https://virgool.ir/feed/@sarbazi.mahdiکارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات- گرایش شبکه های کامپیوتریfa2026-11-11 11:38:04https://files.virgool.ir/upload/users/224877/avatar/xYilii.pnghttps://virgool.ir/@sarbazi.mahdihttps://virgool.ir/@sarbazi.mahdi/مقدمه-ای-بر-اینترنت-اشیا-zucibht62hh9ترجمه مقاله ای از: پرادیومنا گوخیل، اومکار بهات، ساگار بهاتکاری از: خانم ها سایدا سربازی و ساینا سربازیزیر نظر: مهندس مهدی سربازیچکیده: عبارت اینترنت اشیا (IOT) اشاره به متصل کردن وسایل و اشیای فیزیکی گوناگون در سراسر جهان به اینترنت دارد. عبارت اینترنت اشیا را نخستین بار کوین اشتون در سال 1999 پیشنهاد کرد. بخش زیر، اصول اینترنت اشیا را توضیح می‌دهد. این با لایه‌های مختلف به کار رفته در اینترنت اشیا و برخی اصطلاحات اساسی مربوط به آن سروکار دارد. این اصولاً بسط و گسترش خدماتی است که اینترنت ارائه کرده است. این بخش معماری اینترنت اشیا را نیز ارائه می‌کند. برای نمونه، وقتی وسایل خانگی زندگی روزمره ما به اینترنت متصل می‌شوند، می‌توان این سیستم را یک خانه هوشمند در محیط اینترنت اشیا نامید. اینترنت اشیا تنها بینشی عمیق برای آینده نیست. این حالا دیگر به کار برده می‌شود و بر روی بیش از پیشرفت فناورانه تأثیر می‌گذارد.کلیدواژه‌ها: اینترنت اشیا، معماری خدمات محور1. مقدمهاینترنت اشیا شبکه‌ای از اشیای فیزیکی، دستگاه‌ها، ابزارها، وسایل نقلیه، ساختمان‌ها و موارد دیگر به کار رفته در الکترونیک، مدارات، نرم‌افزارها، حسگرها و قابلیت ارتباط شبکه‌ای است که به این اشیا امکان می‌دهد که داده‌ها را گردآوری و مبادله کنند. اینترنت اشیا این امکان را فراهم می‌کند که بتوان اشیا از راه دور را با زیرساختار شبکه موجود، احساس و کنترل کرد، و نیز فرصت‌هایی برای ادغام مستقیم جهان فیزیکی در سیستم‌های مبتنی بر کامپیوتر ارائه می‌کند، که این منجر به بازده و دقت بهتر می‌شود.مفهوم شبکه دستگاه‌های هوشمند برای نخستین بار در سال 1982 بحث شد، و ماشین ساخت نوشابه اصلاح شده در دانشگاه کارنگی ملون به نخستین دستگاه متصل به اینترنت تبدیل شد [3]، دستگاهی که می‌توانست موجودی انبار خود را گزارش کند و بگوید که آیا نوشیدنی‌های تازه بارگیری شده خنک هستند یا نه. کوین اشتون (متولد 1968) یک پیشگام فناوری بریتانیایی است که به خاطر ابداع اصطلاح «اینترنت اشیا» مشهور است. این اصطلاح سیستمی را توصیف می‌کند که در آن، اینترنت از طریق حسگرهای همه جا حاضر، به جهان فیزیکی متصل می‌شود.اینترنت اشیا می‌تواند بدون دخالت انسان به اینترنت متصل شود. برخی از نخستین دستگاه‌های اینترنت اشیا حالا در مراقبت از سلامتی، حمل‌ونقل و صنایع خودروسازی توسعه یافته‌اند. فناوری‌های اینترنت اشیا در مراحل اولیه رشد خود هستند؛ اما بسیاری از پیشرفت‌های جدید در ادغام اشیا با حسگرها در اینترنت روی داده‌اند. پیشرفت اینترنت اشیا شامل مسائل زیادی از جمله زیرساختار، ارتباطات، رابط‌ها، پروتکل‌ها و استانداردها است. هدف این مقاله آن است که مفهومی کلی از اینترنت اشیا، معماری و لایه‌های موجود در اینترنت اشیا، برخی از اصطلاحات اساسی مربوط به آن و خدمات ارائه شده را ارائه کند.مفهوم اینترنت اشیاکوین اشتون نخستین کسی که مفهوم اینترنت اشیا را در سال 1999 پیشنهاد کرد. او اینترنت اشیا را اشیای شناخته شده‌ای می‌داند که با فناوری شناسایی فرکانس رادیویی (RFID) به هم متصل شده‌اند. اما تعریف دقیق اینترنت اشیا همچنان در حال تغییر و تحول است و تابع دیدگاه‌های اتخاذ شده است. اینترنت اشیا معمولاً به این صورت تعریف می‌شود: «زیرساختار شبکه جهانی پویا با قابلیت‌های خودپیکربندی بر اساس استانداردها و پروتکل‌های ارتباطی».تصویر 2.1. تحول اینترنت [1] با نگاهی به تحول اینترنت می‌توانیم این را در پنج زمینه دسته‌بندی کنیم:1. اینترنت اسناد – کتابخانه‌های الکترونیکی، صفحات وب مبتنی بر اسناد.2. اینترنت تجارت – وب‌سایت‌های تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی و مبادله سهام.3. اینترنت اپلیکیشن‌ها – وب 2.04. اینترنت مردم – شبکه‌های اجتماعی.5. اینترنت اشیا – دستگاه‌ها و ماشین‌های متصل‌به‌هم.اشیای فیزیکی و مجازی در اینترنت اشیا، هویت و ویژگی‌های خودشان را دارند و می‌توانند از رابط‌های هوشمند استفاده کنند و می‌توان آن‌ها را به عنوان یک شبکه اطلاعات با هم ادغام کرد. به زبان ساده، می‌توان اینترنت اشیا را مجموعه‌ای از دستگاه‌های متصل‌به‌هم دانست که به طور منحصربه‌فردی قابل‌شناسایی هستند. کلمات «اینترنت» و «اشیا» به معنای شبکه جهان‌گستر متصل‌به‌هم بر اساس حسگرها، ارتباط، شبکه‌سازی و فناوری‌های پردازش اطلاعات هستند، که احتمالاً نسخه جدیدی از فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) باشند. تا به امروز، شماری از فناوری‌ها وارد کار اینترنت اشیا شده‌اند، مانند شبکه‌های حسگر بی‌سیم (WSN)، بارکدها، حسگری هوشمند، شناسایی فرکانس رادیویی، فناوری‌های ارتباط از نزدیک، ارتباطات بی‌سیم انرژی پایین، رایانش ابری و غیره.اینترنت اشیا نشان دهنده نسل جدید اینترنت است، که آنجا می‌توان از طریق اینترنت به اشیای فیزیکی دسترسی داشت و آن‌ها را شناسایی کرد. بسته به اجرای فناوری‌های گوناگون، تعریف اینترنت اشیا تغییر می‌کند. اما مبانی اینترنت اشیا نشان می‌دهد که می‌توان اشیای موجود در اینترنت اشیا به طور یکتا در بازنمایی‌های مجازی شناسایی کرد. در یک اینترنت اشیا، همه چیزها می‌توانند داده‌ها را مبادله کنند، و در صورت لزوم، طبق طرح‌های از پیش تعریف شده، داده‌ها را پردازش کنند.3. معماری اینترنت اشیایک الزام اساسی اینترنت اشیا این است که چیزهای موجود در شبکه باید به همدیگر متصل شوند. معماری سیستم اینترنت اشیا باید عملیات‌های اینترنت اشیا را تضمین کند، که این جهان فیزیکی و جهان مجازی را به هم متصل می‌کند. با وجود اینکه معماری اینترنت اشیا شامل عوامل زیادی از جمله شبکه‌سازی، ارتباط و پردازش و غیره است، اما در طراحی معماری اینترنت اشیا، باید توسعه‌پذیری، مقیاس‌پذیری و قابلیت اجرا میان دستگاه‌ها را در نظر گرفت. به خاطر اینکه چیزها ممکن است حرکت کنند و باید با چیزهای موجود در حالت واقعی تعامل داشته باشند، معماری اینترنت اشیا باید تطبیق‌پذیر باشد تا دستگاه‌ها به طور پویا با هم تعامل داشته باشند و از ارتباط میان خودشان پشتیبانی کنند. به علاوه، اینترنت اشیا باید دارای ماهیتی نامتمرکز و ناهمگون باشد.3.1. معماری خدمات محوریک نیاز اساسی اینترنت اشیا این است که چیزهای موجود در شبکه باید میان خود ارتباط داشته باشند. معماری سیستم اینترنت اشیا باید عملیات‌های اینترنت اشیا را تضمین کند، که این شکاف میان جهان فیزیکی و جهان مجازی را پل می‌زد. طراحی معماری اینترنت اشیا شامل عوامل زیادی مانند شبکه‌سازی، ارتباطات، مدل‌های کسب‌وکار، پردازش‌ها و امنیت است. در طراحی معماری اینترنت اشیا، باید توسعه‌پذیری، مقیاس‌پذیری و تعامل‌پذیری میان دستگاه‌های ناهمگون و مدل‌هایشان را در نظر گرفت. به خاطر اینکه چیزها ممکن است به طور فیزیکی حرکت کنند با در حال واقعی با همدیگر تعامل داشته باشند، معماری اینترنت اشیا باید تطبیق‌پذیر باشد تا وسایل بتوانند به طور پویا با چیزهای دیگر تعامل داشته باشند و از ارتباط شفاف رویدادها پشتیبانی کنند.