https://virgool.ir/feed/@saeedeadelدتلا: مرجع تخصصی خرما، با هدف ارائه خدمات متمایز فعالیت خود را آغاز کرده است. دتلا (datela.ir) بستری برای ارائه انواع خدمات مرتبط با خرما است. اطلاع از آخرین قیمت انواع خرما و ... www.datela.irfa2026-11-11 11:01:26https://files.virgool.ir/upload/users/262234/avatar/DOjs26.pnghttps://virgool.ir/@saeedeadelhttps://virgool.ir/@saeedeadel/چگونه-درخت-خرمانخل-بکاریم-rwlmrojhipft چگونه درخت خرما(نخل) بکاریم؟مقدمهسابقه کشت درخت خرما(نخل) در دنیا به بیش از 5000 سال پیش رسیده و کاشت آن در ایران از بدو تاریخ و تشکیل سلسله هخامنشی معمول بوده است. تکثیر این درخت بوسیله هسته خرما یا بوسیله جابجا کردن پاجوشها (جوانه های خرما) صورت می گیرد.بهترین وسیله تکثیر خرما همان جابجا کردن درخت کوچکی است که اطراف درخت نخل مادر تولید می شود. بهترین فصل تکثیر، تابستان و ماه‌های تیر و مرداد است. طریقه باروری این درخت بدین‌صورت است که به ازاء هر 95 اصله درخت ماده ، 15 اصله پایه نر در نظر گرفته می‌شود و خوشه‌ها را از درخت نر درمی‌آورند و درختان ماده را باور می‌کنند که در اصطلاح محلی به این عمل ایوار می‌گویند. درخت خرما دارای انواع مختلف می‌باشد و بعضی معتقدند به 400 نوع می‌رسد.معمولاً اولین درختی که به ثمر می نشیند و رطب و خرما می دهد آل مهتری و آخرین هلیلی می باشد. از انواع دیگر نخل میتوان به مضافتی، خنیزی، مرداسنگ، هلو(halow)، سلانی، کریته(karita)، شاهانی، شکری و … اشاره کرد. مراحل مختلف رشد میوه نخل بدین صورت است که ابتدا به صورت سفید و مانند پنیر است که به آن کور (Kuvr) می‌گویند و بعد به ترتیب پنگرك(Pengerak)، کنگ(kong)، رطب(retab) و بالاخره خرما در می آید. خرمایی که به حد رشد نرسیده منگ (meng) و خرمای خشک را سلنگ(saleng) ، هسته آن را استک (estak) و سرپوش آنرا پیزگ (pizg) می گویند.نخل درختی است که یکسال تمام می تواند هزینه زندگی یک کشاورز را تامین کند.در تابستان از میوه تازه آن ، رطب و در زمستان از خرمای آن استفاده می کنند. در سایه اش می خوابند و از الیاف و برگهای و ساقه های آن خانه و منزل به صورت لهر (Lahar) و سرگ (Serg) ساخته و از فرآوردهای آن قند خرما ، شیره خرما ، سرکه و الکل به دست می آورند. هسته خرما مصرف غذایی برای دامها دارد و از برگ آن برای یافتن زیراندازی به نام تک(Tak) و سبد و دیگر محصولات حصیری مانند کنتله(Kantela) بادبزن، سرجهله، جارو، طناب حصیری استفاده می شود. از خوشه خرما که به پنگ (Pang) معروف است سبد درست می کنند، از سیس خرما (Sis) که الیاف وسط شاخه ها هستند، جهت شستن ظرف و بافتن طناب محکمی به نام پوران (Powran ) که برای بالا رفتن از درخت ساخته می‌شود، استفاده می شود.آفت‌های نخل: تشنگی، طوفان‌های شدید، تند سیل، رعد و برق، ملخ و کپره زدن(به زبان محلی کپرت)(Kaport) است. مرگ نخل تدریجی است، اول از ثمر می افتد، ضعیف می شود، در تنه و ساقه آن چین و چروکهای دیده می شود و سرانجام لاغر و نحیف شده و گودالهایی در تنه آن ظاهر میگردد که منجربه مرگ نخل می گردد.طبقه بندی گیاهشناسی درخت خرمانخل خرما از گیاهان تک لپه ای خانواده نخل ها است این خانواده 200 جنس و 1500 گونه دارد بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری آفریقا و جنوب آسیا می باشد. یکی از این گونه ها نخل خرمای معمولی (phoenix dactylifera L) است.خرما گیاهی چند ساله و دو پایه است یعنی گل های نر و ماده روی پایه های جداگانه قرار دارد از نظر تولید میوه عمر اقتصادی نخل خرما حدود 40 سال است.از نظر طبقه بندی تاکسونومیک به شرح زیر میباشد:گروه : Spadicifloraراسته: Palmeaخانواده: Palmaceaeزیرخانواده: Coryphyoideaeقبیله: Phoeniceaeجنس: Phoenixگونه: Dactyliferaاندامهای رویشی نخل خرماریشهدرخت خرما چون تک لپه است ریشه اصلی ندارد بلافاصله پس از آن که ریشه اولیه از بذر بیرون آمد ریشه ثانویه ظاهر می شود آنها خوشه های متراکمی تشکیل می دهند و در تمام طول قطرشان یکسان است تمام ریشه های خرما دارای کیسه های هوایی هستند که بعنوان اندام تنفسی عمل می کنند.درخت خرما تنه ای مستقیم و استوانه ای دارد و قطر آن در طول تنه یکسان است و تا محل تاج که برگها یکباره بصورت انبوه ظاهر می شوند تغییر نمی کند.برگبسته به رقم سن درخت و شرایط محیطی برگهای نخل 6ـ3 متر طول دارند در هر سال 10 تا 35 برگ جدید ایجاد  می شود که طول عمرشان 7ـ3 سال است. تعداد برگهای هر نخل معمولاً 140ـ30 عدد است.لیفدر قاعده برگ غلافی است که نخل را دربر می گیرد این غلاف شامل بافت سفید رابطی است که براثر دسته های آوندی منشعب می شود با رشد برگهای به سمت بالا بافت رابط تا حدود زیادی ناپدید می شود و دسته های آوندی خشکیده و قهوه ای رنگ بصورت نوار لیفی محکم و زبر در می آید که به لبه های جانبی قسمت زیرین و قاعده رگبرگ اصلی در برگها چسبیده و تنه را می‌پوشاند.