https://virgool.ir/feed/@onais.madaniانیس مدنی، متولد ۸ جون ۲۰۰۱‌. داشجوی علوم سیاسی و سیاستمدار، نویسنده و فعال مدنی اهل افغانستان است.fa2026-11-12 04:35:58https://files.virgool.ir/upload/users/3164891/avatar/zTVoqN.jpghttps://virgool.ir/@onais.madanihttps://virgool.ir/@onais.madani/flag-of-south-turkistan-güney-türkistan-bayrağı-lhmfrdr5b6brFlag of South Turkistan Flag of South TurkistanGüney Türkistan Bayrağıپرچم تورکستان جنوبی گونی تورکستان بایراغیThe flag of Southern Turkistan or the Turks of Afghanistan, shown in the image, consists of three colors: red, blue, and green. This flag is inspired by other Turkic national flags, and serves as a symbol of the identity and unity of the Turkic peoples living in Afghanistan (including Uzbeks, Turkmens, Aimaks, Bayats, and other Turkic groups).Red: Represents the blood of martyrs who sacrificed their lives for the independence and defense of Turkic lands and identity.Blue: Symbolizes the sky and the free spirit of the Turkic peoples. It is a color frequently seen in Turkic flags and is associated with peace and spiritual aspirations.Green: Represents fertile lands, nature, and life, referring to the agricultural and rural lifestyle of the Turkic peoples in Afghanistan.Crescent and star: The white crescent moon and star in the center of the flag are symbols of Islam and Turkic cultural identity. These symbols refl The white crescent moon and star in the center of the flag are symbols of Islam and Turkic cultural identity. These symbols reflect the connection of the Turkic peoples to Islam and the unity among all Turkic Muslim nations.This flag is recognized as a symbol of the independence and cultural-social autonomy of the Turkic peoples in Afghanistan and is often displayed in cultural and political events related to this ethnic group.Anis Yılmaz Madaniپرچم تورکستان جنوبی یا تورک‌های افغانستان در تصویر فوق شامل سه رنگ است: قرمز، آبی و سبز. این پرچم با الهام از پرچم‌های ملی تورک‌های دیگر طراحی شده و به عنوان نمادی برای هویت و وحدت تورک‌های ساکن افغانستان (شامل اوزبیک‌ها، تورکمن‌ها، آیماق‌ها، بیات‌ها و دیگر اقوام تورک) به کار می‌رود.رنگ قرمز: نشان‌دهندهٔ خون شهیدانی است که در راه استقلال و دفاع از سرزمین و هویت تورک‌ها جان خود را از دست داده‌اند.رنگ آبی: نمایانگر آسمان و روحیهٔ آزاد تورک‌هاست، رنگی که در بسیاری از پرچم‌های تورک‌ها به کار می‌رود و به عنوان نشانه‌ای از صلح و آرمان‌های معنوی آن‌ها تلقی می‌شود.رنگ سبز: نمادی از زمین‌های حاصل‌خیز، طبیعت و زندگی است که به زندگی روستایی و کشاورزی تورک‌های افغانستان نیز اشاره دارد.هلال و ستاره: هلال ماه و ستارهٔ سفید در مرکز پرچم، نمادی از اسلام و هویت فرهنگی تورک‌هاست. این نمادها پیوند تورک‌ها با دین اسلام و وحدت بین تمامی ملت‌های تورک‌تبار مسلمان را بازتاب می‌دهد.این پرچم به عنوان نماد استقلال و خودمختاری فرهنگی و اجتماعی تورک‌های افغانستان شناخته شده و در تجمعات و رویدادهای فرهنگی و سیاسی مربوط به این قومیت‌ها به نمایش در می‌آید. انیس ییلماز مدنیAfghan TurkestanAfghan Turkestan, also known as Southern Turkestan, is a region in northern Afghanistan, on the border with the former Soviet republics of Turkmenistan, Uzbekistan, and Tajikistan. In the 19th century, there was a province in Afghanistan named Turkestan with Mazar-e Sharif as provincial capital. Wikipediaترکستان افغان که به عنوان ترکستان جنوبی نیز شناخته می‌شود، منطقه‌ای در شمال افغانستان است که در مرز جمهوری‌های سابق شوروی یعنی ترکمنستان، اوزبیکستان و تاجیکستان قرار دارد. در قرن نوزدهم، ولایتی در افغانستان به نام ترکستان وجود داشت که مزار شریف به عنوان مرکز آن ولایت بود. ویکی‌پدیا The territory of South Turkestan | قلمرو تورکستان جنوبی The territory of South Turkestan | Güney Türkistan TopraklarıOktay Sinanoğlu | Güney TürkistanAnis MadaniAnis MadaniSat, 21 Sep 2024 23:45:46 +0330https://virgool.ir/@onais.madani/آریانا-از-ما-ایران-از-آنها-npam7xeklio8محمد عالم ساعی - آریانا از ما ایران از آنها!