https://virgool.ir/feed/@s.m.h.daryabariبرنامه‌نویس هوش مصنوعی پژوهشگر حوزه‌های فلسفه غرب و فلسفه تحلیلی مدیر مجموعه پژوهش یارfa2026-11-10 19:28:16https://files.virgool.ir/upload/users/4973289/avatar/5kLZ3D.jpghttps://virgool.ir/@s.m.h.daryabarihttps://virgool.ir/@s.m.h.daryabari/انقلاب-خاموش-در-آزمایشگاه-ها-وقتی-claude-مولکول-های-حیاتی-را-طراحی-می-کند-bt1wvsapwtdcتا همین چند سال پیش، اگر به یک شیمی‌دان یا پژوهشگر داروسازی می‌گفتید روزی یک مدل زبانیِ هوش مصنوعی قرار است در طراحی مولکول‌ها، درمان سرطان و پاکسازی اسناد پیچیده بالینی به کمک شما بیاید، احتمالاً لبخند تلخی می‌زد و آن را به حساب داستان‌های علمی-تخیلی می‌گذاشت.اما آینده خیلی زودتر از آنچه فکرش را بکنیم از راه رسیده است. شرکت آنتروپیک (Anthropic) با گسترش همکاری‌های خود با غول‌های زیست‌فناوری و داروسازی، به‌طور رسمی وارد میدان سنگین و پرهزینه‌ی کشف دارو شده است. خبر ورود هوش مصنوعی Claude به حوزه‌ی درمان، فقط یک شوآفِ تبلیغاتیِ تکنولوژیک نیست؛ این یک تغییر پارادایم واقعی در تقاطع هوش مصنوعی، پزشکی و زیست‌شناسی است.بیایید نگاهی بیندازیم که کلاد دقیقاً در خط مقدم این آزمایشگاه‌ها چه می‌کند و چرا این رویداد تا این حد اهمیت دارد.۱. از سلول‌های تی تا مبارزه با تومورهای جامد (پروژه Generate Biomedicines)یکی از جذاب‌ترین پروژه‌هایی که شرکت Generate Biomedicines با کمک ابزار Claude Code کلید زده، بازطراحی درمان‌های مبتنی بر سلول‌های تی (CAR T-cell) است—روشی پیشرفته که معمولاً برای سرکوب سرطان‌های خونی استفاده می‌شود.ماجرا از این قرار بود که ۶ دانشمند تلاش داشتند بخشی از ساختار این درمان را کوچک‌تر کنند تا فضای کافی برای افزودن دستورالعمل‌های ژنتیکیِ لازم جهت هدف قرار دادن تومورهای جامد باز شود.نتیجه شگفت‌انگیز بود:طول بخش موردنظر حدود ۷۰ درصد کاهش یافت.در آزمایش‌هایگاهی مشخص شد سلول‌های ایمنیِ اصلاح‌شده تقریباً ۱۰ برابر بیشتر گیرنده‌های شناسایی سرطان تولید می‌کنند.این یعنی هوش مصنوعی نه تنها کار را سرعت بخشید، بلکه کاراییِ سلول‌های مبارز را به شکلی چشمگیر ارتقا داد.۲. طراحی پادتن برای آلرژی غذایی در کمتر از یک ماه (پروژه Divergence Labs)در پروژه‌ای دیگر، شرکت Divergence Labs برای طراحی پادتن‌های اختصاصیِ درمان آلرژی غذایی (با تمرکز روی مولکول ایمنی IgE) به سراغ کلاد رفت.رکوردشکنیِ این مدل چقدر بود؟ کلاد طی یک ماه حدود ۳۵ هزار طرح مولکولی تولید کرد!از میان این طرح‌ها، آزمایش‌های اولیه نشان دادند که ۲۰ مولکول می‌توانند به‌خوبی مولکول ایمنی IgE را از سطح سلول‌های ایمنی جدا کنند؛ نکته جالب‌تر اینکه ۳ مورد از این طرح‌ها در جدا کردن IgE، عملکردی بهتر از داروهای استاندارد موجود در بازار از خود نشان دادند. رسیدن به چنین نتیجه‌ای با روش‌های سنتی آزمایشگاهی، ماه‌ها یا شاید سال‌ها زمان می‌برد.