردوشِ اتاقم را با بخارِ مغزِ جانورانِ میلیون‌ها سال پیش تغذیه کردم و آن‌ها نیز به رسم ادب و شکرگزاری، زبان‌هایشان را از بیخ درآوردند و به سقف اتاق ساییدند و اتاق گرمای مطبوع آغوش فخرالسادات را به خود گرفت. چنان در لذت گرمای اتاق و خاطرات کودکی فرو رفتم که فراموش کردم هوای شهرم به تبع شعله‌های بخاری، آلوده شده! تا اینکه از اخبار، جسته و گریخته شنیدم هردم مرگ همشهریانم  به دلیل آلودگی هوا حتمی‌ست. راه تغذیه مارها را کم کردم و آن‌ها نیز بی بنیه و بی‌رمق گشته و زبان کوتاه کردند. امروز شاهد بارندگی بودم و مسئولان گفتند: باران به داد مردم شهر رسید و وعده هوای پاکیزه دادند. آن‌ها نمی‌دانند منشأ تغییرات اقلیمی در اتاق من و در دستان من است نه سوء مدیریت آن‌ها!shakibaahani05shakibaahani05Tue, 17 Dec 2019 13:43:25 +0330https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/آیا-دنیا-همانطور-است-که-اخبار-میگوید-r37uhjgefrcoفاجعۀ خبراین مقاله (نسبتاً طولانی) در شمارة نوزدهم نشریة اندیشه پویا منتشر شده و در اینجا برای علاقمندانی که به آن دسترسی نداشته اند بازنشر می شود. آیا دنیا همان‌طور است که اخبار می‌گوید؟ چیزی هست معروف به قانون تاکمن که می‌گوید چگالی وقایع ناگوار کمتر از آنی است که وقتی اخبار گوش می‌دهیم به‌نظرمان می‌آید. پای خبر که می‌نشینیم چنان به‌نظر می‌آید که سیلی از فجایع دنیا را به‌طور‌دائم در خود غرق کرده است.[1] بسیاری مواقع وقتی اخبار می‌خوانیم، گوش می‌دهیم، یا می‌بینیم (صرف‌نظر از این‌که از کدام خبرگزاری، رادیو، تلویزیون، یا روزنامه باشد) ممکن است احساس کنیم دنیا سربار است از ترور، قتل، تجاوز، آدم‌ربائی، کلاه‌برداری، قاچاق، تصادف قطار و سقوط هواپیما، تظاهرات، درگیری، اعتراض، اعتصاب، جنگ داخلی، جنگ خارجی، قحطی، تروریسم، آتش‌سوزی، سیل، زلزله و نظایر اینها. این درحالی است که گاه روزها و هفته‌ها (گاه سال‌ها) می‌گذرد و بسیاری از ما شاهد مستقیم هیچ موردی از اینها نیستیم، یا به موارد معدودی از آن برمی‌خوریم. بنابر قانون تاکمن احساسی که از شنیدن اخبار پیدا می‌کنیم واقعیت را بارها و بارها وخیم‌تر از آنی که هست القا می‌کند. مگر این وقایع در همین دنیای ما اتفاق نمی‌افتد؟ پس چرا چگالی فاجعه در خبر بسیار بیش از واقعیت جلوه می‌کند؟ با فرض این‌که بسیاری از آژانس‌های خبری (لااقل به‌صورت سازمان‌یافته و گسترده) نه دروغ می‌گویند نه اغراق می‌کنند، علت این پدیده چیست؟شنیدنی اثرگذارتر از دیدنروشن است که بسته به این‌که چه کسی باشیم یعنی چه شغلی داشته باشیم، چقدر در اجتماع رفت‌وآمد کنیم، با چه لایه‌‌های اجتماعی بیشتر درآمیخته باشیم، در چه کشوری زندگی کنیم، و تجربه‌های خیلی خاص (مثلاً جنگ یا زندان یا بلایای طبیعی بزرگ را) داشته یا نداشته بوده باشیم، مشاهدة مستقیم یا تقریباً مستقیم فجایع به‌درجات بسیار متفاوتی برای‌مان دست می‌دهد. باوجوداین، مشاغلی که بعضی را به‌طور خاص با فجایع درگیر می‌کند (مثلاً پلیس‌، قاضی، زندانبا‌ن، پزشکی قانونی، آتش‌نشانی و . . . ) درصد بسیار کوچکی از مردمان را تشکیل می‌دهد، و شرایطی که چنین می‌کند (مثلاً تجربة مستقیم و جدی جنگ، قحطی، بلایای طبیعی بزرگ و . . . ) اگر اکثریت جمعیت را در طول عمرشان در نظر بگیریم، بازهم درصد کوچکی از جمعیت در زمان محدودی چنان تجاربی را از سر می‌گذرانند. بنابراین، چه اکثریت جمعیت را در عمدة دورة عمر خود در نظر بگیریم چه متوسط و معدل تمام جمعیت را، ظاهراً یک چیز مسلم است: تجربة مستقیم ما از شدت و غلظت فجایع بسیار کمتر است از آن میزانی که از طریق اخبار به ذهن و احساس ما منتقل می‌شود؛ حتی آن مراکز خبری که به اعتدال و استقلال نسبی حسن شهرت دارند.[2]دقت کنیم که موضوع این نیست که دیده‌های ما از شنیده‌های‌مان کمتر است؛ چه، این امری بدیهی است. این است که چرا برداشتی از جهان که متکی به دیده‌ها است گاه متفاوت از برداشتی است که مستند به شنیده‌ها (از مراکز تولید و توزیع خبر و گزارش) است. چرا شنیدنْ اثری مهم‌تر و عمیق‌تر از دیدن گذاشته است. ما کسر بسیار کوچکی از انسان‌ها و حوادث را مستقیماً به‌چشم می‌بینیم، اما در موارد بسیاری نوعی معیار مشت نمونة خروار درکار است که باعث می‌شود ترکیب واقعیت آنچنان که ما دیده‌ایم با ترکیب واقعیت در سطح کلانی که ندیده‌ایم و فقط خوانده و شنیده‌ایم نزدیک باشد. به‌عنوان‌نمونه، عموم ما تصوری هرچند غیردقیق از این‌ داریم که چه‌حجمی از مردم تیزهوش، متوسط، یا کندذهن‌اند؛ چه‌درصدی از مردم خوشبین، امیدوار یا تلخ‌‌اندیش‌اند؛ چه میزان از اجناسی که خریداری می‌شوند تقلبی از کار درمی‌آیند، چه میزان از کسانی که مسافرت می‌روند تصادف می‌کنند یا سالم به مقصد می‌رسند، و نظایر اینها. حال اگر متوجه شویم که تصور بعضی در این موارد با واقعیت بسیار متفاوت است، علت چه می‌تواند باشد؟ این که افراد مزبور ارتباطات اجتماعی وسیعی نداشته‌اند، یعنی دچار برداشت غیرواقعی ناشی از بسته‌بودن دید و محدودیت مواجهه در برخوردهای مستقیم خود بوده‌اند، یا هم این‌که اطلاعات و اخبار خود را از مسیری به‌شدت هدایت‌شده یا دچار نقص و ناکارآمدی زیاد کسب کرده‌اند که باعث وقوع اریب در برداشت آنها بوده است. حال اگر ببینیم نه مردمی در گوشه‌ای بلکه گسترة بزرگی از مردم در جوامع مختلف چنان برداشت غیرواقع‌بینانه‌ای دارند، فرض بسته‌بودن دید منتفی است و ناچاریم حکم کنیم که این عمدتاً ناشی از علت دوم است. به‌نظر می‌رسد این وضعیت دنیای ما و اخبار فجایع است. احساسی که عموماً از چگالی فجایع در دنیا داریم لابد باید ناشی از رفتار عمومی وسایل ارتباطی و اطلاع‌گیری و تجربة غیرمستقیم بوده است.[3] تأمل حکایت از این دارد که دنیا درواقع آنقدر پر از فاجعه نیست که از دید و شنید اخبار حس می‌کنیم. اما چرا؟ پاسخی که معمولاً داده می‌شود این است که این حوادث در عرض گسترده‌ای از مکان پراکنده است. اگر میزان این حوادث را تقسیم بر گسترة جمعیت کنیم مقداری که به‌دست می‌آید آن‌اندازه فشرده نیست که وقتی از اخبار می‌شنویم به‌نظر می‌آید. (و اگر نه اخبار یکروز خاص بلکه برداشت‌مان از حافظه‌ نسبت به اخبار فاجعه را درنظر بگیریم، در طول زمان هم پراکنده است.) اساساً بعضی آمار و ارقام وقتی به‌صورت‌ کلی و کلان عرضه می‌شوند استعداد این‌را دارند که قدرتی بیش‌ از آنی نشان دهند که در حقیقت و در قیاس با جمعیتی که از قِبَلِ آن سود یا زیان می‌بینند دارند؛ و این ریشة برخی زیاد‌پنداری‌ها است. ثروتمند‌ترین کشورها کدام‌اند؟ پاسخ این پرسش کاملاً بستگی به این دارد که جمعیت کشورها را لحاظ کنیم یا نه. ممکن است کل ثروت برخی کشورها زیاد باشد اما نه در قیاس با جمعیت زیاد آنها. به‌عبارتی، ثروتمندترین کشورها از حیث تولید ناخالص و از حیث درآمد سرانه فرق می‌کنند. این دومی است که بیشتر محتمل است عامل اصلی رفاه عمومی باشد. به همین علت است که درواقع مرفه‌ترین کشورها آنانی‌ هستند که ضمن داشتن ثروتی قابل‌توجه (هرچند نه بسیار زیاد) جمعیت اندکی دارند.[4] بنابراین فرقی نمی‌کند بحث بر سر میزان ثروت باشد یا اخبار فجایع، ارقام کلی در این خصوص می‌تواند گول‌زننده باشد. برای برداشتی دقیق‌تر باید به نسبت آن با جمعیت تحت‌پوشش توجه کرد. درغیر‌این‌صورت نسبت به میزان محرومیت‌ها و بدبختی‌ها دچار بزرگ‌نمائی می‌شویم.به‌رغم برخی پیچیدگی‌ها، این پذیرفتنی است که دنیای ما دنیای خیلی خوبی نیست. ساده‌ترین دلیل آن وجود جرایم و جنایات و حوادث ناخوشایند است. پس سخن برسر این نیست که واقعیتی مطلوب و آرام برای جهان ادعا کنیم که با دریافت عرفی ما در تعارض است؛ اما دلیل موجه و معقولی هم وجود ندارد که جهان از آنی که هست بدتر به‌نظر آید؟ به‌حکم آمار و ارقام و پژوهش‌های مطمئن، با هر معیاری که بسنجیم، جهان به‌طرف صلح و رفاه بیشتر (جنگ و بینوائی کمتر) در حرکت بوده است. چرا پذیرش این گاهی در حد حیرت‌آوری برای بسیاری دشوار است؟ چرا بیشترینة ما، شاید، گمان داریم دنیا از هر زمانی بیشتر در مانداب ظلم و جور و جنایت و فساد غوطه‌ور است؟[5] یکی از دلایل آن نظام خبررسانی است. به‌یمن ابزارهای ارتباط جمعی ما دیگر نه‌فقط از اخبار محله و شهر و کشور که از همه‌چیز دنیا با خبریم. معلوم است که میزان جنایات و حوادث ناخوشایند در جهان بیشتر از محله است، اما (امائی قابل‌توجه) ما چه‌بسا زیاد‌شدن این تعداد را نه به "گسترده‌شدن حوزة اتفاقات" که به "زیاد‌شدن مطلق بدی‌ها" منسوب می‌کنیم. کسی به ما هشدار نمی‌دهد که برای داشتن برداشت درست‌تر و دقیق‌تری از میزان غلظت فجایع در دنیا باید اعداد و ارقام ناظر به آن‌را بر پهنة مکان و تعداد افراد تقسیم کنیم تا متوجه شویم که چنان هم نیست که جهان در آتش جنگ و ترور و تجاوز در حال سوختن باشد.ممکن است بگوئیم حتی یک فقره جنایت یا حادثة ناخوشایند هم از حیث بد‌بودن بد است. درست است. این هم پذیرفتنی است که بنی‌آدم اعضای یک پیکرند، و نظام فراگیر خبررسانی مدرن در تقویت این حس همدلی و یگانگی بشریت تأثیر مثبت داشته است، به‌گونه‌ای که هر خبر بدی حتی اگر آن‌سوی جهانی باشد که فقط در نوع بشری با ما مشابه‌اند، در ما تأثر ایجاد می‌کند؛ اما این هم هست که به‌هر‌حال فرق است میان این‌که اگر مثلاً هزار نفر به قتل برسند این از میان یک جمعیت ده‌هزار نفره است یا یک جمعیت ده‌میلیونی. ممکن است تعجب کنیم که چه فرقی می‌کند. مگر نه این است که در هردو فرض هزار انسان کشته شده‌اند؟ پاسخ من این است که بله، ولی چگالی درد در دو مورد متفاوت است. در اولی از هر دو- سه خانواده یکی فردی را از دست داده است در دیگری از هر دو-سه هزار خانواده. ممکن است بگوئیم ولی وقتی ما نسبت به کل بشریت حس همدلی داشته باشیم این تفاوت از میان برمی‌خیزد. من می‌گویم بله، ممکن است همین‌طور باشد؛ آما آیا این عوارض منفی جدی ندارد؟ از مخابرة زود و زیاد اخبار مصائب و مشکلاتْ مصیبت و مشکل دیگری فراهم می‌آید.نظام خبررسانی دنیای معاصر، که گاه شیوة آن چیزی معمول و معقول تلقی می‌شود، از اشکال‌هائی رنجور است. قطعاً منظور من آن نوع اشکال‌هائی نیست که گرایش‌های ضدتمدنی و ضدفرهنگِ رادیکالیسم چپ و نظایر آن می‌گویند،[6] اگرچه ممکن است اشتراک اندکی هم در این میانه دیده شود. مهم‌ترین چیزی که سخن مرا از آن‌دست پندار‌های ضدلیبرال و ضدمدرن جدا می‌کند این است که مشکلی که من از آن سخن خواهم گفت محصولِ (به‌خصوص محصولِ توطئه‌آمیز و اندیشیدة) یک نظام اقتصادی یا سیاسی خاص نیست، مشکلی است که ریشة آن بسا در احوال و عادات بشری باشد و حتی تصوری، به‌گمان من اشتباه، از خوبی و همدلی و آگاهی و مسئولیت. اخبار فاجعه و اولویت بدیهیاگر از سردبیران خبر (در عمده و اغلب رسانه‌های مشهور خبری) سؤال کنیم که چرا از مجموعه خبرهائی که به‌دست‌تان رسیده است این اخبار را مهم دانستید و برای انتشار یا پخش انتخاب کردید، یا از خبرنگاران و دست‌اندرکاران تهیه و تنظیم همان اخبار بپرسیم که چرا در میان وقایع اتفاقیه این موارد برای شما مهم جلوه کرد و اخبار آن را برای مراکز خبررسانی ارسال کردید، به احتمال بسیار زیاد با نوعی ادعای بداهت روبرو خواهیم شد.[7] پاسخ غالباً این است: «بدیهی است؛ این اخبار مهم‌تر است.» چرا مهم‌تر است و چرا بدیهی است؟ گزارش فجایع معمولاً جای نخست را در اخبار دارند؛[8] اعم از این‌که فاجعه طبیعی باشد یا بشری، و اعم از این‌که (اگر بشری است) ردپای سیاست و مدیریت هم در آن باشد یا نه. اگر اعلان جنگی باشد یا حمله‌ای تروریستی، زلزله‌ای یا سقوط هواپیمائی، تظاهرات سیاسی یا سرکوب آن، معمولاً خبر آن در سرخط‌ خبرها خواهد بود. چرا؟ پاسخ قاعدتاً چیزی از این قبیل است که: چون جان انسان‌ها مهم‌ترین چیز است؛ چون امنیت مهم‌ترین دغدغه است؛ چون خشونت بزرگترین ضدارزش است؛ چون مبارزات آزادی‌طلبانه بزرگترین ارزش است؛ و با پوشش این خبرها باید علیه خشونت و برای آزادی تلاش کرد. این حرف‌ها، از نظر من، به‌صورت بنیادی، نه دروغ است نه دغل، و نه حتی اشتباه، بلکه صرفاً غیردقیق و غلط‌انداز است. این بدیهی است که جان و امنیت مهم‌ترین چیز است و شاید این هم بدیهی باشد که خشونت و آزادی‌کشی از بدترین چیزها است؛ ولی از کجا مطمئن شده‌ایم که پوشش‌دادن "بیشتر و زودتر" اخبار فجایع بهترین پاسخ به این دغدغه‌ها است؟ معمولاً ضرورتِ "آگاهی" و ارزش "حقیقتْ" چیزی است که در پاسخ این ایراد، به‌شکلی بدیهی، عنوان می‌شود. من معتقدم در بسیاری از این موارد، اطلاع‌رسانی، دراساس، یعنی منهای نکات حاشیه‌ای، تکراری است و آگاهی چندانی به ما نمی‌دهد، و البته آگاهی و حقیقت هم چندان که به‌نظر می‌رسد در حل مشکل کارساز نیست. برعکس، گاهی فایده‌ای که ندارد هیچ، زیان می‌رساند.چون ممکن است سخنان فوقْ کلی، مبهم و مستعد بدفهمی باشد برای حذر از آن بهتر است مثال‌هائی بزنم. بدیهی است که مواردی از قبیل وقوع یک حملة تروریستی بزرگ یا اعلان یک جنگْ اتفاقی مهم است و خبر آن باید "در اسرع وقت" به اطلاع مردم برسد؛ همین‌طور است مواردی از کودتا، شورش، تظاهرات، رسوائی سیاسی، سرکوب تظاهرات، گروگان‌گیری، اعدام گروگان‌ها، سرقت مسلحانه، یا زلزله، طوفان، تصادف قطار و حوادث مشابه. اینک می‌پرسیم چرا نوع این موارد به‌طور‌کلی در اولویت اهمیت‌اند و خبررسانی زود و زیاد آنها ضروری است. پاسخ نمی‌تواند این باشد که چون اطلاع و آگاهی خوب است؛ زیرا حتی اگر اطلاع و آگاهی به‌نحو‌مطلق هم خوب باشد (که البته من تردید دارم)، ازآنجا‌که ظرفیت اخبار محدود است بایستی دست به انتخاب زد و این دقیقاً کاری است که سردبیران خبر می‌کنند. پرسش این است که چرا چنین اخباری در اولویت است. پاسخ می‌تواند این باشد: برای اطلاع از وقایعی که به سرنوشت ما مربوط است، و ابراز همدردی با قربانیان، و مبارزه با علل و عوامل فاجعه، و آمادگی برای رویاروئی با موارد مشابه. این ظاهراً پاسخ محکمی است و به‌نظر می‌رسد نمی‌توان با آن درپیچید؛ اما مشکل اینجا است که آیا این معیارها در عموم یا اغلب اولویت‌های خبری وجود دارد. پاسخ من منفی است.اگر مسئله این است که جان انسان‌ها مهم است خبر تصادفات اتومبیل باید مهم‌تر از سقوط هواپیما باشد، چون تعداد بیشتری کشته می‌گیرد. احتمالاً در هر روزی که هواپیمائی سقوط کرده یا کشتی‌ای غرق شده یا قطاری از خط خارج شده، در همان روز تعداد تصادفات اتومبیل میزان کشتة بیشتری گرفته و اخبار آن هم نزد پلیس راهنمائی موجود بوده است؛ ولی کمتر آژانس خبری یا کانال رادیو یا تلویزیونی یا روزنامه‌ای این را بر آنها اولویت می‌دهد. اگر گسترش احساس همدلی و همدردی با قربانیان یا افزایش آمادگی برای رویاروئی با شرایط و خطرات مهلک ملاک است، لابد اخبار و گزارش‌هائی دربارة مرگ و میرهای تیپیک در خانه‌ها و در بیمارستان‌ها هم باید جای مهمی در اخبار داشته باشد؛ مثلاً گزارش مواردی از قبیل سکتة قلبی، یا کسانی که بر اثر بی‌احتیاطی از پشت بام افتاده، یا دچار مارگزیدگی شده‌اند (اتفاقاتی که بسیار بیش مرده و کشته می‌گیرد.[9]) خبر حاکی از یک تکانه در بازار بورس بسیار مهم به‌نظر می‌رسد، اما هزاران بنگاه کوچک اقتصادی ورشکست می‌شوند که مجموع خسارات‌ و اثرات‌شان چه‌بسا بیش از تکانه‌های بازار بورس باشد، اما جائی در خبرها ندارند. وقتی نام شخصیت‌های فرهنگی که مقام رسمی ندارند در سرخط خبر شنیده می‌شود، در لحظة اول نگران‌کننده است، چون غالباً خبر "مرگ" آنها است که می‌تواند اولویت اخبار را به خود اختصاص دهد. از این گذشته، بسیاری از اخبار فجایع انسانی که سرخط تقریباً دائم خبرها است، گاه چندان‌تکراری می‌شوند که کمتر احتمال فایده‌ای از رهگذر پخش و نشر آنها می‌رود. به‌عبارتی، هر فایده‌ای از این دست که می‌توانسته است داشته باشد لابد داشته است و به‌نظر نمی‌رسد دیگر آن حد از اولویت را داشته باشد.[10] کالای خبر و روانشناسی مشتریبه‌گمان من آنچه این نوع اخبار را برای بنگاه‌های خبری دارای اولویت می‌کند، در وهلة اول، این است که برای مردم جالب‌توجه است، و چون برای مردم جذابیت دارد عرضة آنها تابع قانون ‌مشتری‌مداری است. از‌یک‌سو، بنگاه‌های خبری بنیاد خیریه یا مرکز فعالیت‌های خیرخواهانه نیستند، بنگاه‌هائی هستند که، حتی اگر بودجة دولتی هم داشته باشند، آمار بالاتر مشتریان‌شان می‌تواند نشان موفقیت بیشتر باشد؛ و از‌سوی‌دیگر، برای مردم خبر سقوط هواپیما و سربریدن گروگان‌ها و تحولات مبارزاتی و رسوائی‌های سیاسی و اختلاس و نظایر اینها جالب‌توجه‌تر است از خبر مرگ‌ومیر در بیمارستان و مخاطره‌های رانندگی و ورشکستگی‌های خردوریز و شیوع افسردگی‌ و مشکلات به‌زیستی. کسی که در بیمارستان در حال نزع روان است نظری را به خود جلب نمی‌کند ولی اعدام در ملاً عام از قدیم خیل جمعیت را به خود فرا می‌خوانده است. گویا برای عموم مردم خبری خبرتر است که بیشتر تعجب برانگیزد و شوک وارد کند و بتوان آن را برای دیگران تعریف کرد؛ و از این نظر خبر هرچه فاجعه‌تر خبرتر! ضرب‌المثل انگلیسی بی‌خبری خوش‌خبری است شاید از همین مبنا برخاسته باشد. همه شنیده‌ایم که تخریب آسان‌تر از ساختن است؛ فقط آسان‌تر نیست، سریع‌تر و هیجان‌انگیز‌تر هم هست، برای همین هم جذاب‌تر است و لذا خبرش خبرتر؛ حال چه تخریبی باشد که طبیعت دست در کار آن است (مثل سونامی) چه تخریبی که انسان‌ها به‌بار می‌آورند (مثل قتل عام).[11]این تنها معیار اولویت‌بندی خبرها نیست. معیار دیگر این است که از نگاه مسلط روشنفکری، که یکی از مهم‌ترین مراکزش بنگاه‌های خبری و تحلیلی است، تلاش برای اشاعة اخبار مربوط به مبارزه و حق‌خواهی و مقابلة قدرت‌ها با آن و کشمکش‌های سیاسی و افشاگری‌ها (یا هرآنچه این تلقی شود) بخشی از رسالتِ خبر دانسته شده است. به‌تعبیر دیگر، هر آنچه از خبر که ظلمی و جوری و مبارزه‌ای و زندان و شکنجه‌ای و افشائی در آن باشد و نشر و پخش شود به این معنا است که ما نسبت به شوربختی بینوایان و مصائب مفلوکان و، در شکلی فراگیرتر، نسبت به حقوق انسانی و انسان‌ها، بی‌توجه نیستیم و با گسترش آگاهی راجع به آنها در امر مبارزه و حق‌خواهی مظلومان و حقوق بشر مشارکت می‌کنیم. معلوم است که مبارزه و جدال و جنگ سربار از حوادث فاجعه‌آمیخته است، و همین‌که بخواهی از مبارزه و درگیری حمایت خبری کنی اولویت اخبارت می‌شود بمب و نارنجک و تظاهرات و شلیک و زندان و شکنجه و نظایر این.آیا دو علتی که در بالا ذکر شد برای معمول و معقول دیدن این نظام خبررسانی و ادامة این شیوه کافی است؟ آیا شکل دیگری از نظام‌ خبررسانی با الویت‌هائی متفاوتی هست که قابل‌تصور، قابل‌اجرا و قابل‌دفاع باشد؟ سخن من در این باب این نیست که می‌شود یا می‌باید که اخبار فجایع را پوشش نداد یا پنهان کرد. سخن بر سر میزان اولویت و پهنای باند اختصاص داده به آن و مقدار تأکید بر آن است. تصور من این است که به‌آسانی می‌توان از همة اینها کاست و این در جهت آسایش انسان‌ها قدمی است رو به جلو. می‌توان اخبار برخی فجایع دنباله‌دار را با تواتر و توقف کمتری پوشش داد؛ می‌توان آن را به انتهای اخبار منتقل کرد؛ می‌توان با صدائی و طنینی کمتر حماسی (که نوعی شور شیطنت در لحن آن القا نشود) به بیان آن پرداخت.بسیار محتمل است که کسانی با شمایلی حق‌به‌جانب براین بشورند که مگر با پنهان‌کردن فجایعْ آنها واقعاً نیست می‌شوند و مگر این پیشنهاد سنخی غیر از سر کبک و زیر برف دارد. پاسخ من این است که بله: واقعیتِ مطلق برای کسی اهمیتی ندارد؛ اصلاً معنا ندارد. ما ظاهراً همگی در یک دنیا زندگی می‌کنیم، ولی حقیقت این است که هرکدام دنیای خود را داریم؛ یعنی بسته به اطلاعات و دغدغه‌های‌مان چیزهائی را در این جهان می‌بینیم و چیزهائی را نمی‌بینیم. جهان هرکس جهان اطلاعات و دغدغه‌های او است. چیزهای دیگر را یا نمی‌بیند یا می‌بیند ولی با ندیدن فرقی نمی‌کند چون برایش اهمیتی ندارد. براین‌مبنا، وقتی به کسی اطلاعاتی داده می‌شود ممکن است دنیای او تغییر ‌کند؛ حال اگر این اطلاع‌رسانی با تکرار و تأکید و القا همراه باشد بسا که سیمای واقعیت و ترکیب دغدغه‌ها را برای او به‌کلی دیگرگون کند. واقعیت یعنی دنیای ما، دنیای من، و بخشی از این دنیا می‌تواند معماری شود. جزء مهمی از این معماری می‌تواند خبردادن و خبرگرفتن باشد؛ این همان چیزی است که زیر نام "ارزش آگاهی" همه از آن باخبریم، اما (امائی بسیار مهم) خبرندادن و خبرنگرفتنِ حساب‌شده هم نوعی معماری دنیای من است. این البته کاری است که، در بسیاری از موارد، عموم ما به درجات مختلف و غالباً به صرافت درک غریزی، انجام می‌دهیم. مثلاً بسیار از ما از شنیدن سخنان کسانی که حرف‌های‌شان دغدغة ما نیست می‌گریزیم؛ به‌ویژه درمواردی که اختلاف جدی عقیدتی، اخلاقی، سیاسی، یا سطح زندگی و نظایر اینها درکار است؛ اما مواردی هست که گوئی به‌عنوان ارزش مسلم خود را شناسانده‌اند و پخش و نشر آنها و دغدغه‌مند‌شدن بیشتر و بیشتر نسبت به آنها و وارد‌کردن‌شان در دنیای خود و دیگران و از آن پس جهان و واقعیت را آن‌گونه‌دیدن نوعی وظیفة روشنفکری و بلکه اخلاقی و انسانی تلقی شده است. تولید و توزیع و مصرف اخبار سیاسی و مدیریتی، که شامل بخش عمده‌ای از اخبار فجایع انسان‌ساز تلقی می‌شود، از اهم این موارد است.اخبار به‌ویژه وقتی از آنتن‌هائی پخش می‌شود که در جبهة آئینی و ایدئولوژیک و سیاسی مقابل ما نیستند، و به‌ویژه وقتی خبرهائی را پوشش می‌دهند که مطابق و مقوی عقاید ما است و مثلاً زشتکاری‌های رقیب یا خصم ما را رسوا می‌کند و مراتب ضدیت او را با اخلاق و انسانیت و سایر ارزش‌های مقبول نشان می‌دهد، چنان تلقی می‌شود که هرچه بیشتر به آن توجه کنیم، ببینیم و بشنویم و برای دیگران هم تعریف کنیم، کاری است به بداهت درست و ارزشمند و بلکه واجب. کسانی که به این کار مشغول‌اند اگر مورد سوال قرار گیرند تعجب می‌کنند؛[12] معنای تعجب مزبور این است که شنیدن هرچه بیشتر اخبار (گاه فقط مشروط به این که خبرگزار مستقل و راستگو باشد)، هرچند عمدتاً حدیث سیاهکاری‌ها باشد، کاری است به بداهت درست. من چنین نمی‌پندارم.وقتی ندانستن بهتر استوقتی بعضی منظره‌ها زشت است دو کار برای ما مفروض است: یک، ازمیان‌برداشتن آن چیزهای زشت؛ دو، بستن چشم به‌روی آنها. این راه دوم یعنی معماری آگاهانة دنیای من با حذف یا کاهش برخی اطلاعات و دغدغه‌ها. بله، گاهی بستن چشم کار را بدتر می‌کند؛ چون ممکن است بی‌اطلاعی ما را آسیب‌پذیرتر کند؛گاهی هم نه، برعکس. وقتی آگاهی از برخی فجایع نقشی، یا نقش چندانی، در رفع و دفع و حذر از آنها ندارد، معلوم نیست دانستن آن از ندانستنش بدتر نباشد؛ حتی جائی که ظنِّ همدلی و اخلاق می‌رود. وقتی ظرفیت ما برای تحمل مصائب همنوعان و حتی خودمان محدود است، چه اشکالی دارد که به‌روی برخی از آن، که چاره‌ای برای حذف آن عجالتاً نداریم، چشم ببندیم؟ گمان می‌کنم توانائی این را دارم که اثبات کنم همه با من در این فقره موافق‌اند حتی اگر مخالفت کنند!فرض کنید می‌توان گوشی‌های موبایل را به شبکه‌هائی وصل کرد که به‌طور اتوماتیک اخبار فجایع را به‌طور مستمر و با تفصیل و موارد خاص به اطلاع برساند. مثلاً هر لحظه گوشی زنگ بخورد و وقتی به متن رسیده نگاه می‌کنید یا به پیغام صوتی گوش می‌دهید به شما اطلاع دهند که در ساعات گذشته چه تعداد قتل، تجاوز، آدم‌ربائی، یا مرگ کودکان، یا خودکشی، یا فرزندفروشی یا فروش اجزاء بدن صورت گرفته است؛ ساعت به ساعت چه تعدادی در اقطار عالم بر اثر آتش‌سوزی و سقوط و غرقاب و مواجهه با حیوانات وحشی آسیب جدی دیده‌اند؛ لحظه به لحظه چه تعدادی در کجاها بر اثر تصادف رانندگی و نزاع خیابانی و مصرف زیاد مواد مخدر و اشتباهات پزشکی نابود شده‌اند؛ چه زنانی از مردان کتک خورده، چه زندانیانی از بازجوها شکنجه شده، چه کارمندان و کارگرانی از کار خود اخراج شده‌اند، چه متقاضیانی در امتحان‌های ورودی رد و رفوزه شده‌اند؛ و غیره. فرض کنید این موارد با عکس و تفصیلات جزئی هم همراه باشد؛ مثلاً زجر و زاری قربانیان یا بازماندگان. آیا هرکسی پس از مدتی به این نتیجه نمی‌رسد که لااقل برخی از این پیام‌ها را باز نکند؟ یا بخواهد که بخشی از شرح و تفصیلات کم شود؟ اگر آری، یعنی هرچقدر هم که ما افرادی انسان و همدل و غمگسار و اخلاقی و مسئول و متعهد باشیم، ظرفیت دردمندی‌مان محدود است و نمی‌توانیم و نمی‌باید هرخبری را بدانیم و بگیریم. پس دعوا نهایتاً بر سر "مقدار" مورد توافق است؛ در اصل اینکه پوشش اخبار فاجعه، به‌طور مطلق، چیزی بدیهی و طبیعی و درست نیست، اختلافی نیست. حالا من اضافه می‌کنم که این مقداری که هست زیاد است.یک تحلیل محتوای ساده از چند شبکة خبری مشهور و معتبر و گشتی در دنیای سایت‌ها و بلاگ‌ها نشان می‌دهد که چه حجم از اخبار و گفتگوها ناظر به فجایع است. گمان من این است که گاه ناآگاهانه بنیاد "عرضه" بر جلب توجه و بنیاد "تقاضا" بر مشغولیت است، ولی چون مدعای خود تولیدکننده و مصرف‌کننده، ولو تلویحا، به‌طور‌معمول اشاره به انسانیت و مسئولیت و همدردی و اصلاح و تغییر دارد، جای این پرسش هست که داغ‌کردن این بازار گاه جز افزایش ناامیدی و تلخ‌اندیشی و افسردگی چه حاصلی دارد؛ آیا ما اخلاقاً موظف به این هستیم با این نظام خبررسانی از میزان رنج تعداد بیشتری آگاه شویم که در بیشتر موارد هیچ کاری در جهت کاستن از رنج آنان نمی‌توانیم انجام دهیم؟ آیا ما به‌عنوان انسان‌های خوب آنقدر ظرفیت داریم که علی‌الدوام بر میزان آن همدلی که رنج بیشتر به‌همراه می‌آورد بیفزائیم؟ و اگر پاسخ مثبت نیست، آن‌وقت می‌توان در لزوم معماری دنیای من از طریق تنظیم و کاهش دادوستد اخبار فاجعه تأملِ بیشتر کرد.تردیدی در این نیست که به‌رغم استحکام این مدعا، بسیاری از ما به‌شدت از آن تعجب می‌کنیم. ممکن است لحنی شورشی و تمسخرآلود یا لااقل شگفت‌زده به‌خود بگیریم که این ضد‌انسانی و ضداخلاقی و منافی ارزش همدلی و ... است. کسانی ممکن است باشند که واقعاً گمان می‌کنند با مشارکت بیشتر در دیدن و شنیدن و گفتن و محکوم کردن این اخبار روح انسانی و همنوع‌گرای‌شان صیقل می‌گیرد. یک قوم از کسانی که چنین می‌گویند ممکن است دانسته یا ندانسته با این دادوستد این اخبار سرگرمی می‌کنند. قومی دیگر ایدئولوژیک‌اند و از این طریق درپی تقویت شواهد مدعاهای مبارزاتی خود هستند. درهرحال، اعتماد بیش از حد به‌چیزهائی که بدیهی جلوه می‌کند ولی هنگام محاسبه و بازنگری مشکل پیدا می‌کند خطا است. مشارکت در این اخبار لزوماً و همواره مشکلی نه از دیگران و نه از ما حل نمی‌کند. احساس مساعد اخلاقی و مبارزاتی که می‌دهد بسا که گول‌زننده باشد. سرگرمی نه فقط جایز است که گاهی ناگزیر هم هست ولی اتفاقا انسانیت حکم می‌کند تا می‌توانیم اخبار فجایع را اسباب تفنن و سرگرمی و هیجان نکنیم. اما آنان که دنبال مقاصد گروهی و عقیدتی خود هستند بعید است با آنان بشود در مقام محاجه برآمد.جائی هم برای اخبار شادیبرای تغییر این وضعیت در وهلة اول باید بپذیریم که میل عمومی به دیدن و شنیدنِ اخبار فاجعه "یک‌قسم" شیطنت‌آمیز و غریزی یا ایدئولوژیک است، و آن قسم دومی هم که انسانی و برای دردمندی و چاره‌اندیشی است ناگزیر باید حد وحدودی متناسب با ظرفیت و طاقت بشری داشته باشد؛ و به نتیجه‌بخشی آن در قیاس با هزینة آن هم فکر کنیم. اما مسئله فراتر از این است. در مرحلة بعد لازم است در میزان اخبار شادی و جایگاه آن در اخبار بازاندیشی کنیم. فهم این دشوار نیست که در این جهان آدمیان فقط به قتل و تجاوز و جنگ و نظایر این مشغول نیستند، بلکه به کار و لذت و تفریح هم اشتغال دارند. سهم این‌ها در اخبار چقدر است؟ ممکن است گفته شود اصلاً جنس اینها خبر نیست، و می‌توان هم پاسخ گفت تاکنون نبوده است، ولی چرا نتوان خبر را به‌گونه‌ای تعریف کرد که بتوان سرخط خبرها را با مواردی مثل این تعدیل کرد: گزارش‌هائی از جشن‌ها و میهمانی‌ها و عروسی‌ها و پیک‌نیک‌ها و سفرهای تفریحی و موفقیت‌های شغلی و نظایر آن؛ که حتی در میان لایه‌های پائین اجتماع هم چندان که مشهور است کم نیست.[13] جالب است که ما آمادة قبول این هستیم که شادی زیادش هم کم است و غم کمش هم زیاد؛ ولی نوبت به نقل و گزارش و اخبار که می‌رسد (حتی در میان ملل و دولت‌هائی که به‌ شادی‌ستیزی شهره نیستند و حتی در شبکه‌های مجازی که خصوصی و گاه فردی است هم) طوری عمل می‌کنیم که گوئی وارونة این اعتقاد داریم. البته این هست که خبرگزاری‌هائی که در سیطرة برخی دولت‌ها و برخی گرایش‌های خاص فکری و سیاسی و ایدئولوژیک (ولو غیر دولتی) قراردارند، اساساً بنابه‌تعریف، منفعت و آرمان خود را در پیگیری اخبار خشونت و فاجعه و غم می‌دانند و شادی را گناه می‌شمارند؛ سخن من راجع به اینها نیست؛ راجع به کسانی است که چنین عقایدی ندارند ولی، به‌رغم این، بازهم ترکیب اخبار غم و اخبار شادی را به‌نفع اولی سامان می‌دهند. ممکن است بگوئید حوادث غم‌انگیز بیشتر از حوادث شادی‌آور است، این‌که تقصیر اخبار نیست. پاسخ من این است که چرا هست: اولاً، مسلم نیست چنین باشد؛ شاید بسیاری از اخبار شادی چون شادی حق ما است معمولی به‌نظر آید و نه دارای هویت خبری. ثانیاً، فرض که چنین باشد، بازهم دلیل نمی‌شود که پوشش بیشتر و بیشتر اخبار فجایع کار روائی باشد. چرا نتوانیم شادی را که کمتر است بیشتر پوشش خبری دهیم و غم را که بیشتر است کمتر؟ شاید این اغفال به‌نظر آید، ولی اغفال هم، وقتی خودخواسته باشد و ابزاری برای ایجاد تناسب بیشتر میان قدرت تحمل و میزان رنج، لزوماً چیز بدی نیست. فراموش نکنید دنیای ما دنیای واقعیات نیست؛ دنیای واقعی ما ترکیبی از واقعیت دنیا و تفسیر و خبر و دغدغه راجع به آن است. اولی نه چندان، ولی دومی تاحدی در اختیار و انتخاب ما تواند بود.یک مشکل ولی در این میان هست که عملی است و به فکر ربطی ندارد. چنان‌که حتی اگر کسانی بخواهند الگوی متفاوتی در پیش بگیرند آسان نیست. مشکل این است که دسترسی به اخبار غم و ناکامی آسانتر و ارزانتر از دسترسی به اخبار شادی و لذت است. مردم غم خود را کمتر امری خصوصی تلقی می‌کند تا شادی خود را؛ برای ابراز و نشر اولی بیشتر آمادة همکاری هستند تا برای دومی. گویا غم‌های ما بیشتر به دیگران مربوط است تا شادی‌های ما. کمتر کسی است که به خبرنگاران اجازه ندهد که از مراسم سوکواری او خبر و فیلم تهیه کنند و به عرض عموم برسانند؛ اما گویا چنین سهل‌گیری و سخاوتی راجع به مراسم شادی وجود ندارد. شادی من بیشتر خصوصی و غم من بیشتر عمومی است. به‌نظر می‌رسد پدیده‌ای به‌نام خبرنگار برای ناکامان و ظلم‌دیدگان و کشتی‌شکستگان غالباً یک سروش رحمت است و برای کامکاران و توفیق‌یافتگان و بر اسب مراد سواران یک مزاحم. این ربط کاملی هم با تقسیم طبقات اجتماعی ندارد. حتی یک کارخانه‌دار، یک هنرمند مشهور، یک سیاستمدار هم در هنگامة شکست و بدبیاری بیشتر حاضر است با گزارشگران همکاری کند و بسیاری از پائین‌دستان هم وقتی نوبت شادخواری و لذت‌شان است نگاه ناظران غیرمرتبط را چندان خوش نمی‌دارند. این مانع را البته نمی‌توان از میان برداشت، ولی گاه می‌توان آن را دور زد و از برخی زوایای کمتر بسته راهی به درون آن جست. و این چیزی است که باید بیشتر به آن فکر کنیم. گیرنده علیه فرستندهبه‌دلایلی که گفته شد (منطق بازار و مشتری ‌مداری، بداهت، و حسن شهرت آگاهی و همدلی) احتمال این‌که از توزیع‌کنندگان خبر گوش کسی بدهکار این دغدغه‌ها باشد زیاد نیست. کمتر کسی از آنان حاضر است بگوید اولویت خبری براساس یک سنت شغلی بوده است یا هیجان و جذابیت ایجاد می‌کند. معمولاً سعی می‌شود از صحت و ضرورت آن دفاع شود. بااین‌همه، راه‌حل آسانی در دسترس ما قرار دارد: کاهش مصرف! اگر متقاعد شده باشیم که صرف حقیقت‌داشتن وقوع فجایع الزامی برای هرچه بیشتر نشر‌کردن خبر آنها نیست، اگر فرستندگان همچنان ارسال می‌کنند ما می‌توانیم گیرنده‌های خود را خاموش کنیم. می‌توان در خواندن روزنامه‌ها و گوش و چشم سپردن به اخبار رادیو وتلویزیون‌ها و سایت‌ها اندکی بیش خسّت به‌خرج داد و مصرف آن را، با این معیار خاص هم، مدیریت کرد. می‌توان دگم‌ها را بازبینی کرد و برخی را به‌رغم بداهت و قدمت مورد تردید قرار داد. می‌توان به خود تلقین کرد که چنین نیست که هر خبری شنیدنش از نشنیدنش بهتر باشد؛ روا نیست که به قهر و لجاج بنگاه‌های خبری ایدئولوژیک، دروغگو و لافزن پناه ببریم به بنگاه‌های خبری آزاد و گمان کنیم حکم تشنه و آب زلال را داریم؛ گمان نکنیم با شنیدن دائم و هرچه بیشترِ اخبار بدی‌ها و رسوائی‌های نظام‌های سیاسی منحط لزوماً کاری صواب یا ثواب می‌کنیم و درگیر مبارزه با آن می‌شویم؛ غذای فاسد و سمناک خیلی بد است اما غذای سالم هم چنین نیست که هرچه بیشتر خوردنش بهتر باشد. کم نیستند کسانی که با اشتیاق و ولعی سیری‌ناپذیر پای کانال‌های رادیو و تلویزیون‌های مستقل (یا شبکه‌های اینترنتی همچون فیس بوک) نشسته‌اند و تقریباً دائماً اخبار فاجعه می‌بینند و همین باعث افسردگی شدید آنها شده است. بعضی از این به‌عنوان سرگرمی و گذران استفاده می‌کنند. چنین کسانی هرچند در انتخاب خود احتمالاً خوش‌سلیقه نبوده‌اند، باری وضع‌شان بهتر از آنانی است که با حساسیت بالای عاطفی هنگام دیدن و شنیدن این اخبار و گزارش‌ها خون دل می‌خوردند و درون خود تا می‌شوند. این افراد چنانچه نگران حس همنوع‌دوستی و اخلاق انسانیت هستند شایسته است به این ایده هم دقت کنند که شرکت اخلاق یک شرکت "با مسئولیت محدود" است. جهان هر لحظه در نقطه‌ای ممکن است شاهد فاجعه باشد. اگر ما بخواهیم در تمامی یا بسیار آن حاضر و ناظر باشیم زندگی غیر ممکن می‌شود. نگاهی دورادور به فجایع دور کافی است. حتی فجایع نزدیک هم، درحد طاقت و وسع بشری، نه بیشتر. این درست است که بی‌تفاوتی نسبت به رنج دوستان جوانمردی نیست، اما ذوب‌شدن از رنج آنان هم چندان پذیرفتنی نمی‌نماید؛ علی‌الخصوص هنگامی که از این فایده‌ای هم برای آن قربانیان حاصل نمی‌شود. رزیم خبری هم نوعی رژیم است که می‌توان برای دفع برخی سموم روحی در دستور کار قرار داد. [1] این سخن خانم باربار تاکمن نویسندة و مورخ سیاسی معروف امریکا و برندة جایزة پولیتزر است. «اینکه کسی در معرض خبر و گزارش باشد دریافتش از گسترة مشهود هر اتفاق اسفناکی بین پنج تا ده برابر واقعیت است» ( Tuchman, Barbara A Distant Mirror). [2] بعضی بی‌طرف و مستقل بودن مراکز خبری را یک توهم می‌دانند و بر این‌اند که اساساً ممکن نیست یک بنگاه خبری بی‌طرف باشد. استنادشان هم به این است که حتی اگر یک خبرگزاری، رادیوتلویزیون یا روزنامه به این معنا مستقل باشد که ارگان یک حزب نیست و عقاید ایدئولوژیک قوی ندارد و از جائی برای تبلیغ و تشویق چیزی پول نمی‌گیرد، (که البته در مواردی اینها واقعاً هست و عمل می‌کند) باری مدیران و گردانندگان و حتی کارکنان آن مراکز موجوداتی بشری‌اند و به‌حسب اعتقادات و گرایش‌های خود، حتی ناخودآگاه، مواضعی و جهت‌گیری‌هائی خواهند داشت. این حرف غلطی نیست، اما ممکن است غلط‌انداز باشد. منظور از "مستقل" همین است که به‌شکل حساب‌شده و برنامه‌ریخته و به‌میزانی چشمگیر در جهت یک‌طرفة حمایت از عقاید یک دولت یا یک حزب یا یک طبقه و انکار یا اخفای اخبار علیه آن کار نمی‌کند. این مغالطة غریبی است که از این‌که هیچ کس بری از اشتباه نیست استنتاج کنیم که پس همه بد هستند. [3] نمونة آن این‌که کسانی تعداد معتنابهی فیلم‌های بالیوود را دیده باشند و بعد به هند بروند، یا فیلم‌های هالیوود را دیده باشند و به امریکا (به‌ویژه جائی به‌جز چند شهر مشهور بزرگ) بروند، چنین افرادی قطعاً در بدو ورود دچار تعجب می‌شوند وقتی می‌بینند چیزی که مشاهده می‌کنند بسیار متفاوت از آن چیزی است که در تصور خود داشته‌اند. فروان‌اند کسانی که دنیاس غرب را از روی فیلمها و برخی تبلیغات مخالفان شناخته‌اند و به‌خصوص از منظر برخی روابط خصوصی تنانه برداشتی از آنجا پیدا می‌کنند که وقتی با واقعیت روبرو می‌شوند ممکن است حتی شوکه شوند.