محمد عالم ساعیمحمد عالم ساعی - آریانا از ما ایران از آنها!نام‌گذاری جغرافیای بزرگی از شرق دور (چین و جاپان) تا مدیترانه با نام آسیا فقط اساس جغرافیایی دارد اما از دید تاریخی و ویژه‌گی‌های نژادی، تباری، زبانی، فرهنگی و... این جغرافیای بزرگ در کل متشکل از سه پشته یا فلات بزرگ است که هر یک از آن‌ها به ده‌ها قوم، زبان، دین و سلسله‌های فرمان‌روایی را در طول تاریخ خویش از گذشته تا ام‌روز میزبان بوده است. این سه پشته‌ی بزرگ در منابع مختلف و در مجامع اکادمیک به ترتیب از شرق به سوی جنوب و غرب فلات چین، فلات هند و فلات ایران نامیده می‌شوند.اپان) تا مدیترانه با نام آسیا فقط اساس جغرافیایی دارد اما از دید تاریخی و ویژه‌گی‌های نژادی، تباری، زبانی، فرهنگی و... این جغرافیای بزرگ در کل متشکل از سه پشته یا فلات بزرگ است که هر یک از آن‌ها به ده‌ها قوم، زبان، دین و سلسله‌های فرمان‌روایی را در طول تاریخ خویش از گذشته تا ام‌روز میزبان بوده است. این سه پشته‌ی بزرگ در منابع مختلف و در مجامع اکادمیک به ترتیب از شرق به سوی جنوب و غرب فلات چین، فلات هند و فلات ایران نامیده می‌شوند.هرچند مرز میان این سه پشته‌ی بزرگ در طول تاریخ متحول بوده اما در کل مرز میان فلات ایران با فلات هند را دریای سند و مرز میان فلات ایران با چین را حوضه‌ی تاریم (ام‌روزه منطقه‌ای واقع در ایالت سینکیانگ چین) تشکیل می‌دهد. از دید جغرافیایی کشور ما یعنی افغانستان کنونی با توجه به همین تقسیم‌بندی در فلات ایران واقع بوده و از همین سبب همه زبان‌های بومی این حوزه از شغنی و نورستانی تا پشتو، پارسی، بلوچی، کردی، لری، پشه‌ای و... در مجامع اکادمیک زیر نام زبان‌های ایرانی؛ آیین‌های شکل‌یافته در این حوزه همانند آیین میترایی، آیین زرتشتی و آیین مانوی آیین‌های ایرانی و نیز سلسله‌های بومی فرمان‌روا بر این جغرافیا از پیشدادی و کیانی تا مادی، هخامنشی، پارتی، ساسانی، کوشانی و... همه و همه با نام سلسله‌های ایرانی شناخته می‌شوند.نام این جغرافیای بزرگ یعنی پشته‌ی ایران در گذشته‌های دور و در زبان کهن اوستایی ایریانا/ایرییانا و در منابع یونانی آریانا ذکر گردیده است. ایریانا/ایرییانای اوستایی از دوره‌ی اشکانی و به‌ویژه دوره‌ی ساسانی به‌شکل ایران‌شهر و ایران تغییر شکل یافته و در بعد از اسلام یعنی در دوره‌های سامانی، غزنوی و... تا دوره‌های متاخر دیده می‌شود که همین نام در این جغرافیای پهناور جاافتاده بوده است. چنانچه به‌عنوان نمونه، محمود غزنوی بارها توسط شاعران آن روزگار از جمله ملک‌الشعرا عنصری بلخی و نیز حکیم فردوسی توسی پادشاه و فرمان‌روای ایران خوانده شده است.در سده‌ی بیستم یعنی عصر شکل‌یابی ناسیونالیسم، کشور کنونی ایران از میان اندونیم ایران و اگزونیم پارس، اندونیم ایران را به مثابه‌ی نام کشوری ترجیح داد اما در جغرافیای ما در گام نخست تلاش برای انکار تاریخ گذشته روی دست گرفته شد اما وقتی فهمیده شد که این تلاش بی‌نتیجه و حاصلی جز تیشه بر ریشه‌ی خود زدن ندارد، این‌بار ساخت تاریخی جدا از آن تاریخ کهن روی دست گرفته شد و برای این‌کار نام‌واژه‌ی یونانی آریانا که حداقل در طول بیش از هزار و پنج‌صد سال از کاربرد افتاده بود و در واقع تلفظ یونانی همان ایریانا/ارییانای اوستایی و ایران‌شهر ساسانی بود به میدان آورده شد. حاصل این‌که کشور ایران کنونی با تداوم تمسک به کاربرد نام تاریخی جغرافیای کهن، به‌گونه‌ی خودکار تاریخ و همه داشته‌های باستانی جغرافیای فلات ایران را به خویش اختصاص داد اما کشور ما با علم کردن آریانای یونانی فقط خود را از میراث کهن جغرافیای نیاکانی محروم ساخت. اکنون اگر می‌بینید که نام ایران در همه کتاب‌های تاریخ تمدن در میان ۵ تا ۷ تمدن کهن و پرشکوه تاریخ بشر قرار می‌گیرد و یا سلسله‌های فرمان‌روا یاهم شخصیت‌های قدیمی منطقه ایرانی خوانده می‌شوند، مراد همان ایران کهن تاریخی است که بخش عمده‌‌ی آن در خارج از ایران کنونی و عمدتن در جغرافیای افغانستان کنونی قرار دارد. اما آن آریانای ادعایی ما که آن را یکی از پرشکوه‌ترین تمدن‌های تاریخ بشری می‌خواهیم معرفی کنیم را حتا گوگل به مشکل می‌تواند بفهمد که منظور از آن کدام جغرافیاست. این آریانای پرشکوه ما با تاسف حتا در حد آریانا سعید برای گوگل شناخته نیست!