خارخارها در دو حاشیه بیرونی دمبرگ قرار دارند و تعداد آنها بسته به رقم بین 60ـ10 عدد متغیر است خارها می توانند بصورت منفرد و گروههای دوتایی یا سه تایی باشند تعداد و ترتیب قرار گرفتن آنها در طرفین رگبرگ اصلی در تشخیص ارقام خرما حائز اهمیت می باشند.برگچهبرگچه یا برگهای پرمانند سخت، نیزه ای شکل و از طول تا خورده اند به طور اریب به دمبرگ یا رگبرگ اصلی که طول و عرض آن در ارقام مختلف متغییر است متصل هستند نحوه قرار گرفتن برگچه ها بسته به واریته متفاوت هستند.اندام‌های زایندهگریبانه (اسپات)گریبانه ها یعنی پوششهایی که خوشه های گل را تا زمان رشد کامل در بر می گیرند بر روی نقطه رشد در زوایای شاخه ها بصورت جوانه ظاهر می شوند آنها از درون غلافهای لیفی که قاعده محور برگ را تشیکل می دهند ظاهر می شوند.گریبانه ها در ابتدا سبز رنگ و سپس قهوه ای میشوند گریبانه های نر از گریبانه های ماده معمولاً کوتاه تر و پهن تر هستند متوسط تعداد آنها در نخل ماده در حدود 12ـ6 و در نخل نر قدری بیشتر است.گل آذین(خوشه گل)با شکافتن گریبانه یا اسپات گل آذین که سنبله مرکب است آشکار می شود و ساقه اصلی یا محور خوشه رویت می گردد رشد این محور ادامه یافته و در هنگام رشد کامل طول آن بسته به رقم گاهی تا 2 متر یا بیشتر می رسد سنبلکها براق و طول آنها از 10 سانتیمتر تا 1 متر یا بیشتر متغیر است تعدادشان در هر خوشه گاهی تا 150 عدد می رسد گلها کوچک، معمولاًٌ زرد رنگ، سفت و چرمی، چسبیده به محور سنبلک و بی پایه اند و در انحنای سنبلک ایجاد می شوندگلهای نر معطرند و از 3 کاسبرگ، 3 گلبرگ تخم مرغی ناقص و روپوش دار ، 6 پرچم با محورهای کوتاه نوك تیز و برافراشته تشکیل شده اند.گلهای ماده 3کاسبرگ دارند که بصورت کاسه کوچکی بنظر می آیند هر گل ماده دارای سه گلبرگ مدور فلسی، 6  پرچم ناقص و سه پرچم آزاد با تخمکهای مستقیم و بی پایه و کلاله خمیده است در گلهای تلقیح شده معمولاً2برچه نارس می ماند و تنها یکی به میوه تبدیل می شود.برچه های نارس بصورت دواندام کوچک قهوه ای در کنار میوه تازه تشکیل شده باقی می مانند و پس از مدتی می رسند.میوهبرحسب رقم و شرایط رشد، وزن میوه خرما بین 2 الی 60 گرم طول طول آن 18 الی 110 میلیمتر و عرض آن بین 8 الی 32 میلیمتر متغیر است از نظر رنگ میوه ارقام خرما متفاوت است ولی عمدتاً دو رنگ زرد و قهوه ای در اغلب ارقام دیده می شود از نظر جنس و میوه ارقام خرما به سه گروه نرم (تر) خشک و نیم خشک تقسیم می شود.میوه های بذر دار تشکیل شده دارای مراحل رشد مختلفی با نامهای حبابوك، کیمری، خلال،رطب و تمر هستند.حبابوك:میوه کوچک، نابالغ و سبزرنگی که بعد از گرده افشانی تشکیل می شود را حبابوك گویند طول دوره حبابوك از 1تا 3 هفته بطول می انجامد.کمیری:در این مرحله میوه رشد کرده و به رنگ سبز روشن در می آید این مرحله طولانی ترین مرحله رشد و نمو میوه می باشد.خلال(خارك):این مرحله معروف به مرحله تغییر رنگ است که در آن رنگ میوه از سبز به زرد یا زرد کمرنگ ، صورتی یا قرمز تغییر می یابد.رطب:در مرحله رطب ، میوه ها کم و بیش شفاف شده و رنگ آنها از رنگ دوره خلال به رنگ قهوه ای یا نزدیک به سیاه تغییر می یابد این تغییر رنگ با نرم شدن بافت میوه نیز همراه است.تمر:آخرین مرحله رسیدگی میوه خرما را تمر می گویند در این مرحله میوه مقادیر فراوانی از رطوبت خود را از دست می دهد تا آنجا که در اثر افزایش نسبت قند به آب در میوه ، امکان تخمیر قندهای موجود در میوه به شدت کاهش یا کاملاً متوقف میشود.هستهبرحسب رقم شرایط رشد دارای وزنی بین 0/5 تا 4 گرم، طول 12 تا 36 میلی متر و عرض 6 تا 13 میلیمتر می باشد.هسته حالتی کشیده واز سمت شکم دارای یک شیار طولی است.نیازهای اکولوژیک نخل خرمابطور کلی خرما محصول نقاط حاره است اگر چه در نقاط نیمه گرمسیری نیز کشت شده است رشد خرما در نقاطی میسر است که دارای زمستان معتدل و تابستان گرم و خشک برای رسیدن میوه باشد و مدت 7ـ5 ماه از زمان گرده افشانی تا برداشت میوه باران یا رطوبت بیش از اندازه وجود نداشته باشد.عوامل آب و هوایی ، خاك، آب، توپوگرافی از جمله عوامل تعیین کننده مناسب بودن یک منطقه جهت کاشت خرما هستند.روشهای تکثیر خرما:1ـ تکثیر خرما از طریق بذر :تکثیر از طریق بذر (هسته) قدیمی ترین روش تکثیر خرما می باشد وتقریباً منشاء همه ارقام موجود در دنیا بذر می باشد تکثیر از طریق بذر در برنامه های تجاری تولید خرما منسوخ شده می باشد.