۳. مهندسی پروتئین‌ها و فراتر از آن (BigHat Biosciences)ترکیب هوش مصنوعی با تجهیزات آزمایشگاهی خودکار در شرکت BigHat Biosciences نشان داد که کلاد در بهینه‌سازی قطعات پادتن نیز دست‌فرمان فوق‌العاده‌ای دارد. طی ۱۰ هفته، پژوهشگران توانستند نسخه‌های پیشرفته‌ای تولید کنند که:قدرت اتصال به هدفِ سرطانی را بیش از ۱۰ برابر محکم‌تر کردند.پایداری خود را در دماهایی تا ۱۸ درجه سانتی‌گراد بالاتر از نمونه اولیه حفظ کردند.و در پروژه‌ای دیگر، سرعت تجمع ناخواسته مولکولی را بیش از ۱۰۰ برابر کاهش دادند.۴. نجات شیمی‌دان‌ها از باتلاقِ بوروکراسیِ اسنادشاید جالب باشد بدانید چالش داروسازان همیشه فقط در لوله آزمایشگاه نیست؛ بخش بزرگی از وقت پژوهشگران تلفِ کاغذبازی و مستندسازی می‌شود. طبق آمارهای صنعت، تهیه‌ و بررسی مستندات گاهی تا ۷۵ درصد از زمان کاری شیمی‌دان‌ها را می‌بلعد.آنتروپیک با همکاری شرکت Enveda و همچنین ارزیابی طرح‌های مطالعاتیِ بالینی با همکاری شرکت داروسازی Bristol Myers Squibb، نشان داد که کلاد می‌تواند در خوانش، پردازش و اعتبارسنجی اسناد پیچیده بالینی و تخمین احتمال موفقیت مطالعات، بازوی قدرتمندی برای محققان باشد.سخن پایانی: هوش مصنوعی و مسئولیتِ سنگینِ حیاتورود مدل‌هایی مثل Claude به حوزه‌ی داروسازی به ما یادآوری می‌کند که هوش مصنوعی دیگر محدود به نوشتن ایمیل، تولید کدهای برنامه‌نویسی یا پاسخ به پرسش‌های عمومی نیست؛ AI در حال ورود به حیاتی‌ترین و عمیق‌ترین لایه‌های بقای انسان یعنی سلامت و درمان است.آنتروپیک هوشمندانه فهمیده است که برای رفع نقاط ضعف مدل‌هایش، باید دستکش‌های کار را دست کند و مستقیماً وارد خاکِ آزمایشگاه‌ها و پروژه‌های واقعی شود. این همکاری‌ها نویدبخشِ آینده‌ای است که در آن، زمانِ کشف داروهای نجات‌بخش از سال‌ها به چند هفته (یا حتی چند روز) کاهش پیدا کند.به عنوان یک مهندس نرم‌افزار و پژوهشگر، تماشای این تقاطع میان خطوط کد و ژن‌های انسان، مبهوت‌کننده است؛ جایی که صفر و یک‌ها سرانجام معنای واقعیِ «نجات زندگی» را پیدا می‌کنند.محمد حسین دریاباریمحمد حسین دریاباریMon, 02 Nov 2026 16:12:02 +0330https://virgool.ir/@s.m.h.daryabari/وقتی-آینده-امتیاز-طبقاتی-می-شود-چرا-دیگر-نمی-توانیم-برنامه-ریزی-کنیم-lwgfbhuvfbj1در گزارش‌های رسمی بانک مرکزی و مرکز آمار، سلامت یک جامعه با مجموعه‌ای از نمودارهای اتوکشیده سنجیده می‌شود: نرخ رشد ناخالص داخلی، شیب منحنی بیکاری و عددِ شاخص بهای مصرف‌کننده. اعداد بالا می‌روند، پایین می‌آیند و اقتصاددانان ارتدوکس روی آن‌ها بحث می‌کنند.اما این اعدادِ کلان یک پنهان‌کاریِ بزرگ دارند؛ آن‌ها به روی خود نمی‌آورند که چرا در اقتصادی مثل ایران، مفهومی به نام «برنامه‌ریزی بلندمدت» به‌طور سیستماتیک از زندگی روزمره تبعید شده است. چرا صحبت کردن از پس‌اندازِ امن، افقِ خرید مسکن پنج‌ساله، ترسیم یک مسیر شغلیِ قابل اتکا یا حتی تصمیم به فرزندآوری، دیگر نه یک محاسبه عقلانی، بلکه بیشتر شبیه یک شوخی تلخ، مالیخولیایی دور از دسترس یا جنونی مهارناپذیر به نظر می‌رسد؟ریشه این بحران را نباید صرفاً در ناترازی بودجه بانک‌ها یا چاپ اسکناس جست‌وجو کرد. ما با یک فروپاشی بنیادین در «ساختار زمانی تجربه» و زیست‌جهان انسان ایرانی روبه‌رو هستیم.