به هرروی، نتیجه‌ی منطقی این‌که؛ ملت‌های هوشیار خود را حتا به دروغ به تاریخ‌ها و تمدن‌های کهن می‌چسبانند اما ملت‌های ناآگاه و پیش‌پابین تاریخ و تمدن خود را به دست خود به دیگران بخشیده و بعد وقتی به هوش می‌آیند به‌جای چسبیدن دوباره به اصل خود، در مورد تاریخ خود به افسانه‌بافی رو می‌آورند! محمد عالم ساعیAnis MadaniAnis MadaniTue, 17 Sep 2024 12:57:15 +0330https://virgool.ir/@onais.madani/اۉزبېک-تیلی-الفباسی-حقیده-بېلگیلر-dw0itxqkcbrvاۉزبېک تیلی‌نینگ عربچه الفباسی حقیده بېلگیلر | معلومات دربارهٔ الفبای عربی زبان اوزبیکی هر زبانی یک جهان است و زیستن در یک جامعهٔ زبانی، به معنای بودن در جهان همان زبان است. رشد یک زبان به معنای وسیع شدن جهان یک جامعهٔ زبانی نیز است.بعضی دېیملر | بعضی اصطلاحات:گرافیک: یازوو، خط، نوشتارپیکتوگرافیک: چیزیق یازووی، خط تصویری، صورت نگاری - ایجاد شده توسط - سومری‌‌ها.ایدیوگرافیک: توشونچه یازووی، خط مفهومی، اندیشه نگاری - ایجاد شده توسط - مصریان قبطی (اکنون: جاپان و چین)فونوگرافیک: تاووش یازووی، صوتی، صدا نگاری - الفبای معاصر اکثر زبان‌‌ها من‌‌جمله: تورکی - اوزبیکی.- اۉزه‌‌ک: ریشه، واژه‌‌یی که با افزودن وند یا واژهٔ دیگر، از آن واژهٔ تازه‌‌یی ساخته شود. مثل: اۉر-اۉراق-اۉرماق-اۉراقچی.- نېگیز: ریشه، بنیاد، اساس، واژه‌‌یی بدون افزوده شدن وند، عنصری که معنای اساسی واژه را میرساند. - روش Ravish: قید: کلمه‌‌یی که مفهوم فعل، صفت یا کلمهٔ دیگر مانند زمان، مکان، چگونه‌‌گی، اندازه و ثبات یا نفی مقید سازد. روشداش: قید فعلی.- صفتداش Sifatdosh: صفت مفعولی: صفتی‌‌که نشانهٔ واقع شدن فعل یا حالتی، بر چیزی باشد. مثل: تیریلگن = چیده شده، سیتیلگن = گسسته، اوقیلگن = خوانده شده.- بۉغین Boʻgʻin: هجا، بند، مفصل. بیر بۉغینلی=یک‌‌هجایی، ایکّی بۉغینلی=دوهجایی، اوچ بۉغینلی=سه‌‌هجایی. - کېلیشیک Kelishik: حرف اضافه (مانند: دن، ده، گه، که، قه، نی، نینگ).- "نینگ" قره‌ت‌غیچ بېلگیسی- "نی" توشوم بېلگیسیاۉرنکلر: کتاب‌‌نینگ بېتی = صفحهٔ کتاب، نیمه‌‌نی ایسته‌‌یسن = چی را می‌‌خواهی، ارسلان بازارگه کېتدی = ارسلان به بازار رفت، آیسون اویده = آیسون در خانه است.سیرغه‌لاوچی: آواهای سایشی؛ تلفظ شده با اصطکاک نفس و وقفهٔ تنفس. لغزنده، لغزان. مثل: هدیک‌سیره‌ش، هکّه‌لش، هم‌یورت، هاووچ، هید، هلپیره‌ماق و...- اۉزبېک تیلی؛ کۉک تورکلر قاآنلیگی (م ۵۵۲ - ۷۴۴) دوریده، تورلی قبیله‌‌لر بیرلشوویدن تشکل تاپیب «تورک» اسمی بیلن اته‌‌لگن خلق‌‌نینگ تیلی‌‌دیر.بعضیلر؛ تورکچه تیلنینگ اېسکیلیگینی بوندن ۷۰۰۰ ایلگریگه - سومریلر (میلاددن آلدین ۵۵۰۰ - ۴۰۰۰ ییللر) و ایلامیلر (میلاددن آلدین ۲۷۰۰ ییللر) دوریگه آلیب باره‌‌دیلر.سغد، پهلوی، اۉرخون - اېنه‌سای یا رونیک، اویغور و عرب یازوولری برچه‌سی آرامی یازووی بیلن شکللنگن.- ۷ عصرنینگ بیرینچی یریمیده عرب یازووی‌نینگ، کوفی و نسخ دېگن ایکّیته اساسی گرافیک کۉرینیشی یوزه‌‌گه کېلگن. عرب بۉلمه‌‌گن اولوسلر جمله‌‌سیدن تورکلر و فارسلر اسلام دینینی قبول اېتگنلریدن کېیین، عرب تیلینی اۉرگه‌‌نیش و عرب یازووینی قبول قیلیشگه مجبور قالگنلر.- ۱٦ عصرده «خط بابری» ظهیرالدین محمد بابر تامانیدن ایجاد اېتیلگن.- عرب یازوویدن؛ افغانستان (اۉزبېک، تورکمن و...)، ایران (آذر، تورکمن، قاشقای، حالاچ، شاحسیون و...) و دوغو تورکستان (اویغور) تورکلری فایده‌لنه‌دیلر.فونیتیک یازوو: سۉز ترکیبیده‌گی اۉزه‌ک و قۉشیمچه‌نی یازووده اېشیتیلیشیگه قره‌ب معیارلشتیریلیشی فونیتیک یازوو دېب یوریتیله‌دی.- چېگره بیلدیرووچی - گچه،- روشداش شکلینی یساوچی - گچ، گونچه، گنی، گودېک،- صفتداش شکلینی یساوچی - گن،- بۉیروق میلی‌نینگ ایکّینچی شخص کۉرستکیچی - گین، گینه = قۉشیمچه‌لری اوچ خیل اَیتیله‌دی و شونده‌ی یازیله‌دی:۱. «ک» اونداشی بیلن توگه‌گن سۉزلردن کېیین: کۉنیککچ، زېریککچ، تۉککنی، کېچیککودېک، بوککن، اېککین، کیچیککینه.۲. «ق» اونداشی بیلن توگه‌گن سۉزلردن کېیین: یاققچ، چیققونچه، چینیققنی، قۉرققودېک، اچیققینه و شو کبیلر. ۳. قالگن برچه حالتلرده سۉز قنده‌ی تاووش بیلن توگَشیدن و قۉشیمچه‌لرنینگ باش تاووشی «ک» یا «ق» اَیتیلیشیدن قطع نظر، = «گ» یازیله‌دی: کېلگیچ، آغگن، سیغگونچه، کېتگنی، کېلگودېک، بوزگن، اۉقیگین، یخشیگینه و باشقه‌لر.- نسبت شکلینی یساوچی - دیر = قۉشیمچه‌سی جرنگلی اونداش بیلن توگه‌گن بیر بۉغینلی سۉزلرگه (کېل سۉزیدن باشقه)، و «ز» اونداشی بیلن توگه‌گن آرتتیرمه نسبت یساوچیسیدن کېیین قۉشیله‌دی: اۉرنکلر: قوودیر، اېگدیر، کولدیر، یېدیر، یاندیر، اۉتکزدیر، تامیزدیر و آقیزدیر کبی.