تکثیر از طریق بذر عمدتاً در برنامه های اصلاح وبه نژادی خرما و همچنین تولید نهال به منظور مصارف غیر خوراکی نظیر احداث فضای سبز یا تولید چوب به منظور نئوپان سازی می تواند مفید باشد.2ـ تکثیر از طریق پاجوش:منجر به حفظ کلیه صفات و خصوصیات پایه مادری در گیاه جدید می گردد در حال حاضر رایج ترین مناسب ترین و ارزان ترین روش تکثیر نخل در دنیاست که توسط نخل کاران ایران نیز در نخلستانها انجام می شود.ویژگی‌های پاجوش خوب عبارتند از:1ـ پایه مادری باید سالم و شاداب باشد2ـ پاجوش باید جوان در وضعیت رشد سریع به قدر کافی بزرگ و تقریباً استوانه ای شکل باشد3ـ پاجوش باید ریشه دار باشد4ـ پاجوش باید توسط کارگران ماهر و مجرب از تنه مادری جداسازی شده باشد5ـ محل قطع پاجوش باید کوچک صاف بدون ترك و شکاف باشد.6ـ هیچ گونه آلودگی به آفات و بیماریها نداشته باشد.7ـ تعداد پاجوشهای متصل به تنه مادری نباید زیاد باشد مناسب ترین تعداد 5ـ3 پاجوش پای هر نخل مادری است.8ـ وزن پاجوش بین 25ـ10 کیلوگرم باشد9ـ پاجوش 5ـ3 ساله باشد و قطر قاعده آن 35ـ20 سانتی متر باشد.معایب تکثیر از طریق پاجوش:1ـ تولید پاجوش معمولاً در دوره کوتاهی از زندگی نخل (20ـ8 سال اول ) صورت می گیرد.2ـ درصد تلفات نسبتاً بالا و نیاز به واکاری مجدد دارد( میانگین درصد گیرایی پاجوش در ارقام مختلف حدود %60 است).3ـ زمان نسبتاً طولانی جهت ثمر دهی (6سال به بالا) نیاز است.4ـ عدم امکان تولید انبوه نهال (هر درخت خرما در طول عمر خود حداکثر 30 ـ 20 پاجوش در شرایط مطلوب تولید می کند)5ـ نیاز به کارگر ماهر و مجرب جهت جداسازی از تنه مادری دارد6ـ هزینه زیاد جداسازی7ـ امکان انتشار آفات و بیماریهاعوامل موثر در گیرایی پاجوش:1ـ رقم2ـ زمان کاشت پاجوش3ـ نحوه جداسازیرقم:گیرایی پاجوش ها در ارقام مختلف متفاوت است که بستگی به قدرت ژنتیکی ریشه زایی و تحمل شرایط ناهنجار محیطی دارد  زمان کاشتپاجوش:براساس تجارب موجود در کشور مناسب ترین زمان جهت انتقال و کاشت پاجوش در اغلب مناطق خرما خیز کشور به ترتیب فصلهای بهار و پاییز میباشد.نحوه جداسازی:برای جداسازی پاجوش از پایه مادری ابتدا باید نخلستان ها را آبیاری نمود بعد از گاورو شدن خاك پای نخل باید خاك اطراف آن را کنار زد  به طوری که محل اتصال پاجوش به پایه مادری ظاهر گردد.نکته: قبل از انجام عملیات جداسازی پاجوش برگهای اضافی و خشک هر پاجوش ابتدا حذف و سپس بقیه برگها جمع شده و توسط طناب باریک یا بوسیله برگ خرما به هم بسته شوند تا در حین کار جداسازی پاجوش اولاً به پاجوش آسیب نرسد ثانیاً برای عملیات جداسازی ایجاد مزاحمت نکند.پس از مراحل فوق پاجوش برای جداسازی آماده می باشد جهت جداسازی پاجوش باید از افراد ماهر و مجرب استفاده نمود ناف پاجوش پس از جداسازی باید کاملاً صاف و سالم باشد.برای قطع محل اتصال پاجوش به نخل مادری ( ناف) از وسیله ای بنام دیلم که دارای تیغه برنده تیز و فولادی است استفاده می گردد.پاجوش را باید طوری از پایه مادری جدا کرد که ناف آن سالم و حداقل یک ریشه سالم داشته باشد پاجوشهای فاقد ریشه به دلیل عدم گیرایی ارزش کاشت نداشته و معمولاً سبز نمی شوند.هرس و ضدعفونی ریشه پاجوش:بعد از پایان عملیات جداسازی پاجوش قاعده برگهای پیر و برگهای پایینی پاجوش تا نزدیکی لیف ها حذف میگردند. و قاعده پاجوش عاری از برگ باقی گذاشته می شود بهتر است پاجوش توسط محلول قارچ کش مناسب به منظور جلوگیری از رشد  قارچهایی که منجر به پوسیدگی جوانه اصلی پاجوش میشوند ضدعفونی گردد.نکته: در صورت عدم امکان کاشت به موقع پاجوش می توان تا حدود 20 روز پس از جداسازی پاجوش نسبت به نگهداری آن در آب (فقط ریشه درون آب) اقدام نمود.نحوه کاشت پاجوش:کاشت پاجوش در زمین اصلی یا خزانه انجام می گیرد کشت در خزانه بدلیل مراقبت و رسیدگی بهتر احتمال گیرایی پاجوشها را افزایش می دهد کاشت در خزانه به دو روش کرتی و جوی و پشته انجام میگیرد. ابعاد کرت بسته به بافت خاك متفاوت است.در خاك با بافت متوسط معمولاً ابعاد کرتها 10*4 متر در نظر گرفته می شود و پاجوشها به فاصله یک متر از یکدیگر کاشته می شود.در روش جوی و پشته عرض پشته ها حدود 100ـ 75 سانتیمتر و پاجوشها به فاصله یک متر از هم روی پشته کاشته می شود همچنین می توان عرض پشته ها را دو برابر گرفت و پاجوشها را در دو طرف پشته بصورت مثلثی کشت نمود پس از آماده سازی خزانه اقدام به حفر گودالی به ابعاد حدود یک متر (بسته به اندازه پاجوش) می نمایند جهت پر کردن چاله ها می توان از مخلوط ماسه بادی و خاك سطح الارض زراعی به نسبت مساوی یا مخلوط کود حیوانی ماسه و خاك سطح الارض استفاده نمودمناسب ترین کاشت عمقی است که محل بزرگترین قطر پاجوش با سطح خاك هم سطح گردد.پوشش پاجوش:ایجاد پوشش مناسب در اطراف پاجوش خرما بعد از کاشت آن در خزانه یا زمین اصلی نیز از عواملی است که میتواند گیاه را در مقابل عوامل نامساعد محیطی از جمله سرما و گرما محافظت نماید .