۱. پدیدارشناسی بحران: از «طرح‌افکنی» تا قفسِ تنگِ «بقا»هایدگر مفهومی دارد به نام «پرتاب‌شدگی» (Geworfenheit)؛ وضعیتی که در آن انسان خود را ناخواسته در میان تاروپودی از شرایطی می‌یابد که نقشی در انتخاب‌شان نداشته است. در کنار او، آلفرد شوتس «بحران» را نقطه‌ای می‌داند که در آن بستر بدیهیِ زندگی روزمره زیر پای آدم‌ها خالی می‌شود و دیگر کار نمی‌کند.در یک جامعه‌ی ثبات‌یافته، انسان در افق «طرح‌افکنی» (Entwurf) زندگی می‌کند؛ یعنی فردا را ادامه منطقی امروز می‌بیند و با خیال راحت برای آینده نقشه می‌کشد. اما مطالعات میدانی و پدیدارشناختی درباره نسل‌های مختلف در ایران تورمی نشان می‌دهد که این افقِ زمانی به شدت فشرده و له شده است.وقتی هفت مضمون اصلیِ برخاسته از دلِ زیست‌جهانِ شهروندان ایرانی را روی میز بگذاریم—از عادی‌سازی پنهانِ فساد در مبادلات اقتصادی و اضطرابِ فراگیرِ مهاجرت گرفته، تا بی‌اعتمادی ریشه‌دار به نهادها و مادی‌گرایی دفاعی—معلوم است که دیگر کسی برای «آیندۀ فردا» نقشه نمی‌کشد. همه در کانالِ تنگ و نفس‌گیرِ «بقا» دست‌وپا می‌زنند. اینجا بقا دیگر یک انتخاب عقلانی نیست؛ تنها واکنش بیولوژیک و اجتماعیِ باقیمانده است.۲. دورکیم و آنومی مزمن: وقتی قیمت‌ها به ما دروغ می‌گویندامیل دورکیم «آنومی» یا هنجارگسیختگی را وضعیتی می‌دانست که در آن قطب‌نماهای هنجاری جامعه از کار می‌افتند و رابطه میان «تلاش فردی» و «پاداش اجتماعی» برای همیشه قطع می‌شود.چهار یا پنج دهه تورم دوارقمی در ایران، آنومی را از یک «عطسه موقتی در اقتصاد» به یک چرخه خودبازتولیدگر از آسیب‌های اجتماعی تبدیل کرده است. تورم، حیاتی‌ترین اطلاعات یک جامعه را به مضحکه می‌کشد: قیمت‌ها.وقتی برچسبِ قیمت‌ها ساعت‌به‌ساعت عوض می‌شود، مقیاسِ سنجش ارزش آب می‌شود. نتیجه؟ پیوند میان کار مولد، زحمتِ شبانه‌روزی و انباشت ثروت پاره می‌شود. جوانی که می‌بیند دود چراغ خوردن و کارِ مداوم با پس‌انداز ریالی، او را هر روز صد فرسنگ از خطِ افقِ خرید یک سرپناه دورتر می‌کند، با تمام وجود حس می‌کند قواعد بازی دستکاری شده است. اینجاست که سرمایه اجتماعی دود می‌شود و هوا می‌رود و جامعه به سمت یک «مادی‌گراییِ واکنشی» سقوط می‌کند: «دارایی‌ات را همین الان به کالا بدل کن، وگرنه فردا صبح حتی برای باختن هم چیزی در دست نداری.»۳. فقر تصمیم‌گیری: وقتی تورم، «مغز» را هم می‌فرسایداجازه بدهید موضوع را از انتزاع فلسفی خارج کنیم؛ تورم پیش از آنکه یک بحران مالی باشد، یک فاجعه عصبی و شناختی است. در اقتصاد رفتاری، مفهومی داریم تحت عنوان «بار شناختی» (Cognitive Load) یا «ذهنیت کمبود» (Scarcity Mindset).فشار دائم و فرساینده‌ی هزینه‌ها، پیش از هر چیز، توانِ پردازش و تصمیم‌گیریِ مغز را می‌بلعد. وقتی بودجه خانوار به ته دیگ می‌خورد، فرد مجبور است برای ابتدایی‌ترین خریدهای روزمره‌اش محاسبات طاقت‌فرسایی انجام دهد. این «فقر تصمیم‌گیری»، مغز را ۲۴ ساعته در حالتِ هشدارِ قرمز نگه می‌دارد. ظرفیت ذهن انسان محدود است؛ وقتی تمام این ظرفیتِ حیاتی صرفِ حل کردن معادله‌ی ناگوارِ بقا در ماه جاری شود، دیگر قطره‌ای از انرژی روانی و شناختی برای «یادگیری مهارت نو»، «تفکر استراتژیک» یا «برنامه‌ریزی برای سال بعد» باقی نمی‌ماند.