- قالگن برچه حالتلرده «دیر» قۉشیمچه‌سی «تیر» تلفظ بۉله‌دی.اۉرنکلر: تیکتیر، کیستیر، اویَلتیر، چَقیرتیر، کېتتیر، آلدیرتیر و...مورفولوژیک یازوو: سۉز اۉزه‌گیگه قۉشیلووچی مورفیم‌نینگ یازووده تۉلیق یا ده قسماً بیر تیزیم اساسیده عکس اېتتیریلیشی یا ده اولرنینگ وریانتلریدن بیری‌نینگ تنلب آلیب یازیلیشی اساسیده بیر خیللیککه اېریشیش مورفولوژیک یازوو دېیله‌دی. اۉرنک اوچون: - اۉرین-پیت کېلیشیگی قۉشیمچه‌سی = دن:کۉپدن، چپدن، ایشدن و مکتبدن سۉزلریده «دن» کېلیشیگی «تن» تلفظ اېتیله‌دی. شونینگدېک اَیتدی، اۉقیتدی، چاپدی، اېشیتدی، توگتدی، آچدی، یاپدی، باتدی، اېکدی و اوزه‌تدی کبی فعل سۉزلریده‌گی ایکّینچی شخص قۉشیمچه‌سی «دی» ---> «تی» شکلیده اېشیتیله‌دی: اَیتتی، اۉقیتتی، چاپتی و...- شونینگدېک (اَیتگن) سۉزیده‌گی -گن قۉشیمچه‌سی ده -کن طرزیده (ایتکن)، (اَیتگین) سۉزیده‌گی -گین قۉشیمچه‌سی -کین (اَیتکین) شکلیده اېشیتیله‌دی؛ بیراق یلپی طرزده «دی»، «گن» و «گین» یازیله‌دی: اَیتدی، کېتدی، یاپدی، اَیتگن، قیتگن، یاتگن، اونوتگین، یاروتگین، اېشیتگین و باشقه‌لر. - تاریخی-عنعنوی یازوو: سۉز یا ده مورفیم‌نینگ حاضرگی تلفظ معیاریگه ماس کېلمه‌یدیگن، تاریخی شکلده یازیلیشی تاریخی-عنعنوی یازوو دېب یوریتیله‌دی. اۉرنک اوچون:[-گین] بویروق-ایستک میلی‌نینگ شکلی اۉرنیده [-گیل -غیل] شکللری: اَیتگیل، اورمه‌گیل، قیلمه‌غیل و...[-گنی] مقصد روشداشی‌نینگ [-گلی -کَلی -قَلی -غلی] شکللری: اېتگلی، کویدیرگلی، یاققه‌لی، کۉرگلی و...[-دن] چیقیش کېلیشیگی قۉشیمچه‌سی اۉرنیده [-دین -تین] شکللری: یېردین، کۉکدین، فارسچه‌دین، ایشیکتین و...[-می] یوکلمه‌سی‌نینگ [-مو] شکلی: کېلدینگ مو، بدندن مو، بار مو، اۉلدینگ‌ مو و...[-دیر] شکلینینگ [-دور -تور] طرزیده ایشله‌تیلیشی: قیده دور، کیم دور، نیمه دور، نیگه دور و...- حاضرگی اۉزبېک تیلیده، ۳۲ حرف یا گرافیک بار:ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ي - اۉزبېک ادبی تیلیده ٦ ته اونلی یا واول تاووشلر بار:آ = ā اَ ه‍ = a ۉ = ö و ــُ = u ی ــِ = i ې = eاۉرنکلر:سوز Suz: سوزماق فعلیدن بویروق = از صافی بگذرانسۉز Söz: کلمه، واژه، لغت، سخن، وعده، قولبوز Buz: بوزماق فعلیدن بویروق = خراب کن، منهدم کنبۉز Böz: کرباس، سفید مایل به آبی، خالی، مجرد، بی‌تجربهقوی Quy: قویماق فعلیدن بویروق = بریز، جاری کنقۉی Qöy: گوسفندبیل Bil: بیلماق فعلیدن بویروق = بدان، بفهم، درک کنبېل Bel: کمر، آزمون یا تست، بیل ییل Yil: سال (۱۲ ماه)، سنیېل Yel: شمال، باد، نفخ، هواایس Is: هید، بو، کیفیتی در اشیاء که حس بویایی را تحریکاېس Es: یاد، خاطره، حافظه، هوش، عقلاونلیلر سۉز باشیده سۉز اۉرته‌سیده سۉز سۉنگگیدهو - u اوز - uz کوز - kuz بو - buۉ - ö اۉز - öz کۉز - köz -ی - i ایش - iş بیل - bil کتابی - kitobiې - e اېر - er بېل - bel یې - yeي - y اونداش ي، يا نسبت یاسی ادبی - adabiy- ي اونداشی بیلن توگه‌یدیگن سۉزلرده، اگر اوندن آلدین «ه» شکلیده یازیله‌دیگن «اَ - a» اونلی تاووشی کېله‌دیگن بۉلسه، مذکور اونلی یازیلمَسدن، اوندن آلدینگی اونداش تاووش زبر بیلن اۉقیلیشی ممکن. اۉرنکلر: اۉگي، مَلَي، لقَي، نۉغي و...- بیراق اوشبو اونداشدن کېیین بیرار قۉشیمچه کېلگودېک بۉلسه، او حالده «ه» شکلیده‌گی «اَ - a» اونلیسینی افاده‌لاوچی حرف‌نینگ یازیلیشی ضرور دیر.اۉرنکلر: قۉله‌یلیک، تۉقه‌یلیکلر، مَلَه‌یچیلیک، اۉگه‌یلیک و...- اۉزبېک تیلیده‌گی اونداش تاووشلر توبنده‌گیلردن عبارت:ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن [نگ] و ه‍ ي- جرنگلی اونداشلر (ب، و، گ، د، ی، ج، ز، غ، م، ن، نگ، ل، ر)- جرنگسیز اونداشلر (پ، ف، ک، ت، چ، س، ق، ش، خ، ح)- «و» تاووشی هم اونلی همده بیر اونداشنی افاده‌لشده قۉللنیله‌دی. اوشبو اونداش؛ اۉزبېکچه همده عربچه و فارسچه‌دن اۉزلشگن سۉزلرنینگ باشیده، اۉرته‌سیده و سۉنگگیده ده کېله‌دی.اۉرنکلر: وطن، وعده، وادی، تولید، غلو، کاولش، قووماق، تۉلاو، سَیلاو، کویاو و...- یوقاریده‌گی حرفلردن سکّیزته‌سی عرب تیلیگه اۉزه‌ل حرف حسابلنه‌دی، اولر (ث، ح، ذ، ص، ض، ط، ظ، ع) دن عبارت. - بولرنینگ ایچیده «ذ» حرفی فارسچه سۉزلرده و شونینگدېک فارسچه‌دن اۉزبېک تیلیگه اۉزلشگن سۉزلرده ده قۉللنیله‌دی.