https://virgool.ir/feed/@prk.perse.sچون چرخ بکام یک خردمند نگشتfa2026-11-11 21:06:25https://files.virgool.ir/upload/users/63983/avatar/uAPeZy.pnghttps://virgool.ir/@prk.perse.shttps://virgool.ir/@prk.perse.s/چرا-از-گوش-سپردن-به-موسیقی-لذت-میبریم-fspahibxyp8vدر این متن با استفاده از نظریاتی که در کتاب مارها، ‌طلوع خورشید و شکسپیر در توجیه خاستگاه موسیقی آمده است، توجیه می‌کنم که چرا از موسیقی لذت می‌بریم. ابتدا توضیح مختصری در خصوص روانشناسی تکاملی ارائه می‌دهم، سپس به پنج نظریه‌ای که اوراینز در کتابش به آن اشاره کرده بود می‌پردازم و بعد از آن نظر خودم را در خصوص لذتمان از درک موسیقی بیان می‌کنمگاهی سوالاتی برایمان مطرح می‌شود که شاید از نظر دیگران جنون تلقی شود. ویژگی این سوالات به خصوص، که می‌خواهم از آنها صحبت کنم وضوح بیش از حد آنهاست. به این معنی که، آن قدر در زندگی با آنها سر و کار داشته‌ایم که جوابی برایشان نداریم. به عبارت دیگر جواب خود سوال است. مثلاً پاسخ این پرسش که چرا زنده‌ایم؟ احتمالاً چون زنده‌ایم خواهد بود! گاهی وقت‌ها با مطرح کردن اینگونه سوالات در میان دوستانم، دیوانه خطاب می‌شوم. اما اهمیتی نمی‌دهم، چرا که خوب می‌دانم مطرح کردن همین گونه پرسش‌هاست که به رشد منجر می‌شود. سوالاتی که چون هر روز با آنها سر و کار داریم، فکر می‌کنیم جوابشان را هم می‌دانیم، اما برعکس، هیچ چیز از آنها نمی‌دانیم. یکی از این سوالات که سالهاست ذهن مرا درگیر خود کرده، این است که چرا از موسیقی لذت می‌بریم. بارها برای خودم موسیقی گذاشته‌ام و سعی کرده‌ام با درون بینی متوجه شوم چه اتفاقی در من می‌افتد که از آن لذت می‌برم، اما پاسخی بدست نیاورده‌ام.خوشبختانه، اخیراً با یکی از گرایشات بسیار جذاب و شیرین روانشناسی، به نام روانشناسی تکاملی آشنا شده‌ام و مباحث و کتاب‌هایی را در این زمینه خوانده‌ام. اگر بخواهم خودم را خیلی دست بالا بگیرم، می‌توانم بگویم خود را دانشجوی این گرایش می‌دانم. برخلاف رویکرد‌های دیگر روانشناسی که منشأ انگیزش و لذت در انسان را، در مباحث فیزیولوژیک، تحولی و اجتماعی دنبال می‌کنند، روانشناسی تکاملی هزاره‌ها به عقب برمی‌گردد تا پدران ما را بشناسد. از آنجایی که انتخاب طبیعی و انتخاب جنسی سال‌ها طول می‌کشد تا نقش خود را بر لوح سیاه ژن‌ها حک کنند، و با در نظر گرفتن اینکه ساپینس‌ها بیشتر عمر خود را شکارچی – خوراک‌جو بوده‌اند تا متمدنین شهرنشین، بنابراین می‌توان گفت که آنچه ما از آنها به یادگار داریم، اگر نه قوی‌تر اما حداقل برابر با قدرت فرهنگی امروزی ماست. در نتیجه بهتر است علاوه بر شناخت محیط انسان و واکنش او به محیط، رد برخی صفات را در درون او نیز جست و جو کنیم. در اکثر تحقیقاتی که بر روی دوقلوهای همسان و ناهمسان با هدف کشف توارث پذیری برخی صفات انجام می‌گیرد، مشخص شده است که اکثر این صفات چیزی در حدود پنجاه درصد توارث پذیری دارند. این بدین معنی است که برخلاف آنچه لاک تصور می‌کرد، ما هنوز سایه‌ی اجداد خودمان را همراهمان داریم. در نتیجه شناخت ویژگی‌های این سایه می‌تواند به شناخت نیمی از خصوصیات انسان منجر شود. نمی‌خواهم در این متن گله و شکایت کنم، اما متاسفانه با وجود نقش مهم روانشناسی تکاملی در شناخت انسان، این گرایش روانشناسی مهجور مانده است. به هر حال، روانشناسی تکاملی تصور می‌کند که شناخت کارکرد و سود تکاملی برخی صفات و رفتار‌هایی که برای پدران و مادران ما ارزش بقا داشته‌اند، می‌تواند به شناخت آن‌ها و نقش آن‌ها در زندگی امروزی و قرن بیست و یکی ما کمک کند.اما موسیقی، که موقع آشپزی و حمام کردن و کار کردن و رانندگی و هر جای دیگری همراه ماست، آیا ارزش بقا داشته است؟ موسیقی در تمام فرهنگ‌ها یافت می‌شود. بسیاری از ادیان به نوعی با موسیقی درگیر بوده‌اند. از آوای پیانو کلیساها تا صدای زمزمه گونه‌ی معابد شرقی، و حتی تواشیح در اسلامی که امروزه به شدت با مظاهر موسیقی برخورد می‌کند. یونانیان هرمس را به پاس بخشیدن موسیقی به آنها می‌ستاییدند. ۳۴۰ سال پیش از میلاد مسیح،‌ در چغامیش (خوزستان امروزی) مردمی اهل موسیقی و فرهنگ و کتاب می‌زیستند. همچنین برخی دانشمندان استخوان سوراخ شده‌ی یک نئاندرتال را اولین ساز جهان می‌دانند که در این صورت می‌توان گفت ما و یا شاید برادرانمان از بیش از ۳۵ هزار سال پیش با موسیقی سر و کار داشته‌ایم. حیرت آور است. همین حیرت است که دو سوال اساسی برای ما بوجود می‌آورد. یکی آنکه چگونه موسیقی برای نیاکان ما ارزش بقا داشته؟ و دوم اینکه چطور موسیقی به پیچیدگی امروزی رسیده؟ در این نوشته قصد دارم ابتدا پاسخ به این دو پرسش را از دیدگاه‌های مختلف مرور کنم، سپس ایده‌ای را مطرح کنم که اخیراً به ذهنم خطور کرده است.کتیبه‌ای سه هزار ساله که در تپه چغامیش کشف شده و به وضوح آثار از ساز و موسیقی در آن مشاهده می‌شود.نظریات مختلفی در خصوص پیدایش موسیقی ارائه شده است. اگرچه هر یک از آنها موضوع را از زاویه‌ی خاصی نگاه می‌کند با این حال هر کدام ضعف‌های اساسی‌ای دارند. در این مورد پنج نظریه ارائه شده است که شامل منشاء گرفتن از زبان، تقلید از صدای حیوانات، شکل گیری از رابطه‌ی مادر و نوزاد، آواهای قلمرو طلبانه و هشدار ، و نتیجه‌ی انتخاب جنسی.نظر اول که معتقد است موسیقی از دل زبان بیرون آمده است یک ایراد اساسی و مهم دارد و آن هم این است که مناطق درک زبان و موسیقی به طور کلی در مغز از یکدیگر جدا هستند. در حالی که شعر و موسیقی در نیمکره‌ی راست ما درک می‌شود، زبان عمدتاً به نیمکره‌ی چپ متعلق است. همچنین این نظریه مشخص نمی‌کند که اگر موسیقی از دل زبان بیرون آمده، پس چگونه به این شدت پیچیده شده است؟نظر دوم با اشاره به اینکه تقلید به واسطه‌ی پیام‌های عصبی قوی‌ای که به نام نورون‌های آینه‌ای می‌شناسیم ایجاد می‌شود، فرض می‌کند که تقلید با بنیان عصبی قوی خود انسان را وادار می‌کرده تا از روی آواز پرندگان و حیوانات تقلید کند. بدین صورت رفته رفته با ایجاد درک خود از موسیقی توانسته آن را به نام خود ثبت کند. این نظریه با اشاره به اینکه افراد قبایل مختلف سرخ پوستان و اسکیموها و بومیان استرالیا به تقلید صدا از جانداران اکوسیستم خود می‌پردازند، اضافه می‌کند که نه تنها آواز که رقص هم تقلیدی از روی حرکات جانداران است. در ارزش بقای تقلید شکی نیست. تقلید می‌توانسته شکارچی را به شکار نزدیک کند. هنوز هم شکارچیان اردک و برخی پرندگان سوتی همراه خود دارند که صدایی شبیه پرنده‌ی مورد شکار تولید می‌کند. اما این نظریه توضیح نمی‌دهد که چرا دیگر نخستی‌ها با آنکه تقلید می‌کنند ولی قادر به انجام این کار نیستند. همچنین به گفته‌ی اوراینز (۲۰۱۴) این نظریه پیچیدگی‌های موجود در موسیقی را توضیح نمی‌دهد. اما من تصور می‌کنم چنین پیچیدگی‌هایی می‌تواند به مرور زمان در موسیقی شکل گرفته باشد. شاید ساز‌های اولیه در نتیجه‌ی تقلید صدای جانداران برای جذب و شکار آنها ساخته شده باشند و بدین ترتیب رفته رفته بشر در ساخت ساز‌ها ماهر شده. اولین ساز شناخته شده همانطور که پیش‌تر گفته شد به یک انسان نئاندرتال باز می‌گردد که یک ساز بادی بوده است. صدای ساز‌های بادی مانند نی یا فلوت و یا حتی سوت زدن شباهت بسیاری به صدای پرندگان دارد. نسبت به نظر اول، به نظر من تقلید شواهد قوی‌تری برای اثبات حرف خود دارد.