https://virgool.ir/feed/@roomantoorajfa2026-11-12 07:48:23https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@roomantoorajhttps://virgool.ir/@roomantooraj/چه-کسی-خرمن-را-آتش-زد-vpbds5umquggآتش در خرمناز خاطرات کاملا واقعی چه کسی خرمن را آتش زد؟!!قدیمی‌ها اصطلاحی داشتند که امروز، اگر کسی آن را بشنود، شاید چند لحظه‌ای مکث کند و از خودش بپرسد یعنی چه.می‌گفتند:«این بچه، بچه‌ داماد است»بچه ‌داماد یعنی فرزند دختر خانواده؛ موجودی که، دست‌کم در نگاه بعضی از خانواده‌های سنتی و قدیمی، جایگاهش کمی با بقیه فرق داشت. نه اینکه کسی صراحتاً بگوید غریبه است، اما آن‌قدر هم «خودی» به حساب نمی‌آمد که بتواند خیال خودش را از همه چیز راحت کند!آن روزگار، رابطه بسیاری از پدرزن‌ها با دامادهایشان، اگر بد نبود، خیلی هم خوب نبود. احترام بود، اما صمیمیت نه چندان. سلام و علیکی بود، اما آن رفاقت و نزدیکی‌ای که امروز میان بسیاری از پدرزن‌ها و دامادها دیده می‌شود، کمتر پیدا می‌شد.در بیشتر نقاط کشور نیز کم‌وبیش همین رسم و فرهنگ حاکم بود؛ فرهنگی که امروز، وقتی به آن نگاه می‌کنیم، هم عجیب به نظر می‌رسد و هم نادرست.آن زمان، معمولاً دامادها زورمندتر و پرقدرت‌تر بودند و عروس‌ها مظلوم‌تر و گاهی توسری‌خورتر.حالا اما، ظاهراً دنیا کمی تغییر کرده است!این روزها دامادها مظلوم‌تر شده‌اند و عروس‌ها پرقدرت‌تر و یکه‌بزن‌تر!یادم هست وقتی بچه بودیم، رفتن به خانه پدربزرگ اتفاق بزرگی بود؛ سفری کوتاه، اما پر از شور و هیجان.البته اگر بخواهم با خودم صادق باشم، آن همه ذوق بیشتر برای دیدن مادربزرگ بود تا پدربزرگ!نمی‌دانم دیگران هم چنین حسی داشتند یا نه، اما پدربزرگ‌های آن دوره، دست‌کم در ذهن من، معمولاً آدم‌هایی بودند کمی عبوس، کمی بداخلاق و البته سخت‌گیر.شاید در دلشان مهربان بودند، شاید حتی بیشتر از آنچه نشان می‌دادند بچه‌ها را دوست داشتند، اما ظاهراً بلد نبودند آن مهربانی را به زبان بیاورند یا در رفتارشان نشان دهند.خصوصاً اگر آن بچه، بچه ‌داماد بود!آن زمان تقریباً هیچ پدری خانه دخترهایش را بلد نبود. بعضی‌ها حتی در مراسم عروسی دخترشان هم شرکت نمی‌کردند؛ انگار دخترشان مرتکب جرم بزرگی شده و ازدواج، عملی خلاف قانون بوده است!اما در آن میان، مادربزرگ‌ها موجودات دیگری بودند.واقعاً موجوداتی دیگر!مهربان، گرم، دوست‌داشتنی و بی‌ادعا.برای مادربزرگ‌ها معمولاً فرقی نمی‌کرد نوه، نوه دختری باشد یا نوه پسری. نوه، نوه بود؛ همین و بس.مادربزرگ مادری من هم دقیقاً همین‌گونه بود.مهربانی‌اش وصف‌ کردنی نبود.ما را خیلی دوست داشت و ما هم او را.شاید حتی، با عرض پوزش از مادر عزیزمان، گاهی بیشتر از مادرمان!روحش شاد و خدا بیامرزدش.وقتی بچه بودیم، به عشق مادربزرگ و البته به عشق خاله‌ها و زن‌دایی‌مان راهی روستا می‌شدیم. مخصوصاً یکی از خاله‌هایم که اختلاف سنی زیادی با ما نداشت.او برای ما فقط یک خاله نبود؛ بیشتر شبیه یک دوست بود، یک همراه، یکی از خودمان.زن‌دایی‌مان هم همین‌طور.هر دو فوق‌العاده مهربان و خونگرم بودند؛ یکی از دیگری دوست‌داشتنی‌تر.اصلاً خاله‌ها و عمه‌ها موجودات عجیبی هستند!من هنوز هم باور ندارم که در این دنیا خاله یا عمه بداخلاقی وجود داشته باشد!