[4] اصولاً ریشة این تصور خام که دولت‌های دمکرات همچون یک خدایگان باید همه‌نوع رفاه به‌همراه بیاورند و در انواع زمینه‌ها از حمل و نقل عمومی و خدمات شهری تا انواع کمک‌های حمایتی و بیمه‌ای انتظارات نامحدودی از آنها وجود دارد، یک‌قسم، این است که دارائی دولت‌ها بر جمعیت ممالک آنها سرشکن نمی‌شود؛ که اگر بشود قدری از آن قدرت افسانه‌ای کاسته می‌شود. همین‌طور است راجع به نقش ثروت ثروتمندان بزرگ در فقر یا ناکافی‌بودن درآمد و قدرت‌خرید بینوایان یا لایه‌های میانه. به‌عنوان نمونه، تشویق‌کنندگان یا مشارکت‌کنندگان آنچه جنبش اشغال وال‌استریت نامیده شد از توجه به این غافل بودند که هرآینه ثروت آن یک‌درصد را بر آن نودونه‌درصد تقسیم کنند پولی که به هر نفر می‌رسد چندان نیست که ممکن است در نگاه نخست به‌نظر آید. [5] البته می‌دانم و می‌دانید که پاسخ برخی از گرایش‌های سیاسی و فکری به این پرسش‌ها می‌رود سراغ حرف‌های رمانتیک گذشته‌ستا یا نگاه‌های توطئه‌انگار ضدامپریالیستی. به‌گمانم این سخنان کم‌کم دیگر حتی ارزش نقد و رد هم ندارد. گرچه من این هردوکار را در نوشته‌هایم از قدیم تاکنون انجام داده‌ام. [6] جریان مسلط روشنفکری چپ (در معنای وسیع آن) از آنجا که (به‌غلط) علت اغلب مشکلات عالم را ناآگاهی و بالطبع چارة آن‌را آگاهی می‌داند، حساسیت ویژه‌ای نسبت به عنصر خبر و خبررسانی و رسانه‌ها داشته است؛ و از آنجا که (به غلط ) از ایدة ساختارگرائی تعبیری رادیکال دارد، معمولاً چنین القا کرده‌ که خبرگزاری‌ها بخشی از یک ساختار قدرت‌اند که قهراً در جهت منافع آن عمل می‌کنند؛ و از آنجا که (به غلط) نقش توطئه را بیش از آنی که هست می‌بیند، عموماً القای مشروعیت منافع و مطامع نامشروع را از اوصاف اصلی بنگاه‌های خبری سراغ می‌داند. [7] پی‌یر بوردیو (که من البته با گرایش کلان فکری‌اش موافق نیستم) در یک سخنرانی از حضور خود در یک کانال تلویزیونی فرانسه سخن می‌گفت. او همین سؤال را از سردبیر خبر پرسیده بود و همین جواب را شنیده بود. [8] سردبیر یکی از روزنامه‌های پرتیراژ ایران در زمان واقعة زلزلة بم گفته بود فاجعه کسب‌وکار ما است. و سردبیر روزنامة دیگری در برابر این انتقاد که چرا اخبار حوادث سرقت و زورگیری و آدم‌ربائی را این‌طور با آب‌وتاب بیان می‌کنید گفته بود ما از این حیث جریان‌ساز هستیم. و اشاره کرده بود که مردی به دفتر روزنامه مراجعه کرده و گفته من پدر عروس فراری هستم، و عروس فراری لقبی بود که روزنامة ما به دختر ایشان داده بود. [9] گویا سالانه 25 هزار نفر در جهان بر اثر مارگزیدگی جان خود را از دست می‌دهند. [10] مثلاً آیا از خود پرسیده‌ایم که چرا دعوای فلسطین و اسرائیل بیش از نیم‌قرن است، گاه حتی همه‌روزه، بخشی از اخبار را به خود اختصاص داده است؟ اولویت تکرار اخبار مربوط به این مسئله در چی است؟ در حالی که نام بعضی کشورها که از نظر فقر و بیکاری و بیماری وضع خوبی هم ندارند شاید سالی یک‌بار هم در اخبار به‌گوش نمی‌رسد. البته منظورم در اینجا این است که گویا همین که اخبار مربوط به این دو کشور پر است از بمب و موشک و قتل گویا جذاب است. این غیر از آن است که گرایش غرب‌ستیزانة جریان چپ فجایع مربوط به این دو کشور را چندین سروگردن بالاتر از موارد مشابه می‌گذارد و پوشش خبری- تحلیلی می‌دهد. [11] از بعضی فیلم‌های قدیمی و تجربة شخصی به‌یاد دارم که گاهی برای اخبار قتل و نظایر آن روزنامه‌ها نسخة فوق‌العاده چاپ می‌کردند و روزنامه‌فروش‌های دوره‌گرد با اعلام تیتر خبر با صدای بلند مشتریان را به خرید آن ترغیب می‌کردند. [12] و غالباً چیزی شبیه این اظهار می‌کنند که همه چیز ما در زیر فشار و تهدید و در معرض خواست و تصمیم سیاست است، چطور می‌توانیم بی‌تفاوت باشیم و سر در لاک خود کنیم. و البته در برابر این نکته گفتنی به‌نظر می‌رسد که مگر تاکنون که اینهمه حساسیت خبری داشته اید چقدر از آن مشکلات ناشی از سلطة سیاسی را حل یا کسر کرده‌اید. گویا بسیاری گوش دادن به خبر و لعنت فرستادن را مشارکت در مبارزه و حتی تغییر اوضاع می‌بیند. [13] برای دیدن جلوه‌هائی از این پدیده می‌توان ظهر و غروب روزهای تعطیل سری به پارک‌های عمومی زد یا در دروزاه‌های خروجی شهر ماشین‌های مدل‌پائینی که رو به سوی سفر به مناطق ییلاقی دارند را نگریست؛ و صدای سازوآواز را از بسیاری خانه‌های کوچک محله‌های معمولی و حتی فقیرنشین شنید.shakibaahani05shakibaahani05Wed, 11 Dec 2019 12:02:22 +0330https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/نئولیبرالیسم-vnmxcbbms9d9عبارت «نئولیبرالیسم» به چند چیز اشاره دارد، اما شاید بیش از همه به جنبشی فکری و سیاسی اشاره دارد که به دنبال بازآفرینی لیبرالیسم در چارچوب سرمایه‌دارانۀ قرن بیستمی بود. این چارچوب از جهات بسیاری با لیبرالیسم ویکتوریایی متفاوت بود، اما برجسته‌ترین تفاوتْ مقیاسِ تمرکزِ بوروکراتیک هم در کسب‌وکار و هم در دولت بود. این روند از نظر فکری در دهۀ ۱۹۳۰ آغاز شد، با بهره‌گیری از اتاق‌های فکر و تبادلات دانشگاهی دورۀ پس از جنگ شتاب گرفت، و سپس از دهۀ ۱۹۷۰ به این سو جایگاهی مستحکم در دولت‌ها و نهادها یافت. سه وجه تمایز است که به بهترین شکل، تقابل میان «نئو» لیبرالیسم و پیشینیان سیاسی و اقتصادی‌اش را روشن می‌کند.اول این‌که نئولیبرالیسم هیچ‌گاه به دنبال دولتی ضعیف‌تر نبوده است؛ در واقع می‌توان آن را فلسفه‌ای سیاسی و برنامه‌ای سیاستی دانست که همواره از دولت انتظار دارد تا جامعه را حول ایدئال‌هایش شکلی تازه ببخشد. آن‌طور که میشل فوکو تاکید می‌کند، این شکل دیگری از لسه‌فر نیست، و در مقابل برای مشخص کردن تعریف آزادی اقتصادی و مصداق‌های آن، نقشی کلیدی به دولت می‌سپارد. از دیدگاه نئولیبرال این‌که دولت ممکن است برای دست‌یابی به بعضی اهداف راهبردی اقتصادی، به دنبال تنظیم چیزی مثل جریانات نیروی کار باشد، موضوعی کاملاً پذیرفته شده است. اعتقاد به دولت قدرتمند به خودیِ خود با سنت‌های پیشین لیبرالیسم سیاسی در تعارض نیست. مبنای فلسفۀ سیاسی لیبرال توماس هابز، دولت را پیش‌شرط آزادی دانسته که نیازمند قدرتی متمرکز برای حفظ جامعه‌ای مدنی است. نئولیبرال‌ها معمولاً این سنت بدبینانه‌تر از فلسفۀ لیبرال را برای کار بر می‌گزینند، و همین نگرش را نسبت به دولت مطلق‌گرایی دارند که چارچوبی پیشینی را برای آزادی ارائه می‌دهد. آن‌ها بیش از همه به لیبرال‌های برابری‌طلب و خوش‌بینی بدگمان هستند که بازارها و جامعۀ مدنی را به مثابه فضاهایی بالقوه از خودقانونی و خودنظارتی می‌دانند.دوم این‌که، نئولیبرالیسم برداشتِ لیبرال جدایی حوزه‌های اقتصادی و سیاسی زندگی را کنار می‌گذارد. دستِ آخر همه چیز را می‌توان از دریچۀ اقتصاد دید که دولت، قانون، دموکراسی، رهبری، و جامعۀ مدنی نیز از آن جمله است. ایدئال‌ها و ارزش‌های سیاسی خطرناک پنداشته شده و احتمال منتج شدن آن به استبداد وجود دارد. از دریچۀ نئولیبرال بهتر است همۀ فضاهای رفتار انسانی را اقتصادی بپنداریم و فضاهای سیاسی و فرهنگی را حول الگوی بازار سامان دهیم.این الزاماً با خصوصی‌سازی کامل کالاهای عمومی مساوی نیست. با رواج شبه بازارها نیمه‌خصوصی‌سازی هم می‌تواند اتفاق بیفتد: آموزش و پرورش، بهداشت، هنر، و چیزهایی از این دست، به شکلی ارزیابی، طبقه‌بندی، و اداره می‌شود که «انگار» در یک بازار کاملاً کارا عمل می‌کنند. به نظر آن‌ها این شرایط به واگذاری قضاوت و اداره به خود آن‌ها ترجیح دارد، چرا که آن خودگردانی می‌تواند به فساد و رفتار خودمحورانه ختم شود. دست آخر، از چشم‌انداز نئولیبرال، نهادهای سیاسی قانون، سنت و حاکمیت یاوه‌ای بیش نیستند. مسائل شهروندی و عدالت به راحتی در چارچوب نئولیبرال نادیده گرفته شده و با سؤالات تکنوکراتیکِ کارایی، انگیزه‌ها، ریسک و بازده سرمایه‌گذاری جایگزین می‌شوند.سوم این‌که، نئولیبرالیسم رقابت را مهم‌ترین و با ارزش‌ترین خصیصۀ کاپیتالیسم می‌داند. دلیل ساده‌ای برای این موضوع متصور است: در فرآیندهای رقابتی می‌توان مشخص کرد که چه کسی و چه چیزی باارزش است. آن‌طور که فردریش‌هایم می‌گوید، رقابت «فرآیند کشف» است. در نبود رقابتِ سازمان‌دهی شده یا یک دیدگاه کوته‌بینانه وجود خواهد داشت که از سوی متفکران و برنامه‌ریزان تحمیل می‌شود (مشکل سوسیالیسم) یا تنافر الفاظی نسبی‌گرایانه خواهیم داشت که در آن همه به دنبال از میدان به در کردن دیگری خواهند بود (مشکل دموکراسی). این موضوع نشان‌گر ضرورت برنامه‌ریزی مناسب و نظارت بر روی رقابت‌هاست. قدرت حسابرس‌ها، رتبه‌بندی‌ها، مربیان، تکنیک‌های انگیزشی، و سمبل‌های ورزشی در فرهنگ امروزی مبیّن همین موضوع است.از نگاه لیبرال‌های سیاسی و اقتصادی‌ای مانند اسمیت امتیاز برجستۀ بازار این بود که افراد را دور هم جمع کرد. بازار شکلی جدید از برابری ایجاد کرد که در آن افراد در جایگاهی برابر با هم معامله و با دیدگاه‌های یکدیگر همراهی می‌کردند. دست آخر تبادل باعث آرامش اجتماعی می‌شود. اما از نگاه نئولیبرال‌ها حکایت به‌کلی متفاوت است. دارایی اصلی سرمایه‌داری، نه ترکیب بلکه، تمیز است: رقابتْ رهبران را از رهروان متمایز می‌کند؛ برندگان را از بازندگان، تلاش‌گرها را از تنبل‌ها: مهاجری پویا، مولد، و انگلیسی زبان را از مهاجر مفت‌خور. با این اوصاف هر اقدامی که دولت بتواند برای فرآیند تقسیم‌بندی انجام دهد (مانند اصلاح نظام آموزشی) مفید ارزیابی خواهد شد. در سطح کلان، کشورها نیز می‌بایست خود را از دیگران متمایز کنند، مثل شرکت‌ها یا برندهایی که راهبردهای متفاوتی را برای «رقابت‌جویی» در «رقابت جهانی» به کار می‌گیرند.منطقی سیاسی و اقتصادی پشت این موضوع نهفته است و نمی‌توان آن را صرفاً تمایلی واپس‌گرایانه دانست.‌ حقیقت این است که بقایایی از لیبرالیسم را می‌توان در نئولیبرالیسم جستجو کرد، بقایایی که البته خروارها خاک رویش را پوشانده. فرض ضمنی جهان‌بینی نئولیبرال فرضی جامعه‌شناختی است، که به طور مشخص بیان می‌کند که ما تحت شرایط مدرنیته زندگی می‌کنیم، جایی که وجود انسان به‌شکل مداوم بازساخته می‌شود. سؤال اینجاست که می‌خواهیم در این فعل و انفعالات، نهادهای سیاسی و جمعی را برجسته کنیم یا نهادهای اقتصادی و فردی. عقیدۀ نئولیبرال‌ها این است که دومی پایه‌ای مناسب‌تر از اولی را برایمان فراهم می‌کند، حتی اگر متضمن زندگی زیر سایۀ انحصارهای چندجانبه و فرهنگی از کارآفرینی مداوم باشد که دست آخر به خودشیفتگی افسردگی‌آور بینجامد.با این همه مشخصه‌ای که پیشروان نئولیبرال از آن بهره‌مند بودند و شاید بد نباشد که لیبرال‌های امروزی هم از آن بهره ببرند، عادت به بازطراحی و نوآوری است. نئولیبرال‌ها، به جای اینکه مانند لیبرال‌ها تنها به قانون و بازار موجود برای پیشبرد ایدئال‌هایشان استفاده کنند، نیاز به بازطراحی هر دوی این‌ها را درک کردند. برای ایجاد نئولیبرالیسمی جدید در قرن بیستم نیاز به ابزار سیاستی جدید وجود داشت، ابزاری که حالا برخی از آن‌ها به دست محافظه‌کارا و واپس‌گرایان افتاده است. سؤال اینجاست که آیا امروز بازطراحی دیگری ممکن است؟ بازطراحی‌ای که بر برداشت‌های لیبرال متفاوتی استوار باشد و تنها به اقتصاد و رقابت‌جویی، در همۀ جوانب زندگی، اهمیت ندهد.