- «ق» حرفی اېسه، اۉزبېک تیلی ایله عرب تیلیگه عاید سۉزلر اوچون اۉرتاق‌دیر، یعنی ترکیبیده «ق» بۉلگن سۉز اۉزبېکچه دیر، اۉزبېکچه بۉلمه‌گن حالده عربچه‌دن اۉزلشگن سۉزدیر؛ بیراق اصلا فارسچه همده اروپا تیللریدن اۉزلشگن سۉز اېمس‌دیر. - ترکیبیده (ث، ح، ص، ض، ط، ظ، ع) حرفلریدن بیری بۉلگن سۉز مطلقا عربچه‌دیر، تورکچه، اۉزبېکچه، فارسچه و اروپا تیللریدن کېلگن سۉزلر (سقراط، افلاطون و ارسطو کبی اتاقلی آتلر خارج) هیچ‌قچان بو حرفلر بیلن یازیلمه‌یدی. دېمک ارسلان، تۉی، تۉره و توردی کبی آتلرنی - اصلان، طۉی، طۉره و طوردی تیزیمده یازیش مطلقا ینگلیش‌دیر.- عرب الفباسیگه مخصوص بېلگیلردن بیری ده تشدید ـــّـ دیر. او بیر سۉزده ایکّی مرته تکرارلنه‌دیگن اونداش حرف‌نینگ اوستیگه قۉییلیب، اۉشه اونداش ایکّی مرته اَیتیلگنینی بیلدیره‌دی. - تشدید بیر سۉزنینگ اۉزه‌گیده ایکّی مرته ایتیله‌دیگن عین اونداش اوستیگه قۉییله‌دی.اۉرنکلر: ایکّی، یېتّی، قتّیق، کتّه، سکّیز، توقّیز، قشّاق، چقّان.- بیراق اگر بیر اونداش تاووش سۉز اۉزه‌گیگه تېگیشلی بۉلیب، خودّی اۉشه اونداش قۉشیمچه‌لر یا گرامر بېلگیلریدن کېلیب قۉشیلسه، او حالده مذکور اونداش یازیله‌دی و تشدید بیلن افاده قیلینمه‌یدی. اۉرنکلر: کۉک-کۉککه (کوکّه-ناتۉغری)، یوره‌ک-یوره‌ککه (یوره‌کّه-ناتۉغری)، قیشلاق-قیشلاققه (قیشلاقّه-ناتۉغری)، قنّاد-قنّاددن (قنّادّن-ینگلیش)، سمرقند-سمرقندده (سمرقندّه-ینگلیش)، قاوون-قاووننی (قاوونّی-ینگلیش)، اېککن (اېکّن-ینگلیش)، یاققن (یاقّـن-ینگلیش) و...- کۉرسه‌تیلگن قاعده‌لرگه بناءً، اۉزبېک تیلی‌نینگ عرب یازوویگه اساسلنگن حرفلری املاسینی اونلی (صدادار، واول) فونیملرنی افاده‌لاوچی حرفلردن باشله‌یمیز: ۱. اَ [الف - a]: اوشبو حرف سۉز باشیده کېلگنیده «ا» و بعضاً زبر «ـــَ»، سۉز اۉرته‌سیده کېلگنیده زبر «ـــَ» و «ه»، سۉز سۉنگگیده «ه» اۉقیله‌دی: اکه، الَنگه، اتَمه، قَلَم، گَوده و...۲. آ [الف مد - o]: اۉزبېکچه همده فارسچه و عربچه‌دن اۉزلشگن سۉزلرنینگ باشیده و بعضی عربچه سۉزلرنینگ اۉرته‌سیده «آ» شکلیده، سۉزلرنینگ اۉرته‌سی و آخریده اېسه «ا» شکلیده یازیله‌دی: آنه، آته، آغیز، آش، آیت، مآب، مآل، مآخذ، مآثر، تلان، تاش، ییلاق، آیاق، تمنا، بها و...۳. اِ [اِی - i]: سۉزلرنینگ باشیده کسره بیلن اۉقیله‌دیگن الف ایله یازیله‌دی: ایش، ایزداش، ایلدم، ایلدیز، ایلیک. سۉز اۉرته‌سیده: اۉتین، اۉریک، بۉلیم، بیلیم. سۉز سۉنگگیده: کولگی، ایچکی، نشپاتی؛ قره‌تقیچ بېلگیسی: کتابی، آته‌سی، باشی؛ فعللرنینگ توسلنیشیده اۉتگن زمان اوچینچی شخص بېلگیسی صفتیده: کېلدی، آلدی، کېتمه‌دی و...۴. اِ [اې - e]: اۉزبېکچه سۉزلرنینگ باشیده کسره‌لی الف بیلن یازیله‌دی: اېکین، اېگه، اېگیزک، اېزگو، اېشیک، اېلچی؛ اۉزبېکچه همده بعضی اۉزلشگن سۉزلرنینگ اۉرته‌سیده الف‌سیز یازیله‌دی: بېل، کېلماق، بېش، بېشیک، یېتّی، دېره‌زه، کېچه؛ بعضی اۉزلشگن سۉزلرده کسره بیلن اۉقیله‌دی: دِهقان (Dehqon)، مِهمان (Mehmon)، اِعلان (E'lan)، مِعمار (Me'mor) و شو کبیلر.- بو حرف سۉز سۉنگگیده کېلمه‌یدی.۵. او [و - u]: سۉز باشیده: اوی، اوچ، اوزماق، اوست؛ سۉز اۉرته‌سیده: کوندوز، بوزاق، بوتون، یولدوز، یاووز، اصول؛ سۉز سۉنگگیده: کۉزگو، قیغو، کولگو، آمو، تویغو، بوغو و...٦. اۉ [ۉ - õ]: بو تاووش اۉزبېکستان کیریل الفباسیده "Ў" و لاتین الفباسیده "Oʻ" حرفلری بیلن کۉرسه‌تیلگن). اۉت، اۉپیچ، اۉق، اۉزبېک، اۉیین، بۉی، کۉرپه، تۉرت، کۉنگیل.- بو حرف سۉز سۉنگگیده کېلمه‌یدی؛ بیراق فارسچه‌دن اۉزلشگن سۉزلر سۉنگگیده کېلیشی ممکن: بۉ - bõ، خوشبۉ - xuşbõ، رۉ - rõ، گلرۉ - gulrõ، گېسۉ - gesõ و...اونداش (همخوان، کانسونانت) فونیملرنی افاده‌لاوچی حرفلر: ۷. ب [بی - b]: سۉز باشیده: بابا، بلیق، باله، بیر، بیراق، بیرَم؛ سۉز اۉرته‌سیده: کبی، اۉبدان، ابله، اوشبو؛ سۉز سۉنگگیده: یوزلب، کېلیب، کتاب، حرب و...۸. پ [پی - p]: سۉز باشیده: پارلاق، پغانه، پتیر، پیلاو؛ سۉز اۉرته‌سیده: آپه، تېپه، اۉپکه، قاپلان، قلپاق؛ سۉز سۉنگگیده: تۉپ، کۉپ، یاپ، سېپ و...۹. ت [تی - t]: سۉز باشیده: تاش، تاووش، تنگه، تورک، تون، تۉز؛ سۉز اۉرته‌سیده: بوتون، اۉتین، کوتیش، توتون؛ سۉز سۉنگگیده: اۉت، بورگیت، اېت، یخلیت، منقورت و...۱۰. ث [ثی - s]: اوشبو حرف عرب تیلیگه خاص بۉلیب ایریم تلفظ‌گه اېگه؛ بیراق اۉزبېکچه همده فارسچه‌ده «س» تاووشی کبی اۉقیله‌دی و یالغیز عربچه‌دن اۉزلشگن سۉزلرده کېلیب، شکلی یازوو بۉییچه یازیله‌دی. سۉز باشیده: ثانیه، ثمر، ثواب، ثور؛ سۉز اۉرته‌سیده: اثاثه، بعثت، مثنوی؛ سۉز سۉنگگیده: حدیث، دیوث، باعث و...