خاله و عمه، در ذهن من، همیشه با مهربانی تعریف می‌شوند.اما عموها و دایی‌ها...داستانشان فرق دارد!آن‌ها معمولاً یک خط در میان بداخلاق‌اند و تازه ممکن است حق پدر یا مادرتان را هم خورده باشند!احتمالاً شما هم یک عمو دارید که حق پدرتان را خورده، یا یک دایی که حق مادرتان را خورده است.اگر هم خیلی بدشانس باشید، هر دو را با هم دارید!اما ماجرایی که می‌خواهم تعریف کنم، مربوط به یکی از همان روزهای کودکی است؛ روزی که قرار بود محصول گندم پدربزرگمان را خرمن‌کوبی کنند.آن روز، خرمن‌های گندم اهالی روستا، هرکدام مثل تپه‌ای جداگانه، در محوطه‌ای بزرگ جمع شده بودند.کوه‌هایی از کاه و گندم خشک که زیر آفتاب ایستاده بودند و منتظر دستگاه خرمن‌کوب.ما هم آنجا بودیم؛ من، دایی‌ها، خاله، زن‌دایی‌ها و البته چند نفر از نوه‌های دختری و نوه‌های پسری.در ظاهر همه برای کمک آمده بودیم.البته در مورد بعضی از ما، از جمله خود من، احتمالاً حضورمان بیشتر جنبه سرگرمی و دست‌ و پاگیری داشت تا کمک واقعی!کار هنوز درست و حسابی شروع نشده بود که خاری در پایم فرو رفت.خار کوچکی بود، اما دردش آن‌قدر بود که مرا از جمع جدا کرد.نمی‌دانم از زن‌دایی‌ام سوزن گرفتم یا از خاله‌ام، اما گوشه‌ای نشستم و مشغول بیرون آوردن خار از پایم شدم.سرم پایین بود.تمام حواسم به همان خار بود.چند دقیقه‌ای گذشت.ناگهان احساس کردم صورتم داغ شده است.گرمایی عجیب و غیرعادی.سرم را بلند کردم.و دیدم...یک طرف خرمن آتش گرفته است!برای چند لحظه فقط نگاه کردم.بعد انگار تازه مغزم فرمان داد که باید کاری بکنم.شروع کردم به داد زدن.دایی و بقیه را که وسط کوه خرمن مشغول کار بودند، خبر کردم.همه‌ چیز ناگهان به هم ریخت.اولین کاری که کردند، جابه‌جا کردن دستگاه خرمن‌کوب بود.بعد همه دست‌ به‌ کار شدند.یک نفر این طرف می‌دوید، یکی آن طرف.یکی فریاد می‌زد، دیگری تلاش می‌کرد آتش را مهار کند.کم‌کم خبر به اهالی رسید و مردم روستا هم برای کمک آمدند.اما مگر خرمن خشک، که مثل باروت شعله می‌کشد، به این راحتی خاموش می‌شد؟شعله‌ها بالا می‌رفتند و کاه‌های خشک را یکی پس از دیگری می‌بلعیدند.هر لحظه‌ای که می‌گذشت، نگرانی بیشتر می‌شد.شاید تنها شانسی که آن روز پدربزرگم آورد ــ یا دقیق‌تر بگویم، تنها شانسی که من آوردم ــ این بود که حتی کوچک‌ترین بادی نمی‌وزید.نه باد.نه نسیم.هیچ.وگرنه اگر باد می‌وزید، معلوم نبود چه اتفاقی می‌افتاد.ممکن بود دسترنج یک سال تمام اهالی روستا، که کم هم نبودند، در چند ساعت به خاکستر تبدیل شود.اما چرا گفتم من شانس آوردم؟بله!نکته دقیقاً همین‌جاست.آن روز من واقعاً خوش‌شانس بودم!نمی‌دانم و راستش بعد از گذشت بیش از سی و پنج سال، دیگر نمی‌خواهم هم بدانم که چرا گناه آتش زدن خرمن به گردن من افتاد.هنوز آتش خرمن کاملاً خاموش نشده بود که همهمه‌ای میان جمع پیچید.یک نفر گفت:«تورج آتش زده»دیگری گفت:«بله، خرمن را تورج آتش زده»و به همین سادگی، انگار حکم صادر شد!حالا اینکه چه کسی اولین‌بار این حرف را زد، چندان مهم نیست.سؤال اصلی این است:چرا اسم من وسط آمد؟چرا از میان آن همه آدم، آن همه بچه و آن همه نوه، من انتخاب شدم؟بله!جوابش خیلی ساده بود.چون من بچه‌ داماد بودم!همین.ظاهراً در آن دوران، بچه‌ داماد بودن یک جور سابقه کیفری محسوب می‌شد که برای محکوم شدن به هر اتهامی کفایت می‌کرد!