یکی از مناسب ترین و فراوان ترین این مواد برگ نخل خرما است که تقریباً در تمام مناطق جهت پوشش دادن پاجوشهای کشت شده مورد استفاده قرار  می گیرد. به این منظور هر پاجوش بوسیله 8ـ6 برگ خرما که قسمت پایین و خاردار آن حذف شده پوشانده می شود عمل پوشش دادن پاجوشها هرچه زودتر انجام شود بهتر است.پس از کاشت پاجوش و تهیه تشتک اطراف آن باید اطراف تنه پاجوش را با مالچ مناسب (کلش گندم ، خاك اره سالم و غیره) پوشش داد این کار باعث کاهش میزان تبخیر آب و جلوگیری از رشد علفهای هرز می گردد.آبیاریدر روش آبیاری سطحی بهترین روش آبیاری روش تشتکی است . تشتک اطراف پاجوش باید 1/8 ـ 1/5 متر قطر و 30ـ20 سانتیمتر عمق داشته باشد آبیاری به روش قطره ای بدلیل یکنواختی بیشتر رطوبت و همچنین گیرایی بیشتر پاجوشها وضعیت مطلوب تری نسبت به روش سطحی دارد بعد از کاشت پاجوش باید فوراً آنرا آبیاری کرد و تا 6ـ4 ماه باید آبیاری به گونه ای صورت گیرد که خاك اطراف پاجوش مرتب مرطوب باشد.بسته به نوع سیستم کاشت ( کاشت در خزانه یا در زمین اصلی) می توان از دو روش آبیاری نواری و تشتکی یا تحت فشار (قطره  ای ـ بابلر) استفاده نمود.در آبیاری تحت فشار قطر تشتک اطراف پاجوش 3 متر و عمق آن 30ـ20 سانتیمتر در نظر گرفته می شود3- تکثیر خرما به روش کشت بافت:کشت بافت گیاهی عبارت است از تکنیکی برای تولید و تکثیر گیاه کامل از بخشهایی از سلول یا بافت گیاه.این نوع تکثیر مرسوم به تکثیر ریز ازدیادی است و با دو روش تولید گیاهک از طریق اندام زایی و جنین رویشی یا گیاهک زایی امکان پذیر است. در هر دو روش یک محیط آزمایشگاهی استریل و استفاده از هوای تصفیه شده الزامی است.فوائد تکثیر خرما به روش کشت بافت عبارتند از:ـ درختان خرمای حاصل از کشت بافت کاملاً شبیه به والدین (true to type) هستند  ـ امکان تولید انبوه نهال شبیه به گیاه مادری وجود داردـ واریته های کمیاب خرما را می توان در مقیاس وسیع تولید نمود.ـ تکثیر نخل خرما به روش کشت بافت را می توان در هرزمان و هر فصل انجام داد بنابراین تحت تأثیر شرایط فصلی قرار ندارد  ـ مدت زمان تولید نهال به حد قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.ـ امکان تکثیر ارقام ماده برتر و سالم ، واریته های مقاوم به بیماریهای و شوری و تنش های محیطی و هم چنین تولید انبوه پایه های نر پرگرده با ویژگی های متازنیایی مطلوب وجود داردـ نهالهای کشت بافت دارای سیستم ریشه توسعه یافته هستند بنابراین درصد بقاء آنها در مزرعه بالاتر از 90 درصد است ضمن اینکه جهت استقرار در مزرعه به آب زیادی (برخلاف پاجوش) نیاز ندارند.ـ نهالهای کشت بافتی در هر زمان از سال قابل کشت هستند  ـ هویت رقم نهال حاصل از کشت بافت مشخص و تضمین شده است  ـ انتقال نهال راحت تر و هزینه انتقال آن پایین استـ خطر انتشار آفات و بیماریهای نخل از یک منطقه به منطقه دیگر یا از یک کشور به کشور دیگر وجود ندارد و یا بسیار کم است.ـ تولید باغهای یکدست از نظر ساختار ژنتیکی و ظاهری ، رشد سریع و ثمر دهی زود هنگام (3ـ2 سال زودتر نسبت به پاجوش ) را می توان از مزایای کشت بافت نام برد.کاشتمراحل احداث نخلستان:1- بررسی منطقه، آب و خاک:با توجه به صنعت دائمی بودن نخل خرما، مرحله کاشت یکی از مهمترین مراحل احداث نخلستانهای تجاری خرما می باشد قبل از هرگونه اقدام عملی در زمینه احداث نخلستان باید مطالعات زیر انجام شود.ـ بررسی وضعیت آب هوای منطقهپس از بررسی مساعد بودن منطقه مراحل بعدی انجام شودـ بررسی وضعیت خاكنمونه برداری از خاك و اعماق مختلف (30ـ0 ،60ـ30 ،90ـ60 ،120ـ90) سانتی متری وتجزیه آن به منظور اطلاع از کیفیت فیزیکی و شیمیایی خاك ضروری است.ـ بررسی وضعیت آب:میزان آب قابل استفاده، دائمی بودن منبع آب، مسیر جریان آب از منبع تا سر مزرعه و کیفیت آب آبیاری (شوری ، (ph با انجام آزمایشها باید بررسی گردد.ـ میزان سرمایه مورد نیاز:سرمایه مورد نیاز جهت خرید زمین و آب، تسطیح، اصلاح خاك، زهکشی، احداث سیستم های آبیاری ، خرید پاجوش یا نهال کشت بافت ، کود حیوانی و شیمیایی، سموم آفت کش ،حفر گودال کاشت، خرید لوازم و ادوات مورد نیاز کاشت، داشت و برداشت و تعداد نیروی کارگر مورد نیاز باید دقیقاً محاسبه و براساس میزان سرمایه مورد نیاز نسبت به احداث نخلستان مطابق با اصول فنی اقدام نمود.2- انتخاب رقمویژگیهای مهم در انتخاب رقم، معرفی و کاشت آن در یک منطقه عبارتند از:ـ سازگاری با شرایط آب وهوایی منطقه ـ عملکرد بالاـ کیفیت مطلوب (رنگ ، مناسب،شکل واندازه و طعم مناسب، نسبت گوشت به هسته بالا،درصد ترکیبات مغذی مناسب فیبر کم در میوه)ـ مقاومت یا تحمل در مقابل آفات و بیماریهاـ مقاومت یا تحمل بالا در مقابل شرایط نامساعد خاك و آب  ـ قابلیت حمل و نقل و انبارداری بالاـ عدم ابتلا به آفات انباری، ترشیدگی و آلودگی به بیماریها در انبار  ـ قابلیت شستشو در ( ارقام خشک) و بسته بندی مناسب  ـ زمان مناسب رسیدن محصول و عرضه به بازار مصرف.