نوشته های مهدی میرزا

اندر احوالات روزگار

مهدی میرزا — Sat, 18 Dec 2021 22:51:36 +0330

جناب میرزا سیگار بر لب دم ایوان بر روی صندلی مطلایشان نشسته بودند و دود می‌کردند؛ چشم بر هم زدنی پاکت را دود کردند. _ قربان نگاه نافذتان بروم. نوکر از عیش اربابش رزق می‌خورد، چه شده که رزق و روزی این غلام بی‌چیز را بریده اید؟ جنابشان ذره‌ای تغییر بروز ندادند؛ همانطور پوک می‌زدند و به دوردست‌ها خیره شده بودند. در خود فرورفته، سگرمه‌ها همچو بی‌بی مرحومم- خدا نیامرزدش از قهوه قجری هم زهرمارتر بود- در هم فرو رفته. گلایه‌ای از نرخ جدید برزگر پدرسوخته کردم نگاهشان را سریع برگرداندند و هرچه ناسزا بار من بی‌پدر کردند، یقین پیدا کردم که این همان میرزای همیشگی‌است. بعد از لیچار بار کردن نگاهشان را دوباره به آنسوها دوختند. + انگار عزای مادرش است. _ کدام را می‌فرمایید قربان قدومتان؟+ آن پدر سوخته یک لاقبا را میگویم. خرمن به دوش گویی جنازه پسر بی‌مادرش را به دوش میکشد، لنگ لنگان حاصل هدر رفته زندگیش را با کمری خمیده می‌کشد، گمانم اگر خرمن از پشتش بیافتد درجا جان بی‌مقدارش از جسم منحوسش بیرون کشیده شود. _ فدای عیون عقابتان شوم رعیت همین است دیگر، زاده شده تا جان بکند و فرتوت شود و آخرش هم تنش خوراک مار و افعی شود. جز این که باید همچو شما خان و ارباب زاده می‌شد. آن بالایی خودش میداند که را چه ارج و جایگاهی دهد، قرار نیست که همه خان و خان زاده شود که، آن موقع دیگر سنگ روی سنگ بند نمی‌شود. + چرا شر و ور می‌بافی مردک!؟ پشکل صورت خود حیف نون بی‌مایه‌ات در حد خر مشتی قربان لیاقت نداری. خود را به بلندای قله لیاقت رسانده‌ای که چه؟! میرزا خیز کرد و با تازیانه به جان حیف نون افتاد. آنقدر زد که از حال رفت اما گویی حیف نون را سکه‌باران میکرد، به این طرف و آن طرف قل میخورد و قربان صدقه میرزا می‌رفت. این هم راهی ست برای عیش اربابش دیگر و بالاطبع مایه رزق و روزی خود حیف نونش. جدای از این قائله و در آن دورها پیر خرمن به دوش کوله‌بار را بر زمین گذاشت و به درختی تکیه زد. به یاد آورد روزهای خوش را. طعم لذیذ طعام‌های رنگارنگ را زیر زبانش حس کرد. ابرها از هم دور می‌شدند و لطایف آفتاب کم کمک بر صورت پیرمرد نازل میشد. در چشمان همچو دریایش موج‌های متلاطم کم کمک آرام می‌گرفتند، صورت سیاهش آرام و متفکر در فکری عمیق آرامش به خود گرفت. لبخند تلخ آخرین چیزی بود که از حیات بی‌مقدارش به جا مانده بود و آن هم رفت. تکیه زنان به آرامشی طولانی و ابدی رفت. حق با میرزا بود، چو کوله از پشتش پایین آمد جانش بالا رفت و به آن دور دورها پر کشید.