نظر سوم معتقد است که موسیقی از رابطه‌ی مادر نوزاد بدست آمده است. اگر کمی به این موضوع فکر کنیم متوجه اشتباه بزرگی در آن می‌شویم. مادری که برای کودکش لالایی می‌خواند و یا حداقل با ریتم خاصی صحبت می‌کند، خود از کجا این ویژگی را بدست آورده است؟ بهتر است این نظر بجای آنکه بر روی شکل‌گیری موسیقی در ذهن نوزاد تاکید کند، به این بپردازد که خود مادر چگونه توانسته به حالت آهنگین با کودکش صحبت کند. در ضمن به نظر نمی‌رسد چنین ویژگی آنچنان ارزش بقایی داشته باشد که در تمام فرهنگ‌ها شکل بگیرد. این نظر مطلقاً نمی‌تواند منشاء شکل‌گیری موسیقی را توضیح دهد.نظر چهارم اگرچه ضعف‌های مشخصی در تبیین دارد، اما می‌تواند پایه و اساس مهمی را برای نظر پنجم ارائه کند. این نظریه معتقد است که موسیقی از آواها و فریاد‌های قلمرو طلبانه بدست آمده. شاید همه‌ی ما دعوا و درگیری شامپانزه‌ها و دیگر نخستی‌ها بر سر قلمرو و ریاست و رهبری آن دیده باشیم. چنین رفتاری در اجداد دور ما هم دیده می‌شده است. از مزایای این نظریه این است که مشخص می‌کند چنین صداهایی هم در فرستنده و هم در گیرنده سودمند بوده است. همچنین این نظریه توضیح می‌دهد که چرا آواهای کشیده در انسان می‌تواند منجر به هیجانات پیچیده شود. اما با این وجود این نظریه توضیح نمی‌دهد با اینکه چنین رفتاری در دیگر نخستی‌ها نیز وجود دارد، چرا آنان به پیچیدگی‌هایی که ما دست یافتیم نرسیده‌اند.نظریه قبلی ذهن ما را به سمت انتخاب جنسی هدایت می‌کند. نظریه پنجم به داروین رجوع می‌کند. داروین گفته بود که پرنده‌های ماده جذب پرنده‌های نری می‌شوند که خزانه‌ی آوازی گسترده‌تری دارند. اما چرا ماده‌ها باید به آوازهای جفتشان توجه کنند؟ دلیل این امر آن است که یادگیری آوازها و تولید آنها یک امر پیچیده است که نیازمند غلبه بر بیماری‌ها، رشد مناسب، انرژی کافی و فرایند شناختی گسترده است. در نتیجه چنین صفتی تنها می‌تواند در جانداری شکل بگیرد که ژن مناسب این کار را داشته باشند. و چه چیزی جذاب تر از یک ژن مناسب برای یک ماده؟ همچنین این نظریه از همین استدلال نیز استفاده می‌کند تا رقص را هم توجیه کند. رقص می‌تواند نشان دهنده‌ی سلامتی، عضلات قوی و توانایی لازم و کافی باشد. در زنان باسن و سینه‌ها در رقص بیشتر نمایان می‌شود، چرا که نشان دادن آنها برای جلب نظر نر‌ها لازم بوده است. تحقیقات نیز نشان می‌دهند زنان جذب مردانی می‌شوند که بهتر می‌خوانند و می‌رقصند. نه فقط در جوامع مدرن، که در جوامع سنتی‌تر نیز همین قاعده حاکم است. اگرچه این نظر بسیار قوی‌تر از سایر نظرات توضیح می‌دهد که چرا آواز و موسیقی و رقص در انسان تا این حد پیچیده شده است، اما مشخص نمی‌کند پیچیدگی‌هایی که در موسیقی وجود دارد از کجا آمده است؟ مشخص نیست که چطور انسان‌ها توانسته‌اند صداهایی تولید کنند که گوش نوازند.تا اینجا با این پنج نظریه در خصوص شکل گیری موسیقی آشنا شدیم. اما من میخواهم مورد ششمی در حد پیشنهاد به آن اضافه کنم. در پاسخ به آن پرسشی که در ابتدای متن گفتم در ذهنم شکل گرفته بود، پاسخی به ذهنم رسیده است. موسیقی هیچ چیز نیست جز نظم بخشیدن به کلمات و صداها. در ادبیات فارسی به متون شعری نظم می‌گویند. هیچ کسی نمی‌تواند به اندازه‌ی یک کتاب یا دیوان شعر بسراید بدون آنکه از وزن و ردیف وعروض و قافیه سر در آورد. در عروض و قافیه با قرار دادن منظم حروف صدادار کوتاه و کشیده وزن شعری تولید می‌شود. مثلاً شعر «سرو چمان من چرا میل چمن نمی‌کند» را در نظر بگیرید. همین شعر را می‌توان به صورت «چرا سرو چمان من میل چمن نمی‌کند» بیان کرد. اما دیگر هیچ آهنگی در آن نیست. چنین موسیقی‌ای تنها با نظم بخشیدن به کلمات و حروف صورت می‌گیرد. همین مسئله در موسیقی و ساز‌ها نیز وجود دارد. نت‌ها با ارائه‌ی صداهای زیر، بم، کوتاه و کشیده به صدا‌هایی که می‌تواند از ساز خارج شود نظم می‌بخشد. نکته‌ی مهم در موسیقی نظم و پرهیز از درهم ریختگی است. اما این چه ارتباطی به شکل‌گیری موسیقی در انسان دارد؟ از شما می‌خواهم همین الان بر روی میز، یا حتی روی پای خود ضرب بگیرید. به این صورت که ابتدا دو ضربه‌ی آرام و سپس یک ضربه‌ی محکم بزنید. این کار را چند بار تکرار کنید. صدایی که می‌شنوید احتمالاً برای شما آشنا خواهد بود و شاید توجه اطرافیانتان را به خود جلب کند. این یک میزان سه ضربی است که اکثراً در اشعار و موسیقی‌های حماسی استفاده می‌شود. حالا از شما می‌خواهم همین ضرب را به صورت درهم برهم انجام دهید. مثلاً در میزان اول دو ضرب کوتاه و یک ضرب بلند، میزان بعدی سه به دو، میزان بعدی یک به چهار و ... . چه اتفاقی می‌افتد؟ صدایی که می‌شنوید دیگر برای شما آشنا نیست و احتمالاً توجه اطرافیانتان را نیز جلب نخواهد نکرد، حداکثر اینکه ممکن است صداها اذیتشان کند و از شما بخواهند آن کار را متوقف کنید. تفاوت بین این دو ضرب تنها در نظمی است که به آن داده‌اید. پدیده‌های منظم قابل ردیابی و پیش‌بینی هستند. توجه به نظم در انسان و حتی حیوانات بدون شک یک ویژگی سازشی است. چرا که در برخورد با رویدادهای منظم قادر به پیش‌بینی آنها هستیم. گذر فصل‌ها، حرکت خورشید در آسمان‌، جریان آب‌های سطحی، حتی جذر و مد. تمام جلوه‌های طبیعت به صورت منظم خود را نشان می‌دهند. چنین نظمی توجه را به خود جلب می‌کند. البته بهتر است اینطور بگوییم که توجه به نظم طبیعت برای انسان و حتی دیگر موجودات شانس بقا را بالا می‌برده. توجه به نظم نه تنها به قوه‌ی بینایی حساس است، بلکه حواس پنجگانه‌ی دیگر از جمله شنوایی نیز به آن حساس هستند.از نظر من هیچ یک از نظریات پنجگانه‌ای که اوراینز در کتاب مارها، ‌طلوع خورشید و شکسپیر[1]ارائه کرده نمی‌تواند به تنهایی شکل‌گیری موسیقی را در ما توضیح دهد. حساسیت به نظم توجه ما را به صداهای اطرافمان جلب می‌کند، سپس ما متوجه می‌شویم با تقلید از صدای جانداران می‌توانیم در شکار موفقیت کسب کنیم. پس از آن مشخص می‌شود کسانی که در تولید صداها ظرفیت بیشتری دارند در نتیجه در جفت گزینی نیز موفق تر عمل خواهند کرد. بدین ترتیب موسیقی که ابتدا فقط از توجه ما به نظم محیط اطرافمان کسب شده بود، اکنون به چنین پیچیدگی‌ای رسیده. چرا که حساسیت ما به نظم، ما را وادار به این کرده است که به صداها نظم دهیم و یک موسیقی پیچیده تولید کنیم. و جالب آنکه اگرچه نقش تقلیدی موسیقی و حضور موسیقی در شکار کمرنگ‌تر شده، اما هنوز نظم بخش جدا نشدنی‌ای از آن است.