https://virgool.ir/feed/@norouzi.moreمحمدرضا(پژمان)نوروزی. ژورنالیست علمی که تااطلاع ثانوی به طراحی موزه"مشغولم. نجوم آماتوری بلدم و آموزش می‌دهم . میکروبیوولوژی خوانده و پداگوژی پژوهیده‌ام.اینجا و همواره اما نقش "معلمی" را رعایت می‌کنم.fa2026-11-11 04:38:58https://files.virgool.ir/upload/users/75265/avatar/aW7EAW.pnghttps://virgool.ir/@norouzi.morehttps://virgool.ir/@norouzi.more/ادا-چیست-ادایی-کیست-lveswvtmweyb این روزها در خیابان‌های شهر که قدم بزنید، چیزهایی می‌بینید که به‌راحتی میتوان به آن‌ها انگ ادایی بودن زد. فرقی نمی‌کند تهران باشید یا زاهدان یا تبریز یا هر جای دیگر. حتی می‌توان اصلاً جایی نبود؛ توی خانه نشسته و اینستاگرام را اسکرول کرد. ادایی بودن چیزی شده رایج؛ یا دیگران را ادایی می‌بینید یا دیگران دارند به خودت انگ ادایی بودن می‌زنند. یعنی این صفت فعلاً سکه‌ی رایجی است.چند وقت پیش از فالوئرهای اینستاگرامم پرسیدم به نظرشان ادایی بودن یعنی چه، و پاسخ‌های متنوعی گرفتم. بیش از هشت‌هزار نفر جواب دادند و با اینکه پاسخ‌ها تنوع زیادی داشت، اما ژنومشان تقریباً یکی بود. بیشتر پاسخ‌ها این مفهوم را داشت که «ادایی بودن یعنی نمایش چیزی که نیستی!» پاسخ بدی نیست اما دقت کافی ندارد به نظرم. مثلاً آیا ما، حتی آن‌ها که برچسب ادایی بودن بهشان نمی‌چسبد، واقعاً همان تصویری را از خود نشان می‌دهند که هستند؟ آیا ادایی بودن درصد دارد؟ این سؤال‌ها و خیلی سؤال‌های دیگر ذهن من را مشغول کرده و دنبال راهی هستم که به آنها پاسخ بدهم و از آن مهم‌تر درباره‌شان صحبت کنیم. می‌دانم بسیاری از شما ادایی بودن و تعریف و حدودش را بدیهی فرض می‌کنید، ولی برای من این‌طور نیست. دنبال دقیق کردن معنی و مفهومش هستم. شاید مهم‌ترین دلیلم هم این باشد که برخی همین برچسب را به من می‌زنند و من دنبال اینم که برای نفی ادایی بودنم منطق محکمی داشته باشم.من با نگه داشتن همان مفهومی که بیشتر مردم از ادایی بودن در ذهن دارند ـ خودِ واقعی نبودن ـ سعی می‌کنم فهم بهتری از داستان داشته باشم. وقتی می‌گوییم فلان رفتار در یک آدم از خود واقعی‌اش فاصله دارد، یعنی انگار دارد چیزی را نمایش می‌دهد که واقعاً تجربه‌اش نکرده. به عبارتی آن رفتار،  فاصله‌ای است میان تجربه‌ی شخصی و نمایش یک تجربه. هرگاه چنین فاصله یا شکافی بین یک رفتار وجود داشته باشد، میشود گفت  طرف ادایی است.به بیان دیگر، ادایی بودن نوعی تصاحب و نمایش نشانه‌های اصالت یک رفتار است، بدون آنکه خودِ آن رفتارِ اصیل را زیست کرده باشد. البته برای اینکه دچار کج‌فهمی نشویم، از واژه‌ی انگلیسی اصالت استفاده می‌کنم و می‌گویم منظورم از اصالت، یک امر والا یا قدسی و فرادستی نیست؛ فقط اورجینالیتی منظورم است، یعنی اصل بودن آن رفتار و نشانه‌هایش.