https://virgool.ir/feed/@safari.tahaنویسنده و مترجم سابق، مدیر محصول فعلی.fa2026-11-11 06:03:31https://files.virgool.ir/upload/users/1678901/avatar/oNp9mB.jpeghttps://virgool.ir/@safari.tahahttps://virgool.ir/@safari.taha/ancient-burden-nc3gfmru3tfuدر بین همه‌ی کسانی که می‌شناسم، بهترین‌هایشان همیشه خسته هستند. این خستگی، عمقی دارد بیشتر از کشیدگی یا پیری عضلات، کم‌کاری ماهیچه‌ها و یا حتی خستگی روحی. این خستگی حاصل بار است. اما جنسِ بارش هم فرق می‌کند. این بار از آگاهی وزن می‌گیرد، از مطالعه. و نمی‌خواهم تقدیس کتاب و کتابخوانی کنم و کلیشه‌‌اش را وسط متن ذبح؛ از آگاهی‌ای حرف می‌زنم که حتی ممکن است از تجربه‌ی زیاد به دست بیاید. از آن‌هایی که پیرمردهای مو بلندِ ریش سفید قصه‌ها، هر بار کاری گیر می‌کند، ورقی از آن را رو می‌کنند.اتفاقا بین آدم‌هایی که کتاب زیاد می‌خوانند هم کم عوضی و بی‌سواد ندیده‌ام. اینکه خودم بین این دسته‌ قرار خواهم گرفت یا نه را باید سپرد به هم‌صحبت‌ها بخت‌برگشته‌ام، اما واقعا یکی از سوالات همیشگی زندگی‌ام این بوده که چطور ممکن است کسی کتاب زیاد بخواند و همچنان همان آدمِ سابق، بدون پیشرفت، بدون «بینش» بماند. اصلا آن خستگی‌ای که بحثش بود، محصول بینش است. بگذارید یک توضیح بی‌ربط بدهم و خودتان در ذهن مبارک رگه‌های ربط را پیدا کنید؛ در بحث داده‌ها در علم کامپیوتر و البته دنیای کسب و کار، داده دارایی ارزان، راحت، و نسبتا کم‌ارزشی است. اشتباه نکنید؛ منظورم این نیست که جمع کردن داده کم‌ارزش است، اما اصل داده به صورت یک «کل» ارزشی ندارد. مهندسین و دیتاساینتیست‌ها می‌نشینند و داده‌ها را می‌کاوند؛ واقعا می‌کاوند. برای مثال ساعت ورود و خروج هر کس به محل کار ارزشی ندارد، اما اگر همه را کنار هم بیاوری، روی نمودار و درون فرمول‌های دانش امار بیاندازی، احتمالا به داده‌ای از رفتارِ نیروی کار در یک منطقه، شهر یا کشور بر می‌خوری. حتی شاید این رفتار را بتوان بین صنایع مختلف طبقه بندی کرد. و در نهایت این داده که حالا تبدیل به یک دانش شده است را جایی به کار گرفت و آن را در عمل به اجرا گذاشت؛ مثلا ایجاد قانون حضور شناور در محل کار.حالا دانش هم به خودی خود خرد نیست؛ دانش را که کنار هم جمع کردی، دسته کردی، هَرَس کردی و خوب زیر و بمش را بیرون کشیدی، به یک خرد می‌رسی. دانش یعنی برای کشاورز آب لازم و است و برای آب، سد؛ خرد یعنی اینکه بتوانی خرابی‌های ایجاد یک سد را در مقابل کشاورزی قیاس کنی و نتیجه‌ای فراتر از یک حرکت فوری بگیری.خلاصه، تهش اینکه خرد، حداقل به دید امروزی و ناقص حقیر، توانایی دیدنِ ابعاد مختلف و منفی و مثبت یک چیز است. خرد طرحواره‌ها را هم پیدا می‌کند؛ دورهای باطلی که به شکلی فردی، درونی یا برونی، و به شکلی جمعی آنها را رقم می‌زنیم. برای همین خرد به ادراک این می‌رسد که برای هر کاری، هر مثبتی، هر عملی، یک هزینه وجود دارد. یک بدهی. و این بدهی‌ها، بالاخره یک جایی، یک روزی و توسط یک بخت‌برگشته‌ی دیگری باید بازپرداخت شوند. اصلا همین است؛ همین عبارت را می‌گذارم تنگ خرد؛ خرد ادراک بدهی‌هاست.حالا اگر کمی overthinker باشید، می‌دانید که وقتی بدهی‌ای وجود دارد، چیزی در ته ذات، مثل نوری در قعر یک دالان سیاه، مدام یادآوری می‌کند که چیزی آنجا منتظر است. حتی اگر به سمتش حرکت نکنیم، حتی اگر نگاهش نکنیم، گویی چراغی در وجود ما روشن شده که تا رسیدن به روز موعود، بالاخره، گاه و بی‌گاه، به یادمان می‌آورد که باید بدهی لعنتی را پرداخت.دروغ مصلحتی‌ای که گفتم، کاری که عقب انداخت، دندانی که نادیده گرفتم؛ هر کدام موعد چکی دارند که نه تنها در پشت مغز همه‌مان تیک و تاک می‌کنند، که در دنیای واقعی هم منتظر نقد شدن هستند. کسی که خرد دارد به نظرم به این افیون گرفتار است که وقایع را در ابعاد بزرگتر هم ببیند. ببیند که یک نفر چه بدهی‌هایی برای خودش می‌سازد؛ یک محله، یک تیم فوتبال، یک شهر و حتی یک کشور. به نظرم بخش خوبی از خرد، دیدنِ بدهی‌های دیگران است و این فرایند فرساینده‌ای است. شاید باورتان نشود که حتی این هم هدف مطلبم نیست؛ می‌خواهم لایه‌ای فراتر بروم.اگر ما به عنوان انسان خردمند می‌توانیم چشمک‌های بدهی‌های خود را ببینیم، و اگر ما به عنوان انسان خردمندِ هوشمند می‌توانیم بدهی‌های دیگران را هم ببینیم، پس حتما نوعی هم وجود دارد که بدهی‌های تاریخ را می‌بیند.لنین در حال صحبت در میان طرفداران در میدان سرخ مثلا تصور می‌کنم پیرمرد خوش سیمای اهل مسکو که از اکتبر ۱۹۱۷ جان سالم به در برده بود، گوشه‌ی میدان سرخ ایستاده و نطق لنین را گوش می‌کرد. سیگاری را دست‌پیچ کرده و زبانش را در سرمای شهر بیرون می‌داد و لبه‌ی کاغذ را به آن می‌کشید. شاید این پیرمرد در خانه‌ی قدیمی خود کتابخانه‌ای بزرگ داشته و شاید سال‌ها قبل، صبح‌ها کنار جوانکی که چخوف یا بولگاکف باشد قهوه‌اش را می‌نوشیده. دلم می‌خواهد تصور کنم که پیرمرد وقتی پُک به سیگار می‌زده، غرق افکارش بوده و پشته‌های بدهی لِنین را چرتکه می‌انداخته. مثلا انقلاب فرانسه را از بَر بوده و ته قصه را مثل همان چخوف می‌توانسته بنویسد. اما محکومیت به صبر و تماشا بوده است و دیدن جزییات. چون راستش را بخواهید هیچ وقت نمی‌توان جزییات را دید. شاید بتوان به کلیات و جهت کلی مسیر یک واقعه پی برد، ولی چه کسی از ذهنش حتی عبور می‌کند که مثلا عارف قزوینی بیاید و چنین بیتی بسراید؟بلشویک است خضر راه نجاتبر محمد و آل محمد صلواتپس پیرمرد نگاه کرده، سیگاری گیرانده و خطوط مشوش درون ذهنش را به هم وصل کرده و بیهوده‌ کوشیده تا داده را به دانش و دانش را به خرد تبدیل کند؛ و خب خسته شده. این آن خستگی کهن است. به نظرم حتی ما از نبردهای شکست‌ خورده و تلاش‌های ابتر گذشتگان هم خسته می‌شویم. انگار ناخودآگاه‌های مشترکی پیدا می‌کنیم که در محور زمان گسترده شده‌اند و متصل می‌شویم به آن‌ها. برای همین شاید هنوز خسته‌ی چالدرانیم و درمانده‌ی حمله‌ی محمود افغان. دلمان از ۲۸ مرداد پر است و دندانمان ساییده‌ی فکرِ صدام. شاید کشورهای صاحب تاریخ پر فراز و نشیب‌تر، خستگی عمیق‌تر و کهن‌تری را به خود می‌بینند.حالا شاید بخواهید بدانید که چرا این روضه را خواندم و هدفم چیست؛ اول اینکه بدانید هدفی در کار نیست؛ من هم خسته‌ام! فقط خواستم بگویم اگر این خستگی از خرد (که چیز خوب و با افاده‌ای هم نیست) را روی دوش خود حس می‌کنید تنها نیستید. اصلا خود این خستگی کهن یک ابزار دسته‌بندی است، خسته‌ها با هم بهتر ارتباط می‌گیرند. شاید ما نیز، امروز، ناخواسته در حال پرداخت بدهی‌هایی هستیم که هنوز چرتکه‌ی آن را نیانداخته‌ایم و خستگی‌اش را به نسل‌های بعد منتقل خواهیم کرد. شاید یک نفر هم ایستاده و چرتکه‌ی حماقت‌های ما را می‌اندازد و خستگی‌ کهنش را به دوش می‌کشد. هر چه هست، این خستگی کهن، سیاهه‌ی بدهی‌ها آغشته به وطن، خانواده و انسانیت است که هر لحظه موعد یکی از پرداخت‌هایش می‌رسد.پیرمرد نقره‌فام روس، که می‌دانست «بالاخره همه می‌میرند و این اصلی‌ترین قانونِ ناخودآگاه‌های مشترک است»، شاید زنده نماند تا مرگ لنین، فرار تروتسکی به آمریکای جنوبی، و بالا رفتن رفیق استالین را ببیند. قهرمان قصه‌ی ما، اگر با بیت «بلشویک است خضر راه نجات...» جان به جان‌آفرین تسلیم نکرده باشد، لابد این یکی را دیده و همان‌جا ریق رحمت را سر کشیده:ای لنین ای فرشته‌ی رحمتقدمی رنجه کن تو بی‌زحمتحالا که این خستگی را می‌فهمیم، شاید فقط یک کار از دستمان بر بیاید: به جای فرار، مثل یک «ناخودآگاه مشترک» آن را شریک شویم. چرتکه‌ی بدهی‌هایمان را -هر چند ناقص- بیاندازیم و بیشترش نکنیم؛ این سیاهه به حد کافی پر است. همه‌ی امید به این است که جایی، در کافه‌ای، پشت ترافیک یا باجه‌ی بانکی، خسته‌ی دیگری ببینیم و با اتصال آن ناخودآگاه مشترک جذب هم شده و از بدهی‌هایمان حرف بزنیم. به سیاهه بخندیم و منتظر فرشته‌ی رحمت بنشینیم!Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریThu, 17 Apr 2025 19:03:52 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/تفکر-نیچه-و-مدیریت-محصول-h8mwyr2liizmچند روز پیش که این مطلب را پیدا کردم؛ اولین چیزی که به ذهنم رسید تشابه در «تفکر محصولی» بود. اینکه احتمالا آدم‌های این مسیر شغلی همه کمی دیوانه، پریشان‌ذهن، متصل کننده‌ی آسمان‌ها به ریسمان‌ها و در نهایت معتاد ساختن «چیزی» خلاقانه هستند. این اعتیاد برای بعضی ممکن است در بستر ادبیات فرصت بیشتری برای حضور داشته باشد و برای بعضی در اشکالی عینی‌تر مثل تصویر و سازه؛ اما در نهایت همه‌ی ما دنبال این چرخه‌ی خلاقیت هستیم و در دنیایی که خیلی هم به راهکارهای نوین و خلاقانه روی خوش نشان نمی‌دهد، کاری را پیدا کرده‌ایم که حداقل بتوان در آن مسائل خسته‌کننده را به شکلی شورانگیز حل کرد.