من تصور می‌کنم نظم مشخصه‌ی اصلی موسیقی است، اما خود موسیقی یک ویژگی سازشی نیست، بلکه توجه به نظم سازشی است. با این حال نظر من هنوز می‌تواند محدودیت داشته باشد. من به دلیل آنکه هنوز پژوهشی در این حوزه انجام نداده‌ام نمی‌توانم به صورت مستند از وجود نظم در طبیعت خبر بدهم. همچنین نظم نیاز به تعریف دارد که من تعریفی از آن ارائه نکرده‌ام. با این حال احساس می‌کنم نظریات دیگر نمی‌توانستند توجیه کنند که چرا ما به صدای دیگر حیوانات واکنش نشان داده‌ایم و شروع به تقلید کرده‌ایم، و اینکه چرا هر موسیقی‌ای نمی‌تواند در ما هیجان ایجاد کند.در پایان مشخص است که هنوز در ابتدای راهیم، هنوز باید اطلاعات بیشماری از طبیعت انسان بدست آوریم تا بتوانیم بهتر او را بشناسیم. شناخت انسان، بدون نگاه به گذشته‌ی دور و دراز او ناممکن است.[1] این کتاب در فارسی با عنوان یاد جنگل دور، توسط کاوه فیض اللهی و نشر نو به انتشار رسیده است.سپهرسپهرTue, 29 Dec 2020 19:06:28 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/چه-عینکی-برای-چشممان-مناسبتر-است-i2geae4h9ftiچند وقتی است که ذهنم درگیر معناست و به این نتیجه رسیده‌ام که تقریباً هیچ چیزی به اندازه‌ی معنا، بین ما و دیگر موجودات فاصله نمی‌اندازد. اگر شما هم مثل من پیدایش جهان را از عینک داروین تفسیر می‌کنید، پس موافقید که طبیعت هیچ برنامه و هدفی در نظر ندارد. هیچ پیشرفتی مدنظر نیست، نه هیچ زیبایی‌ای هز روی قصد و برنامه خلق شده و نه هیچ زشتی‌ای نابود. به همین دلیل است که دیگر نباید بگوییم تکامل، چون وقتی نقاب را از روی سر تکامل برمی‌دارید ناگهان چشمتان به کلی برنامه ریزی و هدف گذاری می‌افتد. چنین چیزی از نظر فرگشت ملغی است. هیچ هدفی وجود ندارد.پس از ۱۵ میلیارد سال از بوجود آمدن زمین ما، حالا ما انسان‌ها که تصادفی خود را آقای جهان می‌دانیم معنا را خلق کرده‌ایم. برعکس طبیعت ما به همه چیز هدف می‌دهیم، مخلوقات طبیعت را زشت و زیبا می‌نامیم. نام خود را سرور دنیا و اشرف مخلوقات می‌گذاریم. می‌گوییم طبیعت در جهت بهره برداری انسان است. حتی بزرگتر از آن برای جهان مخلوقی خلق می‌کنیم و تمام صفات انسانی مقل خشم و عشق را به او نسبت می‌دهیم. من به این‌ها می‌گویم معنا. از همان روز‌های اولی که پا به دنیا گذاشتیم، معنا را خلق کردیم تا ابزاری شود در کنار ابزارهای دیگرمان. اما این ابزار خیلی پیچیده‌تر و مهم‌تر از تمام ابزارهای دیگر مثل چرخ و اهرم است. این ابزار نگاه ما را به دنیا تغییر داد. ما با این ابزار فقط طبیعت را برده‌ی خود نکردیم، ما همدیگر را با معنای ذهنیمان شلاق زدیم. طبیعت چه کار به سیاه و سفیدی پوست ما دارد؟ برای طبیعت چه فرقی می‌کند شما یهودی باشید یا فاشیست؟ حتی طبیعت اهمیتی نمی‌دهد اگر شما آشغالتان را در جنگل رها کنید یا نسل یک حیوان را منقرض کنید. ما خود را در این معناها غرق کرده‌ایم و همین سیستم کارآمد اما معیوب معنا دهی است که هم ما را به اینجا، قله‌ی پیشرفت رسانده و هم غل و زنجیر به پایمان بسته است.وقتی معناها را کنار می‌زنیم، طبیعت بی‌جان (منظورم از بی‌جان بی‌درک و فهم است) خود را نشان می‌دهد. کدام مار از خوش خط و خالی خود با خبر است؟ اگر انسان نباشد بازهم غروب سرخ خورشید زیباست؟ خیر. ما به کل طبیعت برچسب زده‌ایم. فرض کنید یخچال فریزر مادربزرگتان را باز می‌کنید و یخچالی پر از گوشت و سبزی می‌بینید که روی هر کدام از آنها برچسبی زده شده؛ سبزی کوکو، گوشت قیمه‌ای، سینه‌ی مرغ، ماهی قزل، سبزی خورشتی و ... . این برچسب‌ها کار را برای شما آسان می‌کند و شما سریعا انتخاب میکنید چه بپزید. اما اگر این برچسب‌ها نباشد چه؟ بیچاره‌اید! مزیت این سیستم معنا دهی همین است. ذهن انسان تمایل به تصمیم گیری سریع و ذخیره‌ی انرژی بیشتر دارد. طبقه بندی و قضاوت و نگاه سریع و آسان این سرعت را برای انسان به ارمغان می‌آورد. اما ضررهای این معنا دهی چیست؟ باز فرض کنید میروید سراغ یخچال مادربزرگ و با بسته‌ی سبزی‌ای مواجه می‌شوید که برچسبی روی آن نیست. شما میگویید احتمالن این یک سبزی خورشتی دیگر است اما مادر شما میگوید نه من میدانم این سبزی آش است! اینجاست که دعوا بالا میگیرد و کتک کاری میان ما انسان‌ها شروع می‌شود! من میگویم خدای من میگوید سگ‌ها نجس هستند دیگری میگوید اتفاقن نه تنها نجس نیستند بلکه به نظر ما خداوند سگ‌ها را به عنوان همراه و یاور انسان خلق کرده است! در صورتی که خود سگ به کل از این ماجرا بی اطلاع است. او تنها وجود دارد. بدون اینکه تصمیمی در این مورد گرفته باشد.اگر سراغ سر منشاء حیات برویم به یک ملکول می‌رسیم که بر حسب تصادف شروع به همتاسازی کرد، سپس DNA های اولیه بوجود آمدند، DNA های اولیه برای محافظت خود یک غشای پروتئینی در اطراف خود ایجاد کردند و کم کم زمین به سمت خلق اولین نشانه‌های حیات رفت. چه چیزی برای تک سلولی‌های ۱۳ میلیارد سال پیش اهمیت داشت؟ جز بقا و تولید مثل چیز دیگری نیست. بشر پس از اینهمه سال حالا که مهمان تازه‌ی این کره شده می‌خواهد معنای زندگی را کشف کند و بعد که به همان جواب بقا و تولید مثل می‌رسد می‌گوید زندگی پوچ است و افسرده می‌شود، اگر هم به جواب دیگری برسد قضیه مثل همان سبزی آش می‌شود!علت وجود بیماری‌های روانی هم همین سیستم معناست. در روانکاوی به این سیستم امر نمادین گفته می‌شود. امر نمادین برخواسته از امر واقعی است (امر واقعی یعنی واقعیت، یعنی صرف وجود مخلوقات). امر یا نظم نمادین ما انسان‌ها را متحد می‌کند. کشور آلمان به صورت واقعی وجود ندارد. بلکه انسان‌ها با یکدیگر قرار داد بسته‌اند که به مکانی بر روی زمین بگویند آلمان و به کسانی که در آن قطعه از زمین متولد می‌شوند بگویند آلمانی. اگر فردا صبح همه‌ی مردم کره‌ی زمین بگویند آلمان وجود ندارد، آلمان از بین می‌رود. خلق آلمان باعث متحد شدن ۹۰ میلیون انسان شد و رفاه و پول برای این کشور ارمغان آورد. همین پول هم یک نظم نمادین است. دلار یک تکه کاغذ بی‌ارزش است که باز هم ما انسان‌ها قرار داد کرده‌ایم که ارزشمند است. اما چگونه امر نمادین باعث بیماری روانی می‌شود؟کودکی را در نظر بگیرید که ۳۰ روز پیش به دنیا آمده. این کودک حتی تشخیص نمی‌دهد که از رحم خارج شده. تا بحال شده از خواب ظهرگاهی بیدار شوید و ندانید که آیا یک روز کامل خوابیده‌اید یا فقط غروب شده است؟ حس و حال نوزاد سی روزه همین است. او نمی‌داند اینجا کجاست و آن آرامش و آسایشی که داشته کجا رفته. این نوزاد مثل گیاهان که صرفا وجود دارند و از وجود خود بی‌خبرند فقط هست. نوزاد فقط هست که بخورد و بخوابد و زنده بماند (تقریباً مثل همان تک سلولی). برای نوزاد فرقی نمی‌کند شما که هستید، اگر بغل شما باشد شیری را که تازگی نوش جان کرده روی شما بالا می‌آورد. به مرور زمان که نوزاد بزرگتر می‌شود، امر نمادین خود را بیشتر نشان می‌دهد. در طبیعت مادر معنایی ندارد، اما کودک می‌فهمد به این انسانی که دائماً با او در ارتباط است بگوید مادر. هر چه کودک جلوتر می‌رود امر نمادین بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود و امر واقعی را می‌پوشاند. اما مشکل کم کم شروع می‌شود. امر نمادین نمی‌تواند کاملاً امر واقعی را پوشش دهد و این جاست که شکاف ایجاد می‌شود. اگر از نظریه‌ی فروید اطلاع داشته باشید می‌دانید که شخصیت سه جزء دارد: نهاد، خود و فراخود. نهاد امر واقعی است. نیاز‌های کاملاً زیستی که هر ارگانیسمی آن‌ها را داراست. بقا و تولید مثل. فراخود امر نمادین است. و خود پوشش دهنده‌ی اختلاف بین امر واقع و امر نمادین. هر چه فاصله و شکاف بین امر نمادین و امر واقع بیشتر می‌شود، کودک بیشتر از سلامت کامل روان دور می‌شود. نه تنها دیگر نمی‌تواند روی هر کسی که بغلش کرد بالا بیاورد، بلکه باید کنترل مدفوعش را هم بدست بیاورد. او اصلاً اهمیت دستشویی و آداب تخلیه را درک نمی‌کند. این کاری نبوده که اجداد ما انجام دهند، این در DNA او ثبت نشده است. به همین علت فرهنگ و تمدن اگرچه در جهت ژن ما حرکت می‌کند، اما گاهی بر خلاف آن مسیر دیگری در پیش می‌گیرد. همین مسیر خلاف است که بیماری‌های روانی را ایجاد می‌کند. درست است که همین ژن مردان تعیین می‌کند چه زنی زیباست، اما امروزه دیگر بارداری یک زن برای مردان مطرح نیست که بخواهد زنی را انتخاب کند که ویژگی‌های مناسب‌تری برای بارداری داشته باشد. ولی زیبایی شناسی دنیا (که یک نظم نمادین است) به کدام سمت می‌رود؟ به سمت لاغر‌ی. حال چه می‌شود؟ فرض کنید واقعیت یک فرد توده‌ی بدنی متوسط است ولی به دلایلی که نمی‌خواهم توضیح دهم تسلیم امر نمادین (زیبایی شناسی‌ای که برایمان تعریف شده) می‌شود و انروکسیا می‌گیرد.هم پراید چهار چرخ متحرک است هم بنز. ولی کسی که سوار پراید می‌شود انقدر حسرت بنز را می‌خورد که افسرده می‌شود. نمی‌خواهم بگویم بیماری روانی نمادین است و زاده‌ی خیال ماست، نه. بیماری روانی وجود دارد و واقعاً احساس می‌شود اما منبع این بیماری شکاف بین امر واقع و امر نمادین است.نمی‌خواهم بگویم معناها را دور بریزیم تا آسوده زندگی کنیم. چنین چیزی امکان پذیر نیست، امر نمادین و معناست که انسان را انسان کرده. هیپی‌ها هم نمی‌توانند از تمدن فاصله بگیرند. راه فراری وجود ندارد. اما می‌شود راه جدید باز کرد.شما می‌روید در یک فروشگاه، اگر چیزی که نظم نمادین فرهنگ (تبلیغات و برندینگ) آن را بپسندد می‌خرید. این یعنی فاصله گرفتن از امر نمادینی که خودتان می‌توانید خلق کنید. البته شما نمی‌توانید یک شبه نظم نمادین جدید مثل دین یا یک مکتب اجتماعی جدید خلق کنید (شاید هم بتوانید ولی این کار فقط شکاف بین امر نمادین و امر واقعی خودتان را می‌پوشاند، پیروانتان هم نیاز به نظم نمادین خود خواهند داشت). اما حداقل می‌توانیم کمی از این استخر معنای قرن بیست و یکی بیرون بیاییم و به جهان به چشم آن چه که وجود دارد نگاه کنیم نه به چشم آن چه می‌گویند هست.اگزیستانسیالیسم همین را می‌گوید. مسئولیت انسان را در کشف ذات واقعی چیزها می‌داند. فیلسوف اگزیستانسیال انسان را دعوت به نگاه دوباره به جهان می‌کند و از او می‌خواهد پس از کشف این نگاه بی زنگار، یا امر نمادینش را خود انتخاب کند یا آن را خلق کند. این راهکار می‌تواند ذهن ما را که معتاد معنادهی است آرام کند، آرامشی که کمترین شکاف را با امر واقعی دارد.سپهرسپهرSat, 21 Mar 2020 21:57:25 +0430https://virgool.ir/@prk.perse.s/دن-بیلزیریان-و-ساشا-یک-نمونهی-تکراری-در-تاریخ-ldnzsvanplspمی‌خواهم نوشته‌ام را با گوشت شروع کنم! از وقتی به یاد داریم گوشت در برنامه‌ی غذایی‌مان بوده است. در کاوش‌های باستانی، استخوان‌های شکسته شده‌ای مربوط به دو میلیون سال پیش یافت شده که در اطرافش ابزارهای سنگی دست ساخته برای شکافتن و در آوردن مغز استخوان پیدا شده. روده‌ی بزرگ انسان در مقابل روده‌ی کوچک وظیفه‌ی آنچنان مهمی ندارد، مگر جذب مقداری از فیبرها. برعکس در بعضی از میمون‌ها این رویه برعکس است، یعنی روده‌ی کوچک نقش مهمی ندارد و روده‌ی بزرگ عضو مهم‌تری برای آنان محسوب می‌شود، چرا که برعکس انسان اکثر رژیم غذایی آنان را گیاهان تشکیل می‌دهند. همین امروزه هم خوشمزه‌ترین غذاهایمان از گوشت تشکیل شده، و گیاهخواران برای قانع کردن دیگر مردم دنیا کار سختی پیش رو دارند، چرا که دل کندن از این غذای لذیذ به شدت دشوار است.سالهای سال پیش وقتی انسان با شکار و گردآوری روزی خود را بدست می‌آورد، وظیفه‌ی عمده‌ی مردان تهیه‌ی گوشت بود و وظیفه‌ی زنان گردآوری گیاه و میوه و دانه. برای این حرف شواهد متعددی وجود دارد. مثلاً قدرت جسمی بیشتر مردان (البته برای قدرت جسمانی بیشتر دلایل تکاملی دیگری هم وجود دارد) و مهارت‌های جستجوگری و حافظه‌ی بینایی قوی‌تر زنان برای جمع‌آوری (برای این امر آزمایش‌های جذابی انجام شده که به دلیل طولانی شدن متن نمی‌خواهم به آن اشاره کنم). گوشت‌خواری همانطور که در شکل‌گیری جسممان اثر گذار بوده (که پیش‌تر اشاره کردم)، در سبک زندگی و رفتارمان هم دخیل بوده است. همانطور که اشاره کردم، گوشت همواره، بدون اهمیت به نژاد یا فرهنگمان، غذای لذیذی برایمان محسوب می‌شده. اما این غذای لذیذ نه همیشه در دسترس بوده است و نه به راحتی بدست می‌آمده. گاهی وقت‌ها در یک شکار خوراک تنها یک نفر صید می‌شد و گاهی خوراک یک هفته‌ي یک قبیله. تکلیف شکار‌های کوچک و راحت و بی‌دردسر و کم‌خرج مشخص است، خرج یک نفر می‌شود. اما شکار‌های بزرگ باید بین بقیه‌ی اعضا پخش شود. چرا؟ چون هم مصرف و نگهداری آن همه گوشت برای یک نفر کار دشواری است و هم اینکه اگر این شکار بزرگ به هم‌قبیله‌ای هایشان داده می‌شد اتحاد بیشتر می‌شد و آنان هم در شکارهای موفق خود از شکارشان به بقیه می‌دادند.این ملاحظات، انسان‌شناسان را به فکر فرو برد. آیا می‌توان الگویی تصور کرد که بعضی مردان را جذاب‌تر از دیگران نشان دهد؟ یکی از این انسان‌شناسان هاوکس بود. او در تحقیقات خود نشان داد که زنان، مردانی را ترجیح می‌دهند که اهل خودنمایی باشند. چرا که خودنمایی در برداشتی تاریخی به این معناست که من قوی هستم و شکارهای خوبی بدست می‌آورم، تو در کنار من امنیت خواهی داشت. همینطور که زنان مردان قوی‌تر و خودنماتر را برای جفت‌گیری انتخاب می‌کردند، مردان هم تشویق می‌شدند تا شکارهای خطرناک‌تر، هیکل چالاک‌تر و خودنمایی بیشتر از خود نشان دهند تا دل دختران را بدست بیاورند. مردان موفق‌تر در این امر، فرصت جفت‌گیری بیشتر پیدا می‌کردند و ژن‌های خودنمایی خود را بیشتر منتقل می‌کردند (البته منظورم این نیست که ژن خودنمایی داریم). دانشمندان با مطالعه‌‌ی گروهی از قبایل بدوی آفریقایی و آمریکایی و استرالیایی متوجه این نکته شدند که شکارچیان ماهرتر، صاحب جفت‌های بیشتر و مطلوب‌تری می‌شوند که این امر بقای ژن‌های آن‌ها را تضمین می‌کند.فقط دن و ساشا نیستند که در حال تکرار این الگوی تاریخی هستند. این الگو در تمام روزمرگی‌های ما هم مشاهده می‌شود. مثلاً من از خیلی از دخترانی که به ازدواج فکر می‌کنند شنیده‌ام که یکی از ملاک‌های مهمشان برای ازدواج سخاوتمند بودن فرد است. یا در کلیپی که چند وقت پیش منتشر شد و همگی حسابی به آن خندیدیم دیدیم که مرد به شریکش می‌گفت: عزیزم از این به بعد همه‌ی هزینه‌ها برای توعه! یا همین پدیده‌ی شوگرددی، چقدر از شوگرمامامی محبوب‌تر است؟ شوگرددی‌ها بیشترند یا شوگرمامامی‌ها؟