پی‌نوشت‌:• این مطلب را ویلیام دیویس و در تاریخ ۱۳ جولای ۲۰۱۷ با عنوان «What Is “Neo” About Neoliberalism» نوشته و در وب‌سایت نیو ریپابلیک منتشر شده است.shakibaahani05shakibaahani05Sat, 07 Dec 2019 20:36:47 +0330https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/مشورت-گرفتن-یا-برده-شدن-yugkill62uvfهمواره از تجربیات مثبت و منفی اطرافیان خود در روند تجربه زندگی استفاده کنید اما هیچ‌گاه فردی را به عنوان مرشد انتخاب نکنید. چه بسا فرد انتخابی شما مملو از رشکی بی‌حد و مرز باشد. چنین فردی _که تعدادشان بنا به سبک زندگی مسمومی که صنعت برای انسان در دویست سال اخیر به ارمغان آورده، بسیار زیاد است_ در ابتدا با جلب اعتماد شما از طریق خدمات متعدد مانند رهایی از اعتیاد، اعطای شغل مناسب، صحبت درمورد رازهای زندگی‌اش _اغلب رازهای دروغین_ از خود فردی بی‌نقص می‌سازد. سپس شروع به تمجید می‌کند و در ادامه هر تمجید، یک اما می‌آورد. برای مثال می‌گوید: تو فردی باهوش و صادق هستی اما این صداقت تو بیشتر شبیه به ریاکاری است. درواقع او هوشمندانه نقطه قوت شخصیتی شما را با یک «اما» خاکستر می‌کند! از طرفی چون پیش از این اعتماد شما را ۱۰۰٪ به خود جلب کرده، شما بدون هیچ تحلیلی، حرف او را می‌پذیرید. امروزه مرشدان بسیاری را می‌بینیم که با ظاهری خیرخواهانه افرادی که تحت کنترل خود دارند را از نظر شخصیتی روز به روز ضعیف‌تر می‌سازند. این سخنوران دارای «رشکی فرافکنانه» هستند و ضعف‌ها و ناکامی‌های خود را به اطرافیان خود نسبت می‌دهند و خود را در نظر آن‌ها در مقامی بالاتر به نمایش می‌گذارند. بدین ترتیب این باور را به افراد میدهند که حقیر، نادان، سراسر اشتباه و احمق هستند. صحبت بر سر ایجاد بی‌اعتمادی در جامعه نیست. بلکه هوشیارانه عمل کردن است.پ.ن: مرشد در اینجا به معنای هر فردی اعم از کسانی که از نظر رفتار و گفتار و حتی کردار برای شما بیش از حد مقبول هستند و شما به سخنانشان ایمان دارید.shakibaahani05shakibaahani05Sat, 23 Nov 2019 15:07:44 +0330https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/دیدار-pqjxk3gwk38gنیمه شب هوس دیدار حرم حضرت معصومه (درود خدا بر او) به سرم زد و این اندیشه خواب از سرم ربود. سپیده‌دم بی آنکه کسی را مطلع سازم عازم مرقد پاکش شدم. خدای عزوجل را صد هزار مرتبه شکر که خالی از آدمیان یافتمش. گفتم: می‌بایِست من می‌آمدم؟ شد که یک بار تو به دیدارم بیایی؟ نگو که دست به زیر سنگ داری و... زنی وارد شد. چارقد سیاه داشت و روی با برقع‌ای ناسور پوشانده. برقع از صورت به کنار زد. بس خردمند می‌نمود و شگفت در غم فرو اندر. روی از من ستاند و گفت: تو را چه به اینجا؟ گفتم: تو را به پاسخ من چه حاجت؟ گفت: به چه اندیشه اندر این مکان اذن دخول یافته‌ای؟ گفتم: هر آنچه کنم به خود مربوط است. گفت: لااقل آداب بجای آر. گفتم: آداب نمیدانم. بسی سالهاست که آداب شما مسلمین مرا فراموش گشته. گفت: دوگانه بجای آر. گفتم: هنوز چهل روز از آخرین سبویی که از آن نوشیدم نگذشته. گفت: تو که گفتی آداب نمیدانی؟ گفتم: مرا آداب بگونه‌ای دگر است. گفت: چه می‌خواهی؟ گفتم: هرآنچه که میخواستم پیشتر گفتم. کنون حوائج به پشت در نهاده و بی‌نیاز پای به حرم نهاده‌ام. گفت: پس از برای چه آمده‌ای؟ گفتم: از برای شکوه و شکایت. گفت: تو که اهل شکوه و شکایت نبودی! گفتم: تو را چگونه است که از سِر من آگاهی؟ گفت: تو را به پاسخ من چه حاجت؟ گفتم: پاسخی که اندکی پیش به تو داده‌ام را به من باز می‌گویی؟ گفت: هرآنچه که تو بدان می‌اندیشی مرا آگاهیست. گفتم: کیستی؟ گفت: بنده‌ای چون تو. گفتم: تو به مانند من نیستی. مرا آگاهی از اندیشه‌ها توان نیست، لیک تو نیک میدانی من چه در سَر دارم. گفت: حال بگو چه می‌خواهی؟ گفتم: تو که داعیه آگاهی از سِر درون داری، نمی‌دانی چه می‌خواهم؟ گفت: میدانم. لیک بر سر آنم که تو خود بازگویی. گفتم: خواست من از خِرد ام خیزد و نه احساس. آدمیان را توان بیان احساسات است و نه اندیشه‌های به خردانه. گفت: فلسفه نباف! سکوتت را بشکن و بازگوی. باز گفتمش. آن هنگام که خموش گشتم روی به من گرداند و گفت: آنچه تو میخواهی، خواستی بود که من نیز پیشتر داشتم. لیک اجل مهلتم نداد و من همواره با همین تمنا تا به امروز زیسته‌ام. خواست تو بجای نتوانم آورد. چراکه خواست تو، خواست من نیز هست و چنانچه آن را برآورده سازم، به خویشتن ظلم نموده‌ام. گفتم: ظلم؟ از برای چه؟ گفت: چراکه من چیزی را به تو میدهم که خود در حسرت آنم و اینچنین بر حسرت خود افزوده و اندر غم بیش از پیش فرو روم. گفتم آتش در جیب چارقدت داری؟ گفت: نَکِش. گفتم: به چه علت؟ گفت: پوستت خراب می‌شود. گفتم: مرا به پوست دخترکان چه حاجت؟ گفت: آتش ندارم. تو نیز آن پاکتِ درد را غلاف کن. در این مکان اجازه دود کردن نداری. گفتم: چیزی میخوری؟ گفت: سالهاست که مرا به خوراک نیازی نیست. گفتم: چه نیک! اینگونه لاغر و به اندام می‌مانی. لبخندی زد و گفت: مرا به لاغری چه حاجت؟ گفتم: تو نیز به مانند من بی‌نیاز از ظواهری. هرچه کنی، از برای دل خویشتن کنی. گفت: باز هم به اینجا بیا. من و تو سخنان بسیار داریم از برای گفتن. گفتم: می‌بایِست همواره من بیایم؟ یک بار تو بیا. گفت: بسیار خب. خانه را آب و جارو کن. می‌آیم و تو را با خود به جایی میبرم که بتوانیم روزها و شب‌ها بدون حضور مزاحمی، گفت‌وگو کنیم. گفتم: بی‌صبرانه منتظرم...shakibaahani05shakibaahani05Thu, 07 Nov 2019 11:24:14 +0330https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/خواب-بود-یا-بیداری-aianoiz16hqzآیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی آمد به نیم طبقه شخصی‌ام و گفت: عجب بارانی! گفتم: نمی‌نشینید؟ نشست و ادامه داد چقدر کتاب داری! گفتم: آخرین بار سال ۸۷ بود که با سفر شما به عربستان، میان دولت ایران و عربستان صلح برقرار شد و تنش‌ها از میان رفت؛ خبر از حمله به تاسیسات نفتی عربستان دارید؟ گفت: همه را می‌دانم. گفتم: برخی از روشنفکران می‌گویند کار تندروهای آمریکا‌ست برای جلوگیری از مذاکرات احتمالی! بلند خندید و گفت: توهم توطئه بین جوانان ما بیداد می‌کند. گفتم پس چه بوده؟ گفت: کار خودمان؛ در درست ترین زمان و موقعیت ممکن، درست ترین کار را انجام دادیم. گفتم: چای میخورید؟ هل دارد و دارچین. گفت: سالهاست نمیتوانم چیزی بخورم. گفتم: خواندن چه؟ می‌توانید؟ گفت: آن را می‌توانم. کتاب استبداد شرقی اثر ویتفوگل را به دستش دادم. گفت: کمی کتاب‌ها را کنار بگذار و شوهر کن! گفتم: آن هم به وقتش. جنگی نخواهد شد؟ گفت: وقتی گفتم درست ترین کار در درست ترین زمان، یعنی جنگی نخواهد شد و اگر چنین نمی‌کردیم شاید جنگ هم می‌شد! ادامه داد: درخت انار چه شکوفه داده! من بروم. گفتم: باران است. گفت: بهتر. رفتن با قطره‌های باران راحت تر است...shakibaahani05shakibaahani05Wed, 18 Sep 2019 12:54:38 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/است-یا-هست-مسئله-این-است-qcqrjspq3fuj درست نوشتن"هست" یک فعل مستقل است‌، از مصدر "هستن"، به معنی "وجود داشتن" و به تنهایی قابل استفاده است‌. ولی "است" فقط یک رابطه است در جملات اسنادی و اسناد دادن چیزی به چیزی دیگر را نشان می‌دهد. برای مثال ما می‌گوییم "خدا هست" یعنی "خدا وجود دارد." و این جمله كامل است. فعل و فاعل خودش را دارد. اما اگر بگوییم "خدا است." عبارت ناقص به نظر میاد و این پرسش رو ایجاد می‌کنه كه‌ خدا چه چیزی است‌؟ یا در كجا است‌؟ این‌جا مثلاً باید گفت "خدا كریم است." یا "خدا با ما است." هست" بر "وجود" چیزی دلالت می‌كند و "است" بر "چگونگی" آن. وقتی می‌گوییم "آب هست." یعنی این‌جا آب وجود دارد. اما وقتی می‌گوییم "آب سرد است." دیگر بحث از وجود آب نیست‌، از چگونگی آن است.shakibaahani05shakibaahani05Sat, 14 Sep 2019 15:01:17 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/من-همیشه-عجله-داشتم-k3djnpdgtglmمن همیشه عجله داشتم. از بدو تولد میخواستم هر لحظه را با سرعت دو برابر حد عادی بگذرانم. از آغاز ۴ماهگی غذای کمکی آغاز شد. ۹ماهم بود که با کوبیدن به در یخچال و با اولین جمله آگاهانه و کوتاه «اَب خا» حرف زدن را آغاز کردم. در آغاز ۱۱ماهگی بلند شدم و مستقل از سایرین، راه رفتم. عجله داشتم برای تجربه. انگار فرصت زندگی برایم بسیار کم بود و من باید در زمان کوتاه، به اندازه‌ی ۷۰سال زندگی می‌کردم. بنابراین وقتی ۴ساله بودم لیدر گروهی شدم که کودکان دبستانی نیز، در آن حضور داشتند. گروهی که باید با یک گروه دیگر وارد جنگ «کاج» می‌شد (سنگر گرفتن و پرتاب میوه درخت کاج به سوی هم). عجله داشتم. درست مثل خرگوشِ داستانِ آلیس در سرزمین عجایب! بنابراین دوران دبستان را جهشی می‌خواندم تا زودتر از باقی کودکان، به مقاطع بالا بروم. من باید سریع زندگی میکردم! پس تابستان‌های دوران راهنمایی و دبیرستان مشغول تحصیل دروس سال بعد بودم تا هنگامی که در آن مقطع تحصیل میکنم، آنقدر به درس‌ها اشراف داشته باشم که با خیال راحت نواختن سازی جدیدی را یاد بگیرم. همیشه می‌دویدم! تمام مسیرهایی که می‌شد قدم زد را با سرعت می‌دویدم. همواره یک صدا در گوشم مانند آونگ در حال رفت‌وآمد است و آن صدای نفس نفس زدن های بی‌وقفه خودم است. در تمام لحظات زندگی عجله داشتم. انگار زمان در حال فرار بود و همه چیز دیر می‌شد و من می‌ماندم و هزار آرزوی ناکام! پس برای ناکام نماندن باید عجله میکردم. دوران دبیرستان را با تجربه‌های عاشقانه متعدد گذراندم. نه برای تجربه عشق؛ بلکه برای بررسی حالات و رفتار مردها، برای تجربه حس خوش‌آیند معشوقه‌ای ظالم بودن! عجله داشتم عجله داشتم پس بلافاصله بعد دیپلم وارد دانشگاه شدم. عجله داشتم باید زندگیم را هرچه سریعتر به فاز جدی هدایت میکردم و اینگونه بود که در سن ۱۸سالگی به هر قیمتی بود وارد شرکت عمرانی معتبری برای کار شدم و تا ۲۴سالگی با چند شرکت دیگر به صورت پروژه‌ای همزمان همکاری داشتم. زمان کم بود! عجله داشتم باید سریع درس می‌خواندم و کار میکردم ماشین می‌خریدم و پس‌انداز می‌کردم. از آنجا که سرعت تجربه کسب کردن و زندگی کردنم دو برابر حد عادی بود، در ۲۱سالگی فهمیدم ازدواج کاری‌ست بیهوده و کاش مانند گونه‌ای از مارها بکرزا بودم. بقای نسل بشر را به عهده سایر زنان جامعه سپردم چرا که وقت نداشتم در یک پروسه کسل کننده و کش‌دار آشنایی، خواستگاری، نامزدی، عقد، ازدواج، بارداری؛ قرار بگیرم. من باید هرچه سریعتر از زندگی لذت می‌بردم. داشت دیر می‌شد! همه چیز دیر می‌شد! اوه خدای من! من هنوز ایران گردی نکرده‌ام! در ۲۴سالگی با تمام پس‌اندازی که در ۶سال کاری داشتم به همراه کمک‌های پدر، ایران گردی را آغاز کردم. باید سریع همه‌جا را از جلوی چشم خود می‌گذراندم. عجله داشتم برای کشف برای دیدن تمام بناهایی که درسش را خواندم. حدود ۴سال فقط به ایران‌گردی پرداختم. در ۲۸سالگی وقتی در حال نفس نفس زدن حاصل از دویدن یک مسافت طولانی بودم، یادم آمد من هنوز نوشته‌ای از خود به جای نگذاشتم! شروع به نوشتن و چاپ مقاله‌ای در باب هنر و نقوش انتزاعی کردم. مقاله اول، مقاله دوم، مقاله سوم. با روزنامه بسیار معتبر در بخش جامعه همکاری کردم و گزارشات متعددی به چاپ رساندم.... آه خدا.... من چقدر زندگی کردم.... چقدر خسته ام... هرچه زندگی کردم کافی نیست؟ اکنون در آغاز ۳۲سالگی راهی را رفتم می‌بایست در ۶۴سال طی می‌کردم... زنی با ۳۲سال سن و بانویی با ۶۴سال تجربه زندگی. به همین علت است که خواهان یک زندگی آرام در دوران بازنشستگی هستم.من هنوز زنده‌ام و از نظر فیزیکی دست کم ۴۰سال دیگر نیز زنده‌ام پس چرا عجله داشتم؟!shakibaahani05shakibaahani05Fri, 13 Sep 2019 11:01:18 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/تصفیه-حساب-یا-تسویه-حساب-lisyiavqviex ابوالحسن نجفی - استاد فقید زبان‌شناسی - در کتاب «غلط ننویسیم» (فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی) می‌نویسد: «در دوران اخیر‌، بعضی گمان کرده‌اند که تصفیه حساب غلط است و به جای آن باید تسویه حساب بگویند.