نویسنده که خودش به تازگی سر به دنیای محصول گذاشته توانسته رشته‌ای متصل بین فلسفه‌ی نیچه و چرخه‌ی زندگی محصول پیدا کند و هر چقدر دیوانه‌وار، آن را به دامن منطق و بررسی کشیده و نتیجه هم درخشان است. بنجامین میزرانی احتمالا یکی از بهترین محصولات خود را در همین متن خلق کرده و توانسته راه‌حلی خلاقانه برای «مشکلات پیش رو در محصول» پیدا کند. متن در رفرنس‌های ادبی کمی مشکل داشت و در جایی کتاب‌های اشتباهی را پاورقی کرده بود. من هم سعی کردم در پیدا کردن ما‌به‌ازای ترجمه در نثر فارسی دقیق باشم و از اصل متن جناب آشوری و البته جلال آل‌احمد استفاده کردم. چون اصل متن زیاد بود و متاسفانه یک هفته‌ای فرصت بخش دوم را ندارم، بخش اول آن را ترجمه کردم. لینک متن اصلی را هم اضافه کردم که علاقه‌مندان آن را به انگلیسی بخوانند.///اصل متن//////در مسیر توسعه‌ی محصول، اخیرا به درکِ قدرت ذهنیت (mindset) و خواستِ درونی فرد برای غلبه به مشکلات و تاثیرش روی «تفکرِ محصولی» (product thinking) پی برده‌ام؛ که تاثیر عمیقی روی توسعه‌ی محصولات در سازمان‌ها هم دارد.من توانایی اتصال عناصر بی‌ربط به هم را دارم که اتفاقا برایم امری لذت‌بخش است. در همین حال که در علم «توسعه‌ی محصول» عمیق‌ شده و با مفاهیمی مانند تفکر طراحانه (design thinking)، توانمند سازی (empowerment) و تیم‌های چندوظیفه‌ای (cross-functional teams) بیشتر آشنا می‌شوم، خودم را هر روز همسوتر با آنها می‌بینم. به شکل هیجان‌انگیزی، بین این اصول و پایه‌های فیلسوف قرن ۱۹ فردریش نیچه -که فیلسوف مورد علاقه‌ی من هم هست- روابط جالبی می‌بینم. نثر نیچه و برداشت‌های این سو و آن سوی من از ایده‌هایش در ذهنم پژواک کرده و هرگز از فرصتی برای تفکر درباره‌ی افکارش نمی‌گذرم. واضح است که نیچه به طور مستقیم به موضوعاتی مانند طراحی تجربه کاربری یا موقعیت یابی در بازار(!) نپرداخت، اما افکار فلسفی او، مانند بازتکرار ابدی (eternal recurrence)، عشق به سرنوشت (Amor Fati)، اَبَر انسان (Übermensch) و دگردیسی روح ( metamorphosis of the spirit) برای شکل‌دهی به نگرش و رویکرد داخلی تیم‌ها و سازمان‌های محصول مفاهیمی بسیار گرانبهاست.برای کسانی که با نیچه آشنایی ندارند، می‌توان گفت او چارچوب‌های اخلاق سنتی را به چالش کشید و ایده‌هایی را مطرح کرد که بن وجود انسانی و بافتِ جامعه‌ی بشری را زیر سوال برد. نظریه‌ی «عشق به سرنوشت» او، دعوتی است به پذیرش کامل پیچیدگی‌ها و چالش‌های زندگی. از آن سو تئوری «اَبَر انسان» نشان‌دهنده فردی است که ارزش‌های خود را خلق می‌کند و از هنجارها و معیارهای جامعه‌اش فراتر می‌رود.درباره‌ی توسعه محصول، باید واضح بگویم که شروع کار از فرضیه‌ای است که در آن «هدف نهایی» یک تیمِ محصول، ساختن محصولی است که با تکیه بر ارزش‌های کسب‌وکار بین کاربران طنین‌انداز شود. همانطور که مارتی کاگان می‌گوید: «ما به محصولی نیاز داریم که هم مشتریان دوستش داشته باشند و هم برای کسب‌وکارمان کار کند.» هدف این مقاله نشان دادن این است که چگونه فلسفه‌ی نیچه می‌تواند رویکرد ما را در رسیدن به این تعادلِ حساس بهبود بخشد.بازتکرار ابدی (Eternal Recurrence)مفهوم «بازتکرار ابدی» فریدریش نیچه (بازگشت ابدی در متون فارسی)، از ما می‌خواهد تصور کنیم که هر چیزی که وجود دارد، به طور ابدی تکرار خواهد شد، از جمله هر درد و شادی، اندیشه، و حتی لحظه و خاطره‌ای از زندگی‌مان.«اگر یک روز یا یک شب جنی به خلوت و تنهایی تو راه یابد به تو بگوید: «تو باید این زندگی را که در حال حاضر داری و تا کنون داشته‌ای باز هم از سرگیری و آن را بی‌وقفه، بارها و بارها بدون چیزی نو دوباره طی کنی»ترجمه از کتاب حکمت شادان – ترجمه جلال آل احمد و حامد فولادونداگرچه این ایده جدید نیست – رواقی‌گرایان نیز یک مفهوم مشابه داشتند - اما نیچه معتقد بود که این آزمایشِ فکری، راهی شگفت‌انگیز برای اندازه‌گیریِ پیشرفتِ فرد در جهت تبدیل شدن به اَبَر انسانِ خود است. اَبَر انسان مفهوم «بازتکرار ابدی» را به عنوان یک شکل از پرورش نفس می‌بیند. او از این مفهوم برای تایید وجود و تأثیر خود استفاده کرده و تبدیل به نماد نیچه از اراده به قدرت و انگیزه درونی می‌شود. اما اَبَر انسان تنها به «بازتکرار ابدی» وابسته نیست، بلکه فعالانه از طریق انگیزه‌ی ذاتی خود به آن شکل می‌دهد در مسیر هدفش تلاش می‌کند تا تأثیری پایدار بر تاریخ و بشریت بگذارد.«آیا تو خود را بر زمین نخواهی کوفت و از خشم به آن جن دندان نشان نخواهی داد و به او ناسزا نخواهی گفت؟ یا شاید این لحظه برای تو فرصتی عالی است تا به آن جن پاسخ دهی که «تو یک خدایی و من هرگز چیزی الهی‌تر از این نشنیده‌ بودم.»… تو درباره‌ی هر چیز و همه چیز از خود خواهی پرسید که:‌ «آیا می‌خواهی چنین چیزی یکبار، چندبار و بارهای بسیار باز گردد؟» ترجمه از کتاب حکمت شادان ترجمه جلال آل احمد و حامد فولادوندبه زبان ساده، نیچه می‌پرسد آیا طوری زندگی کرده‌اید که با خوشحالی آن را دوباره و دوباره تکرار کنید، به مثابه‌ی فیلمی که از تماشای دوباره‌‌اش لذت می‌برید؟ حالا چگونه ایده‌ی «بازتکرار ابدی» می‌تواند به تیم‌ها برای ساخت و حفظ نرم‌افزارها کمک کند؟ خب، بیایید از خودمان بپرسیم: آیا طوری کار می‌کنیم که سرخوشانه آن را تا ابد بازتکرار کنیم؟ در منشور چابُک (Agile)، اصل هشتم اینگونه بیان شده است: «فرآیندهای چابک توسعه پایدار را ترویج می‌کنند. حامیان، توسعه‌دهندگان و کاربران باید قادر باشند تا ضرب‌آهنگ ثابت را به طور نامحدودی حفظ کنند.» به جای فقط «جلوبردن کارها» جهت حفظ وضعیت کنونی، باید به دنبال بقای بلندمدت روش‌های کاری، پروژه‌ها و محصولات باشیم.اما پایداری فقط «زیاد کاری» نیست، پایداری از انگیزه هم نشات می‌گیرد. مارتی کاگان می‌گوید: «ما می‌خواهیم مُبَلِغ [یک سازمان] باشیم، نه مزدور [آن].» مبلغان [مذهبی] با رنج و سختی خو گرفته‌اند و آزادانه به سوی ناشناخته‌ها حرکت می‌کنند، چون به باورشان ایمان داشته و منتظر نتایج دوردستِ مسیرشان هستند. برای اینکه بتوان این زندگی را تا ابد بازتکرار کرد، باید به این موضوع باور داشت که در پایان چیزی ارزشمند به دست خواهد آمد؛ چیزی که ارزشِ رنجِ مسیرِ طی شده را دارد."اگر «چرایی» زندگی خود را بدانید، از پس هر «چگونگی‌‌ای» برخواهید آمد."فریدریش نیچه - غروب بُتان«بازتکرار ابدی» می‌تواند همانند یک آزمون لیتموس (آزمونی برای پیدا کردن کاندید مناسب بر مبنای نظر یا اصلی از پیش تعیین شده) برای بررسی جنس رویکرد تیم به کار عمل کند. اگر احتمالِ تکرار بی‌پایان فرآیندها و وظایف فعلی غیرقابل تحمل است، این نشان می‌دهد که فهم تیم از هدفشان مشخص نشده است، چشم‌انداز ساری و جاری نشده و کسی از «چرایی» واقعی خبر ندارد.عشق به سرنوشت (Amor Fati)برای تسلیم در مقابل پیامدهای این «بازتکرار ابدی» ، نیچه از «عشق به سرنوشت» یا «amor fati» صحبت می‌کند. این مفهوم تسلیمی افراطی در مقابل زندگی و تمام ابعاد آن است. او می‌گوید: «من بیشتر و بیشتر می‌خواهم ویژگی‌های ضروری در چیزها را به مثابه‌ی زیبایی ببینم؛ به این ترتیب یکی از کسانی خواهم بود که چیزها را زیبا می‌کنند. «عشق به سرنوشت» (amor fati)، از این پس عشق من خواهد بود!» در واقع، «عشق به سرنوشت» فقط به معنای تحمل پیچیدگی‌های زندگی نیست، بلکه پذیرش توامان مصائب به عنوان بخشی از این سفر رشد فردی است.به جای شکایت از یک لاستیک پنچر، باید آن را چالش دید و فرصتی برای آموزش در نظر گرفت. بحث فقط درباره تحمل مشکلات زندگی نیست، بلکه به شکلی فعالانه و دائمی باید آنها را به عنوان بخشی از سفر توسعه‌ی فردی پذیرفت. به این ترتیب، «عشق به سرنوشت» ما را تشویق می‌کند که نه فقط در مقابل پیچیدگی‌های زندگی زنده بمانیم، بلکه در آنها رشد و پیشرفت کنیم.البته که نیچه نگران نقشه‌های محصول roadmap یا معیارهای جذب کاربر نبود، اما نگرشی که توسط «عشق به سرنوشت» نیچه بر ما تفهیم می‌شود، می‌تواند برای تیم‌های محصول و سازمان‌ها مفید باشد. من این باور را به شکل یک «پذیرش با آغوش باز» از تردیدها، پیچیدگی‌ها و چالش‌های ذاتی‌ای که با خلق چیزی ارزشمند برای مشتری و کسب و کار همراه است، می‌بینم.شاید توصیف «دو حقیقت ناخوشایند» مارتی کاگان بتواند به ما کمک کند تا به بفهمیم چرا «عشق به سرنوشت» نیچه، فلسفه‌ی مفیدی برای تیم‌های محصول است. کاگان می‌گوید «حداقل نیمی از ایده‌های ما عملی نخواهند شد» و حتی ایده‌های ارزشمند نیز نیازمند «چندین بازبینی برای رسیدن به نتیجه است... به نقطه‌ای که واقعاً ارزش واقعی را ارائه دهد». به زبان کاگان، «تیم‌های محصول قوی به جای کتمان این حقایق، آنها را درک کرده و می‌پذیرد.» برای اینکه ما بتوانیم این کار را انجام دهیم، همانند دوره‌ی نیچه، باید «هیچ تفاوتی قائل نشویم» و چالش‌ها و شکست‌های ذاتی را به همان اندازه که به موفقیت‌ها علاقه‌مند هستیم، «دوست داشته» بداریم.«امید در واقع بدترین شر‌هاست، زیرا عذاب‌های انسان طولانی می‌کند.»