همین پدیده‌ی هوو هم از همین مسئله نشأت می‌گیرد. مردان اکثراً چند همسر بوده‌اند (این هم دلایل دیگری می‌تواند داشته باشد که در اینجا نمی‌خواهم به آن اشاره کنم)، و همسران یک مرد نسبت به یکدیگر احساس خوبی نداشته‌اند، چرا که هووی بیشتر یعنی غذای کمتر. و این نفرت و حساسیت تا امروز همراه بشر بجا مانده است.فرهنگ ما بیش از آنچه که فکرش را بکنیم تحت تاثیر جبر تاریخی خود است. بشر ۹۹ درصد از عمرش را شکارچی ـ خوراک‌جو بوده است، بدون نگاه انداختن به این دوره‌ی مهم، فهم زندگی امروز برایمان دشوار خواهد شد.سپهرسپهرMon, 02 Mar 2020 17:25:11 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/یار-دیرین-بشر-کمالگرایی-dlhydiqiylwbیوال هراری در کتاب انسان خردمند به بررسی تاریخ بشر می‌پردازد. در این کتاب اشاره شده که پدرانمان حدود ده تا دوازده هزار سال پیش زندگی شکارچی – خوراک‌جویی خود را رها کردند و بجای غار‌ها‌ی طبیعی در غارهای خود ساخته به نام خانه ساکن شدند. شکارچی – خوراک‌جویان زندگی مرفهی داشتند و به عبارتی آخرین نسل مرفه گونه‌ی بشر بودند. کار نمی‌کردند، برخلاف آیندگانشان که بیشتر گندم می‌خوردند تنوع غذایی بالایی داشتند، نگرانی‌ای بابت خشک‌سالی و امنیت زمین و خانه‌شان نداشتند، به راحتی می‌توانستند از جایی به جای دیگر بروند، دائم در سفر بودند، جوامعشان طبقاتی نبود (مگر رییس قبیله‌ای داشته باشند) و خلاصه زندگی بخور و بخوابی که ما امروزه به تنبل‌های اطرافمان نسبت می‌دهیم کاملاً برازنده‌ی آنان بود! البته بی‌انصافی نمی‌کنم و سختی‌هایی را هم می‌توان برای زندگی آنان تصور کرد، مثل مقابله با حیوانات خطرناک و گیاهان سمی و سرما و سیل و خطرات طبیعی دیگر. حال کمی جلوتر بیاییم و سراغ پدران روستاییمان برویم. آنان زمینی داشتند که روی آن کشت می‌کردند. از این زمین باید در برابر آفات، دزدان، خشک‌سالی و سیل محافظت می‌کردند. زندگی یک‌جا نشینان علی رغم کم حجم بودن نسبت به زندگی امروزی ما، بازهم آن قدر منعطف نبود که با شروع دوره‌ی خشک‌‌سالی بتوانند به منطقه‌ی خوش و آب و هوا تری کوچ کنند، پس باید به فکر آینده باشند. در هر روستا و در هر خانه باید انباری باشد که مقداری گندم برای روز مبادا در آن ذخیره شده باشد. اصلاً من تصور می‌کنم اصطلاح روز مبادا با یک‌جا نشینی بشر وارد ادبیاتمان شد. در دوران شکارچی – خوراک‌جویی کسی به فکر دزد و آفت نبود. هر جا پا می‌گذاشتند زمین خودشان بود. احتمالاً آنان با خودشان اینطور فکر می‌کردند که اگر این زمین محصول نمی‌دهد پس مهم نیست، می‌رویم سراغ زمین بعدی! اما زندگی روستایی برابر با کار بیشتر بود، کار بیشتر برای بقای تضمین شده‌تر، کار بیشتر یعنی امنیت غذایی بیشتر در روزهای پیش‌بینی نشده. شاید پیش‌بینی و آینده‌نگری هم از همین دوران به یادگار مانده است. من معتقدم کمال‌گرایی از همین جا خود را به انسان تحمیل کرد. فرض کنید در یک روستا دو کشاورز هستند که یکی از آنها کمال‌گراست و دیگری کمال‌گرا نیست. کشاورز کمال‌گرا از ترس آینده‌ی نامعلوم خود تا جایی که جان دارد کار می‌کند، تا جایی که انبارش کفاف می‌دهد گندم جمع می‌کند. کشاورز غیر کمال‌گرا که هنوز در رویای شکارچی – خوراک‌جویی زندگی می‌کند چه؟ شاید با خود فکر می‌کند همین که محصولم کفاف امسال را بدهد کافیست، لازم به کار بیشتر نیست. حال تصور کنید از روی بدشانسی کشاورزی که کمال‌گرا نیست سال آینده محصولش به دلیلی جواب ندهد. چه می‌شود؟ شانس کمتری برای انتقال ژن‌های خود دارد اما کشاورز کمال‌گرا چه؟ در سالی که خشک سالی آمده یا آفت محصولش را از بین برده در خانه‌ی خود نان می‌پزد و ژن‌هایش را منتقل می‌کند!‌این متن نتایج تحقیق یک انسان‌شناس را نشان می‌دهد اما شاید برایتان سوال باشد اگر یک‌جا نشینی انقدر بد است پس چرا با یک دوربرگردان به زندگی مرفه و بی‌دردمان برنگشتیم؟ برای این سوال جواب‌های کاملاً قانع کننده‌ای وجود دارد. ظاهر متجلل زندگی یک‌جا نشینی ما را گول زد! زندگی کشاورزی بهترین وسیله برای تکامل ژن‌هایمان بود. زندگی شکارچی – خوراک‌جویی اگرچه خوشبختی بیشتری داشت اما غذای کمتر هم برایمان به ارمغان می‌آورد. پس جمعیت زیادی در یک قبیله‌ی شکارچی – خوراک‌جو دوام نمی‌آورد. اما زندگی روستایی چطور؟ به اندازه‌ای که جمعیت داشتیم می‌توانستیم بکاریم. در نتیجه شاید در هر نسل یک‌جا نشینان چند برابر بیشتر از خوراک‌جویان تولید مثل می‌کردند، و مرگ کمتری هم رخ می‌داد. اما مرگ کمتر برابر بود جمعیت بیشتر، جمعیت بیشتر یعنی تراکم بالاتر، تراکم بالاتر در روستاها برابر بود با مریضی بیشتر و غذای کمتر ولی دیگر دیر شده است. انسان در تله افتاده! حالا بعد از چند نسل که روی دیگر زندگی کشاورزی خود را نشان داده کسی به یاد ندارد پدرانمان چگونه زندگی می‌کردند. اگر به خود شما بگویند فردا بروید در جنگل‌های شمال بی هیچ کوله پشتی‌ای دنبال غذا بگردید و زنده بمانید بلدید؟ می‌دانید کدام گیاه‌ها را بخورید و چگونه از پس حشرات بر بیایید؟ خیر اکنون دیگر دیر شده. تاریخ دور برگردان ندارد. این مسیری است که انتخاب شده و باید تا انتها که تمدن است برویم. تا روزی که نویسنده‌ای از اتریش پیدا شود و کتابی به نام تمدن و ملالت‌های آن را بنویسد!یکی از آخرین قبایل بازمانده‌ی شکارچی ـ خوراک‌جواین اتفاق (یک‌جا نشینی و کمال‌گرا شدن) خیلی دور از ذهن نیست، در همین دوران خودمان هم می‌توانیم شکارچی – خوراک‌جو و یک‌جا نشین پیدا کنیم. شکارچی – خوراک جویان غذای تامین شده داشتند، تقریباً فکرشان از گرسنگی خالی بود. شاید امروز خوراک خوشمزه‌ای گیرشان نیمده باشه اما صبح که شود حتماً چیزی دستگیرشان می‌شود. این زندگی کاملاً شبیه کارمندان امروزیست. حقوق ثابت با مزایا! کارمندان نگران این نیستند که ماه آینده حقوق کمتری خواهند داشت و درنتیجه دست به حقوق این ماهشان نزنند. درست است که تساوی شکارچی – خوراک‌جویی و کارمندی فوق العاده عجیب و دور از ذهن است اما هر چه به تشابه این دو فکر می‌کنم بیشتر متعجب می‌شوم. البته منظورم از تشابه فقط در زمینه‌ی خوراک و درآمد است. در مقابل کارمندی زندگی در شغل آزاد و خویش فرماییست. خویش‌فرمایان (یا به عبارتی فریلنسرها) بر روی زمین و کشته‌ی خود کار می‌کنند. درآمد آنان در آینده تضمین شده نیست، خویش فرمایان نمی‌توانند تضمین کنند پس از این پروژه‌ای که مشغول به کار بر روی آن هستند چه اتفاقی قرار است برای زندگی شغلی آن‌ها و درآمدشان بیفتد. خویش فرمایان بسیار شبیه یک‌جا نشینان باید آن‌قدری کار کنند که انبارشان یا حساب بانکیشان امنیت آینده نامعلومشان را تضمین کنند. پس اگر فهم قصه‌ی اجدادمان برای بچه‌هایمان دشوار است، اگر فهم اینکه چرا انقدر کمال‌گرایند برایشان دشوار است، شاید بهتر باشد برایشان از همین امروز صحبت کنیم، و شباهتی که زندگی ما به گذشتگانمان دارد!