ـ اقتصادی بودن قیمت محصولسازگاری با منطقه کاشت:سازگاری با شرایط آب و هوایی منطقه فاکتوری بسیار مهم و اساسی در انتخاب و معرفی آن رقم در منطقه می باشد.با وجود اینکه نخل خرما تحمل بسیار زیاد در مقابل شرایط نامساعد محیطی دارد اما تولید محصول با کمیت و کیفیت مطلوب در ارقام مرغوب و تجاری منوط به تأمین نیازهای اکولوژیک خاص آن رقم است.عملکرد بالا:بدون شک یکی از مهم ترین اهداف در تولید هر محصول زراعی و باغی استفاده از حداکثر پتانسیل ژنتیکی تولید آن محصول می باشد میزان عملکرد ارقام مختلف یک نبات در شرایط محیطی یکسان متفاوت است.عمکلرد بالای هر رقم باعث افزایش راندمان تولید درآمد نخل کار می گرددکیفیت:در شرایطی که صرف عملکرد بالا نمی تواند مبنای اتخاذ تصمیم صحیح در معرفی یک رقم در یک منطقه باشد. اما گاهی با وجود عملکرد پایین ، کیفیت عالی می تواند معیاری برای معرفی آن رقم باشد.زیرا کیفیت بالا ودر نتیجه قیمت اقتصادی و مطلوب جبران کاهش عملکرد محصول را می نماید.زمان رسیدن و عرضه به بازارارقام خرما از نظر رسیدن به سه گروه زودرس،میانرس، دیررس تقسیم می شوند.مقاومت به خشکی، شوریخرما محصول مناطق گرم و خشک است در اینگونه مناطق کمبود آب، مقدار بالای نمک و شوری آب و خاك از مشکلات عمومی به شمار می روند. بنابراین برحسب شرایط منطقه کاشت و نوع محدودیت باید ارقامی انتخاب نمود که از قدرت تحمل بیشتری برخوردار باشند.مقاومت به سرمامقاومت به آفات و بیماریها:درخت خرما مانند سایر درختان میوه مورد حمله انواع متعددی از عوامل بیماریزا و آفات قرار می گیرد.شدت و ضعف حمله و خسارت این عوامل بسته به نوع منطقه رقم و شرایط به زراعی نخلستان متفاوت است3ـ انتخاب و تهیه رقم بستر کاشتنخل خرما در طیف وسیعی از خاک‌ها رشد و پرورش می یابد. اما کیفیت محصول آن در خاکهای مختلف متفاوت خواهد بود نخل خرما نیاز به خاکهای عمیق زهکش دار با بافت مناسب (متمایل به شنی) و غنی از مواد غذایی و هوموس دارد اما با این حا ل در خاکهای کاملاً شنی و کاملاً رسی رشد و تولید محصول می کند.به منظور تهیه بستر کاشت ابتدا زمین را آبیاری نموده و پس از گاورو شدن آن اقدام به انجام عملیات شخم (ترجیحاً دو شخم عمود برهم ) می گردد سپس به منظور بهبود خواص شیمیایی و فیزیکی خاك در هر هکتار اقدام به پخش 70ـ50 تن کود حیوانی کاملاً پوسیده نموده و دو بارعملیات دیسک عمود بر هم انجام می شودالبته به منظور صرفه جویی در مصرف کود حیوانی و کاهش هزینه های کاشت می توان از پخش سطحی کود حیوانی صرف نظر و فقط به مصرف کود حیوانی در هنگام پر نمودن چاله های کاشت اکتفا نمود سپس عملیات ماله کشی (لولر زدن) انجام می شود. ماله کشی زمین بویژه در نخلستانهای احداثی که به روش سطحی آبیاری خواهند شد بسیار حائز اهمیت است چون علاوه برتسهیل در عملیات آبیاری و جلوگیری از هدر رفتن آب، از نفوذ آب به درون قلب پاجوش و پوسیدگی و خشک شدن آن جلوگیری  می کند.4ـ تهیه نقشه کاشت:در نقشه کاشت باید محل خیابانها ،جویهای اصلی و فرعی،محل ساختمانها و انبارها دقیقاً مشخص و زمین کاشت به شکل مناسب قطعه بندی گردد و نقاط کاشت براساس فواصل تعیین شده مشخص شوند تعیین دقیق محل گودالهای کاشت در احداث یک نخلستان مدرن و تجاری بسیار حائز اهمیت است.5ـ حفر گودالحفر گودال شرایط مطلوبی را جهت رشد رویشی و افزایش درصد بقاء نهالهای کاشته شده بوجود می آورد.ابعاد گودالهاابعاد گودالهای کاشت بستگی به اندازه پاجوش یا نهال کشت بافت و بافت خاك دارد به طور کلی ابعاد گودالها از 0.5 *0.5 تا 1*1 متر متفاوت خواهد بود.عملیات حفر گودال به سه روش امکان پذیر است1ـ حفر گودال به کمک کارگر2ـ حفر گودال با مته های گوده برداری3ـ حفر گودال با بیل مکانیکی  زمان و نحوه پرکردن گودال کاشت.گودالهای حفر شده باید به مدت 30ـ20 روز در مقابل نور شدید خورشید قرار گیرندپس از پرنمودن چاله ها اقدام به آبیاری گودال نموده تا مخلوط ریخته شده درون گودال نشست نماید واین عمل به پوسیدن کود حیوانی و ایجاد بستر کشت نهال کمک فراوان می کند.6ـ فاصله کاشتانتخاب فاصله کاشت یکی از فاکتورهای بسیارمهم در احداث نخلستانهای مدرن و تجاری است.در انتخاب فاصله مناسب کاشت نوع واریته خرما و شرایط آب و هوایی (به ویژه رطوبت سنجی،بارندگی ،بادهای موسمی و درجه حرارت) نقش بسیار مهمی دارند.در شرایط ایران فاصله 8*8 متر (مناطق گرم و خشک) و 8*10 متر یا 9*9 متر توصیه می گردد.7ـ زمان کاشت:انتخاب زمان مناسب کاشت تأثیر بسیار بسزایی در میزان بقاء پاجوشها یا نهالهای کشت بافت کاشته شده خواهد داشت.