https://virgool.ir/feed/@reza.deabaefa2026-11-12 19:36:42https://files.virgool.ir/upload/users/565166/avatar/tSvJlL.jpeghttps://virgool.ir/@reza.deabaehttps://virgool.ir/@reza.deabae/گیربکس-اتوماتیک-چگونه-کار-می-کند-ghfhgsstc6qtسلامدر این مطلب قصد دارم نحوه کار سیستم انتقال قدرت اتوماتیک از نوع خورشیدی یا همون گیربکس اتوماتیک رو به طور مختصر و بدون در نظر گرفتن جنبه های خیلی تخصصی این مبحث بنویسم.فکر میکنم یکی دو تا تعریف اولیه بتونه کمک کنه بهمون در ادامه بحث.سیستم انتقال قدرت، به طور خلاصه به کل قطعات بین موتور تا تایر گفته میشه، سیستمی که وظیفه اون انتقال نیروی موتور به چرخ هاست.سیستم انتقال قدرت اتوماتیک، انواع مختلفی داره، ولی در کل ویژگی این سیستم تعویش دنده ها به طور خودکار و بدون نیاز به دخالت راننده هست. هونطور که گفتیم، این نوع گیربکس ها انواع مختلفی داره، گیبرکس های اتوماتیکی که ما عموما در خودرو های ساخت یا مونتاژ داخل میبینم از نوع خورشیدی هستن. از انواع دیگه هم میشه به مدل های CVT (گیربکس های ضریب پیوسته) یا DCT (گیربکس های کلاچ دوبل) اشاره کرد. نوع CVT کمی پیچیدگی داره و در این ها چیزی به نام دنده، یا تعویض دنده نداریم، نسبت دنده به طور پیوسته یا با فشار روغن و یا به دستور ECU تغییر میکنه. این مدل گیربکس استهلاک بالایی داره و با وجود اینکه قبلترها توسط خودروساز های آلمانی کنار گذاشته شده بود، در چند سال اخیر توسط خودروسازهای ژاپنی مجددا احیا شد و بعدش خودرو سازهای چینی هم ازش استفاده کردن. اگر اشتباه نکنم خودروی نیسان مورانو از این نوع گیربکس استفاده میکنه. نوع DCT بیشتر برای خودروهای مسابقه ای استفاده میشه. علت این کار هم سرعت تعویض دنده بسیار بالای این مدل هست. این گیربکس ها شباهت نسبی با گیربکس های معمولی دارن با این تفاوت که به جای دو تا شفت، 3 تا شفت دارن، دنده های زوج رو یک شفت، دنده های فرد روی یک شفت و دنده های هرزگرد هم روی شفت پایینی نصب میشن. مشخصه این مدل همونطور که از اسمش معلومه اینه که دو تا صفحه کلاچ مجزا در گیربکس وجود داره که هر کدوم نیرو رو به یکی از شفت های زوج یا فرد منتقل میکنه. تعویض دنده در این مدل عملا به معنی تعویض کلاچ هست، یعنی در هر لحظه یکی از کلاچ ها درگیر هست و برای تعویض به دنده بالاتر، کلاچ تعویش میشه. البته این رو هم اضافه کنم که درگیری دنده ها روی شفت ها هم تغییر میکنه ولی نه در لحظه تعویض دنده، بلکه قبلش. برای مقال وقتی روی دنده خودرو در حال حرکت باشه، دنده 2 هم دیگیر هست، اما کلاچ اون دیگیر نیست. برای تعویض به دنده دو کلاچ شفت فرد آزاد و کلاچ شفت زوج درگیر میشه و بعدش دنده 3 روی شفت فرد درگیر میشه و آماده تعویض دنده بعدی.خب، اما گیربکس اتوماتیک خورشیدی، این گیربکس ها در خودرو های رده متوسط بسیار استفاده میشن. برای مثال گیربکس AL4 که بر روی خودرو های 206 و پارس نصب میشه از این نوع هست. از اینجای مطلب به بعد منظورمون از "گیربکس اتوماتیک" همون "گیربکس اتوماتیک با دنده خورشیدی" هست.برای درک بهتر کار کرد این گیربکس ها اول قطعات و بخش ها رو از هم تفکیک کنیم.گیربکس اتوماتیک در واقع سه بخش اصلی داره، تورک کانورتور، مجموعه دنده های خورشیدی و اصطلاحا ساعت گیربکس. تورک کانورتور عملا کار صفحه کلاچ رو انجام میده با این تفاوت که با نیروی هیدرودینامیکی کار میکنه و بجر در یک حالت رابطه مستقیم مکانیکی بین قطعات نیست. (عکس شماره 1) عکس شماره 1 - تورک کانورتر (مبدل گشتاور)مجموعه دنده های خورشیدی: هر مجموعه دنده خورشیدی سه بخش داره رینگ (دنده بیرونی- رنگ زرد) ، خورشیدی ( دنده میانی- رنگ آبی) و قفسه (مجموعه چند دنده که بین رینگ و خورشیدی هستن و با یک قطعه به هم متصل شدن- رنگ سبز و صورتی) بسته به تعداد دنده های مد نظر در طراحی و نسب دنده ها چند مجموعه خورشیدی در گیربکس طراحی میشه. (عکس شماره 2)عکس شماره 2 - مجموعه دنده خورشیدیهر مجموعه دنده خورشیدی میتونه 9 حالت مختلف داشته باشه که البته همه حالت ها کاربردی نیستن(در حوزه خودرو حداقل) و این 9 حالت بسته به اینکه ورودی، حروجی و قطعه ثابت کدوم باشه متغییر هست. برای مثال اگر دنده خورشیدی محرک، دنده رینگی متحرک و قفسه ثابت باشه باعث وضعیت کاهش سرعت در جهت معکوس ایجاد میشه (حالت مورد نیاز برای دنده عقب). (عکس شماره 3)عکس شماره 3 - حالت های مختلف یک مجموعه دنده خورشیدیبا توجه به این نکته، میشه از این چند مجموعه برای ایجاد نسبت دنده های مختلف استفاده کرد. اگر اشتباه نکنم گیرکس های 6 وضعیتی 3 مجموعه خورشیدی داخلشون هست که میتونن با 3 مجموعه 6 حالت مختلف ایجاد کنن.