سپهرسپهرSat, 29 Feb 2020 13:54:12 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/بونگ-جون-هو-کارگردان-سیاه-و-سفید-c4xz57j3fxzsگاهی لازم است برای فهم کامل یک فیلم، نگاهی به فیلم‌های دیگر کارگردان بیندازیم (مخصوصاً فیلم‌های قدیمی‌تر). مثلاً برای درک طنز بی‌نظیر وس اندرسون نباید به یکی دو فیلم اکتفا کرد. بونگ جون هو هم یکی دیگر از این کارگردانان است. اما در مورد بونگ جون هو، سایه‌ی بلند فیلم معروفش یعنی پاراسایت، فیلم‌های بی‌نظیر دیگرش را از نظر پنهان کرده. من دو فیلم دیگر از این کارگردان دیده‌ام و بی‌شک می‌توان گفت دشمن شماره‌ی یک سرمایه‌داری است!پاراسایت اولین فیلمی بود که من از این کارگردان می‌دیدم. پس از تماشای آن فیلم احساس کردم اگر کارگردان بخواهد تنها در مورد شکاف طبقاتی صحبت کند کمی سطحی انگارانه است و باید پیامی فراتر از شکاف طبقاتی داشته باشد. اینجا می‌توانید نظرم را در مورد پاراسایت بخوانید. دو فیلم دیگری که از این کارگردان دیدم، Okja و Snowpiercer بودند. در هر دوی این فیلم‌ها باز هم نظام سرمایه‌داری به تاخت مورد حمله‌ی کارگردان قرار می‌گیرد. حالا پس از دیدن این فیلم متوجه می‌شوم که خیر، در همان پاراسایت هم هدف نظام طبقاتی بوده و بنظرم این عیب کارگردان است که بیننده‌ای مثل من تصور می‌کند هدف فیلم چیزی فراتر از شکاف طبقاتی بوده است (حمل بر خود ستایی نشود). عرض می‌کنم خدمتتان که چرا اینطور برداشت می‌کنم. Snowpiercer شاید نسخه‌ی کوچکتر پاراسایت باشد، از آن جهت که آن هم به اختلاف و شکاف طبقاتی می‌پردازد اما بدلیل دخیل کردن مفاهیمی مانند انقلاب و فرگشت کمی از پاراسایت فاصله می‌گیرد. در Snowpiercer هم کارگردان باز با نشان دادن طبقات ما را از این شیوه‌ی حکومت‌داری متنفر می‌کند. دلمان برای کثافتی که فقرا در آن دست و پا می‌زند میسوزد اما دلمان نمی‌خواهد در کنارشان زندگی کنیم از طرفی دیگر هم حسرت خوش گذرانی ثروتمندان را می‌خوریم اما باز هم نمی‌خواهیم رفاه رقت انگیزشان را بچشیم. این فرمول سه فیلمی بوده است که تا اینجا من از این کارگردان دیده‌ام و انتقادی که دارم همین است، البته نه اینکه این فرمول تکراری و کلیشه‌ایست، اتفاقاً خیلی هم خلاقانه و ماهرانه طراحی شده و نشان دهنده‌ی نبوغ بی‌مثال کارگردان است. بلکه انتقادی که دارم به بدون قهرمان بودن فیلم‌های اوست. بونگ جون هو سرمایه داری را می‌اندازد گوشه‌ی رینگ و تا آخرین قطرات خون او را به باد کتک می‌گیرد اما وقتی بی‌رقیب بر روی رینگ می‌ایستد و از او می‌پرسند خب الان منتظر چه هستی مثل آن آقای معروف می‌گوید: هِچ! در واقع منظورم این است که بله آقای هو، ما فهمیدیم سرمایه داری بد است و بارها این را به ما نشان داده‌ای، اما طبقه‌ی متوسطت کجا رفته؟ پرولتاریا حکومت را می‌گیرد یا بورژوآ؟ چرخ اقتصاد را چگونه بچرخانیم؟ کار هو از این جهت تکراریست که مثل هزاران نفر دیگر می‌گوید سرمایه‌داری بد است و از این جهت نبوغ آمیز که همین حرف را آن قدر زیبا بیان می‌کند که مظهر کاپیتالیسم در هنر، یعنی اسکار هم نمی‌تواند هنرش را نادیده بگیرد.امروزه ایده‌ای سینه به سینه در جهان منتقل می‌شود که سرمایه‌داری راه حل اول و آخر حکومت داری است. به مدد پیشرفت‌های تکنولوژیک و علمی و زرق و برق‌های خیره کننده این ایده در ذهن همه به نوعی حک شده است. حال وقتی کارگردانی می‌خواهد به این نظام، بدون نشان دادن راه دیگری، انتقاد کند در واقع دارد به آسیاب همان سرمایه‌داری آب می‌ریزد. در واقع بونگ جون هو دست شما را می‌گیرد و از باتلاق سرمایه‌داری بیرون می‌کشد، و شما را بر روی زمین خشک و سفت رها می‌کند. بعد از مدتی هم این زمین خشک شما را اذیت کند و برمی‌گردید به همان باتلاق نرم خودتان، چون جای دیگری را نمی‌شناسید.همه‌ی این حرف‌ها را به یکی از دوستانم هم گفتم. اما او امیدوار بود، امیدوار به اینکه شاید در فیلم‌های بعدی بونگ جون هو قهرمانی برخیزد. و اتفاقاً مهم نیست این قهرمان از کدام طبقه باشد، مهم این است که وقتی فیلم تمام می‌شود بفهمیم کارگردان غیر از توصیف صرف چه حرفی می‌خواهد بزند. وگرنه که بدی‌های سرمایه‌داری را همه‌ی ما می‌دانیم.دیگر مسئله‌ای که در فیلم‌های این کارگردان به چشم می‌خورد، محو بودن طبقه‌ی متوسط است. همین است که می‌گویم هو کارگردان سیاه و سفید است. در کجای پاراسایت شما طبقه‌ی متوسط می‌بینید؟ در کجای Snowpiercer چشمتان به طبقه‌ی متوسط می‌خورد؟ البته از حق نگذریم واگن‌های قصابی و باغبانی و بازار نشان دهنده‌ی این طبقه بود، اما چقدر کم). این محو بودن فقط یک چیز را در ذهن بیننده ثبت می‌کند، که دعوای دنیای امروز بین فقیر و غنی است و یکی از این دو باید در نهایت پیروز شود. این درست نیست، این به همان ایده‌ای که قبل‌تر گفتم دامن می‌زند. اینکه سرمایه‌داری تنها راه حکومت داری است.در کل Snowpiercer فیلم فوق العاده سنگین و پرمفهومی بود، در یک صفحه سخت می‌شود در مورد این فیلم صحبت کرد. مفاهیم سیاسی، روانشناختی و جامعه‌شناسانه‌ای که این فیلم مطرح می‌کند بیننده را حتی تا روزها بعد رها نمی‌کند. درست است که انتقاداتی به هو دارم، اما نمی‌توانم فیلم‌هایش را ببینم و لذت نرم!سپهرسپهرFri, 28 Feb 2020 16:31:48 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/ارشد-یا-همان-کارشناسی-ترگل-ورگل-f0krnei3zs1pاز وقتی دانشجوی ارشد شدم مدام از خودم سوال می‌پرسم که مقطع ارشد اساسن چه تفاوتی با مقطع کارشناسی داره و چرا باید ارشد گرفت. این هفته حوزه‌ی پایان نامه‌ام رو انتخاب کردم، استاد راهنمام رو هم انتخاب کردم و به جواب سوالم نزدیک‌تر شدم. یادم اومد که موقع انتخاب رشته، جلوی کد رشته‌ای که انتخاب کردم نوشته بود: آموزشی پژوهشی. آموزش که همون حدود سی واحدی هست که باید پاس بکنیم و واقعاً هیچ فرق خاصی با دوره‌ی لیسانس نداره، اما پژوهشه که ارشد رو با کارشناسی متفاوت میکنه. پس من اینجا به ظاهر به جواب سوالم رسیدم و با خودم گفتم این پایان نامه است که فرق کار رو معلوم میکنه. اما ناگهان یه سوال دیگه تو ذهنم ایجاد شد. اونم این که، منِ نوعی قبل از اینکه بخوام ارشد بخونم اصلاً کسی ازم پرسید چه پژوهشی میخوام انجام بدم؟! غیر از اینکه برای مجوز درمان مجبور بودم حتمن دو مقطع روانشناسی بخونم دلیل دیگه‌ای برای ادامه تحصیل داشتم؟! نه، از من فقط علم النفس و رشد و آمار پرسیدن (دروس کنکور روانشناسی) و گفتن تا ارشد نگیری اجازه نمیدیم کار کنی!حالا با این نظام سنجشی که از شما دروس سال کارشناسیتونو میپرسه و هرکی بیشتر بلد بود میتونه ارشد بخونه چه بلایی داره سر مدرک فوق لیسانس میاد؟!ببینید من به عنوان یک دانشجوی ارشد خدمتتون میگم که ارشد هیچ ارزش آموزشی ویژه‌ای نداره و این مقطع صرفاً دوره‌ای برای پژوهش هست. دوره‌ای هست که شما باید حوزه‌ی تخصصی‌ای که میخواید توش کار کنید رو مشخص کنید. در نتیجه خیلی مهمه که برای تحصیل تو این مقطع حتمن یک علاقه‌ی تخصصی داشته باشید. مثلن کسی که ادبیات میخونه باید بدونه وقتی میخواد بره ارشد بگیره بر فرض مثال میخواد تخصصی روی سعدی کار کنه. یا کسی که مثل من روانشناسی میخونه باید حتمن متوجه باشه که وقتی میره ارشد میخواد تخصصی روی وسواس کار کنه.