شکوه‌ی میرزا

مهدی میرزا — Sat, 24 Aug 2019 01:50:49 +0430

جناب میرزا ردایشان را بر سنگفرشهای مطلا می‌کشیدند. بوی مشکین عطر فرانسویشان محیط را آغشته به رایحه بهشتیان کرده‌بود. آبشارهای از شراب خونین جاری بود. اولاد خاندان با شمشیرهایی زینت‌داده‌شده با زمردها و یاقوتها و از جنس نقره، بر کمربسته همه به احترام جناب میرزا قامت راست کرده و سینه ستبر کرده بودند. ماهم به سان همچون اشتری مرکب کودکان صغر خاندان بودیم. یورتمه میرفتیم، شیهه می‌کشیدیم و تنفس اسبی می‌نمودیم. ما حیف‌نون اعظم، در طویله جناب میرزا متولد شدیم و با عنایت جناب عزیزپرورشان، رده ها و سلسله‌مراتب نوکری را پیموده و حال به مقام بی‌بدیل خاک‌برسر و برده محبوب میرزا رسیده ایم. میرزا نطق خواهندکرد. نطقی جانسوز و عدالت‌جو، دستگیر و با عنایت به ضعیفان و رنجبران.'درود بر رفقا. امروز در قدم‌زنی عصرمان با خاطری آسوده و سبک‌بال جلوس کرده بودیم و در اوهام و خیالات خویش غرق بودیم که صدایی رشته افکارمان را پاره کرد، به روبرویمان نگاهی انداختیم. صغیری سیه‌چرده، چشمانی نهان در زیر گردوغبارهای زندگانی، صدایی به مانند نجوای فرشتگان الهی با حالتی التماس گونه از ما می‌خواستند در عوض پولی اندک به ما سرویس کفاشی بدهند. با پاسخی توأمان با شک و جویای راهی دیگر برای خلاصی از این موقعیت، این ورطه هولناک عقاید استوار و احساسات، امتناع کردیم.'جناب میرزا قطرات اشک از گونه هایشان جاری ادامه دادند:'نمی‌دانیم این چه وضعیتی ست که اگر امتناع بورزیم در دادگاه وجدان و پاکدلی‌ محکومیم و اگر بپذیریم در ورطه نامهربان عقل و استدلال محکومیم. گویا داستان فرشتگان بر دوش چیزی به عینه واقعی‌ست و تنها در دنیای خیال و پریان محدود نیست. خلق مومن! عرش الهی لرزید، ستون‌های درب‌های بهشت فروریخت و فرشتگان پرپر شدند و چرا؟ زیرا ماهای دریو‌**** نتوانستیم عدالت را بر زمین برپا کنیم. شمشیرهایمان کند بود، دستانمان بی رمق و خالی از ایمان، قلوبمان خالی از عدالت‌جویی و افکارمان کفرآمیز.'جناب کمی مکث کردند و سر به زیر انداختند و عرق شرم را از پیشانی‌شان پاک کردند و نطق را به اوج همیشگی خود رساندند‌:'ما اگر همان روز دستهای هرچه دزد و جانی بود را قطع می‌نمودیم، قلب دشمنان و کافران را از سینه و می‌آوردیم و به سیخ میکشیدیم و اگر افکار شرک آلود را آنطور که شایسته است سرکوب میکردیم، رفقا امروز دیگر امروز نبود، بردگان بندگی مومنان حقیقی را می‌کردند، آنها کافر را از خود می‌راندند. اما قصور کردیم، قصور!'میرزا سیگار بر لب با تمام شدن کار کفشهایشان لگدی به کودک زدند و رفتند و در لطیفه‌ها و دلقک بازی‌های مصی‌الدوله خندان از سالن خارج شدند و ما هم به حیف نونی ادامه دادیم. این طور اربابها نعمت است. بارالها سایه ایشان را از سرمان کم نکن.

میرزا نطق می‌کند!