گیربکس AL4 که گفتیم روی 206، پارس و تعداد زیادی از خودرو های فرانسوی دیگه نصب میشه 5 دنده است. 1 دنده عقب و 4 دنده رو به جلو. اگر درست خاطرم باشه، این گیربکس فقط 2 تا مجموعه خورشیدی داره و همه حالت های دنده ها با ترکیب حالت های مختلف این دو مجموعه ایجاد میشن. علا.ه بر اون این گیربکس دو مجموعه کلاچ چند صفحه ، دو عدد باند نواری و یک دونه ترمز چند صفحه داره.کلاچ های استفاده شده چیزی شبیه کلاچ موتور سیکلت هستن (کلاچ های چند صفحه ای تر (wet)) و باند ها هم به عنوان ترمز برای ثابت کردن قطعات استفاده میشن. برای مثال در مثال بالا که حالت دنده عقب رو میخواستیم ایجاد کنیم. یک مجموعه کلاچ قفسه رو به یک باند متصل مکنه تا قفسه ثابت بشه.ساعت گیربکس، برای کنترل حالت های مختلف مجموعه های خورشیدی از فشار هیدرولیک استفاده میشه وظیفه ساعت هدایت فشار هیدرولیک به باند ها و کلاچ هاست. در مجموعه های خورشیدی متحرک کردن یا ثابت کردن هر بخش از مجموعه از باند ها یا کلاچ ها استفاده میشه.برای اینکه بفهمیم ساعت چجوری کار میکنه،بهتره اول ببینیم چیکار باید بکنه.وظیفه ساعت گیربکس،درگیرکردن و یا آزادکردن باندها یا کلاچ هاییه که در موردش صحبت کردیم.باند ها به این شکل کار میکنن،وقتی فشار روغن به لبه بالایی واردبشه، باند جمع میشه و مثل ترمز از چرخش درام جلوگیری میکنه. اینکار بسته به طراحی برای ثابت کردن یکی از اجزا دنده خورشیدی استفاده میشه (خورشیدی/رینگی / قفسه). (عکس شماره 4)عکس شماره 4 - عملکرد باندعلاوه بر باندها کلاچ ها هم برای ارتباط دادن دنده ها به همدیگه یا به باند استفاده میشن. این کلاچ ها هم که از نوع کلاچ های چند صفحه ای هستن با فشار روغن کار میکنن. این کلاچ ها از از چند صفحه استیل و چند صفحه کلاچ تشکیل شدن که تعدادشون بسته میزان گشتاوری که باید منتقل کنن طرحی میشه. (عکس شماره 5)عکس شماره 5 - عملکرد کلاچ های چند صفحه در گیربکس اتوماتیکاین صفحات به صورت یک درمیان قرار میگیرن و معمولا صفحات استیل با درام و صفحات کلاچ با شفت درگیر هستن.نحوه کار این کلاچها هم به این صورته که اگر فشار به صفحات اعمال بشه وباعث بشه تمام صفحه ها به هم بچسبن،نیرو انتقال پیدا میکنه واگر فشار حذف بشه صفحات توان اصطکاکی کافی نخواهند داشت و اصطلاحا آزاد میشن. برای اعمال این فشار به کلاچ در گیرکس های اتوماتیک از صفحات فشار وفنر استفاده میشه به این صورت که فشار روغن به این سفحات وارد میشه و باعث میشه رو به جلو حرکت کنن و صفحات کلاچ رو فشرده کنن در نتیجه کلاچ درگیر میشه.خب، تمام این فشارهای هیدرولیکی توسط ساعت گیربکس توزیع میشه. گیربکس اتوماتکیگ یک پمپ هیدرولیک داره که فشار روغن معمولا ثابتی رو برای ساعت تامین میکنه. در گیربکس های قدیمی تمامی تصمیم گیری ها برای تعویض دنده ها هم بر اساس فشار روغن گرفته میشه.برای مثال در خروجی گیربکس پمپ دیگه ای نصب میکنن که اختلاف فشار این پمپ با پمپ ورودی (مثبت یا منفی) برای تعویض دنده استفاده میشه و تمام این تعویض ها به صورت کاملا مکانیکی هست یعنی تماما با طراحی کانال ها و سیستم های فنر وسوپاپ.ساعت گیربکس بر حسب اینکه کدوم کلاچ ها یا باند ها در هر حالت باید درگیر با آزاد بشن برای ایجاد هر یک از دنده ها فشار هیدرولیک رو به سمت عملگر هاشون هدایت میکنه. در سیستم های جدید تر البته این کار به صورت مکاترونیکی انجام میشه.این چند تا کلیپ مربوط به این مجموعه مطالب هم میتونه به فهم بهتر از این مبحث کمک کنه :https://www.youtube.com/watch?v=TcYsV063lk8https://www.youtube.com/watch?v=u_y1S8C0Hmchttps://www.youtube.com/watch?v=Ugao6jTyM7kرضا دیباییرضا دیباییThu, 04 Feb 2021 20:17:01 +0330