نیچه - بشر، بشریت زیاداین جمله می‌تواند انتقادی باشد بر مدل‌های سنتی مدیریت پروژه مانند رویکرد آبشاری (Waterfall) که در آن اغلب انتظار غیر واقع‌بینانه‌ای برای رسیدن به یک راهکار کامل در یک برنامه وجود دارد. همانطور که ماریا چِک اشاره می‌کند، «ایجاد یک نمودار گانت، ایجاد یک «قصه» است که در آن ما کنترلی کامل به جزئیات در آینده داریم.» چنین روش‌هایی فقط به شکل آرامش روان برای ذی‌نفعان عمل کرده و عدم قطعیت‌های ذاتی توسعه‌ی محصول را نادیده می‌گیرند.اگر واقعاً عاشق زندگی در تمام جنبه‌های آن، از جمله چالش‌ها و پیچیدگی‌هایش باشید، آنگاه عدم قطعیت، شکست‌ها و گفتگوهای دشوار نه تنها مانع نیستند بلکه فرصت‌ به شمار می‌آیند. آنها راهی را ارائه می‌دهند که ذاتا پرچالش‌تر است، اما سود بیشتری عرضه داشته و در نهایت ارزش بیشتری را برای کاربر و البته کسب و کار به ارمغان می‌آورد.تأکید نیچه بر قبول رنج و چالش‌ها به خوبی با این رویکرد تطابق دارد. همانطور که می‌گوید، «انضباطِ رنج کشیدن، آن رنج بزرگ؛ واقعا نمی‌دانید که این نظم به تنهایی تاکنون همه‌ی پیشرفت‌های بشر را رقم زده است؟» مسئله اجتناب از جنبه‌های منفی توسعه، گفتگوهای دشوار یا چالش‌ها نیست بلکه درباره‌ی‌ قبول و پذیرش آنها به‌عنوان بخشی از سفر به‌سوی ساختن چیزی واقعاً ارزشمند است.«عشق به سرنوشت» یا «amor fati» چالش منحصربه‌فردی را در ایجاد توازن بین تئوری‌های ایده‌آل‌های فلسفی با واقعیت عملیِ دِدلاین‌ها، بودجه و انتظارات ذی‌نفعان می‌سازد. پذیرفتن «عشق به سرنوشت» به معنای ترک مسئولیت و یا نادیده گرفتن محدودیت‌های حاکم بر دنیای تجارت نیست. بلکه، رویکردی دقیق است که فرد این محدودیت‌ها را به‌عنوان جزئی از چرخه‌ی زندگی (life cycle) پروژه قبول می‌کند. این دیدگاه منجر به حل مسئله به شکلی خلاقانه شده و رابطه‌ای ملموس را با ذی‌نفعان می‌سازد. این امر، فرهنگی از انعطاف‌پذیری و انطباق را ترویج می‌دهد.دِدلاین‌ها و بودجه‌های دیگر به عنوان نیروهای ستمگر دیده نشده و در عوض به شکل چالش‌های روبرو دیده شده و با آغوش باز و خلاقیت پذیرفته می‌شوند. از این رو «عشق به سرنوشت» می‌تواند با «واقعیت عملی» کسب و کار همزیستی داشته باشد و به جای پیچیدگی، مسیر توسعه‌ی محصول را غنی‌تر کند.////پایان بخش اولTaha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریFri, 27 Oct 2023 21:27:20 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/شانس-همیشه-در-می-زند-akcw93jelobpدر مسیر زندگی‌ام، شانس‌های زیادی نداشته‌ام. فکر می‌کنم برای ما، اکثر فرزندان این سرزمین، وضعیت همین است. در حقیقت نسبت به خیلی‌ها، من شانس‌های بیشتری داشته‌ام؛ اما در کل، در مقیاس با مردم «معمولی» جهان، موقعیت‌های زیاد و دندان‌گیری نصیبم نشده. مثلا هیچ وقت آن «دوستِ پدر» که گفت «بیا سعادت آباد زمین بخر، توش سود داره» سراغ من نیامده. این اتفاق در نسل ما شاید فقط در قصه‌ی بیتکوین افتاده باشد و بس؛ آن هم که اینقدر پیش‌نیاز‌های عجیب و غریب داشت که لشکر عظیمی را رها‌شده گذاشت و حرکت کرد.امروز که تیم کوچکی را می‌چرخانم و با جوانان یک نسل و نیم نسل قبل از خودم هم کار می‌کنم، به این واقعیت رسیده‌ام که فرصت‌ها، احتمالا، هیچ‌وقت در ظاهر فرصت سراغ آدم نمی‌آیند. این نکته‌ی خیلی مهمی است که ما، با تمام ادعاها و جملات استیو جابز و برداشت‌های آزادمان از سریال‌هایی مثل Succession از آن چشم‌پوشی می‌کنیم. ما در ناخودآگاه خود باورد داریم که فرصت همیشه به شکلی رسمی می‌آید. مثل چارلی رِکساچ، مربی اسبق و استعدادیاب بارسلونا که روی یک دستمال سفره اولین قرارداد لیونل مِسیِ ۱۲ ساله را امضا کرد. همه احتمالا فکر می‌کنند که رکساچ بازی یک بچه را دیده و فهمیده او بهترین بازیکن تاریخ خواهد شد و بعد بوم! قرارداد روی دستمال و این حرف‌ها.اما در واقعیت تیم‌های فوتبال احتمالا ماهی چند «بهترین بازیکن تاریخِ بعدی» به باشگاه می‌آورند. قمارهایی نامعلوم که در سی سال گذشته فقط یکی‌شان تبدیل به مسی می‌شود. صادقانه بخواهیم بگوییم، رکساچ هم قماری کرده که احتمالا قبل و بعد از آن هم تکرارش کرده ولی ما حتی نمی‌دانیم نتیجه‌‌اش چه کسی بوده.به نظرم دنیای فوتبال خیلی دنیای ساده‌تری از زندگی عادی است. در فوتبال اگر واقعا خوب باشی بالا می‌روی و حداقل، تا حد قابل قبولی دیده خواهی شد. نه اینکه هیچ استعداد نابی در فوتبال هدر نمی‌رود، اما حداقل در آنجا تفاوت فاحش یک فرد نابغه با یک ابله واضح است. در دنیای واقعی، در کارهای روزمره‌ی ما ممکن است ببینی که فلان کس با تمام بی‌لیاقتی هر روز بالاتر هم می‌رود و گوشه‌ای فرد بااستعدادی نه دیده می‌شود و نه توان گرداندن زندگی‌اش را دارد. این در ذات طبیعی فوتبال که عنصری دارد «برهنه و بَدوی»، یعنی نبردی تن به تن بین طرفین، همیشه تمییز داده می‌شود. بیشتر ورزش‌ها همینطور هستند و در حقیقت حتی با کمک‌های داوری و غیره هم، فرد و تیمِ با کیفیت قابل تشخیص است.حالا در زندگی روزمره، دیدن فرصت‌ها خیلی پیچیده‌تر و گول‌زننده‌تر از قامت یک بچه‌ی عاشق فوتبال سراغ ما می‌آیند. مثلا حدود ۱۰ سال پیش چند نفر از دوستان قدیمی‌ام که هفته‌ای یک روز با هم به سالن فوتبال می‌رفتیم حرف‌هایی درباره‌ی یک پول دیجیتال می‌زدند که باید توسط کامپیوتر «ماین» می‌شد. من با تمام خورگی‌ای که درباره‌ی کامپیوتر همیشه داشته‌ام، به خاطر جنس مسیری که آن روزها برداشته بودم و بیشتر غرق نوشتن و خلق کتاب بودم، بعد از اینکه فهمیدم برای ماین باید یک سیستم ۳-۴ میلیونی ببندی، کلا بی‌خیال شدم و حتی آن دو سه صفحه whitepaper ساتوشی ناکاموتو را هم نخواندم. همان دو سه صفحه، همان «عمل» کوچک تقریبا چهار سال پیش بود که مسیر امروز کاری من را رقم زد. یعنی اگر ۱۰ سال پیش به اندازه‌ی چهارسالِ پیش عملگرا بودم، حالا احتمالا این مطلب را از روی قایق تفریحی‌ام می‌نوشتم. (بماند که احتمالا آنقدری هم صبور نبودم…)پس اگر بخواهیم چند عنصر اصلی برای گرفتن شانس‌ها در زندگی را لیست کنیم؛ باید از «عملگرایی» شروع کنیم.عملگرایی: عملگرایی یا همان پراگماتیسم، که در فلسفه عمقی بیشتر از کسب و کار دارد، واژه‌ای ساده با بازه‌ی معنایی وسیعی است؛ این متن را از لغت‌نامه بخوانیم:"از دیدگاه پراگماتیسم، معیار حقیقت، عبارت است از سودمندی، فایده، نتیجه و نه انطباق با واقعیت عینی. در واقع حقیقتِ هر چیز به وسیلهٔ نتیجه نهائی آن اثبات می شود."در باور عام، معمولا عملگرایی با «کسی که زیادی فِعلیت دارد» اشتباه گرفته می‌شود، اما عملگرایی را اگر بخواهیم خیلی ساده توضیح بدهیم می‌شود متدی در کار و باورهای انسانی که بر این باور است که اصالت با عمل است، نه فکر به عمل. کمی‌ عمیق‌ترش می‌شود که «فِعلیت در جهان» به «تفکر در جهانِ فکر» مقدم است.پس فرد عملگرا به بازخوردِ عمل باور دارد و می‌داند که هیچ اتفاقی، به صورت خودکار برای آدمی نمی‌افتد. در نتیجه برای رسیدن به بازخورد، اول باید یک عمل انجام شود. منظورم این نیست که هر کاری که دستمان می‌رسد انجام دهیم، اما در عمل نکردن هیچ سودی نهفته نیست.البته عمل نکردن هم خودش موضوعی دارد که ما را می‌رساند به مورد دوم لیست؛ آلن دوباتن هم درباره‌ی شانس‌های زندگی جمله‌ی زیبایی دارد که:‌ «بخش شگفت‌انگیز فرصت‌های زندگی فقط شانسِ به‌دست آوردن چیزی نیست، بلکه احتمالِ از دست دادن فرصت هم هست.»کنترل ترس: ترس در وجود آدمیزاد مکانیزمی دفاعی است که جهت بقا حرکت می‌کند. ترس قرار است که تمامی حواس بدن را در یک نقطه جمع کند تا در لحظه‌ٔ خطر، «جانِ شیرین» بتواند سالم بماند. اما این ترس که در اصل به خاطر «بقا» در وجود هر موجودی شکل گرفته، امروز در زندگی اجتماعی افراد هم نقش عمیقی بازی می‌کند، هر چند بیشتر مواقع خبری از خطر جانی نیست.ترس ما را گول می‌زند، این دقیقا مکانیزم کاری‌اش است، مثل یک ذره‌بین اتفاقِ پیرامون را بیش از حد بزرگ می‌کند تا بتواند تمام حواس را جمع کرده و بیشترین خروجی را از بدن بگیرد. ما در مقابل فرصت‌ها هم دچار ترس می‌شویم، اما این‌بار ترس بیشتر برخاسته از «تغییرِ احتمالی» است؛ چیزی که شاید بتوان گفت روان ما به عنوان یک خطر می‌بیند، یک احتمال برای خدشه‌دار شدن وضعیتِ امنِ کنونی.پس برای فرصت‌ها باید یک چیز را دانست، ترس قرار است حواس را جمع کند تا تصمیم بهتر بگیریم. باز اگر سراغ ورزش برویم، ترس و استرسی که در بازیکنان توسط جو ورزشگاه به وجود می‌آید، معمولا به دو شکل بروز پیدا می‌کند: ۱. فلج شدن ورزشکار و شکست خوردن. ۲. قدرتمند شدن ورزشکار و درگیر شدن حواس جدید و نیرومند‌تر شدن او.مثال ساده‌اش هم کریستیانو رونالدو است که در اوج خودش وقتی بیشتر فحش می‌خورد، بهتر عمل می‌کرد. رونالدو فهمیده بود که این استرس، مثل شعله‌ی گازی است که می‌تواند دیگ وجودش را جوشان کند و اینکه با این دیگ جوشان چه کاری بکند، فقط بسته به این موضوع است که چقدر در لحظه‌ٔ ترس، هنوز تسلط بر روان، مغز و وجود خود داشت؛ و او خوب تسلطی داشت.اینکه آدمیزاد چطور می‌تواند برای غلبه بر این ترس‌ها آموزش ببیند، از دید حقیر، فقط تجربه می‌تواند به کار بیاید. در اصل این توانایی ماحصل ادراکِ مورد بعدی است؛ روی دیگر سکه.