https://virgool.ir/feed/@s.mohseneslamifa2026-11-11 15:00:01https://files.virgool.ir/upload/users/32904/avatar/avatar.pnghttps://virgool.ir/@s.mohseneslamihttps://virgool.ir/@s.mohseneslami/دانلود-کنید-اما-با-احتیاط-jotlbx4gkzoo این مطلب (منتشره در شماره 451، 19 مهر 93) ناظر به مطلبی به ترجمه علی پیرحیاتی است و تلاش من برای حفظ آنها در متن ناموفق بود. به نظرم موضوع جالبی برای گفتگوهای بیشتر است. / سید محسن اسلامی***دانلود رایگان کتاب از سایت‏ها برای بعضی از ما به تنفس می‏ماند. با این حال، این موضوع - احتمالاً برخلاف تنفس - نیازمند مداقه اخلاقی هم هست.در این باره استدلال می‏کنند که وضع اخلاقی استفاده از کتابخانه‏های عمومی و دانلود غیرقانونی کتاب از سایت‏ها یکسان است؛ اگر یکی اخلاقی است، دیگری هم اخلاقی است. ایده استدلال این است که هرآنچه در «الف» اتفاق می‏افتد در «ب» هم اتفاق می‏افتد و تفاوتی میان آنها نیست، پس وضع اخلاقی آنها یکسان است. حتی گاهی قیدهایی را به اشاره طرح می‏کنند، اما تفصیلی در کار نیست. نتیجه چنین استدلالی این می شود که دریافت اینترنتی کتاب به لحاظ اخلاقی ناروا نیست و اگر ناروا باشد، آنگاه تأسیس یا استفاده از کتابخانه هم اخلاقاً ناروا خواهد بود.اگر این ایده را در شکل کلی در نظر بگیریم، آنگاه باید ملاحظاتی انتقادی را درباره آن طرح کنیم. اگر استراتژی استدلال چنین باشد، پس برای حمله به قلب استدلال می‏توان به تفاوت‏های اخلاقاً مربوط به «دریافت کتاب از کتابخانه‏های عمومی» و «دانلود(غیرقانونی) کتاب از سایت‏های اینترنتی» اشاره کرد.یک. تفاوت کتاب‏های الکترونیکامروزه برخی کتاب‏ها صرفاً در فضای اینترنت منتشر می‏شوند و یگانه وجه درآمد آنها، فروش از همان طریق است. در این موارد، اگر دانلودکتاب‏ها روا باشد، آنگاه درآمدی عاید پدیدآورندگان نمی‏شود. در حالی که کتابخانه‌های عمومی تأثیری بر کاهش درآمد پدیدآورندگان ندارند. به هر حال، برای آنکه کتابی در کتابخانه‏ها مهیا باشد باید نسخه‏هایی از کتاب خریداری شود. خلاصه آنکه از این جهت میان کتابخانه‌های عمومی و سایت‌های دانلود کتاب تفاوتی وجود دارد.دو. تفاوت در گسترهپرسیده می‏شود: «چطور کتابخانه‏ای که یک نسخه کتاب را می‏خرد و بعد آن را در میان افراد گوناگون توزیع می‏کند، با کسی که یک نسخه کتاب را می‏خرد و آن را اینترنتی توزیع می‏کند، متفاوت است؟» شاید نظیر قرار دادن اینها حتی کمی عجیب باشد. تفاوت در گستره پخش و مصرف(و تفاوت در حداقلی از پرداخت) نکته مهمی است. در واقع، مسأله این نیست که آیا کتابخانه‏ها «زمینه» را برای تضییع حق ناشر فراهم می‏کنند یا نه. بحث در(1) تحقق عملی و(2) «توجیه» این کار است. به نظر می‏رسد نه این موضوع عملاً محقق می‏شود و نه، اگر بشود، موجه است.خلاصه آنکه تعداد کاربران در کتابخانه‌های عمومی متفاوت از کاربران سایت‏های دانلود کتاب است. تعداد کسانی که یک کتاب را از کتابخانه امانت می‏گیرند با تعداد کسانی که کتاب را از سایت‏ها دانلود می‏کنند قابل قیاس نیست. برای مثال، اگر کتابخانه‏ای یک نسخه از کتاب را بخرد و عرضه کند، هر هفته یک نفر این کتاب را امانت می‏گیرد -در یک سال، 52 نفر- و برای آنکه حدود 500 نفر کتاب را امانت ببرند، باید 10 کتابخانه کتاب را بخرند و به مدت یک سال آن را امانت بدهند اما اگر من یک نسخه از کتابی را بخرم و اسکن آن را در سایتی برای دانلود قرار دهم، قابل انتظار است که در یکی‌دو هفته بسیار بیش از 500 بار دانلود شود.