در اکثر مناطق خرما خیز ایران نخل کاران در دو زمان اقدام به کاشت خرما در زمین اصلی می کنند از اواسط اسفند ماه تا اواسط اردیبهشت ماه و از اواسط شهریور ماه تا اواسط آبانماه.8ـ نحوه کاشتعملیات کاشت باید صبح زود انجام شود تا از وارد آمدن تنش به نهالهای کشت بافت یا پاجوش جلوگیری شود.در صورتیکه از نهال کشت بافت استفاده می شود باید کیسه های اطراف ریشه نهال با دقت برداشته شوند به گونه ای که بیشترین میزان از مواد بستر کاشت اطراف ریشه همراه آن باقی بماند.نکته بسیار مهم و اساسی در زمان کاشت رعایت عمق کاشت می باشد.مناسبترین عمق کاشت عمقی است که پاجوش در سطح بزرگترین قطرش کاشته شود و بزرگترین قطر پاجوش یا پیاز نهال کشت بافتی هم سطح با سطح خاك اطراف باشد تا امکان ورود آب به درون قلب نهال نباشد.9ـ تهیه تشتکبعد از کاشت باید سریع تشتک اطراف نهال تهیه شود تا پس از آبیاری آب به حد کافی در اختیار نهال قرار گیرد در صورتی که سیستم ابیاری از نوع قطره ای باشد، قطر تشتک حدود 3 متر و عمق آن 30ـ20 سانتی متر در نظر گرفته شود.10 – مالچ دهییک لایه از مواد آلی نظیر کاه و کلش گندم یا خاك اره سالم در اطراف تنه نهال جهت جلوگیری از رشد علفهای هرز اطراف تشتکو تشکیل سله و کاهش میزان تبخیر آب درون تشتک همچنین افزایش میزان هوموس خاك قرار میدهند.11– آبیاریبعد از کاشت باید عملیات آبیاری سریع صورت گیرد تا استرس وارد به گیاه به حداقل برسد.داشتگرده افشانی خرما یکی از حساس ترین کارهای نخل داری است که نقش بسیار مهمی در افزایش کمیت و کیفیت محصول دارددرشرایط ایران فصل گرده افشانی از اواسط بهمن ماه تا اواسط اردیبهشت ماه به طول می انجامد  گرده افشانی در نخل خرما به دو صورت طبیعی و مصنوعی انجام میشودگرده افشانی طبیعی :این نوع گرده افشانی بوسیله باد و حشرات انجام می شود از نظر اقتصادی قابل توصیه نیست زیرا:1ـ به مقدار زیادی نخل نر نیاز دارد2ـ وزش باد و فعالیت حشرات تابع شرایط جوی است.گرده افشانی مصنوعی:بوسیله انسان انجام می شود و به دو شکل سنتی و مکانیکی اعمال میگردد.1ـ گرده افشانی سنتی1ـ1) قراردادن خوشکهای گل نر درون خوشکهای گل ماده:یکی از متداولترین روشهای گرده افشانی در اغلب مناطق خرماخیز کشور میباشد.2ـ1) قراردادن دانه گرده درون پارچه و تکانیدن روی خوشه های ماده.3ـ1) قراردادان قطعات پنبه آغشته به دانه گرده درون گل آذین ماده:این روش در کالیفرنیا مورد استفاده قرار گرفته است2ـ گرده افشانی مکانیکیجهت گرده افشانی مکانیکی از دستگاه گرده افشان استفاده می کنند.مزایای گرده افشانی مکانیکی:1ـ عدم نیاز به صعود از درختان نخل خرما و سهولت عملیات گرده افشانی2ـ کاهش هزینه گرده افشانی3ـ عدم نیاز به کارگر ماهر3ـ کاهش میزان گرده مصرفی4ـ عدم خطر جانی جهت فرد گرده افشان5ـ راندمان کار بسیاربالا استزمان گرده افشانی:در غالب ارقام خرما بالاترین مقدار محصول با گرده افشانی سه یا چهار روز بعد از باز شدن اسپات(گریبانه) ماده حاصل می شود.نحوه جداسازی و نگهداری گرده:اسپات نر رسیده راباید صبح زود و بلافاصله پس از باز شدن گریبانه چید تا باد یا زنبورها باعث اتلاف گرده نشوند.رطوبت گیری:پس از قطع گل آذین نر از پایه مادری عملیات رطوبت گیری باید صورت گیرد عدم انجام این کار باعث سیاه شدن (کپکی شدن) و نابودی گل آذین می گردد.نحوه خشک کردن و رطوبت گیری گل آذین درمناطق مختلف بسته به سلیقه و امکانات نخل دار متفاوت است یکی از عمومی ترین روشها به شرح زیراست:ـ خارج کردن خوشه گل نر از درون گریبانهـ قراردادن خوشه گل روی طناب یا درون سینی ، روی کاغذ روزنامه یا پارچه تمیز بمدت 2 الی 3 ساعت در مکان مناسب مقابل آفتابـ تکاندن خوشه گل جهت جمع آوری گرده گلهای رسیده وباز شده با استفاده از دست یاضربه زدن با میله آهنی باریک به وسط دم خوشه.ـ قطعه قطعه کردن خوشه گلهای نر به گونه ای که هر قطعه حداقل دارای 3ـ2 رشته باشد.ـقراردادن خوشه ها روی نخ سیمی یا طنابهای باریک و در جای خشک و نیمه سایه و به دور از آفتاب شدید و مستقیمـ قرار دادن سینی یا کاغذ روزنامه زیر طنابها و جمع آوری گرده 3ـ2 بار در طول روز و خشک کردن و نگهداری آن در ظروف مناسب.نحوه نگهداری گرده خشک :بهترین روش نگهداری گرده خشک قراردادن آن درون ظروف شیشه ای سربسته غیر قابل نفوذ به هوا در مجاورت کلرید کلسیم که جاذب الرطوب است ( برای هر کیلو گرم دانه گرده میزان دویست گرم کلرید کلسیم ) نیاز است و در شرایط یخچال با درجه حرارت 5ـ4 درجه سانتی گراد می باشد.تنک خرماروشهای تنک کردن خرما1ـ کاهش تعداد خوشه ها2ـ تنک کردن خوشه ها3ـ تنک کردن با استفاده از مواد شیمیایی1ـ کاهش تعداد خوشه ها (Bunch removal)روش سنتی و متداول تنک کردن در مناطق خرما خیز دنیای جدید و قدیم، قطع کامل تعدادی از خوشه ها است این روش براساس نسبت برگ به خوشه انجام میشود.