تصویر 3.1.1. لایه‌های معماری اینترنت اشیا [2]تصویر 3.1.1. لایه‌های معماری اینترنت اشیا [2] معماری خدمات محور یک سیستم پیچیده را مجموعه‌ای از اشیا و زیرسیستم‌های ساده و معین تصور می‌کند. می‌توان آن اشیا یا زیرسیستم‌ها را دوباره به کار برد و تک‌تک آن‌ها را حفظ کرد؛ بنابراین می‌توان اجزای نرم‌افزاری و سخت‌افزاری موجود در یک اینترنت اشیا را به طور مؤثری دوباره به کار برد و ارتقا داد. به خاطر این مزایا، معماری خدمات محور عمدتاً به عنوان یک معماری رایج به کار رفته است.معماری خدمات محور که شامل چهار لایه با عملکردهای متمایز است، به شیوه‌های متعددی، تعامل‌پذیری میان دستگاه‌ها را ممکن می‌سازد. این شیوه‌ها عبارت‌اند از:لایه حسگر که با همه اشیای (چیزهای) موجود ادغام می‌شود تا وضعیتشان را درک کند.لایه شبکه، زیربنایی برای پشتیبانی از ارتباطات بی‌سیم یا باسیم میان چیزها است.لایه خدماتی خدمات مورد نیاز کاربران یا دستگاه‌ها را می‌سازد و مدیریت می‌کندلایه رابط شامل شیوه‌های تعامل با کاربران و دستگاه‌ها است.3.1.1. لایه حسگرانتظار می‌رود که اینترنت اشیا یک شبکه گسترده فیزیکی متصل‌به‌هم باشد که در آن، چیزها همواره به هم متصل هستند و می‌توان از هر جا آن‌ها را کنترل کرد. در لایه حسگر، سیستم‌های هوشمند طبق تگ‌ها یا حسگرها، قادرند که به طور خودکار محیط را درک کنند و داده‌ها را میان وسایل مبادله کنند. می‌توان چیزها را به طور منحصربه‌فردی شناسایی کرد و می‌توان محیط‌های پیرامون را برای اهداف و دستگاه‌های گوناگون نمایش داد. هر شیء در اینترنت اشیا هویتی دیجیتالی دارد و می‌توان به آسانی آن را در حوزه دیجیتالی ردیابی کرد. تکنیک شناسایی منحصربه‌فرد مختص به یک شیء، یک شناساگر منحصربه‌فرد جهانی (UUID) نامیده می‌شود. شناساگرها ممکن است دارای نام و آدرس باشند. یک شناساگر منحصربه‌فرد جهانی یک شماره 128 بیتی است که برای شناسایی منحصربه‌فرد یک شیء یا موجودیت در اینترنت به کار می‌رود.در تعیین لایه حسگر اینترنت اشیا، باید جنبه‌های زیر را در نظر گرفت:• هزینه، اندازه، منبع و مصرف انرژی: چیزها ممکن است به دستگاه‌های حسگری مانند تگ‌های شناسایی فرکانس رادیویی و گره حسگر مجهز باشند. به خاطر تعداد زیاد حسگرها در دستگاه‌ها، باید وسایل هوشمندی طراحی شوند تا منابع و نیز هزینه‌های مورد نیاز را به حداقل رساند.• به‌کارگیری: بسته به نیازها، می‌توان چیزهای حسگر (تگ‌های شناسایی فرکانس رادیویی، حسگرها و غیره) را به طور یک‌باره یا تدریجی به کار گرفت.• ارتباطات. حسگرها باید قابلیت برقراری ارتباط را داشته باشند تا بتوان به چیزها دسترسی داشت و آن‌ها را بازیابی کرد.• شبکه. چیزها به صورت شبکه‌های چند مرحله‌ای، مش یا شبکه‌های دم‌دستی سازمان‌دهی می‌شوند.3.1.2. لایه شبکهلایه شبکه در اینترنت اشیا، همه چیز را به هم متصل می‌کند و به آن‌ها امکان می‌دهد که از پیرامون خود خبر داشته باشند. این چیزها از طریق لایه شبکه، می‌توانند داده‌ها را با چیزهای متصل‌به‌هم به اشتراک بگذارند، که این برای مدیریت رویداد هوشمند و پردازش در اینترنت اشیا امری اساسی است.برای به اشتراک‌گذاری داده‌ها و ارائه خدمات یک دستگاه، یک شبکه قوی لازم است.شبکه باید به طور خودکار چیزها را کشف و بازنمایی کند. چیزها باید به طور خودکار نقش‌هایی به خود بگیرند تا رفتار چیزها را به کار بگیرند، مدیریت کنند و زمان‌بندی کنند، و در صورت لزوم، باید بتوانند نقش‌های خود را عوض کنند. این دستگاه‌ها را قادر می‌سازد که با همکاری هم وظایف را انجام دهند.در لایه شبکه‌سازی، باید به مسائل زیر پرداخت:• فناوری‌های مدیریت شبکه از جمله مدیریت شبکه‌های ثابت، بی‌سیم و موبایل.• الزامات کیفیت خدمات• فناوری‌ها برای جستجوی داده‌ها، پردازش داده‌ها.• ایمنی و حریم شخصیاز میان این مسائل، قابلیت اطمینان اطلاعات و حریم خصوصی انسان مهم هستند، چرا که اینترنت اشیا بسیاری از چیزهای شخصی را به هم متصل می‌کند و خطری بالقوه برای حریم شخصی به همراه دارد. فناوری‌های امنیت شبکه موجود می‌توانند پایه و اساسی برای حریم شخصی و امنیت در اینترنت اشیا فراهم کنند، اما باید کار بیش‌تری انجام داد.3.1.3. لایه خدماتلایه خدمات، خدمات و اپلیکیشن‌ها در اینترنت اشیا را ممکن می‌سازد. این برنامه‌ای مقرون‌به‌صرفه است که در آن، می‌توان از نرم‌افزارها و سخت‌افزارها دوباره استفاده کرد. خدمات موجود در لایه خدمات مستقیماً روی شبکه راه‌اندازی می‌شوند تا به طور مؤثری خدمات جدیدی برای یک اپلیکیشن پیدا کنند و به طور پویا، داده‌ها را برای خدمات بازیابی کنند. استانداردهای گوناگونی که سازمان‌های مختلف توسعه داده‌اند، بیش‌تر این ویژگی‌ها را دارند. مهم است که یک لایه خدماتی برای اینترنت اشیا، مقبول همگان باشد. یک لایه خدماتی عملی شامل حداقل یک مجموعه از دستگاه‌ها، رابط‌های برنامه‌نویسی اپلیکیشن، و پروتکل‌هایی است که از اپلیکیشن‌ها و خدمات پشتیبانی می‌کند. همه فعالیت‌های خدمات محور، مانند مبادله و ذخیره اطلاعات، مدیریت داده‌ها و موتورهای جستجو و ارتباطات، در لایه خدمات انجام می‌شوند.وظایفی که لایه خدمات انجام می‌دهد عبارت‌اند از:• کشف خدمات: یافتن اشیایی که می‌توانند خدمات و اطلاعات مورد نیاز را به نحوی مؤثر ارائه کنند.• ترکیب خدمات: این تعامل میان چیزهای متصل‌به‌هم را ممکن می‌سازد و روابط میان چیزها برای میسر کردن خدمات مطلوب را توضیح می‌دهد.• رابط‌های برنامه اپلیکیشن خدماتی: این‌ها تعامل میان خدمات مورد نیاز کاربران را ارائه می‌کند.3.1.4. لایه رابطدر اینترنت اشیا، شمار زیادی از دستگاه‌ها به هم متصل می‌شوند؛ این دستگاه‌ها به افراد مختلفی تعلق دارند و لذا همواره معیارهای یکسانی ندارند. مسئله تطبیق‌پذیری میان چیزها باید برای تعامل میان چیزها حل شود. تطبیق‌پذیری شامل مبادله اطلاعات، ارتباطات و پردازش رویدادها است. ساده کردن مدیریت و ارتباط درونی چیزها به شدت به سازوکار تعامل مؤثر نیاز دارد. اساساً لایه تعامل در فرانت‌اند اپلیکیشن یا API (رابط برنامه اپلیکیشن) کار می‌کند.4. نتیجه‌گیریدر چند سال اخیر، اینترنت اشیا به سرعت توسعه یافته است و شمار زیادی از فناوری‌های توانمند مطرح شده‌اند. اینترنت اشیا روند آینده اینترنت است. هر چیز موجود هوشمند می‌شود. حوزه گسترده‌ای برای پژوهش در اینترنت اشیا وجود دارد. بسیاری از فناوری‌های جدید که در سال‌های آینده پدیدار می‌شوند ما را به سمت سطح کاملاً جدیدی از جهان هوشمند می‌برند. آینده اینترنت اشیا بسیار روشن است. از صورتحساب‌ها تا وسایل نقلیه، همه چیزهایی که به هم متصل می‌شود، سبک زندگی بهتری را به ارمغان می‌آورند.