روی دیگر سکه: در یکی دیگر از مطالب حول موضوع شکست‌ها نوشتم. اینکه چقدر شکست‌خوردن مهم است و از آن مهم‌تر، نگاه درست به شکست‌هاست. وینس لومباردیِ فقید یکی از بزرگترین مربیان لیگ فوتبال امریکایی بود با یک مشت پر و پیمان از نقل‌قول‌های شنیدنی و تاثیر گذار. برای من یکی از بهترین‌هایش این جمله است:"تا وقتی که دوباره و دوباره بلند می‌شوید، مهم نیست چندبار زمین می‌خورید. همه شکست می‌خورند، اما کسانی که دست آخر پیروز می‌شوند آنهایی هستند که سرسختی می‌کنند و از هر زمین خوردن چیزی یاد می‌گیرند."آگاهی به «روی دیگر این سکه»، یا همان «احتمالِ از دست دادن فرصت‌ها»، آدم را از کمال‌گرایی احمقانه دور می‌کند؛ و خدا می‌داند که چقدر از ما دچار این کمال‌گرایی احمقانه در زندگی روزمره خود هستیم. فکر می‌کنیم همه‌ٔ نبردها را می‌شود بُرد، همه‌ی امتیازها را می‌شود کسب کرد و همیشه می‌توان موفق بود. آگاهی به دو لبه بودن این تیغ، نوعی خودآگاهی در وجود آدمی ایجاد می‌کند که نتیجه‌اش هم به عملگرایی کمک کرده و هم در کنترل ترس نقش اساسی دارد.وقتی می‌دانی احتمالِ شکستی هم وجود دارد و این لاینفکِ ورود به یک ریسک است، آن را درست بررسی می‌کنی و اگر نتیجه در هر دو صورت چیزی برای به دست آوردن داشت (موفقیت/دَرس) سپس تصمیم می‌گیری؛ این خودِ عملگرایی است.از طرف دیگر با این روش وقتی شکست می‌خوری هم می‌دانی که در پس این رنج و ناامیدی و خستگی که متاسفانه سخت‌ترین بخش زندگی است، چیزی یادگرفته‌ای و آن را توشه‌ی ریسک بعدی‌ات خواهی کرد. همین به کنترل ترس کمک می‌کند و تجربه‌ی هر شکستْ خوب نشانت می‌دهد که اینجا، پایانِ دنیا نیست.شانس همیشه در نمی‌زند. این حرف مفتی است، اما چیزی که باید دانست این است که شما می‌توانید ۴خودتان در را باز کنید و نگاهی بیرون بیاندزید. شانس قرار نیست همیشه در شما را بزند، شاید در یک راهرو دنبال آدرس است. باید قدم بردارید، باید از منطقه‌ی امن خارج شوید و سراغش بروید.دست آخر سراغ این جمله‌ی دست‌مالی شده‌ی قدیمی می‌روم که «۱۰۰٪ فرصت‌هایی را که استفاده نمی‌کنی، از دست می‌دهی.» باید وارد گود شوید، تجربه کنید، نترسید و در نهایت بدانید که این سکه‌ی این دنیا، همیشه و همیشه، دو رو دارد.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریFri, 15 Sep 2023 10:37:32 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/چگونه-بازنده-ی-خوب-باشیم-mvg0mqv3wp3cباختن. همه‌ی عمر از این واژه‌ی رنج‌آور فراری بوده‌ام و خیلی دیر فهمیدم حداقل نصف زندگی را باخت‌هایمان تشکیل می‌دهد. حالا مدتی است زیاد به باخت‌های اخیرم فکر می‌کنم و اینکه یادم رفته چطور بازنده‌ی خوبی باشم. بازنده‌ی خوب، در فارسی به دو چیز تفسیر می‌شود؛ اول کسانی که اینقدر باخته‌اند که در آن خوب شده‌اند، دوم کسانی که خوبند، تلاش می‌کنند، ولی می‌بازند، خوب می‌بازند.حقیقت ماجرا، حداقل برای من، هیچ کدام از این دو مورد نیست. بازنده‌ی خوب چیز دیگری است. زمانی که گیم بازی می‌کردم -دوستان گواه کاملی به شما خواهند داد- باخت روانی‌ام می‌کرد. آمار کیبوردها و ماوس‌هایی که به خاطر باخت کوبیده و از بین برده‌ام از دستم خارج است. شاید کسانی که امروز مرا می‌شناسند حتی قصه‌ی این رفتارها را باور نکنند، اما واقعیت این است که بازنده‌ی خوبی نبودم.این موضوع کی برایم بیشتر روشن شد؟ زمانی که در بازی‌ها آنلاین و علیه مزخرف‌بافی‌های ناتمام من، شاید نزدیک به ۱۵ سال پیش، دوستی انگلیسی صدایم کرد "sore loser". معنی لغوی‌اش می‌شود «بازنده‌ی زخمی» و معنی مفهومی‌اش می‌شود کسی که پس از باخت کنترل را از دست می‌دهد و مثل آدم، مثل یک مسابقه دهنده‌ی حرفه‌ای، شکست را قبول نمی‌کند و غر می‌زند و بهانه می‌آورد.خوب که فکر می‌کنم شاید حتی امروز هم در بازی‌ها، کمی، بازنده‌ی مزخرفی باشم. هنوز هم درد شکست بیش از اندازه آزارم می‌دهد و باعث می‌شود کنترل را از دست بدهم. حالا در بهار ۱۴۰۲ این حس را داشتم که باختم و این موضوع عصبانی‌ام می‌کرد.در نقطه‌ای فهمیدم مسئله‌ی بازنده‌ی خوب بودن، عادی شدنِ باخت نیست؛ برای سال‌های زیادی هم سعی کردم بازنده‌ی خوبی باشم، به جلو نگاه کنم، امیدوارم باشم به حرکتِ بعدی، شانس بعدی و یا مسابقه‌‌ی بعدی. اما سختی این ماجرا اینجاست که گویی این «کنترل نفس» علیه ذات آدمی است، انگار ذات که خودش نفسی آنتروپی‌وار دارد، نمی‌خواهد بازنده‌ی خوبی باشد؛ مودب، منطقی. احساس همیشه مثل سونامی‌ای زیر دریای آرامش ما آماده است تا بالا بزند و همه چیز را با خودش ببرد.همین باعث شد تا برای ورزشکاران حرفه‌ای احترام بیشتری نسبت به قبل قائل شوم. آنها چون شکل فیزیکی برد و باخت را در زندگی روزمره می‌بینند و باید با آن کنار بیایند، بهتر از بقیه مکانیزمی برایش پیدا می‌کنند. مثلا راجر فدرر همیشه به عنوان یک بازنده‌ی خوب برایم قابل تحسین بود. همیشه مودب، سربلند و خیره به قدم بعدی.حالا این بازنده‌ی خوب اصلا چیست؟برای خودم ابعاد متفاوتی از آن را ترسیم کرده‌ام که اینجا به اشتراک می‌گذارم. بازنده‌ی خوب، نه خوب می‌بازد، نه به باخت عادت کرده است؛ بازنده‌ی خوب تفاوت اصلی‌اش، در بازخورد، نگرش و رفتارش پس از باخت است. واقعیت این است که همیشه در تمام زندگی شانس باختن ما وجود دارد. تیم‌ها، شرکت‌ها، باشگاه‌ها، کمپانی‌ها نه تنها می‌بازند، که متلاشی می‌شوند و باز ممکن است جایی دیگر، به شکلی دیگر رشد کنند و بالا بیایند.به نظرم بازنده‌ی خوب، سه مرحله را باید رد کند:۱. اقرار ۲. تفسیر ۳. اجرااقراردر مرحله‌ی اول باید اقرار کرد که شکست خورده‌ایم. باخته‌ایم. این موضوع حتی در کلام هم آسان نیست؛ آن هم در کشوری که از آخرین باری که کسی در تلویزیون رسمی‌اش اقرار به اشتباه کرد، نزدیک ۵۰ سال می‌گذرد. ما در فرهنگ ملی‌مان باور داریم که اشتباه را باید لاپوشانی کرد و شکست معمولا حاصل یک یا چند اشتباه است. در اینطور مواقع سراغ محیط می‌رویم: وضعیت خراب است، کشور نابسامان است، کسی فلان کار را نکرد، اگر فلانی آن کار را کرده بود… عجیب اینجاست که این مسیر پر کش و طولانیِ توجیه در ذات از اقرار فرسایشی‌تر و خسته‌کننده‌تر است. مانند دندان خرابی که می‌دانیم باید آن را بکشیم ولی با مُسکن و آنتی‌بیوتیک درد «متوسط» آن را برای مدت‌ها با خود حمل می‌کنیم تا با وحشتِ کشیدن دندان که دردی است سه روزه مواجه نشویم. اینجا شاید بتوان گفت که ترس از مواجهه با حقیقت، حتی حقیقتی به سادگیِ خرابیِ یک دندان، ما ار از انجام کار درست باز می‌دارد. و اگر دردِ فیزیکیِ یک دندان لعنتی را تحمل می‌کنیم که جلوی حقیقت سرخم نکنیم، پس در زندگی رفتاری و غیر فیزیکی خود چگونه مواجهه با حقیقت را عقب می‌اندازیم؟از طرف دیگر، گاهی در زندگی، می‌دانیم که باخته‌ایم اما باور نداریم مسابقه تمام شده، دست و پا می‌زنیم، تلاش می‌کنیم و انرژی می‌گذاریم تا نتیجه‌ی مسابقه‌ای تمام شده را برگردانیم؛ این غفلت محض است. غفلت از اینکه زندگی مثل یک مسابقه‌ی فوتبال است که هر باخت، فقط یکی از سی و چند بازی لیگ است و هر لیگ یکی از بیست و چند لیگی که می‌توانیم در آن شرکت کنیم. یا می‌توان حتی به آن جمله‌ی معروف اشاره کرد که «شاید نبرد را باخته باشیم، اما جنگ را هنوز نباختیم.»و زندگی همین است؛ نبردهای پشت هم، نبردهای سخت، طاقت‌فرسا و گاهی پرتنش که باید یکی یکی پشت سربگذاریم تا شاید جنگ اصلی را پیروز شویم. در فلسفه «از دست دادن» (loss) به عنوان سخت‌ترین مشکل بشر مطرح می‌شود. به نظرم از نزدیک‌ترین مفاهیم به از دست دادن، باختن (lose) است. احتمالا گاهی ما در ناخودآگاه این دو را با هم اشتباه می‌گیریم، و یا حتی فراتر از آن، باختن را «از دست دادنِ یک فرصت» می‌بینیم. این نگرش خیلی هم غلط نیست، اما معمولا در پسِ «باختن‌ها»، برخلاف «از دست دادن‌ها»، شانس دیگری موجود است. برای اینکه درد باخت را حتی کمتر کنیم و بهتر بتوانیم به مرحله‌ی بعد برویم، صحبتی از فیلسوف یهودی که در تدتاک سال ۲۰۱۹ مطرح کرد را مثال می‌زنم.دَن کوهن درباره‌ی «پیروزی در مباحثه‌ها» صحبت می‌کند. او توضیح می‌دهد که ذاتِ مباحثه بر افزایش دانایی است ولی انسان عادت دارد که صرفا برای پیروزی وارد مباحثه شود. حال اگر بتوان به اصلِ فلسفی ماجرا پایبند ماند، کسی که در مجادله پیروز می‌شود فقط به «اثبات دانایی‌» خود می‌رسد و کسی که شکست می‌خورد در اصل یک دانش جدید به دست می‌آورد. اگر از زاویه‌ی کوهن به ماجرا نگاه کنیم، به زبان خودش، «پیروزی در مباحثه یک شکست و شکست در آن یک پیروزی است»؛ چون کسی واقعا برنده است که چیزی یاد بگیرد.می‌دانم شاید این توصیف بیش از حد سانتیمانتال و یا ایده‌‌آل‌گرایانه باشد، ولی باور کنید که بهترین راه همین است. اینکه مدام این موضوع را به یاد داشته باشیم که در این باخت، چیزی برای آموزش وجود دارد. نقطه‌ ضعفی که ندیده‌ای، چیزی که از قلم افتاده، اشتباهی که شاید در زمان وقوع قرار نبوده اشتباه باشد.