تصفیه در عربی به معنای «پاک کردن و پالوده کردن» است و تصفیه حساب در موردی به کار می‌رود که حساب پرداخته و پاک شده باشد و دیگر کسی طلبکار نباشد. همین ترکیب مجازا به «هر نوع اقدام عملی برای انتقامجویی و کینه‌کشی» اطلاق می‌شود. ولی تسویه یعنی «مساوی کردن‌، یکسان کردن‌، همسطح کردن و تسویه حساب به معنای «ایجاد تعادل و موازنه در حساب» است. این ترکیب به معنای مجازی به کار نمی‌رود و با تصفیه حساب مرادف نیست. مسائل مالی، هر دو صورتِ تصفیه حساب و تسویه حساب کاربرد دارد. تسویه حساب را وقتی به کار می‌برند که مقصود ایجاد موازنه‌ مالی و مساوی کردن حساب باشد. مثلاً رابطه‌ مالی میان دو شرکت یا فرد در طول یک دوره‌ زمانی رابطه‌ای است متغیر با دو ردیفِ بستانکاری و بدهکاری. تسویه حساب وقتی به کار می‌رود که بین این دو ردیف موازنه برقرار کنند بی‌آن‌که حساب یا رابطه‌ مالی بسته شود یا پایان پذیرد. اما اگر سال مالی یا مدت قرارداد به پایان رسیده باشد یا معامله‌ای، هرچند کوچک و در یک لحظه، به آخر رسیده باشد، با پرداخت هرگونه بدهکاری و دریافت هرگونه بستانکاری، حساب مالی را صاف می‌کنند و به آن می‌گویند تصفیه حساب. تصفیه حساب اغلب بعد از تسویه انجام می‌شود.اما در انتقامجویی کدام‌یک درست است؟ زنده‌یاد ابوالحسن نجفی معتقد بود که تصفیه‌ حساب «مجازاً به هر نوع اقدام عملی برای انتقامجویی و کینه‌کشی اطلاق می‌شود.» اما «فرهنگ درست‌نویسی سخن» با این نظر مخالف است و، با تکیه بر مثالی از زنده‌یاد زرین‌کوب در کتاب «حکایت همچنان باقی»، تسویه حساب را برای انتقام گرفتن درست می‌داند. تکلیف چیست؟می‌توان به روش تقلید عمل کرد و هر کس با انتخاب یکی از این دو مرجع تقلید، یکی از دو صورت را برگزیند. نتیجه‌ نهاییِ این روش درست پنداشتن کاربردِ هر دو صورت برای انتقام گرفتن است. نتیجه‌ خوشایندی است، چون اصل موضوع از میان برداشته می‌شود و از شمار انبوه غلط‌های املایی یکی کم می‌شود و مردم هم بی‌خود و بی‌جهت درگیر مسائل فنی نمی‌شوند.shakibaahani05shakibaahani05Thu, 12 Sep 2019 21:13:12 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/مراقب-پرسشها-وجملاتت-باش-faicltox01zxعلی‌رغم آنکه روز کاری خیلی سختی را پشت سر گذاشته بود، نتوانست دعوت شام نپذیرد. از شرکت تاکسی گرفت و به سر قرار رفت. فراموش کرده بود رژلبش را تمدید کند و همین موضوع خسته تر نشانش میداد. رو به روی هم نشسته بودند. مرد، طبق معمول همیشه با تلفن‌ همراهش مشغول بود. از این که کسی هنگام ملاقات بجای توجه به او، بی‌وقفه در شبکه‌های اجتماعی باشد، بیزار بود و آن را بی احترامی تلقی میکرد. سعی کرد بی‌تفاوت باشد پس تذکری نداد و از پنجره مشغول تماشای عابران پیاده شد. ناگهان پرسشی نامفهوم او را از دنیای خیال بیرون کشید-بهم بگو قبل از من با مردی دوست بودی؟ اگه بودی، رابطه‌ات چجوری بوده؟ +چی؟ ببخشید حواسم نبود. یک بار دیگه بگو. پرسشش را مجدد تکرار کرد. +قطعاً جوابتو میدم، اما اول جواب منو بده؛ چرا میخوای گذشته من رو شخم بزنی؟ -برای اینکه اگه بر حسب اتفاق کسی بهم چیزی از تو و روابط تو گفت، باعث سوءتفاهم نشه. +مسخره است! چطور گذشته یک آدم که تموم شده و دیگه وجود نداره، می‌تونه باعث سوءتفاهم بشه؟ -برات توضیح میدم ولی تو بگو با کیا بود و کیفیت روابطت چطور بوده؟ +خب. اولین تجربه عاشقانه‌ام برمیگرده به ۱۶ سالگیم که میشه گفت صرفاً نظربازی بود و اولین رابطه جدیم در ۱۸سالگی اتفاق افتاد. با یک مرد مطلقه و ۴۴ساله. بعد از اون روابط زیادی داشتم اما خیلی کوتاه و سطحی. گاهی در حد دو ساعت نشستن پشت میز کافی‌شاپ. گاهی در حد دو بار رفتن به گالری. اما دو سه تا رابطه بودن که مثل دانه‌های درخشان مروارید، در بین ده‌ها شن ریزه روابط، در ذهنم می‌درخشن. -تماس فیزیکی هم داشتی؟ +آره با اون دو سه تا آره داشتم. -هوم... می‌دونی من جوانی‌هام خیلی خانم باز بودم. +برام مهم نیست. تمایلی هم به شنیدنش ندارم چون حوصله ام از بیان داستان‌های قدیمی سر می‌ره.زن با هیجان اشاره ای به منوی غذا کرد و گفت:  نظرت در مورد یه کباب سلطانی چیه؟ منفجر بشیم از سیری... با صدایی بلند خندید و گارسون را صدا زد.... همچنان که تکه‌های گوشت را در دهان فرو می‌برد با خود اندیشید که باز هم یک رابطه سطحی دیگر! او بیشتر از آنکه تحت تاثیر ژست افراد قرار بگیرد و بر اساس آن قضاوت کند، تحت تأثیر جملات حاصل از افکار افراد قرار می‌گرفت. به همین دلیل بود که هیچ‌گاه نتوانست شخص مطلوب خود را بیابد. اکنون با دیالوگی که صورت گرفت، این مرد نیز مانند سایر مردان پیشین برایش کسل کننده و سطحی آمد. مردی که رابطه با او را، یک رابطه ملال آور و کلیشه‌ای می‌یافت. در آستانه سی سالگی حس میکرد تمامی مردها کسالت بار هستند و هیچ اندیشه غنی و منحصربفردی در پس ژست‌های مردانه‌ای که می‌گیرند نیست...shakibaahani05shakibaahani05Mon, 09 Sep 2019 14:08:56 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/دلم-هزار-بهانه-دارد-هزار-تمنا-xgiubyrdvtvdدلم آرام و قرار ندارد. میخندد و می‌گرید و مضطرب است و گاهی خوشحال. حتی نمی‌داند چه میخواهد و چه باید کند. لحظه‌ای دلم میخواهد همچون گربه‌ای باران خورده در مخفی‌گاهم خزیده و تا نیمه های شب از شراب خانگی بنوشم و سیگار پشت سیگار؛ و بخوانم کتابی پس از کتابی دیگر؛ در لحظه‌ای دیگر میخواهد چونان سگان ولگرد، تا سپیده‌ی صبح در خیابان‌ها پرسه بزنم. گاهی دلم بهانه آغوش امن مادر را دارد و شاید آغوشی کهن‌تر؛ غرق شدن میان بازوان نرم مادربزرگ که بوی چمن کوبیده شده میداد. صورتم را فرو کنم در میان سینه‌اش، نفس بند بیاید و حرارت بدنش از میان چشمان و لب‌هایم بگذرد و در منگی دم کرده به خواب روم. دلم هزاران تمنا دارد. لحظه‌ای بودن در جمع را طلب می‌کند تا در بحثی هنری مانند گذشته همه‌را مغلوب استدلال خویش سازد. لختی دیگر تمنای آن غار تنهایی میان کوه‌های سرخه‌حصار را دارد که روی دیوارش نقشی بَدَوی بزنم با جوهری سرخ. لحظه‌ای میخواهم زنی فربه باشم. درحالی که النگوهای سرخ و زرد، دستانش را تا آرنج پوشانده و جرینگ جرینگ صدا میکند، شیشه شیر نوزادش را آماده کند؛ پاره‌ای دیگر من آن زنی هستم که با جسارت حاصل از مستی شب گذشته در جلسه نقد ادبی شرکت میکند و پیوسته حرف میزند. لحظه‌ای میخندم و لحظه‌ای در بغض فرو میروم و اشکی توام با لبخند صورتم را می‌پوشاند. دلم میخواهد در ساحل شنی جفرود باشم. تنم را زیر شن‌های داغ فرو بَرم و فرهاد خسته تر از همیشه بخواند: گرم و زنده بر شن‌های تابستان زندگی را بدرود خواهم گفت گررررممم زندههههه بر شن‌های تابستان زندگیییی را بدرود خواهم گفت تا قاااااصد میلیون‌ها لبخند گردم تابستان مرا در بر خواهد گرفت و دریا دلش را خواهد گشووووود تااااا قااااصصصصدددد میلیون‌ها لبخند گردم تابستان مرا در بر خواهد گرفت و دریا دلش را خواهد گشووووود زمان بر من خواهد مرد و من بر زمان خواهم خفت زمان بر من خواهد مرد و من بر زمان خواهم خفت آآآخ زمان بر من خواهد مرد و من بر زمان خواهم خفت زمان بر من خواهد مرد و من بر زمان خواهم خفت.....shakibaahani05shakibaahani05Sun, 08 Sep 2019 19:56:37 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/همزادپنداری-یا-همذاتپنداری-s1spyfnt73i1«همزاد پنداری» چیست؟ پیشینیان اعتقاد داشتند که هر انسان، یک همزاد مخصوص به خودش را دارد و ارتباط روانی و عاطفیِ تنگاتنگی بین این دو برقرار است. مثلا انسانی ناراحت، خوشحال، خشمگین و ... شود، همزادش هم در همان لحظه و بدون دلیل خاصی، ناراحت، خوشحال، خشمگین و... می‌شود. «همذات‌پنداری» چیست؟ اصطلاحی در روانکاوی است. فروید اصطلاح همانندسازی را تمایل به افزایش‌دادن احساس ارزشمند بودن، ازطریق متصل‌کردن خود به یک شخص، گروه، یا سازمانی که مهم به‌حساب می‌آیند قلمداد می‌کند. انتخاب مُد، موسیقی، مجلات یا کتاب‌ها، یا حتی طرز حرف‌زدن یا رفتارهای دیگر نیز می‌توانند نمونه‌هایی از همانندسازی باشند، به این شرط که فرد را از لحاظ روانی به افرادی که وی آنها را موفق، قدرتمند، یا جذاب می‌داند، نزدیک‌تر سازد. اگر به اصلِ آلمانیِ این اصطلاح نگاه کنیم، می‌توانیم بگوییم که در این مکانیسم دفاعی، فرد، هویّت یک شخص دیگر را، تا حدی، به‌خود می‌گیرد. پس:همزادپنداری یعنی قرار گرفتن در شرایط محیطی یکسان با شخصی دیگر (=تاثیرپذیری یکسان)؛ و همذات‌پنداری «تاثیرگذاری» یکسان و مشابه، با الگوبرداری از رفتار شخصی دیگر است.همزادپنداری، شبیه شدن لحظه‌ای و گذراست؛ در حالی‌که همذات‌پنداری، شبیه دیگری شدن طولانی مدت‌تر و پایاست. عموماً همزادپنداری میکنیم. افرادی که همذات‌پنداری میکنن، غالباً نیاز به روانکاو دارند.shakibaahani05shakibaahani05Sun, 08 Sep 2019 17:27:55 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/مکث-lzd1kd5vevtxبرای زندگی کردن همین کافیستما تمام آنچه لازم است را داریم. تمام آنچه می‌تواند به ما کمک کند تا رد شویم. که دوام بیاوریم. که دوباره تصمیم بگیریم. که دوباره شروع کنیم. که ادامه دهیم. ما تمام آنچه لازم است را داریم تا «زندگی» کنیم. بدن و ذهن. بنی که دردها را می‌شناسد و برای همین دردها طراحی شده است فقط کافی است اجازه دهیم و به عبور جریان درد ایمان بیاوریم. و ذهنی که می‌تواند آگاه و روشن شود. همین‌ها برای گذر کافی است؛ برای تجربه و برای لمس عمیق زندگی. باقی توهم است و توقع. زندگی دقیقا همین «اکنونی» است که پیش روی ما قرار گرفته است و همیشه در اکنون بخشی از ما ناراضی است. ناراضی بودن حقیقتی تلخ در انسان‌ها است، در ما است. و برای اینکه بتوانیم با ناراضی بودنمان کنار بیاییم به آینده فکر می‌کنیم. به برنامه‌ها و هدف‌ها. ما برای کم کردن نارضایتی‌مان بیشترین کاری که می‌کنیم فرار از «همین لحظه است». غافل از اینکه نارضایتی کم نخواهد شد. با هیچ دست‌آوردی کم نخواهد شد، مگر با بذیرش «اکنون». اگر بتوانیم در همین لحظه با خودمان و تمام آنچه داریم و نداریم آرام بگیریم به احتمال زیاد حجم نارضایتی درونیمان کم می‌شود. برای زندگی کردن همین کافی است. بدن و ذهنی که می‌تواند روشن شود و از بستگی و تحریف بیرون بیاید.shakibaahani05shakibaahani05Tue, 27 Aug 2019 22:18:13 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/تسلیم-در-برابر-قدرتی-که-در-من-نیست-برای-تغییر-mo1wykpvcynxتسلیمم دربرابر هرآنچه در توان من نیست. و هرآنچه به ذات در توان تو هست. تسلیم در برابر قدرتی که در من نیست برای تغییر «بعضی» اتفاق‌ها و تسلیم در برابر قدرتی که در تو هست برای تغییر «بسیاری» از موقعیت‌ها. ما هر دو صبوریم؛ من صبور در برابر درس‌هایی که می‌دهی و تو صبور در برابر خشم‌ها و خستگی‌هایم. ما هر دو می‌دانیم که قرار است چه بشود؛ من قرار است دل بدهم و دوام بیاورم و تو قرار است ادامه دهی و منتظر دیدن و فهمیدن من نشوی. ما هر دو ادامه می‌دهیم؛ من تا زمانی که تو اجازه می‌دهی و تو تا زمانی که خودت می‌خواهی. تسلیمم در برابر تویی که قدیمی‌ترین، پیرترین و با تجربه‌ترین جریان دنیایی. تسلیمم در برابر تویی که از هزاران سال قبل جریان داشته‌ای و تا هزاران سال بعد هم جریان خواهی داشت. تسلیمم، تسلیم تو ای زندگی از هر سمت می‌روم با تو برخورد می‌کنم. در هر اتفاقی قرار می‌گیرم تو را می‌بینم. هر رابطه‌ای که شروع می‌شود، هر رابطه‌ای که تمام می‌شود، تو آنجایی! در امتداد تمام اتفاقات و تجربیات. هر لحظه، حادثه‌ای است که تو را به یاد من می‌آورد. از هر سمت که می‌روم با تو برخورد می‌کنم. این عجیب‌ترین و باشکوه‌ترین برخورد دنیاست.