اگر چیزی گم می‌شد:«بچه‌ داماد کجاست؟»اگر چیزی می‌شکست:«بچه‌ داماد اینجا بوده؟»اگر مرغ تخم نمی‌گذاشت:احتمالاً باز هم تقصیر بچه‌ داماد بود!و حالا خرمن آتش گرفته بود.چه کسی بهتر از تورج؟من!مهم نبود که خودم اولین کسی بودم که آتش را دیده بودم.مهم نبود کنار خرمن نشسته بودم و خار از پایم درمی‌آوردم.مهم نبود نصف روستا دیده بودند من وسط ماجرا چه کار می‌کردم.من بچه‌ داماد بودم.همین برای صدور حکم کافی بود!حالا که بیش از سی و پنج سال از آن اتفاق گذشته، هنوز یادم هست که تنها یکی از دایی‌هایم ــ روحش شاد ــ گفت:«کار تورج نیست؛ کار ... است»خاله‌ام ــ روحش شاد ــ هم گفت:«کار تورج نیست؛ کار ... است»همه می‌دانستند کار من نبوده.حتی پدر و مادر آن نوه پسری که واقعاً خرمن را آتش زده بود و آنجا حضور داشتند.اما خب...هیچ‌کس دهان باز نکرد.هیچ‌کس نگفت:«تورج بی‌گناه است»مهم این بود که یک نفر مقصر باشد.و چه کسی بهتر از من؟من که بچه‌ داماد بودم!جالب‌تر از همه این بود که آن روزگار نه تلفن همراهی وجود داشت، نه اینترنتی، نه شبکه اجتماعی و نه هیچ‌کدام از ابزارهای ارتباطی امروزی.اما خبر با سرعتی باورنکردنی در تمام روستاهای دور و نزدیک پیچید:«خرمن فلانی را نوه دختری‌اش آتش زده»کی؟تورج!یادش به خیر...هرچه بود، گذشت.آتش خاموش شد.خرمن دوباره جمع شد.مردم به خانه‌هایشان برگشتند.اما ظاهراً تنها چیزی که از آن روز برای من باقی ماند، خاطره همان تهمت بود!با این حال، امروز که به آن روز فکر می‌کنم، بیشتر از اینکه ناراحت شوم، لبخند می‌زنم.بیش از سی و پنج سال گذشته است.آن روزهای کودکی، آن خرمن‌ها، آن همه هیاهو و آن چهره‌هایی که دور آتش جمع شده بودند، حالا بخشی از خاطرات دور من شده‌اند.اما همین‌جا می‌خواهم به آن کسی که خرمن را آتش زد و در برابر تهمتی که به ناحق به من زده شد، سکوت کرد و با سکوتش اجازه داد مرا متهم کنند، بگویم:خیلی نامردی...!البته گفتم که؛ همه‌اش شوخی است!از ته دل می‌گویم که نه‌تنها هیچ کینه و ناراحتی از آن نوه پسری ندارم، بلکه هنوز هم خیلی دوستش دارم و از صمیم قلب برایش سلامتی، شادی و خوشبختی آرزو می‌کنم.شاید زیبایی خاطرات قدیمی همین باشد.اینکه بعضی اتفاق‌ها در همان لحظه تلخ، جدی و حتی ناعادلانه‌اند، اما سال‌ها بعد، وقتی از فاصله‌ای دور به آن‌ها نگاه می‌کنیم، چیزی جز داستانی برای تعریف کردن نیستند.داستانی که هر بار تعریفش می‌کنیم، کمی بیشتر می‌خندیم.و گاهی، در میان همان خنده‌ها، دلمان برای آدم‌هایی تنگ می‌شود که دیگر کنارمان نیستند.این نوشته را تقدیم می‌کنم به خاله مهربانم؛ خاله‌ای که در پنجاه ‌و هفت ‌سالگی پرواز کرد و رفت.او آن‌قدر مهربان بود که حتی پس از رفتنش نیز دست از مهربانی برنداشت و با اهدای اعضای بدنش، به چند انسان دیگر فرصت زندگی بخشید.بعضی آدم‌ها حتی وقتی می‌روند، باز هم می‌بخشند. باز هم زندگی می‌آفرینند.و باز هم مهربانی می‌کنند.تقدیم به زنده‌ یاد بانو خیری کماییروحش شاد، یادش گرامی و نامش همیشه در قلب ما زنده باد.مرداد 1405✍ تورج بهمئی کامنت کنید و نظرتان را بنویسید؛ ببینیم چند نفر از شما هم در کودکی «بچه‌ داماد» بوده‌اید و قربانی بی‌گناهی شده‌اید!تورج بهمئیتورج بهمئیWed, 02 Sep 2026 13:43:49 +0330