تفسیراگر به باخت اقرار کردیم، دست حریف را با رنجی وصف‌ناشدنی فشردیم، اجازه ندادیم که دنیا ببیند «ناامید» شده‌ایم و باور کردیم که در این باخت چیزی برای یادگیری وجود دارد، به مرحله‌ی تفسیر می‌رسیم. تفسیر خودش چند بخش دارد که به نظرم برای هر آدمی متفاوت است. اینکه چطور به مسئله نگاه می‌کنیم و آن را جویده و کم‌کم تعمق می‌کنیم، بیشتر حول ترجیحات فردی شکل می‌گیرد. اما مسئله‌ی واضح پیدا کردن نقاطِ ترکی است که در مسیرِ رفته وجود داشته‌اند.ماجرا هم فقط پیدا کردن یک قدم اشتباه نیست، پیدا کردن ذهنیتی است که به آن قدم اشتباه منتهی شده است. اینجا از آن نقاطی است که باز هم می‌توان به عقب بازگشت و در سیکل اشتباه و خودخوری افتاد. کشوری که در آن زندگی می‌کنیم و البته زندگی امروزه‌ی بشر تاثیر زیادی در شکست‌های ما دارد. نه می‌خواهم که آن را تطهیر کنم و نه مانند روانشناسان زرد بگویم که باید «افکار منفی را از خود دور کرد». اما سوال اصلی اینجاست که چه می‌توان کرد؟ آیا ما راه‌حلی غیر از تغییر آنچه که «می‌توانیم» داریم؟ و آنچه که می‌توانیم تغییر دهیم، غیر از خودمان‌ (و البته گاهی تغییر محیط مثل مهاجرت) است؟پس بنگریم، زوایای مختلف را ببینیم و پیدا کنیم که ترک اصلی از کجا شروع شده است. باید چیزی برای یادگیری در این میان وجود داشته باشد؛ کلید پیدا شدنش هم همین است.در همین مسیر «تفسیر» می‌توان غصه خورد، اندوه داشت، دوره‌ای را به تفکر و بررسی گذراند و دوباره از اول شروع کرد. گاهی ضربه‌ی تفسیر هم کم نیست و متوجه می‌شویم که این مسیر را بارها رفته‌ایم. اینجا دوره‌ی بازیابی سخت‌تر و طولانی‌تر هم می‌تواند بشود. آدمی به جان خودش می‌افتد و توانایی‌ها و باور و ذات خود را زیر سوال می‌برد. دیوارها نزدیک می‌شوند و همه چیز خفه‌کننده. به نظرم طبیعی است، بخشی از یک روند است؛ اما باید چشم همیشه روی راه خروج باشد، به قول اجانب Eyes on the prize. بیل شنکلی بزرگ، مربی افسانه‌ای لیورپول، وقتی می‌باخت یا تصمیم بزرگی داشت که باید به آن فکر می‌کرد، سیم را برمی‌داشت و به جان فر خانه می‌افتاد. فر کثیف را آنقدر می‌سابید تا ذهنش خالی شود، رها شود و به تفسیری که می‌خواست برسد.فکر می‌کنم در این دوره‌ است که آدم یاد می‌گیرد با اصل واقعیتِ خود و زندگی خود کمتر بجنگد. اگر ارث نداری، اگر مسیر خوبی در زندگی نداشته‌ای، اگر شکل و فرمی از امتیازی که دیگران دارند را تو نداری، بهتر است اول نبودش را قبول کنی. این شروع بهبود است، شروع اینکه «حالا که اینجام، چطور به جایی که می‌خواهم برسم». در روابط انسانی هم وضعیت همینطور است. ما در یک خرده‌فرهنگ عجیب و غریبِ لیلی و مجنونی باور داریم عشق باید در یک نگاه اتفاق بیفتد و مابعد آن یا رنج باشد یا لذت.هیچ کس به ما نمی‌گوید که عشق در اصل آن «مابعد» است. یک مسیر، یک دوره‌ی بلند مدت که در تمام لحظات و روزها و سال‌هایش خود نیاز به اقرار، تفسیر و اجرا دارد. پس از آن علاقه‌ی اولیه، پس از آن «اولین نگاه». ما خیلی راحت هورمون‌های زودگذر آدمیزاد را با فرآیند‌های انسانی و بین‌انسانی او اشتباه می‌گیریم. خیلی راحت شروع را «پایان و تصاحب» فرض می‌کنیم و مسابقه را قبل از شروع، برنده می‌دانیم. همین تبدیل می‌شود به نقطه‌ی ضعف و آن ترکی که باعث شکست خواهد شد.متدهای زیادی برای این بخش وجود دارد، من از یک چک لیست ساده استفاده می‌کنم؛ کارهایی که باید انجام می‌دادم/بدم و کارهایی که نباید انجام می‌دادم/بدهم. این لیست باید همراه من بماند، مثل یک ابزار سنجش در مسیر آینده نیازش دارم.پس بررسی کنیم، تفسیر کنیم، این دنیای علت و معلول است.اجرااجرا در ظاهر ساده است. خب «حالا که فهمیدم اینطور است، پس از این به بعد آنطور می‌شوم». اتفاقا اینجا خودش اصلی‌ترین چالش ماجراست. راحت بگویم در ابتدا دو مرحله‌ی «اقرار» و «تفسیر» را شاید راحت برویم، اما در مرحله‌ی اجرا قطعا کم می‌آوریم. چون هر چند که حالا می‌دانیم مسیر بهتر کدام است، کدام کار اشتباه است، لزوما قادر به انجام آن نیستیم. اینجا آن لیست به درد می‌خورد، لیستی که در بیزینس‌ها شاید به شکل Goal یا OKR یا هر فرم دیگری ارائه شود و در زندگی فردی فقط یک چک‌لیست است. یک جدول از مسیری که می‌خواهی بروی.من برای خودم روزی از هفته را در نظر می‌گیرم تا آن را چک کنم، ببینم چقدر در هفته‌ی گذشته به لیستم پابند بوده‌ام و یا از آن عبور کرده‌ام. راستش را بخواهید وقتی زندگی رو به روال نیست و فشار زیاد می‌شود، این روزهای هفته را هم فراموش می‌کنم. شکست می‌خورم و بعد در تفسیر این نقطه را میابم؛ نباید روزهای بررسی را فراموش می‌کردی.امروز باور دارم این اصلی‌ترین نقص فرهنگی ما در شرق است؛ به بهبود به عنوان یک وضعیت نگاه می‌کنیم، یک دکمه که اگر بزنی همه چیز درست می‌شود. ما همه به شکلی جمعی دنبال معجزه هستیم و معجزه قرار است غیر منطقی باشد، پس یکدفعه و خلاف اصول فیزیکی و انسانی اتفاق می‌افتد. خب بگذارید راستش را بگویم، معجزه‌ای وجود ندارد. معجزه همان هر هفته یک روز صبح است که لیست خود را نگاه می‌کنید و به دردِ باخت می‌اندیشید. همان تدریج در بهبود. همان آجر روی آجر، بند روی بند. آدمیزاد همه چیز را به تدریج و در روند‌های کُند به دست آورده و حالا در زندگی مدرن و سریع، فراموش کرده که سرعت همه چیز قرار نیست به اندازه‌ی موبایل در دستش باشد.باختن درد دارد و ما اگر تبدیل به یک بازنده‌ی خوب نشویم، به خوب باختن عادت خواهیم کرد.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریFri, 30 Jun 2023 12:04:28 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/ساقه-های-مصلوب-xqmhhkqhsxnaگلبرگ سفید سوسن با بادِ رگبار بهاری بلند می‌شود و چند قدم آن‌طرف‌تر، میان یک چاله‌ی آب می‌افتد. آنجا خبری از سقف‌های ایرانتی نیست و آب جمع شده، اما این طرف، روی سنگ قبر سفید و کدر و خسته، گلبرگ‌های رز و سوسن با آبی قاطی شده‌اند که زیر رگبار مجنون‌وار با خودم کشیدم تا اینجا.حواسم نبود، مثل همیشه که حواسم نیست؛ امسال دقیقا سال چهلم است. آدم فکر می‌کند چهل سال خیلی زیاد است، طولانی است. فکر می‌کند بعد از چهل سال خیلی چیزها عوض می‌شود، خیلی‌ چیزها سرد می‌شود و یا از یاد می‌رود.پرچم‌های زیادی هر طرف در باد می‌چرخد. جملات انگیزشی و عبارات مذهبی، همه در وصف کیفیتِ مرگ و سخیف بودن زندگی، روی دیوار، روی سنگ‌ها، روی پرچم‌ها جا خشک کرده. با خود فکر می‌کنم حکما منشا «بَنِر» همین‌جاست.چهل سال خیلی هم زیاد نیست. من هنوز چهل سالم نشده، ولی چیزی هم نمانده. با اینکه گاهی حس پیری مثل یک شبه سیاه از پشت روی شانه‌ام می‌زند و سرمای لمسش تا مغز استخوانم می‌رود، در ذهنم چیز زیادی زندگی نکرده‌ام و هنوز دنبال فرصت هستم تا به خودِ زندگی بپردازم. اما اگر ریاضی پایه را بلد باشی، همان چهار عمل اصلی، اینجا پر از عدد است و با یک تفریق ساده، می‌بینی اصلا به چهل نزدیک نمی‌شوی. بیست و سه، بیست و پنج، بیست و هشت، بیست، بیست و شش... یکی دوتایی هم سی و اندی.مادرم که چند سالی است مفتخرم تا ۲۲ فروردین (یکم دیرتر یا زودتر) او را به این سلوک یک روزه بیاورم، با شانه‌های نحیف لرزانش گل‌ها را گلبرگ می‌کند. عصبی است. غمگین است. به برادر بیست و نه ساله‌اش نگاه می‌کند و گلبرگ‌ها را می‌پاشد سراسر تخته سنگ پر شده از متون حماسی و «شهید» قرمز. گریه‌اش می‌گیرد. گریه‌ای که انگار دریچه‌ی یک سد لبریز از آب را بازکرده و هر لحظه فشارش بیشتر می‌شود. گلبرگ‌ها را می‌کَنَد، پاره می‌کند و پرت می‌کند روی سنگ قبر. انگار از دست برادرش عصبانی است؛ انگار می‌گوید تو حق نداشتی ۲۹ سالگی ترکش بخوری.از وقتی یادم است، دایی اینجاست. با همان لبخندش توی قاب. از وقتی فهمیدم زندگی چیست، دایی همین‌جاست. دایی جایی نمی‌رود، همیشه با لبخند پیش آن نوشته‌ی لعنتیِ پایین سنگش است؛ تنگه‌ی ابوغُریب. همان که الان زیر گلبرگ رز قرمز فقط «غریب»اش معلوم است. مادرم با عصبانیت شاخه‌ها را مرتب می‌کند و گلبرگ‌ها را همه جای سنگ پخش می‌کند. چهل سال بالاخره زمان کم یا زیادی است؟ به نظرم بعد از مرگ هر آدمی، سن خودش باز می‌ایستد ولی سنِ اندوهِ نبودنش برای دیگران شروع به حرکت می‌کند. حالا این اندوه چهل ساله است و احتمالا برای اندوه، چهل سال زیاد است. شاید بتوان گفت که وقتی بی‌موقع مرگ فرا می‌رسد، صلیبی را برای بازمانده جا می‌گذارد تا آن را برای یک ابدیت روی شانه‌ی خود بکشد. بازمانده صلیب نامرئی را نفس نفس زنان حمل می‌کند و نمی‌داند مقصد این مسیر این کجاست. اما مبداء آن واضح است.استادی پای تخته‌ای که روی آن نقشه‌‌ای از جایی از «وطن» کشیده شده و چند علامت با ماژیک قرمز هم زده‌اند، فلشی را تکان می‌دهد. آن فلش برادر توست، پدرت، پسرت؛ همه را می‌فرستم به کام خاک، به کام ابدیت. به کام خستگی، به کام عقیده، به کام بسم رب الشهدا‌ و الصدیقین به کام کجاست این رب الشهدا پس؟فکر می‌کنم که جنگ، پشت همه‌ی نکبت‌های کلاسیکش، یک نفرت دارد. نفرت از حقِ زندگی‌ای که از همه دریغ کرده. از صدای فریاد «کات»ی که درست وسط قصه‌ی هزاران جوان می‌کشد. یعنی بعد از ۲۹ ساله شدن من و برادرم، مادرم چند بار یاد بردارش افتاده؟ چند بار گفته «می‌بینی ماشال؟ حالا پسرانم از تو بزرگترند؟» آدم می‌ماند که چرا ما حق داریم بمانیم، چرا کسی برای ما فریاد «کات» نمی‌کشد؟ می‌اندیشی و به دلیل می‌رسی. دلیلی که نمی‌توانی به زبان بیاوری. به هسیتریا.به جمعیتی که در خشم و خروش، به سوی جهنم خودش گام می‌دارد. به ترکشی که گلوی ۲۹ ساله‌ای را می‌درد. به گلوله‌ای که سینه‌ی ۲۵ ساله‌ای را می‌شکافد. به خمپاره‌ای که بدنی... که آرزوهایی، که رویاهایی، که ابدیتی بیست ساله را محو می‌کند.رگبار شدید می‌شود و باد زیر یک لا پیراهنِ خیسِ آبم می‌چرخد. من هنوز خیره به گلبرگ‌های روی این سنگ ۲۹ ساله‌ام. نگاهم می‌افتد به آن سازه‌ی آلمینیومی محقر که بالای این سنگ‌ها زیاد است، چیزی شبیه به یک آکواریوم ارزان، که تمام دارایی جوان‌های عزیزتر از جان وطنم را در خود جا داده. پوکه‌ی خمپاره با یک گل پلاستیکی، چفیه، ساعت، قاب عکس.سفیدی سوسن با قرمزی رز درهم آمیخته و دنبال سبزی می‌گردد تا پرچم ایران را تکمیل کند؛ اما ساقه‌های سبز، تکه پاره و فشرده، در مشت مادرم هستند. مادرم در آغوشم آرام شده و صورت زیبایش را پاک می‌کند. پایین سنگ را نگاه می‌کنم، هنوز «غریب» است و این ایران، هنوز سبزی ندارد. به ساقه‌های فشرده در دست ضعیف مادرم نگاه می‌کنم. انگار منتظرم تصمیمی بگیرد. مشتش را جلویم می‌گیرد؛ بندازشون سطل آشغال.چهل سال است که جای ساقه‌های ما خالیست.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریFri, 14 Apr 2023 22:53:47 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/یکوطنی-در-ژانویه-های-میرزا-f7wykkoo988iخیابان گیشا را با همسرم گز می‌کنیم، زیر نگاه شوق‌زده‌ی خانم‌های بدون حجاب اجباری و البته زیر سگرمه‌های درهم رفته‌ی بعضی از محجبه‌ها. از پشت شاخه‌های بیدمشک و سوسن و شعمدانی‌های آب زده، مردمی اندوه‌اندود، کنار هم ایستاده‌اند و برای هم «مزه»ای از زندگی فراهم می‌کنند. تی‌شرت می‌فروشند ۱۰۰ هزار تومان؛ می‌دانید یعنی چقدر؟ یعنی اندازه‌ی یک بسته کیسه‌ی زباله.عاشق این فضای در هم تنیده و گرمِ گیشا در شب عید هستم. تهران از این فضاهای «یادآور» زندگی واقعی کم ندارد؛ شب سال نوی میلادی خیابان میرزای شیرازی همین درخشش را دارد، شب‌ عید‌های تجریش هم همینطور. من ذاتا آدم جمع‌گریزی هستم، اما این جمعیت را مثل هوایی کوهستانی استنشاق می‌کنم. به مردم که نگاه کنی هم این تاثیر را می‌بینی، اینکه «آمده‌ام تا زندگی کنم». گران است؟ می‌دانم. جنسش خوب نیست؟ می‌دانم. بعد از عید بدتر می‌شود؟ می‌دانم.این یک جشن است، جشنی در سوگ زندگی، در امیدِ نادیده‌های آینده. همه خوب می‌دانیم چه چیزهایی را از دست داده‌ایم، هر نسلی از مردم این سرزمین بخش قابل توجهی از زندگی، هویت و فردیت خود را بهای زندگی در این پهنه کرده است، حتی اگر از آن بی‌خبر باشد. اما این جشن‌ها، این لحظاتِ سرخوشی لذت و امید، انگار مکانیزمِ دفاعی ملتی است که می‌گوید ما می‌توانیم، ما می‌خواهیم پشت کنیم به هر مسلک و سیاست و حزبی که آن بیرون دستش را به گلویمان می‌فشارد...بگذارید اینطور تعریف کنم؛ ملت مثل زنی است که همیشه زیر فشارِ اختناقِ خفگی توسط فرد دیگری است. متخاصم دست‌های بلند و قدرتمندش را دور این گردن می‌فشارد و فشارش را بیشتر می‌کند، هر کسی به متاخصم حرفی بزند، او فقط فشار را بیشتر می‌کند و انگار این تنها فعل تعریف شده در وجودش است. اما معجزه این است که ملت، ملت ایران، نمی‌میرد. خفه می‌شود، ولی نمی‌میرد. چرا؟چون در لحظاتی مثل شب عید در گیشا و تجریش، مثل سال نوی میلادی در میرزا، مثل سیزده به در در آن طبیعت بخت برگشته، مثل شب یلدا و باقی روزهای انگشت‌شمارِ وجدآورش، این شیرزن به خلسه می‌رود و برای لحظاتی، ساعاتی و گاهی روزهایی زندگی می‌کند. می‌چشد طعمِ شیرین سمنوی عید و عطر شمعدانی‌های گلدان خاکی و منظره‌ی مردمی که جمع شده‌اند تا بیش از همه چیز، به هم «زندگی» بفروشند.به دستفروشی که پشت پژو ۴۰۵ زهوار در رفته‌اش شاخه بیدمشک و گلدان گذاشته نگاه می‌کنم. اشاره به همسرم می‌کند و با لهجه‌ی ترکی می‌گوید «گل نمی‌خری برای خانم؟»لبخندی می‌زنم و قیمت می‌پرسم. نگاهش، نگاه هیچ‌کس در این شب، مثل بقیه‌ی شب‌ها پر از عجز و درماندگی نیست. مهم نیست چقدر پر مشکل و سخت زنده باشیم، حالا، اینجا، وسط تهران، همه با همیم. میوه فروش کُرد محل امروز عیدی نمی‌گرفت. می‌گفت «در من نیست که از هموطن کم کنم». گفتم به خدا که ما زیاد هم می‌شویم، مفتخریم به عیدی دادن به تو. گل‌فروش ترک بعد از کارت کشیدن، گفت بیا، ۲۰ هم تخفیف دادم. پیش خود فکر کردم در او نیست که از هموطن کم کند. ما یکوطنیم.این یکوطنی‌ها، این شبِ عید‌ها در گیشا و تجریش، ژانویه‌های میرزا و... محل بیعت مردم با خود است. انگار جمع می‌شوند، با هم می‌خندند، از هم با دست و دل ‌بازی خرید می‌کنند، بی‌برنامه و یکهو وسط خیابان می‌رقصند و قر می‌دهند که یادشان باشد زندگی این شکلی است. این چیزی است که ما هستیم، چیزی است که باید باشیم. انگار تصویری می‌سازند از آنچه باید بشوند، آنچه درست است، آنچه واقعا هستند.شاید هم این یک رژه است. رژه‌ای که خوب می‌دانیم چقدر برای تخریبش هزینه و کار شده است. چقدر برای فراموشی‌اش زحمت کشیده شده؛ و در نهایت چقدر راحت و بی‌برنامه و بدون هزینه، با دیدن اولین جوانه از شاخه‌های سرما‌زده‌ی یک درخت وسط بلوار کشاورز، همه‌ چیز شروع می‌شود و ما خیزشی برمی‌داریم به اصلِ خویش.شاید این تاثیر پیری است؛ ولی امروز باور دارم که نه، ملت در یکوطنی‌های خود، تمرین می‌کند که از اصل نیفتد و نمی‌افتد. ژانویه‌های میرزا قرار نیست که «از هموطن کم بکند».سال نو مبارکپ.ن: می‌دانم متن متوسطی است، وقت کم بود، بگذرید از ما.پ.ن۲: قصه‌ای به نام «ژانویه‌های میرزا» بعدا می‌نویسم، اسم را بلند نکنید.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریTue, 21 Mar 2023 01:39:15 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/شکوهی-نزیسته-fe7dypaxw5ssبار دیگر، پس از سال‌ها، در رستوران آبی جاده چالوس نشستم. علت این سفر برایم خستگی بیش از حد بود، اما در چند هفته‌ی گذشته، وحشتی بازمتولد درونم دویده از این غول هزارسر و میلیون دست اقتصاد، که اتفاقا خوب از این «قطار حرکت پیشرفت» تغذیه کرده است؛ دلم می‌خواست از آن وحشت فرار کنم. بزنم به دل طبیعت همیشه مرهم شمال و فقط برای یک آخر هفته، فراموش کنم کجا هستم و چه هیولایی آن بیرون، وسط زندگی عادی، منتظر همه‌ی خواسته‌های «معمولی» زندگی من است. آنجا دو نقاشی از پروانه اعتمادی روی دیوار است. یکی‌شان زیباست. پروانه، دوران پس از انقلاب که کار نمی‌کرد، گاهی آثارش را آنجا می‌گذاشت؛ یک رستوران بین‌راهی در میانه‌های جاده چالوس. یادم هست که وقتی خیلی بچه بودم، با خانواده گاهی آنجا می‌رفتیم. نگاه مردمِ آزرده به یک خانواده‌ی مذهبی را هم یادم است. در حقیقت شاید بیست سال بعد بود که فهمیدم این نگاه، لزوما از سر تحسین و تمجید نیست و نمایشی است از آزردگی.جالب کجاست؟ اینجا که حتی مطمئن نیستم خاطرات دقیقا برای این رستوران باشند. مطمئنم که اینجا آمده‌ام، اما آنقدری که برایش نوستالژی داشته باشم؟ نمی‌دانم.کنار پنجره‌ای می‌نشینیم و چشمانم خیمه می‌زند به کوه‌های زیبای مازندران، به برف‌های آب‌نشده در سایه‌ها، به لبه‌ای از کوه که آفتاب روی آن می‌تابد و انگار، آن بالا، صبح شده و خطی دقیق از نور، صبح را از شب قبل شکافته، به رد ماشین‌هایی که در گرگ و میش، با چراغ‌های بیش از حد پرنور چینی خود، جاده را می‌کاوند.پنجره‌های قاب چوبی این رستوران، ستون‌های سنگ‌نما شده، صندلی‌های قدیمی چوبی سفید که فقط چند میز از آن باقی مانده، همه ردی از «ما» را دارد. این ما، مای من و همسرم نیست؛ این ما، یک مای تجمیعی، یک آجر از ساختار آرکیتایپی چند نسل است که هویت‌های گم شده، زخم‌های جمعی و فردی و پناه‌های فرار از دست «هیولاهای» مختلف آن را شکل داده‌اند. پشت میز می‌نشینی و برای لحظه‌ای فکر می‌کنی روزی، انسانی، مردی، زنی، نقاشی، نویسنده‌ای، عاشقی—یک آدم واقعیِ لعنتی پشت این میز نشسته؛ نه یک شبه‌آدم، نه یک شبح، نه یک برگ مقوا که در تاب‌آوری روزانه زیر سنگ آسیابِ «ایران»، تبدیل به نمایی رنگ و رو رفته از یک انسان شده است؛ بدون قصه، بدون نوستالژی. و این حس آدم را پرواز می‌دهد، پرواز می‌دهد به آنچه که می‌خواهی، آنچه که بوده، باید باشد.چند هفته‌ای عمیق به فکر مهاجرت بودم و موقعیت‌ها را در کشورهای مختلف بررسی می‌کردم –حالا، ناگهان و در لحظه، با دیدن تیغِ نور روی لبه‌ی یکی از کوه‌های البرز، با تماشای همزمان روز و شب در میانه‌ی چالوس از پشت پنجره‌ی رستورانی قدیمی، بغض گلویم را می‌فشارد، حتی اگر این رستوران پر از خاطرات من نباشد. نوستالژی انگار همین است، یک تجمیع از خاطراتِ نسلی، یا بین نسلی؛ یک فرآیند که طی آن حس می‌کنی تو نقطه‌ی اتصالی داری به تاریخی که در آن زیسته‌ای و خواهی زیست. انگار این یک معبدِ کوچکِ غیر مقدس است که در آن ردی از وجودت را جا می‌گذاری برای نفرِ بعد، برای فرزندت، نوه‌ات و یا نسلِ بعدت. انگار در مسابقه‌ی دو امدادی‌ شرکت می‌کنیم که «چوب امدادی» را به کسی نمی‌دهیم، آن را فقط به شکل یک خاطره‌ی فردی، یک فردیتِ جمع‌محور در تصویری زیبا و رویایی شگفت‌انگیز در مکان‌های اینچنین رها کرده و می‌دانیم که نفر بعد، خودش از آن استفاده خواهد کرد.