#تکه_هایی_از_یک_کل_منسجم#پونه_مقیمیshakibaahani05shakibaahani05Tue, 27 Aug 2019 11:48:17 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/نوشتن-مهار-آرزوهاست-مهار-آرزوهای-محال-و-جبران-ناکامیها-lqscpnedll3hنوشتن داروی هر درد درمان‌ ناشدنی است. پایان اضطراب و تردیدهاست. عصر با دوستم  قرار داشتم. تولد «یارش» بود. یک تولد ساده و سه نفری. خداحافظی کردم و به سمت خونه برگشتم. یک پیاده روی طولانی. علی‌رغم اینکه پوست پاهام در اثر راه رفتن طولانی، ملتهب و زخم شده بود، شاد بودم. با انرژی بی‌سابقه‌ای به خونه برگشتم. هنگامی که ساندویچ مرغ درست می کردم و یک لیوان بزرگ چای میریختم، با خودم گفتم: بی صبرانه منتظر بهترین اتفاقات در زندگیم هستم و مطمئن بودم که پاییز امسال، درخشان ترین پاییز زندگیم خواهد بود. کتاب لبخند زنان رو برداشتم و شروع به خواندن کردم. شاد بودم و انقدر سرزنده که دلم نمی‌خواست ثانیه‌ای وارد توییتر یا هر شبکه اجتماعی بشم. دو روزی میشد که حس زنده شدن داشتم. بعد از اون همه اضطراب و غم جدایی عاطفی ، تازه دو روز بود که حس کردم پاهام قوت پیدا کرده و میتونم راه برم. امشب حس میکردم عالی هستم و بود و نبودش برام بی اهمیت شده. سراغ گوشیم رفتم، هندزفری رو بهش وصل کردم تا موزیکی از پلی لیست راک گوش بدم. دیدم هندزفری خراب شده. هندزفری‌ای که «او» به من داده بود. دوباره برگشتم به نقطه قبل. اشکهام سرازیر شد. گریه میکردم و میگفتم: که چرا تو خراب شدی؟ چرا باید تویی که اون بهم داده، خراب میشدی؟ عصبی بودم. میخواستم حرصم رو با خرد کردن وسیله‌ای خالی کنم. ضربان قلبم بالا رفت. اوه! خدای من! چقدر ضعیف شدم! حالا با هر ضربان قلب، بی‌رمق تر میشم. درد به کتف و گردنم هجوم میاره. من کی فرصت کردم که انقدر بی‌بنیه بشم؟ سردرگم بودم. یاد پیشنهاد روانشناسم افتادم که گفت: هر بار غم و اضطراب بهت هجوم میاره، یک کاغذ و خودکار بردار و   بدون رعایت قوانین نگارشی و حتی بی‌توجه به غلط‌های املاییت،  شروع کن به نوشتن احساسات و حال بدی که داری. بنویس از علت غم‌هات، چیزی که دوست داشتی بشه و نشده و هرچیزی که در لحظه به ذهنت می‌رسه. و بعد کاغذ رو ریز ریز کن و دور بریز. همینطور که اشک می‌ریختم شروع به نوشتن کردم. یادم نمیاد چقدر طول کشید اما ۳صفحه A4 پشت‌ورو پر از نوشته‌های بی‌سر و تهی بود که تنها چیزی که می شد ازش فهمید شکست عاطفی بود و شکست عاطفی... ساعت از ۱ بامداد گذشته بود. حالا حس میکردم چقدر اون غم‌ها ساده بود و حتی به نظرم مسخره میومد. کاغذها رو پاره کردم. یک دمنوش به‌لیمو درست کردم و بعد از خوردن دمنوش حس میکردم سبک شدم انگار کوله‌باری سنگینی رو از دوشم به زمین گذاشتم. حالا می‌تونستم بدون کوچکترین اضطرابی به خواب برم...shakibaahani05shakibaahani05Mon, 26 Aug 2019 15:09:33 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/قضاوتهای-کودکانه-در-بزرگسالی-anijt1dc7j5yچون پدر نظامی بود، تا پنج سالگی‌ام در خانه‌های سازمانی ارتش زندگی میکردم. علی‌رغم تمام شرارت‌های بی پایانی که داشتم، نور چشم همسایه‌ها و به قول خودمان، ساکنان بلوک سیاه‌ها بودم. هرجایی چشمشان به من می‌افتاد، با تنقلات و یک عالمه بوس، سورپرایزم میکردند و... در بین تمام این آدم‌ها که خیلی خوب به خاطر دارمشان، دو نفر برای من ترسناک بودند! اولی حاج آقا ح نامی بود که بخاطر شباهت لباس روحانی و اندام ترکه‌ای، من را یاد نقاشی معروف عزرائیل می‌انداخت! آن روزها که نه برنامه کودکی درست پخش می‌شد و نه تفریحی بود؛ من ساعت‌ها سرگرم مجله‌های کمیک استریپی بودم که از سوئد یا انگلیس و یا آلمان از طریق فامیل برایم فرستاده می‌شد. طبیعی بود که در آن سن و سال کودکی و با ذهن فانتزی ای که داشتم، نقاشی فرشته مرگ را با آن حاج آقا تطبیق میدادم و هزاران داستان ترسناک از او و خانه و خانواده‌اش در ذهنم می‌ساختم. حاج آقا سید بود و من را بخاطر موهای بلد و فرم، سیم تلفن صدا میزد. نمیدانم از کجا پی برده بود که عاشق تافی شیرشکلاتی مینو هستم! عصر وقتی در محوطه مشغول بازی با سایر بچه‌های بلوک بودم، با همان تافی‌ها به سمتم می‌آمد و من با وحشت، جیغ زنان فرار میکردم و پشت ساختمان یا ماشین‌ها پنهان میشدم! بنده خدا تافی را به بچه‌ها میداد و می‌گفت: بدیدش به سیم تلفن و بگید ازم نترسه. وقتی می‌رفت، تافی‌ها را به خانه می‌بردم و در چاه توالت میریختم و سیفون را هم می‌کشیدم! تصور میکردم اگر از آن تافی‌ها بخورم، قطعا می‌میرم! چون فرشته مرگ آن‌را با خودش آورده! روزی که از آنجا اثاث کشی کردیم، حاج آقا به سمتم آمد و ۱۰تا تافی کف دستم گذاشت. این اولین بار بود که از خودش خوراکی می‌گرفتم! ترسیده بودم. نمی‌خواستم از دوستانم دور باشم. رفتن از آنجا برایم آنقدر دردناک بود که آرزوی مرگ میکردم! به یاد تافی‌های فرشته مرگ افتادم و تصمیم گرفتم بخورم تا بمیرم!! یکی از آن‌ها را خوردم و در کمال تعجب زنده ماندم. هر ۱۰تا تافی را یکی بعد از دیگری خوردم و تمام مدت حسرت تافی‌هایی را خوردم که در چاه توالت ریختم! سالها گذشت و نوجوان بودم که خبر فوت حاج آقا حسینی را شنیدم. متأثر شدم از روزهایی که ناخواسته و بر اثر توهمی کودکانه او را از خود رنجاندم. هنوز برایش فاتحه می‌خوانم و طلب بخشش دارم. از آن به بعد تصمیم گرفتم که از هیچ روحانی نفرت نداشته باشم. فرد دیگری که شدیداً از او میترسیدم و بعدها از سال ۸۸ به این‌سو، از او متنفر شده بودم، خانم یکی از کارمندان حفاظت اطلاعات بود. برایم تخم‌مرغ رنگی درست میکرد، با انواع نقاشی‌های کودکانه که روی تخم‌مرغ‌ها نقش می‌بست. بنا به دلایل اطلاعاتی بودنِ زن و شوهر، کل ساکنین خانه‌های سازمانی، دل خوشی از آن‌ها نداشتند. منزلشان درست رو به‌روی منزل ما بود. برای بچه‌ها داستان‌های ترسناکی ساخته بودم که اگر ظهر از خانه بیرون بیاییم، او ما را می‌دزدد و تبدیل به تخم‌مرغ می‌کند! ترس و وحشت تمام آن روزها را به خاطر دارم. از قضا وقتی به خانه خودمان در محل جدید اثاث کشی کردیم، آن زن و شوهر، منزلشان در آن سوی کوچه و درست رو‌به‌روی منزل ما بود. بزرگتر شده بودم و هرگاه در کوچه و یا خیابان همدیگر را میدیدیم، سلام و احوالپرسی میکردیم و او با آنکه با هیچ یک از همسایه‌ها سلامی نداشت، مرا به گرمی بغل میکرد و صورتم را می‌بوسید و می‌گفت: حیفه! اون موهای فرفری رو صاف نکن. سال ۸۸ آمد با تمام حاشیه‌ها و... متوجه شده بودیم که زن و‌شوهر، در خلال این روزها اضافه کاری داشتند و.... با تمام وجودم از او متنفر شده بودم. سلول به سلول بدنم نفرت را فریاد میزد. وقتی از دور می‌دیدمش، راهم را کج میکردم و از مسیر دیگری می‌رفتم تا مبادا با او رو‌در‌رو شوم. برایش آرزوی بدترین مرگ و بدترین عاقبت را در آن دنیا داشتم. تا همین دیروز وقتی اسم خانم «ت» می‌آمد تهوع می‌گرفتم. می‌دانست حلیم و دلمه برگ مو دوست دارم و هرگاه می‌پخت، برای من می‌فرستاد اما من مستقیم داخل سطل زباله می‌انداختم! درست همان کاری که با تافی‌های کودکی می‌کردم. امروز صبح دیوارهای خانه شان سیاه پوش شد. رعشه‌ای به تنم افتاد. نه! امکان نداشت! ولی خانم «ت» شب گذشته ایست قلبی کرد و همان موقع فوت کرد. حالا از خودم متنفر بودم. از اینکه شاید من تنها کسی بودم که حس دوست داشتن را در آن زن که تمام وجودش نفرت از همگان حتی همسرش بود، بر می‌انگیختم و اینگونه از او فاصله گرفتم. متنفر بودم از جبر زمانه. از اینکه چرا ما آدم‌ها باید بخاطر گرایشات سیاسی از هم فاصله بگیریم یا حتی متنفر شویم؟ مگر نه اینکه همۀ ما انسانیم؟ متنفر شدم از خودم که چرا همیشه باید پس از مرگ افراد متوجه اشتباهاتم شوم. چرا بخاطر شغل و گرایش سیاسی آن زن، از او متنفر بودم در حالی که او تمام تلاشش را برای ارتباط صمیمانه با من میکرد؟ همه ما انسانیم. کاش ورای تمام مسائل سیاسی و شغلی و فقط در جایگاه انسانیت، یکدیگر را دوست داشته باشیم.shakibaahani05shakibaahani05Mon, 26 Aug 2019 10:06:18 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/واهمههای-بینام-و-نشان-phd5riazlvbrناخواسته وارد یه فضای وهم آلود شدم. بوی دلشوره میاد. بوی شوریِ دریا وقتی همراه بابا کنار ساحل شن بازی میکردم. طعم آلاسکا و بلالی که بابا بعد آبتنی تو دریا برام می‌خرید(بابا یه عالمه شن خوردم با آلاسکا). بوی خاک نمناک باغ و برگ‌های درخت نارنج خونه مامانبزرگ. بوی چای و آبنبات قیچی که آقاجون بهم میداد (آقاجووون اون ترش مزه هاشو بده). بوی ورق کاهی کتاب‌های بابا وقتی یواشکی از کتابخونه برمیداشتم به خیال اینکه چه راز ممنوعه‌ای کشف کردم(پرتو یه کتاب باحال پیدا کردم). بوی پیراهن مامانبزرگ وقتی محکم بغلم میکرد که ببوستم، صورتم رو تو بازوهاش فرو میکردم و محکم نفس می‌کشیدم. پیراهنش بوی چمن کوبیده شده میداد(آی مامانبزرگ تره بمیییره. خدا نکنه مامانبزرگ). بوی ترس میاد. بوی شالیزار ده خوشکه بیجار که بعضی روزا می‌رفتیم و شیر و تخم اردک می‌گرفتیم(این شیر رو نمی‌خورم. مال گاو هست. ایییی). بوی تالاب انزلی و طعم اسکیموهای زغال اخته زهرا خانم توام با ترس تنبیه بخاطر رفتن به کنار مرداب(آی دندونم. مهدی به مامانم نگیا). بوی غم آخرین روزهای دوچرخه بازی تو حیاط قبل باز شدن مدرسه(دوچرخه عزیزم باید بری زیرزمین). بوی ماهی شور و ترس نگاه به چشمای خشکیده‌اش وقتی مامانبزرگ تو ایون تفتش میداد(جیغ جیغ... چرا این شکلیه؟ خب نگاهش نکن عمه جان). بوی ترس گم شدن تو بازار ماهی فروشها. بوی قدیم وقتی همه بودن(فردا خونه کی میریم؟ و قبل جواب شنیدن خوابم می‌برد). دلم برای رشت پرپر میزنه. برای خیابوناش. برای میدون شهرداری. برای هوای شرجی و بوی یُد. برای خونه مامانبزرگ. دلم میخواد برم رشت. برم انزلی. برم تا غرق بشم تو دنیای پر از دلشوره و ترس‌ها و وراجی‌های بچگی.shakibaahani05shakibaahani05Sun, 25 Aug 2019 23:00:02 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/رویایی-بیهوده-vj0m9hpstmplدستانش را به نرمی میان انگشتانش سراند. هنگامی که زن دست پس کشید، گفت: آی گیله دختر! نگاه کن! تو مثل همین موج دریایی و من دورترین نقطه ساحل به دریا. هر بار که می‌آیی، به سرعت دور میشی. سر میخوری و می‌ری... من میمانم در آرزوی مدی، طوفانی، بلکه تو را به سمتم بیارد. +حبیب، من تو رابطه ام. -موقتی‌ست. دفعات قبل هم موقتی بود. تو همیشه از همون بچگی مال من بودی. +من متعلق به کسی نیستم. من تنها به خودم تعلق دارم. -عشق این حرف‌ها سرش نمی‌شه. منطق نداره. +حبیب سنی از ما گذشته. به موهای سفید خودت و چهره جا افتاده من نگاه کن. برای این حرف‌ها پیر شدیم. من پیر شدم، تو پیر شدی. بس کن! -تو قالی کرمونی. هفتاد سال‌ات هم بشه، زیبایی، جذابی، تازه و گران‌بهایی...