اگر بخواهم مصداقی‌تر بگویم تا منظورم روشن شود، میتوانم مثالی از خودم بزنم . قهوه‌نوشی در خانواده‌ی من یک رفتار یا عادت معمول نبوده. پدر و مادرم تقریباً هرگز عادت به چنین نوشیدنی نداشتند. گاهی پدرم شیرقهوه می‌نوشید و بس. اما من از یک زمانی به بعد قهوه نوشیدن را شروع کردم و از آن لذت بردم و از آن مهمتر از یک زمان به بعد ، چای نوشیدن که در خانواده ما مراسمی رسمی و پر طمطراق بوده و کیفیت بالای چای و دم آوری آن و حتی زمان نوشیدنش زبانزد بود را ترک کردم و حتی برایم کاری بی معنی شد. حالا آیا  قهوه‌نوشی من رفتاری ادایی محسوب می‌شود؟ باز بیایید به سابقه ی خودم رجوع کنم. بله آنهنگام که بیخیال نوشیدن چای شدم و به قهوه روی آوردم قهوه نوشیدن من رفتاری کاملا ادایی محسوب می شد و به وضوح آن را به من میگفتند...ناگفته نماند که من هم این برچسب را قبول داشتم. من داشتم از یک رفتار اجتماعی که متعلق به طبقه ی اجتماعی من بود جدا میشدم و به طبقه ی دیگری کوچ میکردم. این عادتها و رفتارهاو سلایق و گرایشهای درونی شده در یک طبقه اجتماعی  در تعبیر بوردیویی یک هابیتوس است . چای نوشی هابیتوس طبقه ای از جامعه بود که خانواده ی ماهم متعلق به آن طبقه بود و قهوه نوشی من هابیتوسی متعلق به یک طبقه ی دیگر .و من با انتخاب این رفتار دروازه های ادایی بودن را به روی خودم باز کرده بودم. حالا از این انتخاب دارد بیش از 3 دهه میگذرد. آیا هنوز قهوه نوشی من که یک عادت روزمره شده و همواره شامل آمریکانوی تلخ در ماگ میشود یک ادا محسوب میشود؟ به نظر نه. چرا؟ چون نه تمایز طلبی در آن وجود دارد و نه رفتاری خارج از طبقه ی اجتماعی من است ... من دیگر یک کوچنده نیستم...یک مهاجر ساکن شده هستم. من از یک طبقه ی اجتماعی به طبقه یا قبیله ی دیگر مهاجرت کرده ام و آنجا ساکن شده ام. حالا دیگر رفتاری که زمانی تازه و دارای تمایز مشخص بود یک امر عادی در دنیای من و اطرافیانم شده است.ندو نکته ی ظریف اینجا وارد تعریفمان شد که سعی میکنم توضیحش دهم.یکی از این نکات تمایز طلبی در رفتارهای ادایی است. تمایز طلبی یکی از مهمترین موتورهای محرک یا انگیزشهای بیرونی برای انتخاب رفتاری تازه بیرون از ساختار اجتماعی طبقه ی ماست . ما یک رفتار را انتخاب میکنیم چون ما را از دیگران متمایز میکند و حس مطلوبی به ما میدهد. در این حالت معمولا رفتاری را که ادایی مینامیم بیشتر یک نمایش است برای وانمود کردنِ زیستن؛ یا فرم اغراق آمیزش ، ساختن شکلی بدون محتوا. یعنی من رفتاری متمایز از خودم بروز می‌دهم که قصدش نمایش دادن آن رفتار است : نمایش قهوه نوشیدن، کتاب خواندن، موسیقی کلاسیک گوش دادن، تئاتر تماشا کردن، کنسرت رفتن، سفر کردن، گفت‌وگوهای فلسفی، مجالس فرهنگی، و حتی کارهایی را انجام ندادن ـ مثل جدایی یا استقلال کامل از خانواده یا روی‌گردانی از هرچه که برچسب سنت دارد. و این‌گونه خودم را همواره در معرض دیده شدن آن رفتار قرار میدهم. اما نکته ی دوم در این تعریف حرکت به سوی یک طبقه ی اجتماعی جدید است. یعنی ما معمولا با انتخاب رفتار تازه هابیتوسهایمان را تغییر میدهیم و به همراهش طبقه ی اجتماعیمان را عوض میکنیم.