منابع[1] شانکانگ لی و لی دا زو و شانشان ژائو، «اینترنت اشیا: یک تحقیق» منتشر شده در اینترنت: 26 آوریل، اسپرینگر ساینس + بزینس مدیا، نیویورک، 2014.[2] آنتونیو جی. جارا، میگوئل ای. زامورا و آنتونیو اف. جی. اسکارمتا، «یک معماری مبتنی بر اینترنت اشیا برا پشتیبانی از تحرک و ایمنی در محیط‌های پزشکی»، دانشگاه موریکا، دانشکده علوم کامپیوتری، موریکا، اپسانیا، 2010.[3] «تنها ماشین نوشابه‌سازی در اینترنت»، دانشگاه کارنگی ملون. بازیابی شده در 10 نوامبر 2014.[4] cmswire.comhttp://www.cmswire.com/cms/internet-of-things/the-next-step-in-internet-evolution-the-internet-of-things-023902.phpمهدی سربازیمهدی سربازیMon, 26 Apr 2021 23:49:46 +0430https://virgool.ir/@sarbazi.mahdi/انحصارطلبی-دستگاه-های-دولتی-مانع-تحقق-دولت-الکترونیک-r3t25bzmftcyمجید فولادیان از دولت الکترونیک و چالش‌های پیش ‌روی آن می‌گویدمدیرکل پایش و نظارت بر پیاده‌سازی دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات ایران درباره گام‌های اولیه به‌منظور توسعه و استقرار دولت الکترونیکی می‌گوید و این‌که تمام دستگاه‌های اجرایی مکلف شده‌اند که خدمات خود را طبق مواد 67 و 68 قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه کشور، الکترونیکی کنند. دکتر مجید فولادیان با بیان این‌که در ارزیابی بین‌المللی شاخص توسعه دولت الکترونیک (EGDI) که هر دوسال یکبار توسط دپارتمان امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل انجام می‌شود، در سال2020 ایران در میان 193 کشورِ مشمول ارزیابی، رتبه 89 را به خود اختصاص داده، خاطرنشان کرد، با این ‌وجود برخی از دستگاه‌های دولتی به وظایفی که طبق قانون درخصوص الکترونیکی کردن خدماتشان برعهده آن‍ها نهاده شده تمکین نمی‌کنند. فولادیان معتقد است، دولت الکترونیک در صورتی بهره‌ور است که خدمات به‌صورت یکپارچه ارائه شوند. در ادامه نظرات ایشان را درباره چالش‌های پیش ‌روی دولت الکترونیک و سهم آن در ارتقای بهره‌وری کشور می‌خوانید.اهمیت الکترونیک شدن دولت بر هیچ‌کس پوشیده نیست. برای رفتن به سمت‌وسوی دولت الکترونیک به معنای واقعی آن، چه رویه‌ای باید در پیش‌گرفته شود و چه الزاماتی مدنظر قرار بگیرد؟دولت الکترونیک یعنی ارائه خدمات دولتی به‌صورت آنلاین، 24ساعته و در هفت روز هفته. در چنین شرایطی هر شهروند فارغ از اینکه در چه مکان و زمانی است از خدمات تمام دستگاه‌های دولتی و عمومی بهره می‌برد. وضعیتی که بی‌شک نتیجه‌ای جز عدالت اجتماعی نخواهد داشت. عملی شدن دولت الکترونیک به معنای کاهش ترددهای غیرضروری و صرفه‌جویی در منابع و امکانات جامعه خواهد بود. برای پیش رفتن به سمت‌ دولت الکترونیک در کشور هم گام‌هایی پیش ‌از این برداشته‌ شده است. به‌عنوان نمونه بر اساس مواد 67 و 68 قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه کشور، تکالیفي در حوزه توسعه و استقرار دولت الکترونیکی برای تمام دستگاه‌های اجرایی تعیین‌شده است که براساس آن دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند نسبت به الكترونيكي كردن تمام فرايندها و خدمات با قابليت الكترونيكي و تكميل بانك‌هاي اطلاعاتي مربوط، تا پايان سال سوم اجراي قانون برنامه اقدام كنند. البته کاهش 12.5درصدی سالانه مراجعات حضوری، انجام تبادلات الکترونیکی صرفاً از طریق مرکز ملی تبادل اطلاعات و ارتقاء رتبه شاخص توسعه دولت الکترونیکی کشور در ارزیابی بین‌المللیEGDI هم جزء وظایف دستگاه‌های اجرایی در این زمینه در نظر گرفته‌ شده است.اصول اولیه دولت الکترونیک در ایران تعیین و مصوب شده و در این مسیر گام‌های اولیه و اساسی برداشته شده. با این توصیف شما وضعیت توسعه دولت الکترونیک در ایران را اکنون چطور توصیف می‌کنید؟سازمان فناوری اطلاعات با هماهنگی و همکاری دبیرخانه شورای اجرایی فناوری اطلاعات کشور به نمایندگی از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، تاکنون شش دوره عملیات پایش کیفیت خدمات الکترونیکی درگاه‌ها و پرتال‌های دستگاه‌های اجرایی را بر مبنای شناسنامه‌های خدمات مصوب سازمان اداری و استخدامی کشور با همکاری همه دستگاه‌های اجرایی از ابتدای برنامه ششم توسعه اجرا کرده است. نتایج ارزیابی دوره ششم که در سال 1399 اجرا شده حاکی از این است که 3061 خدمت شناسنامه‌دار، در سطح دستگاه‌های اجرایی الکترونیکی ‌شده است که این تعداد حدود 50 درصد خدمات مصوب در برنامه را که باید الکترونیکی می‌شدند دربر می‌گیرد. با تمام این تفاصیل می‌توان گفت که وضعیت دولت الکترونیک در کشور در حال رسیدن به بلوغ است.باتوجه به شاخص‌های جهانی و ارزیابی‌هایی که تاکنون انجام داده‌اید، جایگاه فعلی دولت الکترونیک ایران را چطور ارزیابی می‌کنید؟بررسی روند رشد رتبه ایران در زمینه توسعه دولت الکترونیک نشان می‌دهد ایران از سال 2003 تا 2018 جهش امتیازی را با 20پله بهبود تجربه کرده است. هرچند ایران در ارزیابی سال 2020 به نسبت سال 2018، سه پله از جایگاهش نزول داشته است.این رتبه در مقایسه با سایر کشورها در چه جایگاهی قرار دارد؟نتایج آخرین ارزیابی بین‌المللی شاخص توسعه دولت الکترونیک (EGDI) که هر دوسال یکبار توسط دپارتمان امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل انجام می‌شود ، در سال 2020 بیانگر این مسئله است که ایران در میان 193 کشور مشمول ارزیابی، رتبه 89 را به خود اختصاص داده است. در این ارزیابی ایران از میان سه شاخص اصلی توسعه دولت الکترونیکی، در شاخص سرمایه انسانی با امتیاز 7686/0 بیشترین مقدار و در دو شاخص زیرساخت مخابراتی با مقدار 621/0 و ارائه خدمات آنلاین با مقدار 5882/0 رتبه بعدی را به دست آورده است. این بدان معناست که ایران با کسب 6593/0 امتیاز در رتبه بهتری نسبت به متوسط آسیا (94) و متوسط جهانی (98) قرار دارد.دستگاه‌های اجرایی برای الکترونیک شدن دولت وظایفی بر عهده دارند. در شرایط کنونی چه عواملی موجب عدم تحقق وظایف دستگاه‌های اجرایی در الکترونیک ‌شدن خدمات شده است؟عواملی همچون کمبود بودجه و اعتبارات تخصیصی برای توسعه دولت الکترونیکی، در اولویت نبودن توسعه و ارتقای کیفیت ارائه خدمات الکترونیکی در برنامه‌های سالیانه، کمبود نیروی انسانی متخصص شاغل در بخش ICT، عدم امکان الکترونیکی کردن برخی خدمات و غیرواقعی بودن برنامه تکلیف شده در رابطه با الکترونیکی کردن خدمات در تفاهم‌نامه مبادله شده با سازمان اداری و استخدامی کشور و غیرواقعی بودن زمان پیاده‌سازی برنامه تکلیف شده برای دستگاه در رابطه با الکترونیکی کردن خدمات مندرج در تفاهم‌نامه برنامه عملیاتی سه‌ساله نظام اداری دستگاه با سازمان اداری و استخدامی کشور از مهم‌ترین عوامل عدم تحقق وظایف دستگاه‌های اجرایی در الکترونیکی کردن خدماتشان است. به‌گونه‌ای که براساس نتایج ارزیابی دوره ششم از 100درصد خدمات شناسنامه‌دار مشمول الکترونیکی شدن در دستگاه‌های اجرایی، صرفاً حدود 50 درصد آن‌ها الکترونیکی شده است.