مناسب ترین نسبت برگ به خوشه برای اکثریت ارقام خرما 10 برگ به یک خوشه می باشد.عمل تنک خوشه ها را می توان در دو مرحله انجام داد:الف : زمان گرده افشانیدر این مرحله معمولاغًلافهایی که خیلی زود یا خیلی دیر ظاهر می شوند حذف می گردند.ب: شش الی هفت هفته بعد ازگرده افشانی:با در نظر گرفتن نسبت مناسب برگ به خوشه تعدادی از خوشه های تلقیح نشده و ضعیف حذف می شوند.2ـ تنک خوشه:ـ حذف یک سوم از انتهای خوشه در هنگام عمل گرده افشانی که در ارقام با خوشکهای بلند اعمال میشود.ـ حذف یک سوم از انتهای خوشه در مرحله کیمری  ـ حذف یک سوم از خوشکهای داخل خوشه  ـ حذف تعدادی از میوه ها روی خوشکهاتعیین روش مناسب تنک کردن:یکی از نکات مهم درمورد انتخاب شیوه و زمان تنک کردن میوه خرما، توجه به زمان ظهور آفات مهم و درجه اول میوه خرماخیز است بعنوان مثال در مناطقی که خسارت کرم میوه خوار بیش از 20 درصد است باید عملیات تنک کردن را پس از پایان مرحله خسارت نسل اول آفت انجام داد البته در مناطقی که این آفت وجود دارد و خسارت آن کمتر از %20 باشد نیازی به مبارزه علیه آفت نیست چون در این حالت عمل تنک کردن طبیعی میوه توسط این حشره، به نحو مطلوبی انجام می شود از نظر اقتصادی  تنک میوه ها به روش حذف یک سوم نوك گل آذین در مرحله گرده افشانی مناسبترین روش می باشد که علاوه بر افزایش کیفیت و خواص بازارپسندی میوه باعث کاهش خسارت عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما می گردد.هرس نخل خرما:1ـ هرس برگهرس پس از برداشت محصول:در این مرحله برگهای خشکیده و برگهای آلوده به آفات و بیماریهای نخل حذف می شوند.در زمان گرده افشانی :این کار بمنظور سهولت در گرده افشانی انجام می شود.در زمان تنظیم و آرایش خوشه ها (8ـ6 هفته پس از گرده افشانی):این نوع هرس به منظور رعایت نسبت مناسب بین برگ و  خوشه و ایجاد فضای مناسب زیر خوشه ها جهت آرایش خوشه ها و برداشت آنها صورت می گیرد.2ـ هرس دمبرگ (تکریب)در نخلستانهای تجاری حذف برگها در دو مرحله صورت می گیرد در مرحله اول که بخش اعظم برگها در آن حذف می گردند شامل بریدن بخش کاملاً خشک و پلاسیده برگها می شود (هرس) در این مرحله به فاصله تقریبی 40ـ30 سانتی متر از محل اتصال برگ به تنه اقدام به بریدن برگها می شود و حذف انتهای دمبرگها در مرحله دوم صورت میگرد.در مرحله دوم هرس (تکریب) که معمولاً هر 3ـ2 سال یکبار انجام می شود بخش باقیمانده از دمبرگها درفصل مناسب آن که معمولاً در فصل پاییز و پس از اولین بارندگی است بریده شده و حذف می گردد بارش باران باعث نرم شدن بافتهای دمبرگ شده و عمل برش را تسهیل می نماید.روشهای تکریب:عملیات حذف انتهای دمبرگ ها در مناطق مختلف خرما خیز کشور به روشهای متفاوتی انجام می شود رایج ترین روشهای تکریب ، روش های دستی است که با استفاده از عکفه، اره و یا تبر انجام می شود.دستگاه هرس ته برگ نیز در جهت تکریب نخلهای خرما طراحی و ساخته شده است.3- هرس خار:معمولاً در همه ارقام خرما در قسمت قاعده دمبرگ و در دو طرف آن تعدادی خار وجود دارد  لازم است قبل از گرده افشانی یا در هنگام گرده افشانی نسبت به حذف این خارها اقدام گرددنخل کاران جهت حذف این خارها از وسیله ای به نام خارزن دستی استفاده می کنند در هنگام استفاده از این وسیله جهت حرکت   آن از سمت قسمت ته دمبرگ به سمت نوك دمبرگ تا محلی که خاروجود دارد می باشد.اخیراً در موسسه تحقیقات خرما و میوه های گرمسیری دستگاه خارزنی خرما طراحی و ساخته شده است که جهت هرس نخلهای جوان و کم ارتفاع مناسب به نظرمی رسد.4ـ هرس دم خوشه ها پس از برداشت:بعداز اتمام عملیات برداشت در نخلستانها در اولین فرصت باید اقدام به حذف دم خوشه های باقیمانده روی خرما نمود این کار هم باید در ارقام ماده و هم در ارقام نر صورت گیرد زیرا در خیلی از موارد این دم خوشه ها می توانند عامل بقاء و انتشار بیماریهای قارچی در نخلستان باشند.5ـ حذف پاجوش و تنه جوش:معمولاً در سنین جوانی نخل(تا 20 سال اول پس از کاشت) تعدادی پاجوش ( معمولاً15ـ6 عدد) پای هر درخت تولید می شود . نکته مهم این است که نگهداری تعداد زیادی پاجوش روی درخت و برای مدت طولانی علاوه برایجاد مشکلات مرحله داشت محصول باعث ضعف درخت و کاهش عملکرد آن می گردد.