شاید برای همین است که دست به خراب کردن این نقاط اتصال با گذشته در کشور ما باب است و هر جا که سر برمی‌گردانی، نقطه‌ای که در آن خاطره‌ای جمعی یا فردی ساخته بودی، به خاطر ساخت و ساز و با مال و پاساژ جایگزین شده و یا از غم نان، جایش را به صدمین بانک همان خیابان داده. در حقیقت ما، یعنی نسل پس از انقلاب، چیز زیادی از این معابد ندارد. کافه‌ها به صورت هفتگی تعطیل می‌شوند، کتابفروشی‌ها از کسادی کار می‌بندند و خیابان‌ها و کوچه‌های محله‌هایمان به قدری سریع صورت و سیرت عوض می‌کنند که با یک سال تاخیر دیگر نه ظاهرش را می‌شناسی و نه باطنش را. با این وجود، نسل ما، در نقاطی مثل همین رستوران آبی، از معابد نسل‌های قبلی خودش استفاده کرده و دست‌اندازی کرده به شکوهی نزیسته که می‌توان ردِ زیبا و انسانی‌اش را در فضا، در طعم یک غذا، یک قاب عکس قدیمی و حتی در یک نقاشیِ زیبا از هنرمندی مهم در جایی عجیب دید.ما شکوه نزیسته‌ای داریم که در این معابد به یادش می‌افتیم، بعد غمگین می‌شویم، اندوه دورمان پیله می‌کند و در نهایت با خشم و امیدی تازه رها می‌شویم. این خودِ نوستالژی موثر است که اگر کار کند، اگر وجود داشته باشد، اگر به خاطر اجاره و تخریب و نوسازی و دیگر مزخرفات از نسل‌ها دزدیده نشود، می‌تواند ریشه را آنقدر قوی و دوانده کند که نسل بماند و تلاش کند و جان بدهد و بسازد و بکاود و بکوبد و معبدش را، معبدِ خودش و نه معبدی تحمیلی را، حتی وسط یک جاده و بین هزاران کوه بکارد.حالا می‌دانم که این حس دائمی نیست. باز خواهم گشت به آغوش آن هیولا و دوباره یادم خواهد رفت معابد چه نقشی می‌توانستند در سرنوشت ما بازی کنند. کسی، آرام و خبیث، بی‌صدا و موذی معابد ما را مثل همیشه تخریب خواهد کرد و ما، به احتمال زیاد، مثل قاصدک‌های محکوم به فنا در مراتع دنیا پرواز خواهیم کرد.اما فعلا دوست دارم در معبدم بمانم و ردی بگذارم بر آجر‌های آن، برای تو، برای خودم در ده سالِ بعد، برای هر کسی که بعد از ماست‌.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریThu, 23 Feb 2023 19:13:12 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/بیدار-شو-دیِگو-lqe692tqnxsxروزهای نوشتن از فوتبال نیست. دلم نمی‌خواست هیچ چیز بنویسم؛ راستش را بخواهید شاید اصلا سال‌های نوشتن از فوتبال هم نیست. فوتبال را می‌خواهیم چه کار وسط این همه رنج و خشم و درد و زخم؟اما گاهی جرقه‌ای در ذهن شکل می‌گیرد، رجی در رشته‌ی افکار زده می‌شود که مجبورت می‌کند بنشینی و هجوم کلمات را روی کاغذ بیاوری. قهرمانی آرژانتین، قهرمانی لئو مِسی، یکی از این جرقه‌های شگرفِ ذهنی بود. برای ساعتی توانستم کنده شوم از جغرافیا و اندوه‌های ژئوپلیتکی که زیر پوستمان دویده و خودم را جای دیوانه‌ای از بوینوس‌آیرس بگذارم؛ بالا بپرم، حرص بخورم، در شوق غرقه شوم و در انتها احساس غرور کنم. دست آخر هم برگردم روی زمین. همان زمین همیشگی. همان زمینِ گرانی، ظلم، ریا و به قول دیگو «پر از کثافت».یادم است که یکی از آقایان متفکر گفته بود «فوتبال اوپیوم توده‌هاست» و تقریبا با حرفش موافقم‌. حالا طوری هم نمی‌شود که ما توده‌های ماتم‌زده‌ی خموده زیر الطاف زندگی، گاهی، ولا به لطف اوپیومی به نام فوتبال سرخوشی را مزمزه کنیم و شور را به جان بریزیم. زندگی تهش همین است، تجمیعی از اندوه‌ها و شورهایی که تجربه کرده‌ای و حتی همان را هم روی سنگ قبرت نمی‌نویسند.وقتی آرژانتینی‌ها جام را می‌گرفتند و بعد آن را می‌چرخاندند، ملتمسانه چشمم می‌گشت تا نمادی، عکسی، پیرهنی از دیگو پیدا کند. انگار که درونم صدایی می‌گفت «یادش کنید لعنتی‌ها، جاش رو خالی کنید.» اما گویی جای دیگو خالی نبود. فراموشی انگار نه به شکلی ناخودآگاه، که کاملا خودخواسته به شکل ابزاری استفاده شد و کار هم کرد. آرژانتین، اولین جام‌جهانی «پس» از دیگو را قهرمان شد. این از عجیب‌ترین، بی‌رحمانه‌ترین و متناقض‌ترین مفاهیمی است که می‌توان در فوتبال یافت.در حقیقت افرادی مثل مارادونا بودند که همیشه مجذوب فوتبالم کرده‌اند. کسانی که می‌خواهند نشان دهند فوتبال همین توپ و زمین و ۲۲ بازیکن نیست. چیزی پشت همه‌ی اجزای این نمایش است. حتی با اینکه پس از قهرمانی جام‌جهانی ۱۹۸۶ دیگو در مصاحبه‌ای گفت «ما نمی‌توانیم قیمت نان را پایین بیاوریم، متاسفم.» هم نظرم تغییر نکرد. او برای چیزی فراتر از فوتبال می‌جنگید؛ برای زندگی.این اصلی‌ترین خصیصه‌ای بود که هرگز در مِسی ندیدم؛ با اینکه امروز می‌توانم سر تعظیم را به بزرگی مسکوت لئو فرود آورم و اقرار کنم که بهترین بازیکن تاریخ است، همچنان او یک دیگو مارادونا نیست. مسی همیشه با فوتبال جنگیده، در نهایت هم علیه فوتبال پیروز شد. دیگو همیشه با زندگی جنگید و در نهایت هم علیه آن باخت؛ بد جوری هم باخت. دلم می‌خواهد به قصه‌ی نئورئال و تاریک دیگو دل ببندم تا قصه‌ی پریان مسی.ما، وسط دنیایِ واقعیِ ترک خورده‌ی امروز، بین رد خون و خاک و اشک و رنگین‌کمان، زیر سنگِ سیزیفی به نام اقتصاد، مارادونا را لازم داریم؛ نه مسی‌‌ای که با عبای اسلامِ رحمانی در وسط جام‌جهانی‌ای که به سبک اهرام ثلاثه برپا شده، جام را بالا می‌برد.جرقه‌ی واقعی در گذشته افتاده و امروز من بارقه‌ی بی‌جانی از نورش را می‌بینم. بر می‌گردم به نظرم ابتدایی‌ام، این فوتبال، دیگر نه علیه دشمن است و نه علیه زندگی، فقط علیه فوتبال است و این یعنی یک ورزش صرف. این فوتبال برای ذهن و روحِ معتاد من، اوپیومی ناکارآمد است که فقط یکی دو ساعتی نشئگی دارد. بیدار شو دیگو، کشور فقیرت غرق نور و شادی و پایکوبی است، قیمت نان پایین نیامده و فوتبال عزیزت زیر عبای زردوزِ خونین شیخ از نفس افتاده است.بیدار شو دیگو.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریMon, 19 Dec 2022 01:01:06 +0330https://virgool.ir/@safari.taha/khaled-jxkirmwm0e6dفوتبال تئاتر کلاسیک نیست که دلت قصه بخواهد و بازیگری نخواهد. همیشه وقتی آن سبزِ لعنتی چمن را می‌بینی، آن خطوط سفید دقیق که عاجزانه می‌خواهند به آشوبِ درون زمین هویتی منظم بدهند، آن توپ که طلاقی این دو قطب است؛ دلت می‌خواهد رویش بدوی، بپری، گل بزنی و خوشحالی کنی.پیش‌درآمد باید بگویم که این اول پست من در ویرگول است. سریع بخواهم توضیح دهم داستان این است که حس کردم بهتر است گوشه‌ای از این اینترنت پهناور پروازهای ذهن مشوشم را یادداشت کنم. احتمالا هم ناداستان خواهم داشت و هم داستان و هم تحلیل هر مزخرفی که به فکرم می‌رسد. تحویلم هم نگیرید سراغ Medium می‌روم. خود دانید.این مطلب به سفارش مجله‌ی شبکه آفتاب کار شد ولی به چاپ نرسید.این تصویر استقلال جنوب است که از اینترنت پیدا کردم، والله نام عکاس نداشت.///بچه که بودم هر هفته پنجشنبه یا جمعه با پدرم به زمین‌های فوتبال نازی‌آباد می‌رفتیم. از چمن استقلال جنوب گرفته تا زمین خاکی بهزیستیِ چهارصددستگاه و یا حتی آسفالت دبیرستان الهی. هر جا که می‌توانست با دوستانش جمع می‌شد و بازی می‌کرد. من هم به عنوان پسر بچه‌ای که طبعاً اجازه‌ی ورود به این زمینِ خشن را نداشت، از روی سکویِ سیمانی، روی نیمکت‌های فلزیِ‌ آفتاب خورده و یا از درون طبقات ساختمان دبیرستان تبدیل به تماشاچی می‌شدم.جوان‌های انقلاب‌زده، جنگ رفته و فقراندود نازی‌آباد درون زمینِ فوتبال مثل پسری می‌شدند که می‌توانست از غرب لندن، شمال آفریقا یا شرق امریکای جنوبی باشد. شگفتی فوتبال در همین جادویِ زایشِ هویتی جدید، بین دو دروازه بود. اما من و چند بچه‌ی دیگر، گاهی چند دختربچه که از پشت فنس‌های بهزیستی به زمین خیره می‌شدند، یا آنهایی که با زیرکی خودشان را به سکوهای زهوار دررفته‌‌ی استقلال جنوب می‌رساندند، همراه با چند پیرمرد قدیمی که فلاسک چای زیر بغلشان بود در قامت «تماشاگر» بودیم.وقتی این جمعیت کم می‌شد، فوتبال هم از تب و تاب می‌افتاد. زمین کش می‌آمد، بازی خمیازه‌وار می‌شد. انگار این جمعیت کوچکِ در حسرت – یکی حسرت سن، یکی حسرت جنس، یکی حسرت توان- تبدیل به مولدی می‌شد که موتور درون زمین را به چرخش درمی‌آورد. سی سالی گذشت تا در کتاب سایمن کریچلی این توصیف را خواندم که فوتبال تئاتری است که در آن تماشاگران، به شکلی بِکِتی عضوی از نمایشنامه هستند.