با این توصیف، عوامل بازدارنده الکترونیکی شدن خدمات دستگاه‌های اجرایی احصاء شده‌اند. برای رفع این موانع چه باید کرد؟به عقیده من، باید بر اولویت‌بندی الکترونیکی شدن خدمات و ارتقای کیفیت خدمات الکترونیکی پرمخاطب تمرکز کرد. طبق توصیه سازمان ملل، اولویت الکترونیکی شدن خدمات دولتی باید در بدو امر روی خدمات برخط پرمخاطب خصوصاً در شش حوزه سلامت و بهداشت، آموزش و پژوهش، اشتغال و کار، خدمات و حمایت‌های اجتماعی، محیط‌زیست و عدالت باشد. همچنین باید تفاهم‌نامه‌های عملیاتی نظام اداری دستگاه‌ها با سازمان اداری و استخدامی کشور بازبینی شود.به نظر شما مهم‌ترین چالش یا چالش‌های پیش روی تحقق دولت الکترونیک در کشور چیست؟یکی از چالش‌ها در این مسیر تغییراتی است که در شناسنامه الکترونیکی خدمات ایجاد می‌شود. درنتیجه نمی‌توان آمار دقیقی از خدماتی که الکترونیکی شده‌اند، ارائه کرد. درواقع چون تعداد خدماتی که قرار است الکترونیکی شوند از ابتدا مشخص نشده و ثابت باقی نمانده و افزایش مستمر داشته، طی سال‌های اخیر در آمارها از نظر درصدی افت را نشان می‌دهد. از سوی دیگر تعداد خدمات مشخص است، اما اینکه کدام خدمت قرار است الکترونیکی شود در برخی از تفاهم‌نامه‌ها، مشخص نیست. برای حل این مشکل سازمان اداری و استخدامی به‌عنوان متولی این امر باید تعداد خدماتی که باید الکترونیکی شوند و نیز زمان اجرایی شدن آن‌ها را مشخص کند . در غیر این صورت دستگاه‌ها خدماتی که هزینه و زحمت کمتری برایشان دارد را الکترونیکی می‌کنند. موضوع بعدی انحصارطلبی دستگاه‌هاست، به این معنی که دستگاه‌ها تمایل دارند خدمات الکترونیکی‌شان فقط از طریق پرتال، وب‌سایت و اپلیکیشن انحصاری خودشان ارائه ‌شود و در برابر تکلیف قانونی‌شان که ارائه خدمات بر روی «سکوی دولت همراه» است مقاومت می‌کنند. این در حالی است که دولت الکترونیک در صورتی بهره‌ور است که خدمات به‌صورت یکپارچه و از یک درگاه ارائه شوند، اتفاقی که موجب بهینه شدن نیروی انسانی در دستگاه‌ها، غیرحضوری ‌شدن خدمات، صرفه‌جویی در حامل‌های انرژی و به‌طور کلی ارتقای بهره‌وری در کشور خواهد بود.بنا بر گفته شما دستگاه‌ها برای الکترونیک شدن خدماتشان با دولت همراهی نمی‌کنند. آیا تکلیف قانونی وجود دارد که دستگاه‌های اجرایی خدمات خود را از طریق دولت همراه ارائه کنند؟بله، همه دستگاه‌ها موظف هستند تمام خدمات الکترونیکی را که در زمره خدمات دولت به شهروندان (G2C) هستند را از طریق اپلیکیشن دولت همراه در اختیار مردم قرار دهند. ولی متأسفانه به این وظیفه تمکین نمی‌کنند و برای تأخیرهایشان همیشه بهانه‌هایی دارند. ازطرف دیگر وجود دفاتر پیشخوان باعث شده برخی دستگاه‌های دولتی خدمات خود را از طریق این دفاتر ارائه ‌کنند که در این صورت شاید بهره‌وری در آن دستگاه مربوطه ارتقا یابد، اما در سطح کلان کشور منجر به عدم‌بهره‌وری می‌شود، چراکه منجر به تشکیل صف و معطلی مراجعه‌کنندگانی که متقاضی این خدمات خواهد شد. از سوی دیگر وقتی صحبت از الکترونیکی کردن خدمات می‌شود، مقصود یک پروسه 100درصد الکترونیکی است؛ اما مسئله این است که برای استفاده از برخی خدمات فعلی دولت الکترونیک، معمولاً برای احراز هویت، تحویل خدمت و ... همچنان نیاز به حضور فیزیکی در برخی سازمان‌ها مانند ثبت‌احوال، بانک‌ها و... است و این با ذات الکترونیکی شدن خدمت در تضاد است.مهدی سربازیمهدی سربازیSun, 11 Apr 2021 12:54:01 +0430https://virgool.ir/coderlife/شهر-بدون-گدا-yijzlvblwvucمردم باید گشنه و محتاج و بی‌سواد و خرافی بمانند تا مطیع ما باشند...! هیچ می‌دانید ما بیشتر به گدا احتیاج داریم تا گدا به ما؟! ما باید تصدیق بدهیم اعانه جمع‌آوری کنیم، غصه بخوریم تا نمایش داده باشیم، به‌علاوه وجدان خود را راحت‌تر کنیم.حاج‌آقا_ صادق هدایتتکدی گریصدقه دادن هیچ کمکی به فقرا نمی‌کند. ما این کار را فقط برای آرام کردن وجدان خودمان انجام می‌دهیم. معمولاً در سطح شهرهای بزرگ و کوچک شاهد تکدی‌گری یا به‌اصطلاح عامیانه آن گدایی هستیم. بر اساس قوانین ایران متولی افراد بی‌خانمان، متکدی، معتادان و غیره در کشور شهرداری‌ها هستند. بر همین اساس ساماندهی اولیه و تجهیز کامل مراکز ویژه برای این افراد بر عهده شهرداری‌ها است اما بعدازآن لازم است همه دستگاه‌های دولتی اعم از شهرداری‌ها و بهزیستی و غیره همکاری کنند و موارد مرتبط با هر سازمان به آن‌ها ارجاع داده شود. در این نوشتار بر آن هستیم تا به بررسی مسائل مرتبط با تکدی‌گری و به‌خصوص موضوع شهر بی‌گدا که تبریز به‌عنوان اولین شهر بی‌گدای ایران، بدان شناخته‌شده است بپردازیم.تبریز اولین شهر بدون گداتکدی‌گری یکی از مسائلی است که عمده شهرهای سراسر دنیا با آن مواجه هستند. با شنیدن واژه شهر بدون گدا احتمالاً ابتدا این تصور را ایجاد می‌شود که با جامعه‌ای بی طبقه یعنی با امکانات رفاهی کامل در سطح شهر مذکور مواجه هستیم. درحالی‌که شهری مانند تبریز بخصوص در مناطق حاشیه شهر با فقر گسترده‌ای روبرو است.مؤسسه خیریه حمایت از مستمندان تبریز ازجمله مراکز تأثیرگذار در ایجاد شهر بدون گدا در تبریز است که با تلاش فعالین در حوزه خیریه باهدف جلوگیری منطقی از تکدی و جایگزینی مساعدت‌های سازمان‌یافته و سامان دادن به کمک‌های مردمی در سال 1351 ه.ش تأسیس شد.نحوه عملکرد و فعالیت این مؤسسه به این شکل است که اعضای مجموعه مذکور با بازرسی دوره‌ای و میدانی خویش از سطح شهر، متکدیان را شناسایی و نسبت به پاک‌سازی آن‌ها از شهر مبادرت می‌ورزند! گویی افراد متکدی حق حضور در شهر را هم ندارند زیرا که وجود آن‌ها باعث زشت شدن محیط شهری ازنظر این موسسه می‌شود! پس‌ازاین اقدام، بررسی و اقدامات تحقیقاتی از متکدیان آغاز می‌شود و در صورت احراز نیاز و فقر تحت پوشش خیرین این منطقه قرار می‌گیرند و به عبارتی این افراد همچنان گدا می‌مانند با این تفاوت عمده که این بار به‌صورت سازمان‌یافته قرار است به آن‌ها کمک شود.در صورت محرز شدن حرفه‌ای بودن متکدیان، نسبت به تحویل آن‌ها به دستگاه‌ها و مراجع قضایی اقدام می‌شود. یکی از مؤلفه‌های تأثیرگذار در حصول موفقیت مذکور، تعامل سازنده‌ی دستگاه‌های ذی‌ربط شهری با نهاد مورداشاره است و درواقع بدون همگرایی امکان دستیابی به چنین توفیق ارزنده‌ای وجود نداشت! این خود نشانی از همکاری و استفاده از قدرت جهت پیشبرد خواست این موسسه است.لازم به ذکر است نهادهای دولتی ازجمله شهرداری‌ها بر اساس قوانین و دستورالعمل‌ها و با در اختیار قرار دادن بودجه و یارانه‌های دولتی می‌توانند برخی از وظایف خویش را به سازمان‌های مردم‌نهاد (با هزینه‌‌ای کمتر برای این نهاد‌های دولتی) و یا فعالین مدنی (به‌صورت تقریباً رایگان) بسپارند و بر همین اساس به‌تدریج این سپردن امور خدماتی دولتی به انجمن‌های مردم‌نهاد در بسیاری دیگر از شهرها در حال شکل‌گیری و انجام است، به‌گونه‌ای که گاهی زمزمه‌هایی از سایر شهرهای دیگر نیز برای اجرای این‌گونه طرح‌ها به گوش می‌رسد.