۱۱. ج [جیم - j]: سۉز باشیده: جان، جییده، جیملیک، جوشقین؛ سۉز اۉرته‌سیده: تجارت، اجره‌ش، بیجین؛ سۉز سۉنگگیده: آماج، باج، ساج، اوج و...۱۲. چ [چی - ç]: سۉز باشیده: چناق، چله، چندیر، چابک، چکّه، سۉز اۉرته‌سیده: ایچکی، کېچیریم، کېچه، کۉچه، قاچماق، سۉز سۉنگگیده: ساچ، اۉماچ، سناچ، کوچ، اۉچ، اوچ و...۱۳. ح [حی - h]: بو حرف ده عرب تیلیدن کۉچیریب آلینگن سۉزلرگه خاص‌دیر، اۉزبېک همده فارسچه تیللریده بو تاووش بیلن اَیتیله‌دیگن سۉز اوچره‌میدی: حمد، حمله، حامله؛ احمد، محرم، احتمال؛ اصلاح، نکاح، روح و...۱۴. خ [خی - x]: سۉز باشیده: خان، خانیم، خۉتیک، خیت؛ سۉز اۉرته‌سیده: اخته، تۉخته، پخته؛ سۉز سۉنگگیده: شوخ، شیخ، تاریخ، اوچماخ و...۱۵. د [دال - d]: سۉز باشیده: دنگسه، دلَـه، درّاو، دالغه، دوداق؛ سۉز اۉرته‌سیده: اداق، آداش، اۉلکه‌داش، بوندن؛ سۉز سۉنگگیده: آزاد، شمشاد، استاد، فرهاد و...١٦. ذ [ذال - z]: بو حرف ده عرب تیلیگه تېگیشلی، اساسأ عربچه و بیر قنچه فارسچه سۉزلر‌ او بیلن یازیله‌دی. اۉزبېکچه‌ده خودّی «ز» حرفی کبی اَیتیله‌دی: ذات، ذلت، ذره؛ کذب، عذاب، لذت، آذر؛ کاغذ، معاذ، انفاذ و...۱۷. ر [را - r]: سۉز باشیده: رېجه، رۉزه، رامچی؛ سۉز اۉرته‌سیده: کۉره‌گان، اۉغری، بېرک، تیریک، اۉراق؛ سۉز سۉنگگیده: خبر، بالار، جسور، کَشیر، گَجیر، سیگیر و...۱۸. ز [زوی - z]: سۉز باشیده: زۉره‌وان، زال، زب، زلف، زلپ؛ سۉز اۉرته‌سیده: انزِرت، اۉزبېک، قیزیل، سۉزلیک، سېزماق؛ سۉز سۉنگگیده: اۉز، سۉز، کۉز، بۉز، قیز، دونگیز، سېمیز و...۱۸. ژ [ژی - j]: بو حرف اۉزبېک تیلیگه، فارسچه، پشتوچه همده اروپا تیللریدن اۉزلشگن سۉزلرده اۉچره‌یدی: ژاله، ژولیده، ژتون، ژورنال، ژاندارم، ژوپیتر؛ اژدر، آژیر، اژدها؛ کۉژ، ایماژ، پلاژ، ماساژ، ژاژ و...۱۹. س [سین - s]: سۉز باشیده: سریق، سکّیز، سیلاو، سَیین؛ سۉز اۉرته‌سیده: ایستک، اېسده‌لیک، کېسکین، قیسقه، باسمه، سۉز سۉنگگیده: التماس، تاس، ماس، تېرس، ایس، هارمس و...۲۰. ش [شین - ş]: سۉز باشیده: شمه، شیلماق، شاشماق، شو، شاوقین، ششلیک؛ سۉز اۉرته‌سیده: آقشام، قۉشین، قۉشنی، کۉشک، توشکون؛ سۉز سۉنگگیده: باش، تاش، یره‌ش، بۉش، اوروش، تیش و...۲۱. ص [صاد - s]: بو حرف ده عرب تیلیدن اۉزلشگن سۉزلرگه خاص بۉلیب، اۉزبېکچه و فارسچه‌ده خودّی سین کبی اَیتیله‌دی: صبر، صحیح، صرف، صلح، صنف، صنم؛ اصلاح، اصل، معصوم، تصمیم؛ خاص، اخلاص، خلاص، خالص و...۲۱. ض [ضاد - z]: بو حرف ده عرب تیلیدن کۉچیریلگن سۉزلرگه خاص‌دیر: ضد، ضرب، ضامن، ضرر؛ تضمین، مضمون، خضوع، غضنفر؛ مقراض، ریاض، انقباض، غامض و...۲۲. ط [طا - t]: بو حرف ده عرب تیلیگه اۉزه‌ل اونداش‌دیر. عربچه سۉزلر و تاریخي جهتدن سقلنیب قالگن‌ بیر قنچه فارسچه سۉزلرده اوچره‌یدی: طارق، طعام، طاعت، طلاق، طبع، طرف، طنطنه؛ اطاعت، اضطراب، مطبخ، اطمینان، مطلع؛ محیط، بسیط، انضباط، باسط، ربط، ارتباط و...۲۳. ظ [ظا - z]: بو حرف ده عرب تیلیدن اقتباس اېتیلگن سۉزلرده تاپیله‌دی: ظالم، ظلم، ظاهر، ظفر، ظن، ظهر؛ اظهار، تعظیم، مواظب؛ لحاظ، حافظ، حفظ، ملحوظ و...۲۴. ع [عین - 'a]: بو ده عرب تیلیگه اۉزه‌ل اونداشلردن بۉلیب، یالغیز دېییلگن تیلدن اۉزبېک تیلیگه اۉزلشگن سۉزلرده اوچره‌یدی: عاید، عبادت، عاجز، عدل، عیب، عیش؛ معمار، معصوم، معاش، معیار؛ اشباع، بیع، فرع، ممنوع، خضوع و...۲۵. غ [غین - ğ]: سۉز باشیده: غجیماق، غرَم، غرّام، غوچ، غۉر؛ سۉز اۉرته‌سیده: تاغه، اۉغیل، اوغلاق، ساغلام، بغِیر؛ سۉز سۉنگگیده: ساغ، تاغ، چاغ، چراغ، کلاغ، تریغ و...٢٦. ف [فی - f]: اوشبو حرف اۉزبېکچه، تگ تورکچه سۉزلرده همده عربیلشمه‌گن فارسچه سۉزلرده اوچره‌مه‌یدی، یالغیز عربچه و اروپا تیللریدن اۉزلشگن سۉزلرده کۉرینه‌دی: فاجعه، فایده، فایض، فتنه، فقر، فکر، فتبال، فزیک؛ فلسفه، افترا، تفرقه، تفسیر، تفریح؛ طرف، ظرف، حریف، کثیف، ضعیف و...۲۷. ق [قاف - q]: اوشبو اونداش اۉزبېکچه و عربچه سۉزلرگه خاص‌دیر، فارسچه همده اروپا تیللریدن اۉزلشگن سۉزلرده اوچره‌مه‌یدی: قازان، قارین، قیغو، قیش، قیین، قرداش، قاری، قریه، قصر، قلم؛ اۉقووچی، توقّیز، آلقیش، تقیر، تقصیر، مقصد؛ قولاق، بیچاق، اۉچاق، کۉرماق، قیناق، شوق، مشق، عاشق و...۲۸. ک [کاف - k]: کوندوز، کېچه، کۉز، کوز، کیپریک، ککلیک، کېمه، کېکسه، کۉنگیل، کاخ، کاسه، کمال؛ اېکین، اۉکسوک، اۉکوش، شکار؛ ایلیک، اۉتروک، اوسروک، چابک، تورک و...