سه. تفاوت به سبب امانت امانت کتاب از کتابخانه دشواری دارد؛ هم از جهت صف انتظار که گاهی طولانی می‏شود، هم از جهت «امانت» بودن. کتابِ کتابخانه را باید در زمانی مشخص بازگرداند. بنابراین، ممکن است کتابی را از کتابخانه امانت بگیریم و بخوانیم، سپس برای آنکه کتاب را داشته باشیم، نسخه‏ای از آن را بخریم. این دشواری در امانت گرفتن و «امانت» بودن، خود انگیزه‏ای برای خرید است. به بیان دیگر، چه بسا برای برخی کتاب‏ها کتابخانه‏ نقش تبلیغات را ایفا می‏کند. از این جهت، تفاوت مهمی میان کتابخانه‏های عمومی و سایت‏های دانلود کتاب هست. برای دانلود کتاب نه صف انتظار معنایی دارد، نه «امانت» بودن. بدون انتظار و برای همیشه کتاب را به اختیار خود درمی‏آوریم. چهار. تفاوت در حداقل پرداختوقتی کتابی در کتابخانه عمومی است، به نحوی پول آن به صاحب آن داده شده است. یعنی بخشی از هزینه‏های پدیدآورندگان برآورده شده است. برای مثال، وقتی کتابی در کتابخانه‏ها موجود باشد، احتمالاً تعداد قابل‌توجهی از آن کتاب یکجا خریداری و میان کتابخانه‏ها تقسیم شده است. این کمکی به پدیدآورندگان کتاب است و در مقابل، خدمتی به خوانندگان ارائه می‏شود. با این حال، درباره سایت‏های دانلود کتاب چنین موضوعی در کار نیست. با توجه به «تفاوت در گستره»، کتابخانه‏ها ناگزیر نسخه‏های قابل‌توجهی از کتاب را می‏خرند و کتاب‏ها را در اختیار تعداد محدودی از خوانندگان می‏گذارند اما سایت‏های دانلود کتاب در بهترین حالت، یک نسخه می‏خرند و آن را در زمانی محدود در اختیار تعداد زیادی از خوانندگان قرارمی دهند. پنج. تفاوت در رضایت پدیدآورانبرای نویسندگان و ناشران چنین احتمالی وجود دارد که کتاب آنها به کتابخانه‏ها راه خواهد یافت و تعدادی از خوانندگان پولی بابت خواندن آن نمی‏پردازند. نکته این است که آنها از این موضوع آگاهی و رضایت دارند. بنابراین، حتی اگر فرض کنیم کتابخانه‏های عمومی بخشی از سود پدیدآورندگان را از بین می‏برند، این موضوع با آگاهی و رضایت صاحبان حق صورت می‏گیرد. از این جهت هم سایت‏های دانلود کتاب تفاوتی مهم و مربوط دارند. ناشران ممکن است از این موضوع رضایت نداشته باشند که تولیدشان در سایتی، رایگان عرضه شود. حتی ممکن است با این امید کار کنند که چنین اتفاقی نیفتد.(فعلاً به این نکته نظر نداریم که آیا نفس نارضایتی یا ناآگاهی صاحب حق چاپ موجب غیراخلاقی شدن آن می‏شود یا نه.)نتیجهبدین ترتیب باید با مدعای اصلی تا حدودی موافق بود یعنی چنین نیست که دانلود کتاب‏های اینترنتی در همه موارد غیراخلاقی باشد. پشتوانه چنان استدلالی نیازمند شهروندان آگاه و رفع نابرابری‏های معرفتی و تبعیض‏هایی از این دست است. در این صورت باید این موارد را انگیزه‏های خوبی برای دفاع از مدعا دانست. با این همه، چنان ادعایی نیازمند اولا تعیین جزئیات بیشتر و ثانیا استدلال‏های بهتر است.Seyyed Mohsen Eslami ArdakaniSeyyed Mohsen Eslami ArdakaniThu, 21 Feb 2019 19:30:01 +0330