مسئله شهر بی‌گدا در سایر شهرهاقبل از رفتن به ادامه این بحث لازم به تذکر است همان‌طور که اشاره شد مفهومی به اسم شهر بی‌گدا در کل ایران به معنای واقعی در مفهوم بین رفتن فقر نداریم زیرا تکدی گری یک نوع آسیب اجتماعی است که از بی‌عدالتی اجتماعی به وجود می‌آید.در شهرهای بانه و پاوه به‌عنوان دیگر شهرهای اعلام‌شده به‌عنوان شهر بی‌گدا این پیشنهاد از سوی مسئولین با همکاری نهادهایی ازجمله فرمانداری، بهزیستی، شهرداری، شبکه بهداشت، کمیته امداد، نیروی انتظامی، دستگاه قضا، اداره کار و رفاه اجتماعی، پلیس مبارزه با مواد مخدر و انجمن‌های مردم‌نهاد انجام می‌شود. این طرح به دلیل سامانمند بودن و طبق قوانین ملی باید اجرایی شود لذا ازلحاظ اجرا هیچ فرقی در شهرهای نامبرده وجود ندارد.درعین‌حال باید گفت به دلیل نبودن شغل و درآمد مناسب در کشورهای توسعه‌نیافته وضعی را پدید آورده است که تکدی گری در این کشورها به‌عنوان شغل نگریسته شده و باکمی خلاقیت ازجمله آن اجاره ماهیانه کودک و استفاده از افراد مسن و سالمند و ... می‌توان درآمد بسزایی از آن داشت!تکدی گری کار افراد مستمند است یا سودجوممکن است همه ما با افرادی برخورده کرده باشیم که از تکدی‌گری برای سودجویی و حتی به‌عنوان یک حرفه یاد می‌کنند. این افراد باعث ایجاد دید ناصحیح افراد جامعه به نسبت افراد متکدی شده‌اند؛ اما صرفاً محدود کردن افراد متکدی به این افراد به معنای سوزاند تر و خشک باهم است و به همین دلیل نمی‌توان صرفاً از این دید به وجود افراد متکدی در سطح شهر‌ها معترض بود.از طرفی وجود مؤسساتی مثل موسسه مستمندان تبریز خود وجه ای برای پرورش گدا در سطح شهرها به‌صورت سامانمند و گشتن در هر کوچه و خیابان به دنبال آنان است. لذا ممانعت آن‌ها از حضور افراد متکدی در سطح شهر خود به‌مانند تضادی تا حدی خنده‌آور در مقابل وظیفه ذاتی خود آن‌ها است.هرچند همه می‌دانیم که عمل خیریه امری مثبت است اما امکان دارد عمل کردن به آن تنها به‌عنوان یک جنبه مفید اخلاقی ما را از فهم عملکرد آن بازدارد. مشکل اصلی این نوع‌دوستی این مؤسسات اتکای آن بر اخلاقی سرمایه‌دارانه است که نتیجه آن رسیدن به تحلیلی است که در عین رنج بردن از مسائل اجتماعی ساختاری و اخلاقی همچنان بر پایه اصول سرمایه‌داری در پی ترمیم اضطراری مشکلات جهان خواهد بود. این نوع‌دوستی خیریه را جعبه‌ای جادویی می‌پندارد که با تزریق پول باعث بیرون آوردن نتیجه دلخواه می‌شود. واقعیت ماجرا زمانی پدیدار می‌شود که این افراد می‌خواهند با پولشان در جهت کسب مایحتاج افراد شدیداً نیازمند قدم بردارند اما در مورد نظامی که از ابتدا مسئول چگونگی این تولید و توزیع است حرفی به میان نمی‌آورد. به عبارتی کاری با خود سرمایه‌داری که این غریبه‌های نیازمند را می‌سازد ندارند. برای این اشخاص این مسئله صرفاً معامله‌ای است و نه بیشتر از آن.آیا مبارزه با تکدی گری با منطق خیریه ممکن است؟هیچ حکومتی در جهان به‌تنهایی قادر نبوده است که مقررات مرتبط با تکدی‌گری را بی‌درنگ به اجرا بگذارند. آن‌هم بدون آنکه نخست با مقامات خود و افراد صاحب‌نظر مشورت کنند. حکومت‌ها هم تا آنجا خود را درگیر این مسئله کرده‌اند که در سطح اقدامات اداری خیریه‌ای باقی‌مانده‌اند یا به عبارتی در آن سطح غرق‌شده‌اند.شاید برای شما این سؤال پیش بیاید که آیا دولت‌ها در مواردی چون فقر که ریشه تکدی گری نیز می‌باشد به نحو دیگری می‌توانند عمل کنند؟ دولت هرگز در فکر جست‌و‌جوی نقایص اجتماعی در خود نهاد‌های اجتماعی و حاکمیتی نیست یا اساساً علاقه‌ای در پرداختن به آن‌ها در خود نمی‌بینند. هر جا احزاب یا جناح‌های سیاسی وجود دارند هرکدام منبع چنین زشتی‌هایی را در این می‌بیند که طرف رقیب وی به‌جای خود او در قدرت نشسته است و این خود نشان از عدم وجود برنامه‌ای مشخص برای ریشه‌کن کردن فقر و تکدی گری است. حتماً افراد رادیکال و انقلابی در پی خواستگاه این‌گونه مسائل در مسائل زیر بنایی می‌گردند تا با تغییر آن به فکر شکل سازمان‌یافته‌ای از دولت باشند و آن را به شکل مطلوب تغییر دهند.تا آنجا که به دولت مرتبط می‌شود سرچشمه این مسائل را یا به قوانین طبیعی که انسان نمی‌تواند بر آن غلبه کند، یا به مسائل زندگی خصوصی که خارج از دولت است و یا به ناکارآمدی سیستم اداری مرتبط می‌کند. آن‌ها عملاً نمی‌خواهند زیر بار مسئولیت عملکرد خود رفته و به فکر چاره‌جویی اساسی یا تغییرات اساسی برای حل مسائل ازاین‌دست بروند. چیزی که فقرا و افراد متکدی به آن احتیاج دارند پول نیست بلکه عدالت در همه زمینه‌های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی است به‌گونه‌ای که در هیچ کجا حقی از آنان ضایع نشود. دولت هرچه نیرومند‌تر و بنابراین کشور هرچه سیاسی‌تر است، کمتر احتمال دارد در جست‌و‌جوی زشتی‌های اجتماعی باشد.پاک‌سازی سطح شهر یا ریشه‌یابی فقرسال‌ها قبل شارل بولدر در کتاب «چشمان فقیر» تصویری از رابطه ثروتمندان و فقرا ارائه داد؛ در عصر یک روز معمول در پاریس، بولدر و معشوقه‌اش در یک کافه در کنار بلواری تازه احداث در حال لذت بردن از شکوه اسطوره‌ای هستند که در پاریس برایشان فراهم‌شده است؛ اما حضور چند غریبه آرامش آن‌ها را برهم می‌زند؛ مرد فقیر میان‌سالی به همراه دو فرزند ژنده پوشش که حال به سبب بلوار‌های جدید پا به دنیای اغنیا می‌گذارند؛ دنیایی که بولدر و معشوقه‌اش آن را ملک خود می‌دانند. بولدر با خیره شدن به‌صورت غریبه‌ها شکایات پدر و فرزندانش را در چشم آن‌ها می‌خواند. برق آن چشمانی که بولدر روشن کرده کماکان می‌درخشد. آنچه وی روشن کرده است تصویری ممنوعه‌ای است از دنیایی خارج و بولدر دیگر نمی‌تواند از آن لحظات لذت ببرد.ازآنجاکه دولت به شکلی است که در آن افراد طبقه حاکم منافع مشترک خود را اظهار می‌کنند و جامعه مدنی نیز به‌طورکلی در آن خلاصه گشته است، مالکیت خصوصی به‌عنوان ثروت طبقه حاکم ناگزیر نیاز به حفظ و نگه‌داری دارد و از سوی دیگر فرودستان برای القای وضعیتی که در آن به سر می‌برند لازم است به‌صورت منفی یا سلبی خود را در تضاد با مالکیت خصوصی ببینند. لذا طبقه دارا یا مالک یا حاکم درحالی‌که از موقعیت خود راضی هستند و خود در آنجا افتاده و جا خوش کرده درمی‌یابند که برای کاهش این تضاد منافع و ماندگاری وضعیت به خیریه می‌پردازند و در همین سطح که به حفظ موقعیت آن‌ها هم کمک می‌کنند می‌مانند.سازمان‌های مردم‌نهاد و جامعه مدنی می‌توانند خود را دراین‌بین تبیین کند. درحالی‌که حضور افراد متکدی در سطح شهر خود باعث نمود واقعی این معادلات قدرت شده و از طرفی باعث به چالش کشاندن وضع موجود و شرایط اجتماعی حاصل از آن می‌شود. این سازمان‌ها برای پنهان کردن وضع موجود یا به عبارتی کمک به پاک کردن سطح شهرها از این وضعیت به مبارزه با تکدی‌گری (حتی علاوه بر آن حضور افراد معتاد و بی‌خانمان و دست‌فروشان و در کل هر آنچه نشانی از افراد فرودست باشد) و مخالفت با حضور افراد در سطح شهر که البته حق طبیعی آن‌ها نیز هست شوند. آن‌ها با جمع‌آوری و پخش کمک‌های به‌اصطلاح مردمی دست نهاد‌های سرکوبگر را باز گذاشته تا شکلی کاملاً مصنوعی و به‌دوراز واقعیت شهرها به نمایش بگذارند که گویی جامعه ما همان جامعه بی طبقه و مرفهی است که هیچ نشانی از حضور فرودستان در آن باقی نمانده است!