۲۹. گ [گاف - g]: اوشبو اونداش عربچه‌دن کۉچیریلگن سۉزلرده کۉرینمه‌یدی: گۉزه‌ل، گۉجوم، گَوده، گناه؛ یېنگیل، اېگه، بېلگی، سېوگی، اگر؛ تگ، رگ، بېگ، مېنگ و...۳۰. ل [لام - l]: سۉز باشیده: لاچین، لای، لۉپّی، لۉک، لاویه، لوپه؛ سۉز اۉرته‌سیده: آلمه، کېلین، بیلیم، قلّیق، قیلیق، سیلین؛ سۉز سۉنگگیده: اېل، بال، کېل، قاراوول، کسل، کول، کۉل و...۳۱. م [میم - m]: سۉز باشیده: ماوی، مرَل، منگلَی، منگو، موشوک، مَیین؛ سۉز اۉرته‌سیده: یامان، تامان، سمان، تېمیر، تېرمه، اَتَمه؛ سۉز سۉنگگیده: تیلیم، قۉنیم، آدیم، کۉلم، ایریم و.۳۲. ن [نون - n]: سۉز باشیده: نرسه، نېگه، نېگیز، ناردان، نوقول، نوگای، نویان؛ سۉز اۉرته‌سیده: آنه، اونداو، تۉنغیز، ایلَنه، ینگلیش، تینچ، سېوینچ، ینگی، سینگیل؛ سۉز سۉنگگیده: یان، قان، چین، آچون، توگون، بوتون، اوچون، بورون و...۳۳. نگ [نگ - ng]: بیریکمه‌سی. جرنگلی تیل آرقه بورون تاووشینی افاده اېتیب، یالغیز اۉزبېکچه سۉزلرنینگ اۉرته‌سی و سۉنگگیده کېله‌دی: ینگی، ینگه، کۉنگیل، دېنگیز، سۉنگی؛ کېلینگ، تېنگ، سېنینگ، بیزنینگ، تانگ، کېنگ، یېنگ و...۳۴. و [واو - v]: بو یېرده اونداش تاووشنی بیلدیریب، چین اۉزبېکچه همده اۉزلشگن سۉزلرده کېله‌دی: وایه، ورّک، ونغ، ولدیره‌ش، وېکسېل، ویلکه، واله، وفا؛ آولش، قووانچ، یاووز، کاووشماق، چاووش، سولو؛ سوو، یازوو، تنلاو، مقتاو و...۳۵. ه‍ [ها - h]: سیرغه‌لاوچی جرنگلی بۉغیز اونداشینی افاده قیله‌دی: هدِیک، هییقماق، هکّه‌لش، هم‌یورت، هید، هاردیق؛ گوهر، بهار، شهر، آهار، زهره، سهراب؛ شاه، تباه، کلاه، آگاه و...٣٦. ي [یا - y]: تیل اۉرته جرنگلی تاووشنی انگلته‌دی. اۉرنک اوچون: سۉز باشیده: یاز، یاووز، یامان، یخشی، یریم، یاش، یاغدو، یشیل، یومورتا؛ سۉز اۉرته‌سیده: اویه، تویه، قيین، سَيین، اۉيین، قَیناق، آیهان؛ سۉز سۉنگگیده: آی، تای، بای، اۉکتای، چیرای، ماوی، ختای، لای، خوشبوی، نیکتای و...شونده‌ی قیلیب، کۉرسه‌تیلگن املا يۉریقلریگه کۉره، اۉزبېک ادبي تیلی الفباسی‌نینگ املاسی ده بېریلگن اۉرنکلر یاردمیده آچیقلندی. املا توزوکلری بۉلیمیده همده الفباده اونلی و اونداش فونیملرنی افاده‌لاوچی حرفلر املاسی اۉرنکلریده، اۉقووچیلر اۉزبېکچه سۉز تورکوملری و قۉشیمچه‌لری املاسی تۉغریسیده بیرآز ده بۉلسه، توشونچه‌گه اېگه بۉلیشلری کوتیله‌دی.پوهنوال دوکتور سید محمد عالم لبیب، یازگن مقاله‌سیدن کۉچیریلدی. سایگی ایله انیس ییلماز مدنی | Anis Yılmaz Madani Anis MadaniAnis MadaniSat, 24 Aug 2024 10:08:50 +0330https://virgool.ir/@onais.madani/اوزبیکچه-سوزلر-متن-های-ازبکی-yusrhpw3zwprبو حیات‌ده اۉزگه‌گه اېمس، اۉزینگه اینانسیناو کېلدی‌می؟! دېمک الله سیزنی اېسلبدیگل بۉایب گل‌دیک یشالمه‌دیک بیزلر، تانای نوریالله‌نی مینی سیویشی‌نی هر ایسته‌گنیم‌نی بیرمه‌یاتگنی‌دن انگلردیمعذاب‌لرگه ایتینگ تینچ قویسین مینیهوکیزگه آلد تاماندن، ایشک‌گه آرقه تاماندن و جاهل‌گه هیچ‌بیر تاماندن یقینلشمنگ سین، دنیا، دیره‌زه، مین، گل، لای، جلال‌الدین رومی دایما کولیب یشنگباله‌لر اوچون ابن خلدوندندبیر گوزل سوز اوزبیکچه سوزلر | اوزبیکچه متنلر | اوزبیکچه رسملر | اوزبیک تیلی | افغانستان اوزبیکلری | تورکچه - اوزبیکچه | متن‌های ازبکی - اوزبیکی | تصاویر ازبکی - اوزبیکی | زبان ازبکی - اوزبیکی ازبک‌های - اوزبیک های افغانستان ترکی - ازبکی | پسران اوزبیک | دختران اوزبیک | اوزبیکچه قوشیق لر | اشوله لر | آهنگهای ازبکی | Oʻzbekcha Soʻzlar | Oʻzbekcha rasmlar | Afgʻoniston Oʻzbeklari | Oʻzbek Yigitlari | Oʻzbek Qizlari | Uzbek Song | Türk - Özbek | Afghanistan UzbOʻzbekcha Soʻzlar Anis MadaniAnis MadaniWed, 24 Jul 2024 07:51:58 +0330https://virgool.ir/@onais.madani/انیس-مدنی-anis-madani-cu6o4bh8uej2انیس مدنی | انیس ییلماز مدنی | Anis Yılmaz Madani, متولد 08 جون 2001 در شهر مدینهٔ عربستان سعودی، نویسنده، مترجم، فعال مدنی و سیاستمدار اهل افغانستان می‌باشد. او در دوران تحصیل پدرش که یکی از علمای دینی برجستهٔ اهل‌سنت می‌باشد در شهر مدینهٔ کشور سعودی متولد شد و پس‌از تکمیل دانشگاه پدرش در سنین کودکی به زادگاه آبایی خود یعنی بدخشان برگشت و دروس ابتدایی، متوسطه و لیسه را در یکی از مکاتب بدخشان به پایان رساند و با سپری نمودن امتحان کانکور با نمرهٔ عالی وارد فاکولتهٔ حقوق و علوم سیاسی/ علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در دانشگاه مرکزی کابل شد. علاقه و استعداد شگوفای انیس از