مهدی میرزا — Sun, 21 Jul 2019 02:57:46 +0430

جناب میرزا همچون حکیمی مجرب و همچون حاکمی مقتدر گام برمی‌داشتند و بی هیچ عجله ای به سوی منبر روان بودند. بر منبر جلوس کردند،دستی بر محاسن خود کشیدند و نگاهی به جمعیت پرشور انداختند. جمعیتی کوچک. امروز یوم المنبر بودو میرزاهم که بی هیچ استثنایی حافظ سنت‌های خاندان بودند‌؛خود را برای نطقی جانانه آماده کرده بودند. میرزا ابتدا کمی دعا و این چیزها خواندند و کمی پرت و پلا جهت گرم کردن زبان مبارکشان و در ادامه این طور گفتند:ایهاالناس امروز با شما سخنی دارم. مملکت بسی آشفته است و سگ مادرمرده صاحابش را نزدیک است که تکه وپاره کند. اما، مشکل ما رِ برخی به اشتباه از ایرانی جماعت می‌دانند، می‌گویند ایرانی جماعت بلاساز است و بس، بیسواد است، احمق است، دهاتی ست و خلاصه قربان اجنبی و رنگ پریده و سبیل زردنبویش‌. اینها به ضرس قاطع حرف مفت می‌زنند. بعضی ها هم مشکل را تنها در انگلیسی و امریکایی و اجنبی می‌دانند.که اینها هم حرف مفت تر می‌زنند. مملکت را در این قرتی بازی‌های فرنگی‌شان غرق کرده‌اند ولی بازهم به شما می‌گویم گ‌** زیادی می‌خورند. آقایان مشکل مملکت در نبود آزادی نیست، در نبود رفاه نیست،سوءتفاهم نشود اینها نتیجه مملکت مقتدر و پیش‌روست نه اسباب به وجود آمدن آن. ما به تازگی کتابی موسوم به <اقتدارگرایی ایرانی در عهد پهلوی> رِ مطالعه میکردیم و به نظر شخصی بنده نبود آگاهی دلیل بی سروسامانی ماست. آگاهی با خودش نیروی محرکه برای مبارزه با ظلم و فساد را برای ملت فراهم می‌آورد. آگاهی ملت رِ در انتخاب صواب از غلط یاری می‌دهد تا آنکه در هنگام آزادی بلبشو و عوام‌فریبی قدرت را به اشتباه و درخدمت منفعت‌های کوتاه مدت در نیاورد. بلی مشکل مملکت عدم آگاهی ست. رفقا هر خطری را به جان بخرید مادامی که در پس گذر از آن آگاهی ست. درود بر مردمان آگاهی‌بخش، آنانکه خون دادند و در راه آگاهی بخشی جان بی‌ارزش خود را فدا کردند. میرزا که عادت خود را به جا آورده بودند از منبر پایین آمدند و رفتند. از خدا که پنهان نیست از شما چه پنهان این نطق مرا سخت جذب خود کرده. انشاالله با مطالعه دقیقتر خدمتتان میرسم و آن وقت شاید میرزا را توانستم نقد کنم، شاید هم نه. تا روزگار چه خواهد.

دروغ را پایان دهید.

مهدی میرزا — Fri, 21 Jun 2019 17:48:59 +0430

ایها الناس زمانه جنگ است. با هر که نشست و برخاست میکنی از آینده ای بیمناک و هراس انگیز میگوید و ناله میکند. جنگ از هرنوعش بر سر ایرانی جماعت می‌بارد. جنگ در خانه های ما تا خصوصی ترین مکان در افکارمان رسوخ کرده. در افکارمان نزاع بی پایانی درگرفته و امان برناوپیر را بریده. نزاع در مرزهای ما ،در آبهای خلیج همیشه فارسمان، در قلوب آحاد مسلمین و ملحدین رسوخ کرده؛ گویی ما نزاعیم و دیگر رفتارها و پندارها آویزه ای مضاعف. اما فرق است بین آنچه من از آن بیم دارم و دیگران. دیگران از گلوله ها بیم دارند اما من بیشتر از وجود بی هدف. آنها از فردایی بیم دارند که در آن قحطی ست و شکمی سیر نمیشود ولی من بیشتر از فردایی بیم دارم که با مرده خواری و حیوان منشی سیر میشویم. ترس از بیچیز بودن بی‌معنی ست آن هنگام که تهی از معنی و انسان نبودن آینده ای قریب الوقوع تر است. در این شرایط افرادی فرار را ترجیح میدهند. آنها همانی اند که فقط کافی ست سریعتر از ما بدوند تا از روزگار درنده خو نجات یابند. اما مایی هم وجود دارند که فرقی میان فرار و ماندن نمی بینند و شاید روزی این جرأت را پیدا کنند که با واقعیت کنار بیایند و چشم از این دنیای دروغ و دغل ببندند. تا آن روز تنها صدای مخملین بنان و اینهاست که تسکین درد آنهاست.

نصایح ریش‌سفیدانه (ریش سفیدان عید)