مصرف کود در خرما:نخل خرما نیاز غذایی مشابه با سایر گیاهان دارد عناصر غذایی مورد نیاز جهت رشد و تولید محصول در نخل خرما به استثنای عناصری که از طریق هوا جذب می شوند عبارتند از : ازت، فسفر، پتاس، کلسیم ، کبالت ، مس ، آهن ، منیزیم،منگنز،مولیبدن،کلر،سدیم ،گوگرد و روی. مقدار مورد نیاز نخل خرما به این عناصر متفاوت است ازت ، فسفر و پتاس در زمره عناصر پرمصرف بشمار می روندنیاز غذایی خرما:1ـ کودهای آلی:حداقل هر دو سال یکبار باید مقدار  50 ـ30 کیلوگرم کود حیوانی پوسیده در خاك پای درختان خرمای بالغ پخش و مخلوط گردد. بطور کلی میزان کربن آلی در خاك پای درختان باید بیش از یک درصد باشد. بهترین زمان مصرف کودهای حیوانی در اواخر زمستان می باشد.2ـ کودهای شیمیایی:بطور کلی گیاهان از جمله درخت خرما به 16عنصر غذایی نیاز دارندعناصر پر مصرف و کم مصرفعناصر پر مصرف عبارتند از فسفر و پتاسیم . برای تأمین ازت مورد نیاز گیاه در آبیاری قطره ای می توان از کود اوره، سولفات آمونیوم و نیترات آمونیوم استفاده کرد همه انواع این کودها در سیستم آبیاری چه بصورت محلول وتزریق از طریق سیستم و چه بصورت چالکود قابل استفاده اندعناصر کم مصرفعمده عناصر کم مصرف عبارتند از آهن ، روی ،بر ، مس ، منگنز و مولیبدنکودهای سولفات روی، سولفات منگنز، سکوسترین آهن به ترتیب به میزان 150ـ100 ، 150ـ100 و 100 گرم در هنگام مصرف کودهای فسفره و پتاسه باید مصرف شوند.میانگین توصیه های انجام شده به عنوان یک برنامه کوددهی جهت استفاده در سه سطح زمان کاشت، نخلهای جوان کمتر از 4 سال و نخلهای بالغ مورد عمل قرار گرفته و به شرح زیر جهت کوددهی نخل خرما توصیه گردیده است.توصیه کودی در زمان کاشت:در زمان کاشت پاجوش یا نهالهای کشت بافت باید کودهای زیر با خاك سطحی مخلوط و چاله ها پر شوند.15ـ10 کیلوگرم کود حیوانی پوسیده ، خشک و با کیفیت مناسب.7 کیلوگرم سوپر فسفات25 کیلوگرم سولفات آمونیوم08 کیلوگرم سولفات پتاسیمسولفات آمونیوم و سولفات پتاسیم را می توان با خاك سطحی مخلوط و مورد استفاده قرار داد و یا می توان بعد از کاشت نهال همراه با سیستم آبیاری استفاده کرد.کود سولفات آمونیوم و سولفات پتاسیم باید بصورت جداگانه در آب آبیاری مصرف شوندـ بعداز 3ـ2 نوبت آبیاری یکبار مصرف شوندزمان مصرف:به منظور بدست آوردن بهترین نتیجه از مصرف کودهای شیمیایی باید زمان مصرف کودها با مراحل حساس رشد گیاهان منطبق گردد. در بعضی نخلستانهای تجاری در برخی از کشورهای خرما خیز کود مورد نیاز نخل خرما راهمراه با سیستم ابیاری در اختیار گیاه قرار می دهند به این روش کود آبیاری (fertigation) گویند.در روش کود آبیاری کود ازته باید به مدت هشت ماه و از ماههای آبان تاخرداد به درختان داده شود مصرف کود فسفر و پتاس هرسه ماه یکبار (اوایل بهمن ،اوایل اردیبهشت ماه و اوایل مردادماه و اوایل آبان ماه ) صورت گیرد.دور و زمان آبیاری:دور و زمان آبیاری در نخلستانهای خرما در مناطق مختلف خرما خیز کشور بر حسب میزان آب قابل دسترس ، سیستم آبیاری ، شرایط آب و هوایی ، فصول مختلف سال ، سن درختان ، نحوه کاشت ، جنس وبافت خاك ، کیفیت خاك و آب آبیاری متفاوت است.آبیاری باغهای تازه احداث :بهترین طریقه آبیاری نخلستانهای جدید الاحداث در سیستم آبیاری سطحی آبیاری تشتکی است در این روش با در نظر گرفتن اندازه نهال ، تشتکی در اطراف آن درست می کنند و آن را با ایجاد جویهای فرعی به جوی اصلی و صل می کنند.در اکثر مناطق دور آبیاری در نخلستانهای جدید الاحداث در ماه اول یک روز درمیان و در ماه دوم دو روز درمیان و در ماه سوم سه روز در میان و بعد از آن هفته ای یکبار است.آبیاری در زمستان هر 15ـ10 روز یکبار صورت می گیرد.آبیاری نخل‌های مثمر:در روش آبیاری سطحی در شرایط ایران بطور کلی نخلستانهایی که دارای خاك سبک می باشند در تابستان 7ـ4 روز و در زمستان 30ـ20 روز یکبار آبیاری میشوند و نخلستانهایی که دارای خاك سنگین هستند در تابستان 12ـ7 روز یکبار ودر زمستان 45ـ30 روز یکبار آبیاری می‌شوند.منابع1ـ راهنمای خرما کاشت ، داشت و برداشت چاپ دوم با تجدید نظر . معاونت تولیدات گیاهی نویسنده : حسین پژمان2ـ اباذرپور،م. 1377 بررسی و تعیین مناسب ترین زمان گرده افشانی در خرمای مضافتی . گزارش نهایی طرح تحقیقاتی انتشارات موسسه تحقیقات خرما و میوه های گرمسیری کشور3ـ باب المراد، م 1370 آزمایش نسبت برگ و خوشه بر روی عملکرد و کیفیت خرما رقم مضافتی در جیرفت. نشریه نتایج طرحهای تحقیقات خرما انتشارات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر4ـ روحانی ،ا 1376. خرما چاپ اول انتشارات مرکز نشر دانشگاهی تهراندرباره ما: سایت دتلا؛ مرجع تخصصی خرمادتلا بزرگترین مرجع تخصصی خرما در ایران است که با هدف ارائه خدمات متمایز فعالیت خود را آغاز کرده است. دتلا (datela.ir) بستری برای ارائه انواع خدمات مرتبط با خرما است. اطلاع از آخرین قیمت انواع خرما، آشنایی با فرآورده‌های خرمایی، معرفی تولید کنندگان و باغداران خرما، واسطه‌های فروش خرما، سردخانه داران خرما و همچنین فروشندگان خرما از جمله خدماتی هستند که در سایت دتلا ارائه شده است.همین الان از سایت دتلا بازدید کنید: www.datela.irsaeedeadelsaeedeadelThu, 10 Sep 2020 15:21:37 +0430