آوان کودکی سبب شد تا او در کنار آموزش‌های رسمی با کامپیوتر و آموزش‌های رشد ظرفیت‌های علمی آشنا و با زبان‌های تورکی-اوزبیکی، فارسی، انگلیسی و پشتو مسلط شود.Anis Madani Anis Yilmaz Madani, born on June 8, 2001 in the city of Medina, Saudi Arabia, is a writer, translator, civil activist and politician from Afghanistan. He was born in the city of Madinah, Saudi Arabia, during the education of his father, who is one of the prominent Sunni religious scholars, and after completing his father's university, he returned to his ancestral hometown, Badakhshan, and completed his elementary, middle and high school courses in one of the schools of Badakhshan. and by passing the entrance exam with a high score, he entered the Faculty of Law and Political Science/Political Science and International Relations at Kabul Central University. Anis's blossoming interest and talent since childhood caused him to become familiar with Turkish-Uzbek, Farsi, English and Pashto languages in addition to formal training with computers and training for the development of scientific capacities.انیس مدنی انیس مدنی | ییلماز | انيس ييلماز مدني | دیپلومات | سیاستمدار | نویسنده | فعال مدنی | پژوهشگر | دانشگاه کابل پوهنتون | حقوق و علوم سیاسی | علوم سیاسی و روابط بین‌الملل | افغانستان | کابل | بدخشان | Anis Madani | Yılmaz | Anis Yılmaz Madani | Diplomat | Politician | Kabul University | Onais Madani | Enis Medeni انیس مدنی | ییلماز | انيس ييلماز مدني | دیپلومات | سیاستمدار | نویسنده | فعال مدنی | پژوهشگر | دانشگاه کابل پوهنتون | حقوق و علوم سیاسی | علوم سیاسی و روابط بین‌الملل | افغانستان | کابل | بدخشان | Anis Madani | Yılmaz | Anis Yılmaz Madani | Diplomat | Politician | KabulUniversity | Onais Madani | Enis MAnis MadaniAnis MadaniWed, 24 Jul 2024 06:54:22 +0330https://virgool.ir/@onais.madani/الخوارزمی-al-xorazmiy-hzkekxt0op9jالخوارزمی | Al-Xorazmiy"الخوارزمی" اسلام‌نینگ ییریک و بویوک بیلیمدانی و یېتوک و اتاقلی سیمالریمیزدن بیری‌...!تۉلیق آتی ابوعبدالله محمد بن موسی الخوارزمی، ۷۸۰م ییلده اۉزبېکستان‌نینگ خوارزم (خیوه) شهریده کۉز آچیب، ۸۵۰م ییلده عراق‌نینگ بغداد شهریده کۉز یومگن، ریاضیدان، آسترونوم، جغرافیدان، فیلسوف و اتاقلی اسلام تاریخچیسی‌دیر."الخوارزمی الگوریتم‌نینگ یره‌تووچیسی، صفر (0) سانی و (x) افاده‌سی‌نینگ بیرینچی مرته ریاضی ساحه‌سیده ایشلَتگن همده الجبر و تریگونومیتر نینگ ایلک اساسچیسی دېب سنه‌له‌دی. اوشبو الگوریتم مدرن بېلگی‌سیار (کامپیوتر)لر رواجلنشی‌گه تمَل بۉلدی و صفر سانینی کشفیدن سۉنگره اۉنلب، یوزلب، مینگلب و هکذا حسابلشنی آسانلشتیریب، کاینات حقیده‌گی توشونچه منطقینی اۉزگرتیردی؛ چونکی صفر سانی سۉنگ‌سیزلیکنی افاده‌له‌یدی.موسی خوارزمی کۉپراق ریاضیده‌گی، اینیقسه الجبرده‌گی یوتوقلری ایله تانیلگن. "الجبر والمقابله" آتلی کتابی، چیزیقلی و ایکّی درجه‌لی تېنگلمه‌لرنی یېچیش یۉریقلرینی اۉزی‌گه آلگن، عرب تیلیده یازگن ایلک کتابی اېدی. بو کتاب اۉرته چاغلرده لاتینچه‌گه ترجمه بۉلیب و الجبر بیلیمی‌نی اروپاگه یېتکزیشده اۉنملی بیر رول اۉینه‌دی.خوارزمی‌نینگ آتی بوکون‌گچه اروپا تیللریده "الگوریتم" و "الجبر" سۉزلریده قالگن‌دیر. "الگوریتم" الخوارزمی‌نینگ لاتینچه‌سیدن (Algoritmi) و "الجبر" اونینگ (الجبر والمقابله) آتلی کتابیدن آلینگن.الخوارزمی شبهه‌سیز، اېنگ بویوک تورك - مسلمان بیلگه‌لریدن همده دنیاده‌گی بیلیم تاریخیده‌گی اېنگ اۉنملی سیمالریدن بیر‌ی‌دیر. اونینگ علمی میراثی بوکون‌گچه سقله‌نیب کېلیب، عالِملر و بیلیمدانلر تامانیدن قوللَّنیلماقده.توغیلگن گونی قوتلوغ، اېسی منگو و اۉرنی جنت‌ده بۉلسین!سایگی ایلهانیس ییلماز مدنیمحمد بن موسی الخوارزمی | الخوارزمی | ریاضی | حساب | الگوریتم | الجبر | الجبر والمقابله | معادلات دو درجه‌یی | صفر 0 | اوزبیک و تورک بیلیمدانلری | دانشمندان ترک و ازبک | ریاضیدان | ستاره شناس | آسترونومMuhammad ibni Muso Al-Xorazmiy | Muhammed Ibni Musa Al-Harezmiy | Xorazm | Algoritm | Al-jabr | Sıfır | Sifir | Uzbek | Türk | Oʻzbek Bilimdonlari Anis MadaniAnis MadaniSun, 21 Jul 2024 16:34:16 +0330