مهدی میرزا — Wed, 28 Mar 2018 21:10:15 +0430

سینی چای به دست با دستانی لرزان و چشمانی نامطمئن به سوی اتاق جناب میرزا راهی بودم . جناب میرزا در زندگی سه چیز را بیش از حد دوست داشتند ؛ یک :‌ پسر دردانهٔ شان ،‌ دیگری سیگار ( البته که باید ایرانی باشد ) و دیگری این چای کوفتی را که هیچگاه ترک نمی‌کنند . هیچگاه آن حادثه را فراموش نمی‌کنم که ایشان برای یک چای طوری با ترکه مرا در باغ دنبال کردند و زدند که دایی جان باید جلویشان لنگ بیندازند . خلاصه ،‌ در زدیم و با اجازه جناب میرزا دخول کردیم . چای بر سینی گذاشتیم . جناب میرزا سیگار بر لب نگاهی خانانه!‌ انداختند و کتاب را کنار گذاشتند . چهره‌شان و اشکال ظاهریشان روشن فکرانه می‌نمود اما بدانید و آگاه باشید که حتی از قرائت یک کتاب نیز ناتوان بودند تا جاییکه کتاب را وارون گرفته بودند . چای را میل نمودند و روی کردند به ما و گفتند بتمرگ! - اینجا پی می‌بریم حتی آداب مصاحبتشان نیز به روشنفکران شباهتی ندارد - و ما هم از ناچاری و درد چوب‌های خشکمان تمرگیدیم . شروع به نطق کردند و نصیحت :این جوانان ما هم که به درد لای جرز دیوار می‌خوردند پدر سوختگان *** ! نه سواد دارند ، نه از شعور بهره‌ای برده‌اند . دائم‌الخمرهای شیره‌ای . و کامی گران از سیگارشان کشیدند و ادامه دادند ؛ نه توان گذران معیشت خویش را دارند و نه جمع کردن ***شان . جناب میرزا سخت غضبناک بودند . خدا ابوی گرامیشان خان بزرگ را بیامرزد . هرچه ایشان مهربان ، تابع اصول و ادب و اهل دانش بودند ؛ جناب میرزا به عینا مخالف ایشان بودند . نصایح ریش‌سفیدان نیز نصایح قدیم . بعد از نطق پر فراز و نشیب و طولانی مدتشان به سان عمر نوح با اشاره ریزی مرخصمان کردند . خدا می‌داند که اگر ریه‌های نامبارکشان ،‌ به سختی نمی‌افتادند ،‌ به این زودی ما از این عذاب سخت رهایی نمیافتیم .

قاضیْ وجدان

مهدی میرزا — Thu, 11 Jan 2018 00:32:18 +0330

روزی بود از روزها و شب هنگام در حال سیر و سفر در عالم خیال و اوهام خویش که ناگه خود را در جلسه ی بازجویی به ریاست قاضی وجدان و متهم ، نفْس ، جنایتکار بدنام ؛ یافتم . بی هیچ مدعی العموم و ... ؛ تنها قاضی بود که سر در پرونده ی قطور کرده بود و هر از گاهی سری به نشانه ی تاسف می گرداند . قاضی - حکمی برایت ببرم که تا بهارها دیگر جرات به انجام چنین عمل پستی نداشته باشی . متهم - آخر جناب قاضی ، بنده بی گناهم . تقصیر را آن کس دارد که عمل به آن کرده ؛‌ نه عملی از بنده سر زده و نه چیز دیگری . - همه همین را می گویند جوان . در آخر هم معلوم می شود که صادق کیست . - آخر ماجرا آن طور که فکر میکنید نیست .پس چطور است ؟دیروقت بود و جناب میرزا که از مشقت آسوده یافته بودند ، شمع را خاموش کرده و حاضر می‌شدند برای دیدار اخوی مرگ ؛ اتفاقا تسریع در عمل می‌کردند . در آستانهٔ تشریف فرمایی بودند که ناگهان اصواتی مانع شدند . بد گوش خراش بودند . بنده از بروز خشم ایشان مقاومت کردم اما این فرزندان ناخلف بنده - دست و زبان - به جنب و جوش درآمدند و غوغا به پا کردند . ضربه ها و مشتها بود که بر زمین و آسمان کوفته می شد و نعره های دیوگونه که گوش فلک کر کرده بودند . اما اصوات به قوت خود جاری بودند ؛ همانطور که زبان دست نیز شدت می گرفتند . بقیه را خودتان نیز می دانید ؛‌با وساطت ام میرزا قائله ختم به خیر شد . پس ملاحظه می نمایید که بنده بی گناهم (قاضی مشغول به نوشتن شد) . متهم - عجالتا نامهٔ آزادی بنده را قلم میزنید ؟خیر! تشهد جناب عالی ست . اینجا را امضا بنمایید که خودرو منتظرتان است . خودرو ؟! بله ؛ به زندان عذاب وجدان خواهید رفت به مدتی نامعلوم تا آن زمان که اصلاح شوید . اما ...اما ؛ بی اما . جنایت کار پست و کثیف !‌ تو نمونهٔ یک انگل بالفطره هستی ! برای جامعه نیز مضری ! پس خانه‌ای نیز جز آنجا لایقت نیست . متهم که اشک از چشمانش جاری بود ، رو به آسمان کرد و فریاد زد : چرا ؟؟؟همانجا ندایی آمد و گفت :‌ خاموش باش همانطور که در زمان جنایت نیز خاموش ماندی ؛‌ که این حکم از حکم الهی به نسبت سبک تر است .