حالا فرض کنید که شما میخواید تخصصی روی موضوع A کار کنید. برای اینکه روی این موضوع کار کنید شما به یک استاد راهنمای معتبر نیاز دارید. دوباره فرض کنید که آقا/خانم فلانی در دانشگاه زاهدان به خوبی روی موضوع A که اتفاقن مورد علاقه‌ی شما هم هست کار کرده و خیلیم فرد مطرح و با سوادیه. خب در نتیجه شمایی که دوست دارید روی موضوع A کار کنید اگر برید زاهدان و با این استاد پایان نامه بگیرید میتونید یه کار فوق العاده داشته باشید. این حالت رویایی هست که در مملکت ما رخ نمیده، معمولن دانشجوهایی که اپلای میکنن و میرن از این روش استفاده میکنن اما ما چیکار میکنیم؟! ما خودمون رو میکشیم که دانشگاه رنک یک کشور بیاریم. چرا؟! چون فکر میکنیم اگر این دانشگاه رنک یک هست پس تمام استاداش هم توانایی این رو دارن که هر چیزی من دوست داشته باشم بتونن کمکم کنن، یا اینکه اتفاق بدتری میفته و اونم اینه که فرد اصلن نمیدونه در مورد چی دوست داره مطالعه کنه و وقتی وارد ارشد میشه سمت علایق استادش کشیده میشه و اساسن هدفش از ارشد شاید خود مدرک تنها یا همون بحث آموزش باشه.البته هدف من از نوشتن این متن این نبود که به دانشجوها و کنکوری‌های ارشد سرکوفت بزنم، من هم یکی مثل خودتونم و تازه وقتی اومدم ارشد فهمیدم اوضاع از چه قراره. هدف من نشون دادن یکی از آسیب‌های سیستم پذیرش داشنجوهای این مملکته. در مورد کارشناسی که اصلن صحبتی ندارم، گفتنی‌ها گفته شده. اما راجع به ارشد کمتر کسی صحبت میکنه. جو رقابتی کنکور باعث میشه دانشجوها از حفظ کردن و طوطی وار ارائه دادن فراتر نرن. صرفن انتقاد نمیکنم و در حد خودم راهکار خیلی ساده‌ای هم میتونم بدن، مثلن خیلی راحت دانشگاه‌ها میتونن برنامه‌های تحصیلی مختلفی رو ارائه بدن تا دانشجوهای علاقه مند برای اون برنامه‌ها به اصطلاح اپلای کنن، مصاحبه بدن و دانشگاه‌ها هم برحسب نیاز برنامه‌هاشون و توان و سواد اساتیدشون دانشجو بپذیرن. ولی اگر با کنکور باشه تر و خشک باهم از فیلتر رد میشن. شاید من رتبه‌ی یک ارشد بشم و موضوع مورد علاقم همون A باشه و برم دانشگاه تهران و هیچ استادی سوادی در زمینه‌ی A نداشته باشه (یا حداقل کمتر از اون استاد زاهدانی داشته باشه) چه بلایی سر من میاد؟! علاقم رو میذارم کنار و میبینم استادم چی میخواد و همون رو ارائه میدم. نتیجه‌ی این نظامِ پذیرش دانشجو، میشه پایان‌نامه‌های متعددی که دانشجوهای بی‌انگیزه فقط جهت رفع تکلیف نوشتن. همین میشه که ما اصلن استادای دانشگاهای دیگه رو نمیشناسیم، و یه استاد تا چارتا حرف سیاسی نزنه و تریبون به دست نگیره (مجید حسینی بر فرض مثال) کسی نمیشناستش. ما اساتید ایرانی از مقاله و ژورنال نمیشناسیم چون اصلن دنبالش نبودیم و تازه اگرم دنبالش باشیم راهش وجود نداره! همه اینا بخاطر اینه که چیز دیگه‌ای همیشه ازمون خواستن و اونم حفظ کردن بوده!وقتی به نظام آموزشی این مملکت فکر میکنم سرم منفجر میشه، سالی ده ها هزار دانشجو میرن ارشد ولی با چه پیش زمینه‌ای جز کنکور؟! ناامیدم واقعن.سپهرسپهرSun, 29 Dec 2019 23:07:01 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/can-a-song-change-your-life-tevdbkl6bvfxبعد از اینکه فیلم تموم شد سریع رفتم توییتر و توییت کردم بهترین درام رومنسی که به عمرم دیدم!خیلی طرفدار فیلم‌های موزیکال نیستم و خسته کننده‌ان برام اما این فیلم کشش و جذابیتی داشت که ادامه ندادنش برای هرکسی سخته. سخت‌تر از اون پاک کردن لبخند خوشی هست که موقع دیدن فیلم رو لبتون شکل میگیره. قطعاً این همون فیلمیه که هر دل شکسته‌ای با قطعه‌های زیبای موسیقیش بهم میچسبونه. ممکنه هر کدوم از ما موقع دیدن فیلم‌های کمدی درام افسوس بخوریم که چرا جای بازیگر فیلم نیستیم یا چرا زندگیمون به هیجان انگیزی این فیلم نیست، اما در این مورد فرق داره. شما انقدر محو فیلم میشید که انگار کنار بازیگرا دارید میخونید و مینوازید و عشق میکنید. فیلم خیلی هم رومانتیک نیست و بیشتر از اون که در مورد عشق باشه در مورد حس خوب زندگی و اینکه چطور میشه بعد از اینکه کلی بدبختی رو سرتون میاد، کسی بهتون خیانت میکنه، از کار اخراج میشید، زندگی تنها و رقت انگیزی دارید دوباره از جاتون بلند بشید و چشم‌ها رو به خودتون خیره کنید. اما خب مسلماً این کار ساده نیست، اینکه با یک قلب شکسته دوباره بخواید همه چیز رو از نو بسازید اصلاً ساده نیست. اما این فیلم راه حل داره! عشق! البته نه اون تعریف کلیشه‌ای که دختری میاد تو زندگیتون و شما متحول میشید، نه! عشق خیلی ساده تر از چیزیه که تا الان به ما معرفی شده، شاید به سادگی یک لبخند و حتی قشنگ تر از اون موسیقی‌ای باشه که حرفات رو باهاش به عزیزانت بزنی.خلاصه فیلم رو حتماً ببینید و کیف کنید!سپهرسپهرFri, 27 Sep 2019 12:32:58 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/اینستاگَران-mwop2tltb5xvدر این چند روز اتفاقات تلخی در سراسر دنیا افتاده است، و در این میان همگی ما را متاثیر کرده است. از آتش سوزی جنگل‌های آمازون گرفته تا حکم زندان مرضیه امیری و بمب گذاری داعش در یک مراسم عروسی در کابل. در این میان به لطف شبکه‌های اجتماعی همگی ما به سرعت از این اتفاقات ناگوار مطلع می‌شویم و این اطلاع در همه‌ی ما اضطرابی ایجاد می‌کند. سخت است برای همه‌ی ما که بشنویم یک خبرنگار سیاسی جوان، به جرم انجام شغلش به ده سال زندان محکوم شده. اگر کنترل اوضاع مستقیماً دست من یا شما بود قطعاً یک معترض را، یک دادخواه صلح را، یک جوان را، از زندگی محروم نمی‌کردیم. یا اگر توانایی این را داشتیم که آتش سوزی‌ای به وسعت آتش سوزی اخیر آمازون را خاموش کنیم بلاشک این کار را میکردیم. اما حقیقت دردناک تر است.دردناک تر از آتش سوزی و زندانی شدن و سلاخی شدن بی‌گناهان، این است که نمیتوانیم آتش را خاموش کنیم یا از به زندان افتادن جوانان جلوگیری کنیم یا طعم خوش عروسی را دوباره به عزیزان کابلی بچشانیم.این درد اما برای همه‌ی ما آشناست. ینی جنس آنرا می‌دانیم. مثلاً اگر کسی بگوید دستم را با آتش سوزاندم ما همه میدانیم چه دردی است. اما این دردِ دانستن کمی متفاوت تر است. مبهم است و سریعاً به دنبال پاسخ می‌گردد. اگر برای درد پاسخی پیدا نشود مثل خوره روح و روانمان را می‌خورد و دیوانه می‌شویم. اسم این درد اضطراب است و در این مورد خاص اضطرابِ مسئولیت یا آگاهی. وقتی خبر زندانی شدن مرضیه امیری را می‌شنویم دردمان میگیرد، غصه میخوریم و به دنبال راهی برای کاهش این دردیم. متاسفانه در مورد اخباری که به صورت روزمره می‌شنویم (حمله‌ی تروریستی، آتش سوزی، قتل و تجاوز، کودک آزاری، بی پناهی پناهجویان و ... ) عملاً و واقعاً کوچکترین حرکتی نمی‌توانیم انجام دهیم جز شنیدن و آه کشیدن. اما هنوز این چرخه‌ی بی پایان درد تمام نشده است! قضیه وقتی نگران کننده می‌شود ما برای تسکین دردمان (همین اضطراب مسئولیت) سریع‌ترین و راحت‌ترین درمان را انتخاب می‌کنیم. استوری گذاشتن! حتی تمایل به پست کردن از این قضایا کمتر شده و رو آورده‌ایم به استوری کردن که بعد ۲۴ ساعت نه فقط از اینستاگرام بلکه از یاد من و شما هم می‌رود!