شاید اگر آن روزها می‌دانستم که من هم عضوی موثر در نمایش درون زمین هستم، کمتر حسرت می‌خوردم. اما در هر صورت تماشاگر برای من همیشه یک حسرتِ سرخورده دارد. یک غرور که «شاید من هم می‌توانستم درون زمین باشم». فوتبال تئاتر کلاسیک نیست که دلت قصه بخواهد و بازیگری نخواهد. همیشه وقتی آن سبزِ لعنتی چمن را می‌بینی، آن خطوط سفید دقیق که عاجزانه می‌خواهند به آشوبِ درون زمین هویتی منظم بدهند، آن توپ که طلاقی این دو قطب است؛ دلت می‌خواهد رویش بدوی، بپری، گل بزنی و خوشحالی کنی. این را وقتی اولین بار با دایی‌ام به امجدیه رفتیم فهمیدم. مردم همه باهم مثل شاخه‌های گندم‌زار در باد عقب و جلو می‌شدند و در لحظات حساس آرام به جلو خم می‌شدند، به سمت زمین. کشش زمین به تماشاگر کششی اساطیری است؛ گویی می‌گردی تا بهترین نسخه‌ی ممکن از خودت را ببینی. می‌دانی در بهترین حالتِ وجودت، در کمالت، یا نقطه‌ای در دنیایی موازی، جایت آن وسط است؛ میان توپ، خط، چمن و آن تخلخل نظم و آشوب.///تقریبا دو سال پیش که پاندمی دنیا را برمی‌داشت و ما طبق معمول در حال بیدار کردن «خود-به‌-‌خواب‌-زد‌ه‌ها» بودیم، کسی فکرش را نمی‌کرد یکی از تصویرهای آخرالزمانی‌ای که خواهیم دید، ورای ردیف‌های وحشتناکِ جنازه‌ و قبر و تخت و... سکوهای خالی استادیوم‌ها باشد. شاید بگویید این نگاهی سانتیمانتال است، که هست، اما برای من تصویر استادیوم خالی، یا حتی از آن ترسناک‌تر از آن تصویر مقواهای آغشته به صورت تماشاگران وحشتی توامان با اندوه داشت. این وحشت شدتش از دیدن قبر‌های خالی و آماده‌ی کنار هم بیشتر است. وقتی به قبرستان می‌رویم، به محلِ مرگ وارد شده‌ایم. ذهن انگار عادت دارد چیزی که اینجا می‌بیند را پس از اندکی تاثر کناری بگذارد و فراموش کند. اما استادیوم، سکوهای همیشه پر از تماشاگر و پرچم‌های همیشه در باد، محل زندگی است؛ خودِ اصلِ پرشور و سُکرآور زندگی. دیدن آن بی‌جان و رها شده وحشتی دوچندان دارد، مثل آن تصاویر خیابان‌های خالی و مغازه‌های بسته و گروه‌های در حال ضدعفونی. اینجا بود که خیسیِ لزج واقعیتِ اصلیِ کرونا به وجودم رسوخ کرد. هیچ چیز مثل قبل نبود. حتی فوتبال اروپا که همیشه در بی‌نقص‌ترین شکل ممکن با چمنی تمیز و یکدست، لباس‌های خوش‌طرح و مرتب، تماشاگران ردیف ردیف و منظم و آن فوتبال شگفت‌انگیز برگزار می‌شد، حالا آغشته به خاک مرگ بود.برای ما تماشاگرانِ این «بازی زیبا» فوتبال قامتی قهرمانانه دارد، یک سفیدی لک‌ناپذیر. باران، رگبار، برف، مرگ... فوتبال همیشه در میان این وقایع اتفاق می‌افتد. نهایتش تغییری کوچک در برنامه‌ای بزرگ است؛ مثل زمانی که یوگوسلاوی به علت شروع جنگِ بالکان از یورو ۹۲ خارج شد و دانمارک جایش را گرفت. همین. تمامِ آن مرگ، آن مادران بوسنیایی، آن پسرکان ناگهان سرباز شده، آن تجاوز و اندوه و خون در فوتبال به شکل یک تغییر تیم صورت گرفت. فوتبال تصویرِ پاکِ بشریت است. طوری که می‌خواهیم باشیم؛ نبردی صادقانه، با نیروهای دقیقاً برابر و دریافت یک جریمه برای هر خطا. این ساختاری است که دلمان می‌خواهد دنیا هم با آن کار کند. فوتبال تنها یوتوپیایی است که توانسته‌ایم به آن برسیم. برای همین است که هربار اشتباه داوری را می‌بینیم عنان از کف داده؛ گویی کفری در دربار الهی به چشم دیده‌ایمحالا برای اولین‌بار، فوتبالی که حتی توانسته بود برای دو نیمه، جنگ اول جهانی را بین ارتش‌های آلمان و انگلستان پایان دهد و «آتش‌بس کریسمس» معروف را رقم بزند، به زانو درآمده بود. اول به طور کامل تعطیل شد که شب‌های زمستانیِ عجیبی را برای ما رقم زد. اما این عجیب‌تر از بازگشت فوتبالِ بدون تماشاگر نبود. سکو‌ها مثل کاسه‌های چشمی خالی، نگاه را هم جذب می‌کرد و هم دفع. هم می‌خواستی خیره به این زشتی باشی و هم از آن رویگردان بودی. در انگلستان آنقدری اوضاع برای تماشاگران وخیم شد که NHS (سازمان بهداشت) اعلام کرد موج‌های بزرگی از افسردگی را بین طرفداران فوتبال ردیابی کرده و تیم‌های انگلیسی که در اصل NGOهایی مردمی هستند گروه‌تراپی‌هایی را برای طرفداران تشکیل دادند تا بیایند و از افسردگیِ تنهایی در یکشنبه‌هایشان بگویند.دانشگاه لیدز هم در تحقیقی مفصل از ۴۸۰۰ بازی در سراسر اروپا، به نتیجه رسید تیم‌هایی که در خانه‌ی خودشان بازی می‌کنند، بدون تماشاگر ۳۰ درصد کمتر از قبل موفق به پیروزی می‌شوند. بله؛ تماشاگر فراتر از یک ورق مقوایی با تصویری وحشتناک و یخ‌زده از صورت است. این تئاترْ بِکِتی است و ما هم بخشی جدایی‌ناپذیر از آنیم.از همه‌ی اینها گذشته، میلیون‌ها نفر دیگر نمی‌توانستند کنار آن زمین، روی آن سکو بنشینند و به «بهترین نسخه‌ی خودشان» خیره شوند. خالی شدن سکوها، خالی شدن ما از رویاهای دست‌نیافتنی‌مان بود. خالی شدن ما از تماشای صلابت پدرانمان در زمین‌های قدیمی، خالی شدن از تبِ زمین و از وجدِ بخشی از این تئاتر بودن.یاد مدرسه‌ی شریعتی می‌افتم. وقتی آنجا می‌رفتیم، سرخوشانه و بی‌عار در طبقاتِ ساکت و تاریکِ پنجشنبه عصر بالا و پایین می‌رفتم و به اتاق مدیر سرک می‌کشیدم. صدای مردان بزرگ با دعواهای کودکانه‌شان در حیاط می‌آمد و من خبیثانه پشت یک ماشین تایپِ خاکی‌رنگ المپیا با دکمه‌های گرد و مشکی می‌نشستم و آنها را فشار می‌دادم. صدای تق‌تق ماشین تایپ مثل موسیقی در گوشم می‌دوید. گاهی کاغذی هم کش می‌رفتم و چیزی رویش می‌نوشتم. بعد سرم را از پنجره بیرون می‌بردم تا ببینم اوضاع فوتبال چطور است. از آن بالا، احتمالا طبقه‌ی سوم یا چهارم، «رویایِ دست‌نیافتنی» من شکلی متفاوت نداشت؛ فقط ماشین تایپ و قاطی شدن صدای ضرباتش با هیاهوی فوتبال از «حسرتِ تماشاگر» کم می‌کرد و مرا به فکر فرو می‌برد. حالا باور دارم که اندوهِ کرونا ما را به ساختمان‌ِ افکارمان فرستاد تا شاید در آن ماشین تایپی پیدا کنیم و برای مدتی هم که شده، به عمق طبقات این ساختمان بی‌اندیشیم.///اگر تماشاگر خارجی را به روزهای استادیوم استقلال جنوب و دوره‌ی کرونایش را به مدرسه‌ی الهی متصل کنم، قطعا تماشاگر ایرانی را می‌توان به زمین بهزیسیتی نازی‌آباد وصل کرد. زمینی که خاکی بود، بعد آسفالت شد، کنار خیابان در حیاط بهزیستی بود و با نرده از خیابان اصلی جدا می‌شد. دختران اجازه‌ی ورود نداشتند و از پشت نرده می‌توانستند تماشا کنند و بازی درون زمین سخت و خشن جلو می‌رفت.تماشاگر ایرانی با کمترین امکانات، استادیوم غیراستاندارد، زمین بد، صندلی خراب، بدون امکانات رفاهی، مشکلات رفت و آمد و در نهایت هم تورم همیشه در صحنه، فقط به واسطه‌ی جنون است که پایش را در استادیوم می‌گذارد. ما در بهترین حالت، خالدِ «همسایه‌ها» هستیم که خاطرات شیرینمان، لذتمان، لحظات گرمِ عاشقی‌مان، شاید ذاتاً ماحصل روزْرویایی بوده‌اند که زیر آفتاب جایی در گوشه‌ی سلول به خیال دیده‌ایم؛ رخوتی شکیبا و خزنده که آرام زیر پوستمان نفوذ کرده تا رویایی شیرین را برای کسری از ثانیه در واقعیت و احتمالا چند دقیقه در دنیای خیال برایمان رقم بزند؛ ما حیران، دنبال آن خیالیم. ما سکو‌های واقعی نداریم، استادیوم واقعی نداریم و شاید منصفانه باشد که بگوییم فوتبال واقعی هم نداریم. ورزشگاه برای ما محل اعتراض است، محل نعره، اهانت، تخلیه... و به این راحتی‌ها هم تخلیه نمی‌شویم.دوباره یاد روزهای کنار پدرم می‌افتم. گاهی، اگر بچه‌ها زیاد بودند، شاید ما را هم پس از بازی‌شان بازی می‌دادند. پدر در تیم ما می‌ایستاد و مدام پشت سرم یک چیز را فریاد می‌زد «سرتو بالاگیر. سرتو بالا بگیر» سرِ بالا در فوتبال به معنی دیدِ خوب است. اینکه می‌فهمی چه اتفاقی در کنارت می‌افتد. اما همیشه سرم پایین بود چون دوست داشتم دریبل بزنم و آنقدری خوب نبودم که بتوانم بدون نگاه کردن به توپ حرکتی انجام دهم. من دریبل می‌زدم و زنگ صدای پدر را در گوشم حس می‌کردم؛ اینبار صدای او بود که به جای ماشین تایپ، با هیاهوی فوتبال در هم می‌آمیخت؛ «سرتو بالا بگیر!».برای من نگاه کردن به توپ مثل تماشای آن خیالاتِ خوش‌طعمِ خالد بود. اگر سرم را بالا می‌گرفتم خیال مثل بخارِ تنفسِ رهگذری در زمستان محو می‌شد. اما سر پایین، وقتی به توپ خیره می‌شدم، با کوچکترین حرکتی فکر می‌کردم چه فوتبالیستی‌ام، چه دریبلی می‌زنم، چقدر آینده برایم درخشان است؛ دلم می‌خواست این رخوتِ شکیبا آرام زیر پوستم بدود... و بعد صدای پدر می‌آمد «سرتو بالا بگیر.»امروز هم فوتبالیست‌های ایرانی این مشکل را دارند، سرشان پایین است؛ ما زبان متفاوتی با دنیا داریم و فوتبال هم مستثنی نیست. ما مجبوریم در جنگ‌های دیگران تبدیل به تلفات شویم، ما اصلی‌ترین اعضای لیست‌های دنیا هستیم. لیست آمار کشته‌شدگان کرونا، آمار کشته‌شدگان حوادث جاده‌ای، آمار تلفات آلودگی هوا... ما یک عددیم در مقابل آمار؛ یک عدد با حسرت؛ حسرت یک دریبل زیبا، یک لحظه زیدان شدن، یک ثانیه ضربه‌ای را مثل بکام زدن و این تنها حسرتِ شیرین دنیاست.ما آگاهانه از آگاهی به ناتوانی خود چشم پوشی می‌کنیم و در دنیای خیال، خالد‌وار قدم برمی‌داریم و فوق‌ستاره می‌شویم. شاید تقابل ما با فقر، تبعیض، مشکلاتی که در خیلی از کشورها وجود خارجی ندارد، فوتبال را تبدیل به عصای جادویی می‌کند تا لحظه‌ای از زمین کنده شویم؛ واقعیت را بشکافیم و مرزهای حسرتمان را رد کنیم، چه روی سکوهای خالی و درجه سه، چه روی چمن زرد شده یا طبقات یک مدرسه‌ی قدیمی و چه در اعماق اندوهمان برای ثانیه‌ای، خالد شویم.Taha Safari | طاها صفریTaha Safari | طاها صفریSat, 16 Jul 2022 21:15:47 +0430