منابع:1- وحید طباطبایی، خیریه پر کردن ترک دیوارها، راه دیگر، ضمیمه هفتگی، آذر 13922- ت. ب باتومور و ماکزیملین روبل، گزیده‌ای از نوشته‌های کارل مارکس در جامعه‌شناسی و فلسفه اجتماعی، موسسه انتشارات نگاه 1392، (مترجم: پرویز بابایی)3- MATHEW SNOW, Against Charity, JACOBINT, 2015مهدی سربازیمهدی سربازیTue, 07 Jul 2020 09:19:11 +0430https://virgool.ir/ketabaz/چرا-کتاب-نمیخوانیم-بررسی-ضعف-فرهنگ-کتابخوانی-از-منظر-تاریخی-qkxn8utjkl6xسرانه­‏‏‌ی آمار مطالعه در کشور ما بسیار پائین است. سازمان­‌های دولتی، مؤسسات نظرسنجی و پژوهش­‌های مختلف دانشگاهی، آمارهای مختلفی را گزارش می‌کنند. بااین‌همه اگر بخواهیم میانگین بگیریم به رقم متوسطِ 5 تا 7 دقیقه می­‌رسیم. به‌عبارت‌دیگر هر ایرانی به‌طور میانگین 5 تا 7 دقیقه مطالعه می­‌کند. نگفته پیداست که در احتساب سرانه­‌ی مطالعه، مطالعه­‌ی کتب درسی و کمک‌درسی و نیز خواندن کتب مقدس و مذهبی به‌حساب نمی‌­آید چون در اولی، با یک وظیفه‌­ی درسی و تحصیلی و در دومی با نوعی وظیفه­‌ی مذهبی و آئینی سروکار داریم. در بعضی شاخص‌­ها حتی مطالعه­‌ی محتوای روزنامه­‌ها و مطبوعات هم مصداق مطالعه‌­ی واقعی دانسته نمی‌­شود. به‌هرحال سرانه­‌ی مطالعه در کشور ما کماکان تک‌رقمی است. نگاهی گذرا به جدول تطبیقی سرانه­ی مطالعه در کشورهای مختلف نشان می­‌دهد که ما درزمینه‌ی فرهنگ مطالعه، در جایگاه بسیار بدی قرار داریم. یک شهروند ژاپنی به‌طور متوسط 90 دقیقه در روز مطالعه می‌­کند. سرانه­‌ی مطالعه برای انگلیسی­‌ها، آمریکایی­‌ها و آلمانی­‌ها به ترتیب 55، 20 و 44 دقیقه است. آنچه پدیده­‌ی مزبور را فاجعه‌­بارتر می­‌کند آن است که شهروند ایرانی نه‌تنها در مقایسه با شهروندان کشورهای توسعه­‌یافته، بلکه در مقایسه با شهروندان کشورهای درحال‌توسعه بسیار کمتر با کتاب و کتاب‌خوانی انس دارد. وضعیت پیش رو دو سؤال مهم را ایجاد می­‌کند؟سؤال اول به چیستی و چرایی این پدیده مربوط می­‌شود: به چه دلیل یا دلایلی فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی در میان ما ایرانیان پائین است؟ در ادامه می‌­توان پرسید که آیا می‌­توان دراین‌باره کاری انجام داد و وضعیت را تغییر داد؟ در نوشته­‌ی حاضر سعی داریم به این دو سؤال مهم پاسخ دهیم. در این راستا به آراء یکی از اساتید و صاحب­‌نظران کشورمان، جناب آقای دکتر مهدی محسنیان راد استناد می­‌کنیم. دکتر محسنیان راد با تکیه‌بر مفهوم سه کهکشان ارتباطی مارشال مک‌­لوهان، سیر تحول فرایندهای ارتباطی کشورمان را بررسی و تحلیل کرده است. به اعتقاد نگارنده­‌ی این نوشته، می­‌توان پاسخ­هایی نو و قانع­کننده برای این دو سؤال مهم پیدا کرد.یک معضل تاریخیبسیاری از ما بر این اعتقاد هستیم که ضعف فرهنگ مطالعه در میان ما عمدتاً رنگ و بوی اقتصادی دارد. عده‌­ای می‌­گویند فشار اقتصادی روی انسان ایرانی به حدی است که اصولاً مجال و فرصت و فراغتی برای مطالعه نمی‌­ماند. عده‌­ای هم از گرانی قیمت کاغذ سخن می­‌گویند. بدون شک، کمتر مسئله و معضل اجتماعی وجود دارد که نتوان ردپای عامل اقتصاد را در آن دید. اما به‌راستی اگر وضعیت اقتصادی و معیشتی اکثریت ایرانیان متفاوت بود، سرانه‌ی مطالعه، تغییر چشمگیر و معناداری پیدا می­‌کرد و به میانگین جهانی نزدیک­تر می­‌شد؟ باید گفت سیر فرایندهای ارتباطی در کشور ما به‌گونه‌ای بوده است که اصولاً حتی اگر فشار اقتصادی کنونی نبود نمی­‌شد فرهنگ کتاب‌خوانی بهتری را انتظار داشت.به‌عبارت‌دیگر ما از نوعی نقص تاریخی بنیادی رنج می‌­بریم. ماهیت این نقص به‌گونه‌ای است که توضیح فرهنگ پائین مطالعه را به کاری پیچیده و دشوار تبدیل کرده است و با اتکا به یک تحلیل اقتصادی ساده نمی­توان این پدیده را توضیح داد.متفکر بزرگ کانادایی، سیر تحول­ ارتباطی جوامع انسانی را به سه دوره یا کهکشان تقسیم می­‌کند: کهکشان شفاهی، کهکشان گوتنبرگ و کهکشان مارکونی. کهکشان شفاهی، عصر ارتباطات شفاهی و چهره به چهره است. در دوره­‌ی شفاهی، ابزار اصلی ارتباط و انتقال اطلاعات، زبان و کلام بود. شکل هنری که در اینجا غلبه دارد شعر است. در این دوره انتقال فرهنگ و اطلاعات به شکل سینه‌به‌سینه انجام می‌شد. باید توجه داشت که مک‌­لوهان، دوره­‌ی قبل از اختراع ماشین چاپ را هم در ذیل دوره‌­ی شفاهی قرار می‌­دهد. به‌این‌ترتیب کتب خطی و دست­نویس هم در این دوره حضور دارند. استدلال مک­‌لوهان این است که تا قبل از اختراع ماشین چاپ توسط گوتنبرگ آلمانی، کتب دست­نوشته در انحصار نخبگان و اقشار محدودی (به‌عنوان‌مثال ارباب، کلیسا ، اشراف و نجبا) بود به‌این‌ترتیب عامه‌­ی مردم عملاً به این کتاب­ها دسترسی نداشته­اند و شکل و رسانه­‌ی ارتباطی آن‌ها، همچنان کلام و گفتار است.به اعتقاد دکتر محسنیان راد جامعه­ و فرهنگ ایرانی در دوره‌­ی کهکشان ارتباطی، غنای بسیاری داشته است. ادبیات شفاهی و شعر و شاعری رونق بسیار داشته است و حتی شاهد حضور نوعی رسانه­‌ی شبه جمعی ( نقالی، تعزیه­‌خوانی و ..) ازاین‌دست هستیم. جامعه­‌ی ما به لحاظ تعداد کتب خطی و کتابخانه‌­ها، بنیه‌­ی فرهنگی بسیاری نیرومندی داشته است. بااین‌حال تجربه­‌ی چند لشکرکشی بزرگ به جامعه و فرهنگ ایرانی (حمله‌­ی اسکندر مقدونی، اعراب، حکومت­‌های ترک‌تبار ماورای قفقاز، مغول­ها و ...) سبب نابودی بخش زیادی از این گنجینه­‌ی فرهنگی شد. اگر چنین نمی­‌شد جامعه­‌ی ایرانی، بستر و سخت‌افزار لازم برای مهاجرت و گذار موفق از کهکشان شفاهی به کهکشان گوتنبرگ را دارا بود. آن‌همه کتاب می­‌توانست سال­های سال، خوراک لازم جهت تغذیه­‌ی ماشین‌های چاپی که در دوره­‌ی بعد ظهور پیدا می‌­کردند را فراهم آورد.اما ضایعه‌­ی اصلی در دوره­‌ی دوم یعنی کهکشان گوتنبرگ اتفاق می­‌افتد. مبدأ شروع این دوره، اختراع ماشین چاپ در سال 1456 میلادی است. کهکشان گوتنبرگ ویژگی­‌های خاص خود را دارد. رسانه­‌ی اصلی این دوره، کتاب و مطبوعات و اقلام چاپی است. در دوره­ی شفاهی، غلبه با زبان و گوش بود اما در اینجا چشم است که اهمیت پیدا می­‌کند. به‌عبارت‌دیگر فرهنگ کهکشان گوتنبرگ از نوع "دیداری" است نه شنیداری. کتاب و کتاب‌خوانی تأثیرات شگرفی روی فرهنگ و حتی طرز فکر انسان­ها به‌جا می‌­گذارد. البته باید توجه داشت که این تأثیرگذاری صرفاً به کسب اطلاعات بیشتر مربوط نمی‌­شود. کتاب ذاتاً به‌گونه‌ای است که تفکر منطقی، خطی و انتقادی را تشویق می­‌کند.