دنیای مجازی نه تنها تنبلمان کرده بلکه هوش و خلاقیت و شجاعت را هم از ما گرفته است. جنگلی به آن بزرگی می‌سوزد و ما تنها یک استوری می‌گذاریم.الان که در سطر آخر نوشته‌ی خود هستم، حدود چند هفته‌ای از تمام وقایعی که از آنان یاد کردم میگذرد. متاسفانه حرف‌هایم درست بود و امروز نه کسی از جنگل‌های آمازون خبر دارد نه از احکام سنگین زندانیان سیاسی. ما برای تسکین درد خودمان، خود را نگران و مسئول جلوه دادیم، از اضطرابمان کم کردیم و حالا که قلبمان آرام تر می‌زند همه چیز را از یاد برده‌ایم.سپهرسپهرWed, 25 Sep 2019 17:50:01 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/انگل-یا-همزیستی-xlqcrvnq0si8خطر اسپویل فیلم Parasiteپاراسایت فیلم فوق العاده‌ی کره‌ای که با صحنه‌های نمادین به زیبایی فاصله‌ی طبقاتی را نشان می‌دهد، از نظر من محتوایی فراتر از شکاف اقتصادی، فقر و ثروت دارد. این را می‌توان از سکانس ابتدایی فیلم که دختر و پسر خانواده در حال جستجوی وای فای رایگان هستند متوجه شد. آنان برای انجام شغل خود که بسته بندی جعبه‌های پیتزاست به اینترنت نیاز دارند اما همین جامعه‌ای که آنان برای آن کار می‌کنند امکانات اولیه را از شهروندان خود دریغ می‌کند تا آنان مثل انگل روی توالت فرنگی بنشینند و به اصطلاح دزدی کنند! دزدی برای چه؟! برای خدمت به همان جامعه! جامعه‌ای که اگر همه‌ی افراد آن، از هر طبقه‌ای، متوجه حضور همدیگر بشوند میتوانند در کنار هم زندگی مسالمت آمیزی داشته باشند و در رفع نیاز‌های یکدیگر باهم به گفت و گوی مسالمت آمیز بنشینند. این فیلم هیچ طعنه‌ای نه به قشر پولدار و نه به قشر ضعیف می‌زند، بلکه به سرتاسر جامعه از پولدار تا ضعیف دهن کجی می‌کند.همسر خدمت کار اول خانه به مدت چهار سال در زیر زمین خانه‌ی آقای پارک بی هیچ دردسری زندگی کرد و خورد و نوشید، و اتاق نمور و تاریک زیر زمینیش را بسیار دوست میداشت. در مدت این چهار سال چه چیزی از زندگی آقای پارک کم شد؟! بله این زندگی انگلی است، اما مادامی که پارک متوجه زندگی انسانی دیگر در زیر زمین خانه‌ی خود نباشد! اگر متوجه شود قطعن وی را بیرون می‌کند. اینجا درست نقطه‌ی عطف محتوایی فیلم است. اینکه ما اگر بفهمیم دیگری در کنار ما و از قِبَل ما روزگار میگذراند سریعاً ترتیب اثر می‌دهیم که وی را از زندگیمان بیرون کنیم. چهار عضو یک خانواده‌ی فقیر به مدت تقریباً دو هفته از این خانواده حقوق دریافت کردند، اما واقعاً حتی یک سکه‌ی سیاه هم بیشتر از جیب پارک کم نشد!انتقاد فیلم نه به شکاف طبقاتی بلکه برعکس، به ناهمبسته بودن ما انسان‌هاست. دهک‌های اقتصادی وجود دارند، حقوق‌های کم یا زیاد وجود دارند و این انکار ناپذیر است، اما مورد مسئله ساز نظام ارزش گذاری ذهنی ما انسان‌هاست که طبقات پایین را بدبو و کثیف میدانیم و طبقات بالا را چپاول گر و خائن!همین نظام ارزش گذاری ذهنی است که در نهایت باعث قتل و خشونت و نفرت و کینه‌توزی بی حد و حصر شد. اما چرخه‌ی خشونت در این نظام پایان نمی‌یابد. بلکه خانواده‌های فقیر نیز دوباره پولدار می‌شوند تا به اصطلاح حق خود را از جامعه پس بگیرند و در این فرایند احقاق حق خود بازهم کینه پرورش می‌دهند.اما تنها حرف فیلم همین بود. سنگی که در ابتدای فیلم از دوست پسر خانواده به آنها هدیه داده می‌شود پیام آور ثروت بود. با اختلاف چند روز پس از اهدای سنگ پول و خوشبختی راه خود را به خانواده باز کرد. اما طولی نکشید که بدبختی گریبان همه‌ی آنها را گرفت. چرا باید این اتفاق بیفتد؟! چرا باید پشت خوشبختی قتل و خون ریزی پنهان شده باشد. جواب ساده است، ثروت چیزی نیست که یک شبه بدست آید. و اگر اینطور باشد انگار ما جنبه‌ی آن را نداریم، برای آن پرورش نیافته‌ایم. سنگ نماد شهوت است، شهوتی که در پایان به همه چیز آتش میزند. پسر خانواده در انتهای فیلم سنگ را به دست طبیعت سپرد. طبیعت در نظر من نماد آرامش و پرورش تدریجی است (به میوه دادن یک درخت فکر کنید! چقدر زیبا و آهسته وقار پیدا می‌کند).وقتی نماد کسب خوشبختی و ثروت یک شبه به دست طبیعت سپرده می‌شود یعنی بهتر است آرام آرام همراه با طبیعت و جامعه به آنچه میخواهیم برسیم که اگر یک شبه این اتفاق بیفتد دودمان همه‌ی ما را به باد خواهد داد.سپهرسپهرWed, 25 Sep 2019 12:24:07 +0330https://virgool.ir/@prk.perse.s/شاید-همیشه-هفده-سالهایم-fdabi6q7ppk9خطر اسپویل فیلم the edge of seventeenامروز فیلم edge of seventeen رو دیدم و واقعن برای منی که به خودم لقب "پادشاه فیلم‌های کمدی درام" دادم فیلم خوبی بود. اول بگم که اگر لیدی برد رو دیدین یا حتی easy a رو و خوشتون اومده، از این فیلم هم قطعن خوشتون میاد و چه بسا بیشتر. داستان در مورد یه دختر هفده ساله است که همونطور که فیلم نشون میده رابطه‌ی افتضاحی با مادر و برادرش داره و این وسط از بچگی تنها کسی که به معنای واقعی کلمه دوستش داره (بدون هیچگونه ارزش گذاری‌ای) پدرشه. اما متاسفانه پدرش توی یه تصادف میمیره و این دختر میمونه و مامان و داداشی که دوستش ندارن!خیلی حوصله‌ی توضیح دادن فیلم رو ندارم، بهتره خودتون ببینید، چون واقعن چیزهای مهمی رو از دست میدید اگر نبینیدش. مخصوصن بازی خیلی خوب بازیگر نقش اولش که به خوبی تشویش ذهنی یه آدم تنها که فقط کافیه کمی محبت به زندگیش وارد بشه تا دوباره خیلی روون و زیبا زندگی کنه رو نشون میده.فیلم فراتر از یه داستان تینیجری ساده درباره‌ی یه دختر عاشق ۱۷ ساله است. مسئله‌ای که این دختر باهاش دست و پنجه نرم میکنه چیزیه که همه‌ی ما باهاش سر و کار داریم، صمیمیت. این دختر اصلن مریض یا سایکوپث نیست، اون افسرده نیست و هیچ بیماری روانی‌ای نداره در صورتی که اطرافیان و حتی خودش به چشم دیگه‌ای بهش نگاه میکنن. حتی خود من وسط فیلم شک کردم که نکنه دوقطبی باشه! اما اون فقط دنبال این هست که دوست داشته بشه و حتی به این کارش هم نباید گفت گدایی محبت، چون دقیقن این همون چیزیه که همه‌ی ما رو سرپا نگه میداره. این پایه‌ای ترین حق هر آدمیه که صمیمیت رو تو زندگیش درک کنه. بارها دیدم آدم‌هایی که بیشتر از ۱۷ سال سن دارن تاکید میکنن که وقتی با کسی در رابطه‌ی جدی هستن که عشق رو تجربه میکنن این نکته رو میگن که انگار وقتی دوست داشته میشن دنیا جای امن تریه واسشون! تو اگر همه چیز رو برای یک نفر از دست بدی در نهایت گرمای صمیمیت اون آدم رو توی زندگیت حس میکنی و این بهت انرژی میده. انگار توی یه سنگر پناه گرفتی. حتی برادرش هم که آدم معقول و منطقی‌ای به نظر میرسه یه جایی بهش میگه ببخشید که برای چشیدن طعم دوست داشتن مجبورم گند بزنم به زندگی تو. این خیلی قشنگ نشون میده که حتی اونی که همه به چشم یک آدم معقول و منطقی میشناسنش هم ممکنه به خاطر صمیمیت گند بزنه به زندگی یه نفر دیگه!خلاصه که این فیلم به زیبایی نشون میده چقدر همه‌ی ما نیاز داریم به دوستی و محبت. انگار بنزین وجودمونه! به نظر من the edge of seventeen یک فیلم فوق العاده بود و ریت مناسبی توی imdb گرفته، حقش بود!سپهرسپهرWed, 25 Sep 2019 11:30:50 +0330