محمد حسین دریاباریمحمد حسین دریاباریMon, 02 Nov 2026 16:07:00 +0330https://virgool.ir/@s.m.h.daryabari/شکاف-عقلانیت-اقتصادی-و-زیان-گریزی-چرا-تورم-۹۰-درصدی-در-ذهن-ایرانی-بیشتر-از-۹۰-درصد-است-xid7eotxmqchتصور کنید مرکز آمار یا بانک مرکزی نرخ تورم را نقطه‌به‌نقطه اعلام می‌کند: مثلاً ۴۰، ۵۰ یا حتی ۹۰ درصد. اما در تاکسی، سوپرمارکت، بازار مسکن و مغز تک‌تک ما، عددِ جاری چیزی شبیه به ۲۰۰ درصد است.اقتصاددانان ارتدوکس و کلاسیک معمولاً این شکاف عمیق را با انگِ «رفتار غیرعقلانی»، «کم‌سوادی مالی جامعه» یا تکیه بر «خطای آماری سبد مصرفی» رفع‌ورجوع می‌کنند. فرض شیک و اتوکشیده‌‌ی کتاب‌های درسی اقتصاد این است که انسان‌ها کارگزارانی «عقلانی» (Homo Economicus) و «آینده‌نگر» هستند که انتظارات خود را صرفاً بر اساس ترازنامه بانک مرکزی، نقدینگی و شاخص‌های واقعی تنظیم می‌کنند.اما چرا در ایران، شوک‌های پولی مدام به «بیش‌واکنش» ختم می‌شوند؟ چرا جامعه در برابر کوچک‌ترین نوسان، واکنشی چندبرابری نشان می‌دهد؟ پاسخ را نباید صرفاً در معادلات پولی جست، بلکه باید آن را در تقاطع اقتصاد رفتاری، پدیدارشناسی زیست‌جهان و روان‌شناسی معرفت پیدا کرد.۱. نظریه چشم‌انداز: وقتی «باختن» دو برابر «بردن» درد دارددانیل کانمن و آموس تورسکی در کلاسیک‌ترین نظریه اقتصاد رفتاری (Prospect Theory) ثابت کردند که سوگیریِ بنیادین روان انسان، «زیان‌گریزی» (Loss Aversion) است. دردِ از دست دادن ۱۰۰ هزار تومان، دقیقاً دو تا دو و نیم برابر لذتِ به دست آوردن همان ۱۰۰ هزار تومان است.در اقتصاد بی‌ثبات، این قاعده به توان می‌رسد. هر خبر تحریم، هر پچ‌پچ درباره تغییر نرخ بنزین یا هر تکان ارزی، در ذهن شهروند ایرانی یک «متغیر آماری» نیست؛ بلکه یک «زیان قریب‌الوقوع و قطعی» ادراک می‌شود.وقتی جامعه زیان را قطعی بداند، به سیم آخر می‌زند و پیش‌دستی می‌کند:خانواده خریدهای شش ماه بعد را امروز انجام می‌دهد؛صاحب ملک اجاره را با احتساب تورمِ فرضی سال آینده محاسبه می‌کند؛کاسب ترجیح می‌دهد جنس نفروشد تا زیان نکند؛و تقاضا برای دلار و طلا به قصد فرار از نابودی ارزش دارایی، جهش می‌یابد.جالب اینجاست که مدل‌های نوین تعادل عمومی پویای تصادفی (DSGE) در ایران—از جمله پژوهش‌های اخیر بر روی ورود مؤلفه زیان‌گریزی به رفتارهای کلان—اثبات می‌کنند که زیان‌گریزی به‌تنهایی تابع مصرف خانوار، عرضه نیروی کار و تقاضای پول واقعی را تغییر می‌دهد. به زبان ساده: یک شوک انبساطی کوچک در بانک مرکزی، به دلیل همین لنز زیان‌گریزی، در مغز جامعه بزرگ‌نمایی شده و نهایتاً به تورم واقعیِ به‌مراتب بزرگ‌تری ختم می‌شود. پیش‌بینیِ فاجعه، خود به خلق فاجعه بدل می‌شود.۲. پدیدارشناسیِ زیست‌جهان: ترک برداشتنِ «بداهتِ فردا»اما آیا تقلیل این رفتار به خطای شناختی مغز، حق مطلب را ادا می‌کند؟ خیر؛ موضوع عمیق‌تر از یک سوگیریِ ساده محاسباتی است.آلفرد شوتس، جامعه‌شناس پدیدارشناس با تکیه بر هوسرل، مفهومی کلیدی دارد به نام «زیست‌جهان» (Life-World). زیست‌جهان همان واقعیت برتر و بدیهی روزمره‌ای است که ما بدون فکر کردن به آن متکی هستیم. در یک وضعیت عادی، پایه بقای انسان بر این پیش‌فرض نانوشته بنا شده که: «فردا کم‌وبیش شبیه امروز خواهد بود.» شما برنامه‌ریزی می‌کنید، پس‌انداز می‌کنید و شغل‌تان را انتخاب می‌کنید، چون «ثبات پایه» را بدیهی فرض کرده‌اید.تورم مزمن و مکرر در ایران، این بداهت بنیادین را متلاشی کرده است. «زیان» در زیست‌جهان ایرانی، صرفاً افت چنددرصدی قدرت خرید نیست؛ بلکه یک تهدید اگزیستانسیل و وجودی است. وقتی ثبات قیمت‌ها می‌شکند، افق زمانی کنشگر فرو می‌ریزد. آینده دیگر بستری برای رشد نیست، بلکه باتلاقی است که باید در آن دست‌وپا زد تا غرق نشد.بنابراین، وقتی شهروند ایرانی با شتاب غیرقابل فهمی برای تبدیل ریال تلاش می‌کند، «غیرعقلانی» رفتار نکرده؛ بلکه ساختار ادراکیِ او که برآمده از دهه‌ها زیست در بی‌ثباتی ساختاری است، به او فرمانِ دفاع بیولوژیک می‌دهد.۳. هیوم و اسپینوزا: سلطه تخیل و عادت بر عقل انتزاعیدیوید هیوم قرن‌ها پیش توضیح داد که مفهوم «انتظار» ثمره استدلال عقلانی نیست، بلکه زاییده عادت روانی است. وقتی سنگی را رها می‌کنید و می‌افتد، عقل نیست که فرود آمدن سنگ بعدی را می‌فهمد؛ بلکه عادت تکرار است.در ایران، عادتِ تکرار چه چیزی ساخته است؟ چهار دهه زیست با تورم‌های مزمن، این «عادت روانی» را نهادینه کرده که هر ثباتی موقتی است و هر گرانی‌ای دائمی. ذهن ایرانی به گرانی و جهش شرطی شده است.این همان چیزی است که اسپینوزا از آن تحت عنوان «قدرت تخیل بر واقعیت آینده» یاد می‌کند: حافظه جمعی که زخم‌های مکرر سقوط ارزش پول را لمس کرده، هیچ گزینه‌ای جز پیش‌بینی تیره‌ترین سناریوها ندارد. ذهن آنچه را که مکرراً رنج برده، بی‌وقفه بر صفحهٔ آینده تصویر می‌کند.نتیجه‌گیری سیاستی: تا زیست‌جهان را نفهمید، تورم رام نمی‌شودسیاست‌گذاری پولی در ایران همواره از یک خطای تراژیک رنج برده است: سیاست‌گذار گمان می‌کند با دستکاری نرخ بهره، انتشار چند بخشنامه کنترلی و دستوری، یا اعلام ارقام حسابداری می‌تواند جامعه را آرام کند.اما واقعیت روی زمین این است:تورم در ذهن جامعه، یک کمیت ریاضی نیست؛ یک ساختار ادراکی و خودبسنده است که مدام خودش را بازتولید می‌کند.تا زمانی که سیاست‌گذار نفهمد تورم در زیست‌جهان ایرانی چگونه به «بحران بقا» ترجمه می‌شود و چگونه سوگیری زیان‌گریزی، اثر هر متغیر واقعی را چندبرابر می‌کند، نسخه‌های ارتدوکس جواب نخواهند داد. اگر قصد مهار تورم را دارید، پیش از هر تزریق یا انقباض پولی، باید سنگ‌بنای فروریخته‌ی «اعتماد وجودی» و بداهتِ زیست‌جهان را بازسازی کنید؛ در غیر این صورت، در زمینی که هر تکانه به زلزله‌ای ذهنی ترجمه می‌شود، آتش هر کبریتی به یک حریق تمام‌عیار بدل خواهد شد.محمد حسین دریاباریمحمد حسین دریاباریSun, 01 Nov 2026 18:38:18 +0330