به اعتقاد دکتر محسنیان راد ریشه‌­ی ضعف فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی ما ایرانیان را باید در همین کهکشان گوتنبرگ جست‌و‌جو کرد. غرب در سال 1456 ( سال اختراع ماشین چاپ) وارد این دوره شد و تا سال 1895 ( اختراع رادیو) در این دوره ماند. به‌عبارت‌دیگر اجداد غربی‌های امروزی چیزی حدود 400 سال در این دوره زندگی کرده­‌اند و به رسانه‌­ی غالب آن زمان یعنی کتاب و نشریات خو گرفته بودند. از طرف دیگر در این دوره­‌ی تاریخی، تعداد افرادی که سواد خواندن و نوشتن داشته‌­اند به مقدار زیادی رشد داشته است. به لحاظ سیاسی و فرهنگی این چهارصد سال، دور‌ه‌­ی رشد و شکوفایی آزادی و دموکراسی در غرب بوده است. ولی آیا این زمینه‌ها در جامعه­‌ی ما وجود داشته است؟ پاسخ این سؤال بدون شک منفی است. اولاً؛ ما با یک تأخیر تقریباً 200 ساله وارد عصر گوتنبرگ می­‌شویم. اولین ماشین چاپ چند سده بعد وارد ایران می­‌شود. البته این تازه اول ماجرا است. در آن دوره (مصادف با دوره‌­ی حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار) اکثریت ایرانیان سواد خواندن و نوشتن نداشتند و کتاب و روزنامه کالایی تجملی محسوب می‌­شد. از همه بدتر فضای استبدادی حاکم بر آن عصر باعث می‌­شد که سانسور و ممیزی شدیدی بر حوزه چاپ و نشر اعمال شود. فقدان فرهنگ آزادی بیان و عقاید هم بر وخامت اوضاع می‌­افزود. مطبوعات این دوره غالباً حکومتی و دولتی بودند و محتوای اصلی آن‌ها مدح و ستایش مفرط شاهان قاجار بود. روزنامه‌­ی رسمی حکومت در دوره‌­ی ناصرالدین‌شاه یعنی وقایع ­اتفاقیه به‌زور به کارکنان دولت فروخته می‌­شد؛ طوری که به زورنامه مشهور شده بود. می­‌توان حدس زد در چنین شرایطی، کتب و مطبوعات، محلی برای طرح افکار و جهان­بینی‌­های نو و متفاوت نبود و زمینه­‌ی اقبال عوام را به اقلام چاپی فراهم نمی‌­آورد.اما عامل آسیب‌­زای جدیدی درراه بود. در سال 1895 و با اختراع رادیو توسط مارکونی ایتالیایی، وارد کهکشان مارکونی می‌­شویم. دوره‌­ی مارکونی علی­رغم تفاوت­‌های بنیادی که با دو دوره­‌ی قبلی داشت یک تشابه مهم هم داشت که جلوی رشد و توسعه‌­ی فرهنگ کتاب‌خوانی را سد می‌­کرد. دوره‌­ی مارکونی نوعی بازگشت به دوره‌­ی شفاهی است: در اینجا هم، گوش یک‌بار دیگر به اندام ارتباطی اصلی تبدیل می‌­شود. به اعتقاد دکتر محسنیان راد این بازگشت به ذائقه­‌ی ما ایرانیان خوش می­‌آمد چون همان‌طور که گفتیم جامعه‌­ی ما در اصل یک جامعه­‌ی شنیداری است. سابقه‌­ی درخشان ما در دوره­‌ی شفاهی ( شعر و ادبیات و نقالی و ...) این بار به ضرر ما عمل کرد. در جوامع دیگر کهکشان مارکونی جای کهکشان گوتنبرگ را نگرفت و فقط آن را تکمیل کرد اما در جامعه‌­ی ما عملاً همان آثار کمرنگ و محدود عصر گوتنبرگ را تضعیف کرد.خلاصه، جامعه­‌ی ما برخلاف همتایان غربی خود با تأخیری 200 ساله وارد عصر چاپ شد و بدون آنکه به‌قدر کافی در این دوره اطراق کند و به کتاب و کتاب‌خوانی عادت کند به دوره­‌ی بعدی مهاجرت کرد. وقتی اولین ماشین چاپ توسط ارامنه وارد ایران شد بعضی روزنامه‌­های کشورهای اروپایی، تیراژ چندمیلیونی داشتند. فرهنگ شنیداری دوره‌­ی مارکونی به حدی بافرهنگ شنیداری ما سازگار بود که به‌مراتب بر وخامت اوضاع افزود. به‌این‌ترتیب تا جایی که به کتاب و کتاب‌خوانی مربوط می‌­شود، فرهنگ ارتباطی ما نوعی مخلوق عجیب­الخلقه است و این به آن خاطر است که ما به‌قدر کافی در کهکشان گوتنبرگ زندگی نکرده‌­ایم.آنچه گفته شد چکیده­ای از آراء مارشال مک‌لوهان بود. همان‌طور که گفته شد دکتر مهدی محسنیان راد نظریه‌ی مک­‌لوهان را بومی کرده و با تکیه‌بر آن‌یکی از دلایل بنیادی ضعف فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی در جامعه‌­ی ایران را توضیح داده است. اکنون در جایگاهی هستیم که می­‌توانیم سعی کنیم به سؤال دوم هم پاسخ دهیم: آیا می‌­توان در راستای تقویت فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی کاری کرد؟متأسفانه نمی‌­توان به این سؤال مهم، جوابی خوش­بینانه داد. جامعه­‌ی ما به‌واسطه‌ی تجربه‌­ی ناقص و سطحی دوره‌­ی چاپ، با یک ضایعه­‌ی جدی و احتمالاً جبران‌­ناپذیر مواجه شده است. به‌واسطه­ این تجربه‌­ی تاریخی منفی، عادت و فرهنگ کتاب‌خوانی در وجود ما و چند نسل قبل از ما نهادینه نشده است. از طرف دیگر رشد فرهنگ آنلاین و ظهور رسانه­‌های نوپدید بر پیچیدگی و وخامت اوضاع می­‌افزاید. در موج چهارمِ ( بعد از رادیو و تلویزیون) فرایندِ توسعه و تکامل فرهنگ ارتباطی فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی در حاشیه قرار می­گیرد. به‌عبارت‌دیگر اینترنت، فضای مجازی و رسانه­‌های نوظهور، عرصه را حتی بر جوامعی که سنت فرهنگ مطالعه‌­ی نیرومند و ریشه­‌داری دارند تنگ کرده است. کارشناسان در اقصی نقاط جهان، نگران کاهش سرانه‌­ی مطالعه کتب و محتواهای جدی (چه به شکل چاپی و چه به شکل الکترونیک) هستند. در چنین شرایطی، جامعه‌­ی مثل ما که در اصل با کتاب و کتاب‌خوانی انس چندانی نداشته است به‌مراتب بیشتر تحت‌فشار قرار خواهد گرفت.منبع:مهدی محسنیان راد، ایران در کهکشان ارتباطی: سیر تحول تاریخ ارتباطات در ایران از آغاز تا امروز، نشر سروش، 1394مهدی سربازیمهدی سربازیSun, 05 Jul 2020 19:46:02 +0430https://virgool.ir/coderlife/بررسی-پروژههای-مهم-معاونت-دولت-الکترونیکی-سازمان-فناوری-اطلاعات-ایران-در-گفتوگو-با-مدیرکل-دفتر-پایش-نظارت-و-پیادهسازی-دولت-الکترونیکی-wa5hodtfrj1tمصاحبه کننده(مهدی سربازی):دکتر مجید فولاديان؛ مدیرکل دفتر پایش، نظارت و پیاده‌سازی دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات ایران، با سابقه‌ای درخشان در این حوزه است.به بهانه پروژه کلان دولت همراه که اخیراً موردبازنگری و منجر به عقد قرارداد شده است، گفتگویی با ایشان داشتیم.متن کامل این گفت‌وگو در ادامه از نظرتان خواهد گذشت:دکتر فولادیانلطفاً مختصری راجع به فعالیت دفتر پایش و نظارت بر پیاده‌سازی دولت الکترونیکی توضیح بفرمایید.این اداره‌کل به‌عنوان بخشی از معاونت دولت الکترونیکی سازمان فناوری اطلاعات ایران وابسته به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات فعالیت می‌کند. در این اداره‌کل چندین پروژه کلان دنبال می‌شود که ازجمله مهم‌ترین آن‌ها پروژه دولت همراه، پروژه کارپوشه ملی ایرانیان و پروژه ارزیابی خدمات الکترونیکی دستگاه‌های دولتی است. هدف از پروژه سکوی دولت‌همراه، تجمیع خدمات دستگاه‌های اجرایی بر بسترهای ارتباطی همچون پیامک، اپلیکیشنِ گوشی همراه و USSD(به‌طور خاص کد #4*) است. لازم به ذکر است که این خدمات G2C هستند، یعنی خدماتی که از طریق دستگاه‌های اجرایی به‌عنوان مالک خدمت به مردم از بسترهای ذکرشده ارائه می‌شود.لطفاً درباره دیگر پروژه اداره‌کل، پروژه کارپوشه ملی ایرانیان توضیحاتی ارائه بفرمایید.