همزمان که در دنیای حبیب موج دریا بود و دست نیافتنی، قالی کرمان بود و گرانبها، در دنیای «یارش» صدفی بی ارزش بر کف ساحلی متروک بود و حصیری پوسیده بر کف اتاقی نمور.shakibaahani05shakibaahani05Sun, 25 Aug 2019 14:38:28 +0430https://virgool.ir/@shakibamoradiahani/به-مناسبت-کودتای-۲۸-مرداد-سقوط-و-ظهور-دیکتاتوری-مصدق-در-سالهای-۱۳۳۰۱۳۳۲-tiw7wayx5ic3پس از نخست‌وزیر شدن مصدق در اردیبهشت ۱۳۳۰، کانون توجه عامه، دیگر نه مجلس بلکه نخست‌وزیر و خیابان‌ها بودند، که مرکز قدرت جبهه ملی باقی مانده بود. همچنانکه اطلاعات، روزنامه هوادار سلطنت می‌نویسد، مصدق همواره به تظاهرات خیابانی متوسل می‌شد تا مخالفان را تحت فشار قرار دهد و درنتیجه مجلس را زیر نفوذ خود درآورد. جمال امامی نیز از صحن مجلس اعتراض می‌کند «دولت‌مداری به سیاست خیابانی نزول کرده است. این نخست وزیر است یا هوچی یا انقلابی؟...» مصدق چند هفته پس از رسیدن به نخست‌وزیری، مجلس را ترغیب کرد تا چهار نماینده عضو جبهه ملی را به عضویت کمیته پنج نفره‌ای که وظیفه همکاری با دولت را برای اجرای قانون ملی کردن به عهده داشت، انتخاب کند. سپس این کمیته را به خوزستان فرستاد تا تاسیسات نفتی را تحویل بگیرد. مصدق که به تضعیف سلطنت طلبان و محافظه‌کاران طرفدار انگلیس علاقه داشت یک لایحه اصلاح نظام انتخاباتی به مجلس تسلیم کرد. مطابق این متن، دیگر بی‌سوادان فاقد حق رای نبودند بلکه در حوزه‌های متفاوتی قرار می‌گرفتند و نمایندگان جمعیت شهرنشین، به‌ویژه تهران افزایش یافته بود. این لایحه تایید نشد و جبهه ملی ناتوان از به تصویب رساندن این لایحه، به صحنه مبارزه انتخاباتی وارد شد. در شهرهای بزرگ، جبهه ملی بیشتر کرسی‌ها را صاحب شد. اما در شهرهای کوچک و روستاها مخالفان موفق‌تر بودند. مجلس هفدهم، در ۷ اردیبهشت ۱۳۳۱ گشایش یافت. از ۷۹ نماینده، ۳۰ نفر یا وابسته به جبهه ملی بودند و یا موضعی نزدیک با آن داشتند. این عده عبارتند از: سنجابی، زیرک زاده، بقایی، قنات آبادی، شایگان، رضوی، نریمان، مکی، حائری و... سلطنت طلبان طرفدار انگلیس که جرات رویارویی مستقیم با افکار عمومی را نداشتند کوشیدند تا با طرح مسائل اختلاف برانگیز فرعی، دولت را تضعیف کنند. آنها امام جمعه تهران را به ریاست مجلس انتخاب کردند؛ از اعطای اختیارات ویژه به مصدق برای مقابله با بحران اقتصادی از کاهش شدید درآمدهای نفتی خودداری نمودند؛ و صدای شکایت‌های منطقه‌ای را علیه مرکز بلند کردند. جبهه ملی نیز به راه‌انداختن جنگ تبلیغاتی علیه طبقه بالای زمیندار واکنش نشان داد. علی مدرس گفت: « اساسی ترین بدبختی‌های این کشور وجود دو زندگی متمایز است که شکاف هولناکی بین طبقات ایجاد نموده است» پس از ۵ماه کشمکش‌های پارلمانی در ۲۵ تیر ۱۳۳۱ هنگامی که شاه فرد موردنظر مصدق را نپذیرفت، وی بدون توجه به نمایندگان و با نوشتن استعفانامه‌ای مستقیماً به مردم متوسل شد. برای نخستین بار یک نخست‌وزیر آشکارا از شاه به دلیل نقض قانون اساسی انتقاد می‌کرد. این عمل واکنش شدیدی به همراه داشت. جبهه ملی از مردم خواست تا در روز ۳۰تیر دست به اعتصاب بزنند. پس از پنج ساعت تیراندازی، فرمانده نظامی، که از میزان وفاداری نیروهایش نگران بود، دستور داد افراد به پادگان‌ها بازگردند. در جریان ناآرامی‌های تیرماه اعتصابات گسترده‌ای در شهرهای تهران، همدان، اهواز، اصفهان و کرمانشاه برگزار شد که بیش از ۲۵۰ نفر کشته و زخمی شدند. مصدق پیروزی خود را با حمله‌های شدید علیه شاه، ارتش، اشراف زمیندار و مجالس سنا و شورای ملی دنبال کرد. سلطنت طلبان را از کابینه اخراج کرد؛ خودش کفیل وزارت جنگ شد؛ زمین‌های رضاشاه را به دولت بازگرداند؛ بخشی از بودجه دربار را قطع و به وزارت بهداری داد؛ بنیادهای خیریه سلطنتی را در نظارت دولت درآورد؛ شاه را از ارتباط مستقیم با دیپلمات‌های خارجی ممنوع کرد؛ شاهزاده اشرف را مجبور به ترک کشور کرد. سرانجام، خود مصدق هم دربار را به دخالت در سیاست متهم کرد. مصدق با افسران ارتش هم به شدت برخورد کرد. وی نام وزارت جنگ را به وزارت دفاع تغییر داد، ۱۵٪ از بودجه نظامی را کاهش داد و اعلام کرد که دولت در آینده فقط تجهیزات دفاعی خواهد خرید. مصدق اختیارات فوق‌العاده شش ماهه‌ای از مجلس گرفت تا بر اساس آن هر قانونی را که برای حل مشکلات مالی، اصلاحات انتخاباتی، قضایی و آموزشی ضروری بداند وضع کند. با همین اختیارات توانست سهم دهقانان از محصول سالانه را تا ۱۵٪ افزایش دهد. قانون مالیاتی جدیدی صادر کرد که بار مالیاتی را از دوش مصرف کننده کم درآمد بر می‌داشت. به وزرای دادگستری، کشور و فرهنگ دستور داد تا ساختار قضایی، انتخاباتی و آموزشی را کاملاً اصلاح کنند. مجلس سنا به این اصلاحات اعتراض کرد اما جبهه ملی از این مجلس به عنوان «یک باشگاه اشرافی» که «روح برابری انقلاب مشروطه» را نقض میکند انتقاد کرد و با گذاردن قانونی از مجلس شورای ملی مبنی بر کاهش دوره مجلس سنا از چهار سال به دو سال، آن را منحل کرد. همچنین، هنگامی که نمایندگان مخالف در مجلس شورای ملی جرأت مقاومت پیدا کردند، همه نمایندگان وابسته به جبهه ملی یکباره استعفا دادند تا شمار نمایندگان باقیمانده به حد نصاب لازم برای تشکیل جلسه نرسد و بدین ترتیب، مجلس هفدهم را منحل کردند. مصدق در مرداد ۱۳۳۲ برای مشروع ساختن این انحلال_با پشتیبانی حزب توده_ خواستار همه‌پرسی ملی شد. مصدق، حقوقدان کاملا آشنا به قانون اساسی که آن‌را با دقت و ظرافت بسیاری علیه شاه به کار برده بود، اکنون بدون توجه به همان قانون، به نظریه اراده عمومی متوسل می‌شد. اشرافیِ آزادیخواهی که در گذشته روی سخنش اغلب با طبقه متوسط بود، اکنون به طبقات پایین متوسل می‌شد. اصلاح‌طلب میانه‌رویی که سلب حق رای از بی‌سوادان را توصیه کرده بود اکنون برای جلب رضایت و تحریک توده‌ها تلاش میکرد. همچنانکه انتظار می‌رفت، مصدق با کسب ۲,۰۴۳,۳۰۰ رای مثبت از مجموع ۲,۰۴۴,۶۰۰ رای در سراسر کشور و ۱۰۱,۳۹۶ رای مثبت از مجموع ۱۰۱,۴۶۳ رای در پایتخت، پیروزی چشم‌گیری بدست آورد. در مرداد ۱۳۳۲ به نظر می‌رسید که مصدق کاملا بر اوضاع مسلط است. او شاه را به یک رئیس تشریفاتی تبدیل کرد و بنابراین، در مبارزه قانونی علیه شاه که قوام آن‌را باخته بود، پیروز شد. افزون بر این، شرکت نفت ایران و انگلیس را ملی کرده بود، تاسیسات شیلات دریای خزر را از دست شوروی‌ها بازگرفته بود و بدین ترتیب، سیاست «موازنه منفی» خود را عملی ساخته بود. اما قدرت مصدق ناپایدار و غیرواقعی بود. زیرا مصدق با کسب پیروزی‌های جدید، متحدان پیشین خود را از دست داده بود. وی که اصلاحات اجتماعی گسترده‌ای را وعده می‌داد، به مشکل درآمدِ در حال کاهش نفت، بیکاری روزافزون و قیمت‌های به شدت فزاینده کالاهای مصرفی گرفتار بود. او شادمان از نتیجه همه‌پرسی، نمی‌دانست که گروهی از افسران ارتش دست‌اندرکار طراحی کودتا هستند؛ کودتایی که یک هفته بعد ناگهان به سرنگونی او و دست‌یابی دوباره شاه به قدرت پیشین خود انجامید. پیروزی آسان کودتاگران دو علت داشت: گسترده شدن شکاف میان طبقات سنتی و طبقات متوسط درون جبهه ملی؛ و جدایی روزافزون افسران از نهادهای حکومتی غیر نظامی و نارضایتی آن‌ها. مصدق تا ۳۰تیر برای خشنود ساختن نیروهای سنتی و همچنین جناح جدید جبهه، بسیار خوب کار کرد. او در نخستین کابینه خود، باقر کاظمی، سیاستمدار مورد اعتماد علما را به وزارت دارایی و مهدی بازرگان را به معاونت وزیر فرهنگ تعیین کرد. فروش مشروبات الکلی را ممنوع ساخت، برای تشویق صنایع دستی تعرفه‌ها را افزایش داد؛ و فعالیت پیروان کسروی را محدود کرد. پس از برخوردهای مختصر با فدائیان اسلام، ۲۸تن از اعضای آن، از جمله قاتل رزم‌آرا را آزاد کرد. البته مصدق در ماه‌های پس از سی تیر، به تغییرات اجتماعی بنیادی دست زد، و پشتیبانی جناح سنتی را از دست داد. وزارت دادگستری را به عبدالعلی لطفی، قاضی ضدروحانی؛ وزارت فرهنگ را به دکتر مهدی آذر، هوادار حزب توده، واگذار کرد. هنگامی که وزیر راه ملی کردن شرکت اتوبوسرانی تهران را پیشنهاد کرد، مکی هشدار داد که چنین اقدامی زمینه‌ای فراهم خواهد ساخت تا دولت همه مشاغل کوچک، حتی بقالی‌ها را هم بدست بگیرد. نتیجه چنین روندی گرفتار شدن کشور به سرنوشت اتحاد شوروی بود. هنگامیکه وزیر اقتصاد می‌کوشید تا با ایجاد نانوایی‌های جدید قیمت نان را پایین آورد، اصناف بازار _ به تشویق کاشانی _ به مخالفت برخواستند و مدعی شدند دولت حق ندارد در بازار آزاد دخالت کند. هنگامی که وزیر پست و تلگراف پیشنهاد کرد که شرکت تلفن ملی شود، «کاشانی» از سهامداران درخواست کرد تا اعتراض کنند و «حائری‌زاده» هم اظهار داشت که اسلام از مالکیت خصوصی حمایت و سلب مالکیت را منع کرده است. هنگامی که فاطمی شکایت کرد که ممنوعیت فروش مشروبات الکلی درآمدهای مالیاتی دولت را کاهش و مصرف الکل خالص را افزایش داده است، قنات‌آبادی گفت: نمی‌تواند باور کند یک وزیر مسلمانِ نماینده یک کشور مسلمان، قانونی کردن چیزی را که شرع آشکارا منع کرده است پیشنهاد کند. وقتی مشاوران مصدق با این استدلال که در قانون اساسی همه شهروندان برابرند، اعطای حق رای به زنان را پیشنهاد کردند، «علما» با حمایت «طلاب» و بزرگان اصناف اعتراض کردند که در شرع اسلام حق رأی فقط به مردان داده شده است. «کاشانی» نیز تاکید کرد که دولت باید از دادن حق رای به زنان جلوگیری کند... هنگامی که مصدق از مجلس خواست تا اختیارات فوق‌العاده او را برای ۱۲ماه دیگر تمدید کند، بیشتر نمایندگان روحانی در مخالفت با مصدق، جبهه ملی را ترک کردند و فراکسیون اسلام را تشکیل دادند. کاشانی این اختیارات را دیکتاتوری اعلام کرد. احزابی چون: حزب زحمت‌کشان، حزب ایران، مجاهدین اسلام و فدائیان اسلام طی کشمکش ‌های طولانی پشت مصدق را خالی کردند. و در مرداد ۱۳۳۲ تضادهای اساسی و پنهان بین طبقه متوسط سنتی و جدید، علنی شد. در شرایطی که مصدق طرفداران سنتی خود را از دست می‌داد، افسران ناراضی سلطنت طلب به طور پنهانی مشغول طراحی کودتا بودند.گروهی از فرماندهان اخراجی کمیته نجات وطن را تشکیل دادند. شخصیت برجسته این کمیته، سپهبد فضل‌الله زاهدی بود. از شخصیت های مهم دیگر، سرهنگ مقدم، سرلشکر حجازی و سرلشکر هدایت بودند. این کمیته، همچنین، با سرویس مخفی انگلیس نیز در ارتباط بود. واشنگتن به رهبری ژنرال آیزنهاور نیز سیاست پیشین خود را تغییر داد از انگلیس در برابر ایران حمایت کرد و کرمیت روزولت را از سازمان سیا برای تامین مالی کودتای نظامی به تهران فرستاد. زاهدی و کمیته مخفی وی به کمک روزولت، ارتشیان عالی رتبه را نیز با خود همراه کردند که میتوان از افراد زیر نام برد: سرهنگ نصیری، سرلشکر گیلانشاه، سرلشکر تیمور بختیار، سرهنگ اردوباری، سروان معتضد، سروان قهرانی، سرهنگ غلامرضا اویسی و سرهنگ محمد خواجه‌نوری. افسران سلطنت طلب با گسترش شبکه‌های مخفی دولت را بی‌ثبات ساختند و برای ایلات و عشایر شورشی سلاح فراهم کردند و نه تنها با روحانیون محافظه کار برجسته مانند آیت‌الله بهبهانی و آیت‌الله بروجردی بلکه با افراد رویگردان از جبهه ملی به‌ویژه کاشانی، قنات‌آبادی،مکی،بقایی و شعبان بی‌مخ نیز رابطه برقرار کردند. عده‌ای چاقوکش استخدام کردند تا با حمل پرچمهای حزب توده، به مساجد حمله و بی‌حرمتی کنند. سرتیپ افشار طوس، افسر برجسته طرفدار مصدق را کشتند. در ۲۵ مرداد سه روز پس از رفتن شاه به سواحل خزر، سرلشکر نصیری با داشتن یک فرمان سلطنتی مبنی بر برکناری مصدق از نخست‌وزیری و انتصاب زاهدی به جای او رهسپار دفتر نخست‌وزیری شد. البته این اقدام به شکست مفتضحانه‌ انجامید. روز بعد شاه به بغداد گریخت. جبهه ملی کمیته‌ای برای تعیین سرنوشت سلطنت تشکیل داد و توده‌ای‌ها هم به خیابان‌ها ریختند، مجسمه شاه و پدرش را پایین کشیدند. صبح روز بعد، مصدق پس از گفت‌وگویی سرنوشت ساز با سفیر آمریکا که وعده داده بود در صورت برقراری دوباره نظم و قانون، آمریکا به دولت مصدق کمک خواهد کرد به ارتش فرمان داد تا خیابان‌ها را از همه تظاهر کنندگان پاک کند. جالب اینجاست که مصدق تلاش میکرد تا برای پراکنده کردن مردم که پشتیبان اصلی او بودند، از ارتش، دشمن پیشین خود، استفاده کند. شگفتی آور نیست که ارتش از این فرصت برای سرکوبی خود مصدق استفاده کند. در ۲۸ مرداد که توده‌ای ها در نتیجه پشت کردن مصدق به آنها صحنه را ترک کرده بودند، زاهدی با فرماندهی ۳۵تانک شرمن اقامتگاه نخست‌وزیر را محاصره و پس از ۹ساعت درگیری، مصدق را بازداشت کرد. در تکمیل این اقدامات، شعبان بی‌مخ تظاهرات پر سرو صدایی به سوی بازار ترتیب داد و ژاندارمری هم حدود ۸۰۰نفر زارع را از اصطبل‌های سلطنتی ورامین به تهران آورد. همزمان با بازگشت شاه به کشور، نیروهای مسلح هم جبهه ملی و حزب توده را سرکوب و‌ متلاشی کردند. بجز فاطمی که اعدام شد و و لطفی که کشته شد، با سایر رهبران جبهه ملی به مدارا رفتار کردند و بیشتر آنها به زندان های کمتر از ۵سال محکوم شدند. اما رفتار با توده‌ای‌ها خشن تر بود.shakibaahani05shakibaahani05Mon, 19 Aug 2019 16:11:39 +0430