خدمت اصلی در کارپوشه ملی ایرانیان ارسال اعلان‌های دستگاه‌های دولتی به مردم است؛ بدین‌صورت که در هر دستگاه اجرایی به‌جای اینکه برای هر خدمت یک ایمیل و یک کد رهگیری و یک درگاه پیگیری متفاوت داشته باشیم، همه این‌ها به‌صورت یک کانال (کانال کارپوشه ملی ایرانیان) در اختیار مردم ایران قرار بگیرد. کارپوشه ملی ایرانیان دو سمت کاربری مختلف دارد. یکی از آن‌ها دستگاه‌های اجرایی است که درخواست کاربر را به‌صورت اعلان ارسال می‌کند. به‌عنوان‌مثال بنده به‌عنوان یک شهروند، از شهرداری درخواست مجوز خاصی را دارم، و قرار است وضعیت و نتیجه نهایی این درخواست از طریق این درگاه برای من ارسال شود. سمت مقابل آن مردم هستند، که از طریق اپلیکیشن «دولت همراه» یا سایت inbox.iran.gov.ir می‌توانند وارد حساب کاربری خود شده و اگر ثبت‌نام کرده باشند، این نامه‌ها را ببینند؛ یا از طریق شماره موبایلی که به نام خودشان باشد، ثبت‌نام کنند و پس از احراز هویت، نامه‌هایی که قرار است به دست آن‌ها برسد را در آنجا مشاهده کنند. این کار مانع ایجاد درگاه‌ها و کد رهگیری‌های مختلف می‌شود.در پروژه ارزیابی خدمات الکترونیکی دستگاه‌های اجرایی چه اهدافی دنبال می‌شود؟در این پروژه، ما خدمات الکترونیکی دستگاه‌هایی که دارای شناسنامه خدمت هستند را به‌صورت 6 ماه یک‌بار ارزیابی می‌کنیم. این ارزیابی، مقایسه‌ی وضعیت دستگاه‌های اجرایی در زمینه‌ی روند الکترونیکی کردن خدمات آن‌هاست و به رتبه‌بندی دستگاه‌های مختلف می‌پردازد. علاوه بر این، پس از تعیین شاخص‌های مختلف، سه ماه قبل از ارزیابی، مرحله مشاوره را داریم تا مشاوره‌های لازم به دستگاه‌های مختلف درخصوص نحوه رسیدن به این شاخص‌ها داده شود.بدین ترتیب دستگاه‌های مختلف، سالیانه دوبار ارزیابی و دوبار مشاوره از مجموعه ما دریافت می‌کنند. تاکنون نیز 5 دوره این ارزیابی انجام‌شده و دوره ششم آن در تابستان سال جاری انجام خواهد شد. در دور قبلی، 108 دستگاه و در دور جدید احتمالاً تا 150 دستگاه ارزیابی خواهند شد.ضمن معرفی پروژه دولت همراه، درخصوص اهمیت و ذی‌نفعان این پروژه توضیح بفرمایید.این پروژه به‌صورت آزمایشی از اواخر سال 95 شروع شده و هم‌اکنون سه بستر پیامک، اپلیکیشن و USSD آماده‌ی ‌خدمت‌رسانی هستند. خدمات ارائه‌شده به‌گونه‌ای هستند که پس از عبور از درگاه خدمات دولت (GSB) یا درگاه عمومی خدمات دولت (PGSB) در اختیار سکوی دولت همراه قرار داده‌شده و درنهایت در سه بستر مورداشاره، به‌شیوه‌ای کاملاً کاربرپسند به مردم ‌ارائه می‌شود.ذی‌نفعان این پروژه، متولی آن یعنی سازمان فناوری اطلاعات ایران (به‌عنوان نماینده وزارت ارتباطات) و دستگاه‌های اجرایی ارائه‌دهنده خدمات و مردم هستند. ممکن است هر یک از این خدمات هم‌زمان در یک یا چند سرویس که بستگی به ماهیت یا نوع تقاضای مالک آن سرویس دارند، ارائه شود.مستندات قانونی اجرای پروژه دولت همراه چیست؟ضرورت این پروژه ازلحاظ قانونی مواد قانونی زیر مطرح است:1- بند ج مصوبه شماره 128304/ت 52075 ﻫ هیئت دولت مورخ 10/15/ 1395 درخصوص ايجاد مراكز داده دولت به همراه نظام به‌روزرسانی مستمر و برخط داده‌ها و اطلاعات2- تبصره ماده 15 مصوبه شماره 89604/ت 52333 ﻫ هیئت دولت مورخ 1394/07/11 درخصوص توسعه گسترش كاربري فناوري اطلاعات و ارتباطات3- بند 1 مصوبه شماره105816/ ت54607ﻫ هیئت دولت مورخ 1396/08/25 درخصوص تحقق برنامه عملیاتی دولت الکترونیکیدر مصوبات بالا اشاره شده که دستگاه‌های اجرایی، برای آنکه بتوانند خدمات خود را بر روی تلفن همراه و با حداقل هزینه در اختیار مردم قرار دهند، به‌جای این‌که به‌طور مجزا و با صرف هزینه زیاد برای خود زیرساخت‌های ارتباطی با مردم، همچون اپلیکیشن و ... را طراحی و پیاده‌سازی کنند، می‌توانند از این سکوی الکترونیکی با رعایت ضوابط قانونی و امنیتی لازم بهره‌مند شوند.پروژه دولت همراه در فرآیندهای دولت الکترونیکی چه جایگاهی دارد؟ما به این پروژه به‌عنوان بستری برای ارائه خدمات مختلف به شهروندان، نگاه می‌کنیم. از دید ما با توجه به افزایش و فراگیری استفاده از گوشی‌های تلفن همراه و آسانی کار با آن در مقایسه با کامپیوترهای شخصی، این پروژه می‌تواند جهت تسهیل دسترسی مردم به خدمات دولتی، به‌عنوان بستر اصلی ارائه خدمات الکترونیکی، در کنار بستر وب نقش‌آفرینی کند. این پروژه صرفاً به دارندگان گوشی‌های هوشمند محدود نشده است و کد USSD #4* دولت همراه و هر سر شماره پیامکی که با 4040 شروع می‌شود، نیز بخش بزرگی از این پروژه است.ساختار کلی پروژه دولت همراه به چه شکلی است؟ما یک زیرساخت ابری کلی برای ارائه خدمات دولتی بر روی موبایل فراهم کرده‌ایم تا مدیریت همه بخش‌های مختلف این پروژه در آن قرار گیرد. این زیرساخت به‌صورت نرم‌افزاری و سخت‌افزاری برای هر یک از بخش‌های اپلیکیشن، پیامک و USSD مجزا است. به‌طور مثال برای استفاده از خدمات پیامک و USSD یک پلتفرم ارائه سرویس داریم که به‌صورت یکپارچه به تمامی اپراتورهای تلفن همراه متصل است و درلحظه پاسخ درخواست را از اپراتور دریافت می‌کند. مثال عینی این مفهوم بدین شکل است که #4* از هر شماره تلفنی گرفته شود، به سمت اپراتور مربوطه مسیریابی شده و درنهایت پاسخ به‌صورت متمرکز از سمت ما برای کاربر ارسال می‌شود. درنتیجه دیگر لازم نیست هر دستگاه اجرایی به تک‌تک اپراتورهای مختلف تلفن همراه وصل شده و برای آن جداگانه هزینه‎ای پرداخت کند.میزان مشارکت دستگاه‌ها، مردم و تعداد کل تراکنش‌ها در سکوی دولت همراه چقدر است؟تعداد کل خدمات هر یک از بسترهای USSD، پیامک و اپلیکیشن تاکنون به حدود 100 خدمت مختلف رسیده است. تعداد کل کاربران سکوی دولت همراه نیز حدود 8 میلیون نفر است. علاوه بر این، بنده به‌عنوان یک کاربر ممکن است از طریق اپلیکیشن یا USSD یا پیامک از این خدمات استفاده کرده باشم. درنتیجه مفهوم دیگری تحت ‌عنوان «تعداد تراکنش» مطرح می‌شود، که از ابتدای شروع به کار پروژه دولت همراه تاکنون، مجموعاً حدود 300 میلیون تراکنش توسط این 8 میلیون نفر انجام‌شده است.دورنما و آینده پروژه دولت همراه را چگونه می‌بینید؟به دلیل مشکلاتی که بر بسترهای ارتباطی به‌خصوص در حوزه تحریم‌ اپلیکیشن‌های ایرانی بخصوص در سیستم عامل iOS وجود دارد، در سال جاری قرار شده است که ما راهکاری‌هایی برای نصب اپلیکیشن دولت همراه توسط کاربران در سیستم‌عامل iOS یافته و نسخه اندرویدی را نیز بهبود دهیم. پیش‌بینی می‌شود طی یکی دو ماه آینده، نسخه بهینه‌شده اپلیکیشن، در اختیار همه کاربران قرار گیرد.هر یک از دستگاه‌های اجرایی می‌تواند تقاضای خود را برای ارائه خدمات در این بستر به سازمان فناوری اطلاعات ایران ارسال کند تا پیاده‌سازی خدمات مدنظر دستگاه در اپلیکیشن، انجام شود.همکاری دستگاه‌های مختلف با سازمان فناوری اطلاعات، می‌تواند زمینه‌ساز ارائه هرچه بیشتر خدمات و تسهیل دسترسی کاربران نهایی به آن‌ها در سکوی دولت همراه شود.همچنین با توجه به مشکلات و مخاطرات مراجعه حضوری به‌خصوص در شرایط کنونی و ضرورت حفظ فاصله‌ی اجتماعی، چنانچه دستگاه‌ها، همکاری خوبی در این موارد داشته باشند، می‌توانیم از حجم این مخاطرات و مشکلات بکاهیم. هرچند ممکن است در مواردی یک‌بار مراجعه حضوری برای احراز هویت یا مسائل مشابه، ضروری باشد؛ اما می‌توان با بهره‌گیری از این خدمات، از مراجعات بعدی مردم برای پیگیری‌ درخواست‌هایشان، جلوگیری کرد تا ان‌شاءالله ضمن پیشگیری از خطر بیماری، روند ارائه خدمات به مردم نیز تسریع یابد.مهدی سربازیمهدی سربازیSun, 05 Jul 2020 19:08:43 +0430