حالا  ا این تفاصیل میشود اینطور گفت که همه‌ی ما-نوع بشر- انگار زمانی ادایی بوده‌ایم. وگرنه هنوز باید در غارها زندگی می‌کردیم و شکار می‌کردیم، یا کمی امروزی‌تر، باید همان چای‌نوشی را ادامه می‌دادیم و هیچ اتفاق تازه‌ای (در مثال شخصی من ، قهوه نوشی) در زندگی‌مان رخ نمی‌داد. پس شاید بشود گفت که ادایی بودن اتفاقاً چیز بدی نیست و عامل قوی ما برای تغییرات محسوب می‌شود. شاید خیلی بی‌راه نباشد این نگاه؛ اینکه تغییر رفتار و عادت‌ها و تجربه‌ی چیزهای نازیسته‌ی قبلی عامل پیش‌برنده است.اما به نظر من، ادایی بودن فقط این نیست...یعنی اینی که نوشتم شرط لازم برای ادایی بودن هست ولی کافی نیست و شرط دیگری برای ادایی شدن رفتارها و انتخابهایمان نیاز است. انگ ادایی بودن زمانی به رفتارهایمان میچسبد که خودِ تغییر هابیتوس بدل به یک اتفاق روزمره و پیاپی شود. یعنی هر روز و با ظهور هر پدیده‌ی تازه، ناگهان هر آن‌چه به سمتش رفته‌ایم را کنار بگذاریم و رفتار یا عادت جدیدی را پیش بگیریم. من این را در مثل، شبیه به سکونت موقتی و بسیار کوتاه‌مدت در خانه‌ای می‌دانم که علاوه بر اینکه مال خودت نیست، آن‌قدر در آن نمانده‌ای تا دکوراسیونش را هم به سبک مورد علاقه‌ی خودت بچینی. این دقیقاً یعنی فرصتی برای سکونت ذهن در محل سکونت نداده باشیم. ادایی بودن در ذهن من چنین چیزی است. نتیجه‌ی چنین رفتاری آن است که آدم ادایی، بخشی از هیچ قبیله ـ یعنی هابیتوس‌های اجتماعیِ اصیل ـ نیست.عدم عضویت در یک قبیله‌ی مشخص (هابیتوس اجتماعی) با نوعی بی‌مکانی اجتماعی همراه می‌شود؛ جایی که هیچ‌جا نیست ولی در آن حضور داریم. الزاما از خود آن پدیده یا رفتار آن لذت نمی‌بریم ولی با تماشایش یا نمایش دادنش  التذاذ می‌کنیم. و این مگر چیزی جز سیمولاکر بودریار است؟ جایگزین کردن «بازنمایی چیزها» با واقعیت چیزها . و این در نگاه من یعنی مطلقا ادایی بودن .یک آدم ادایی به مصرف نمایشی چیزها مشغول است .... مصرفی که نه از سر نیاز بلکه برای نمایش آن مصرف به منظور نشان دادن جایگاه اجتماعی یا طبقه‌ی اجتماعی شکل میگیرد . مصرف نمایشی Conspicuous Consumption را هم از شناسه های مهم ادایی بودن میدانم. مصرفی برای نمایش چیزی درباره خود. چیزی که معمولا از جنس قدرت، ثروت یا فرهنگ است .سؤال «ادایی کیست؟» و «ادا چیست؟» از آن سؤال‌های سهل و ممتنع است. هزاران سطر می‌شود نوشت و به‌راحتی هم می‌شود گفت: «معلومه دیگه...» و من هرچه بیشتر در این‌باره فکر کردم و نوشتم، بیشتر به این پی بردم که واقعا اینقدر هم معلوم نیست ... یعنی نمی‌شود تعریفی خیلی واضح از ادایی بودن داد. و از آن مهم‌تر اینکه حتی به دیگران حق می‌دهم که گاهی خود مرا هم در زمره‌ی ادایی‌ها فرض کنند. هرگاه چیزی را بی‌آنکه زیسته باشم و درون‌زادش کرده باشم مصرف کرده و کنار گذاشته‌ام، حتماً رفتار ادایی داشته‌ام. ولی تا حد توانم سعی کرده‌ام چیزی تازه را بگیرم و به سمت هابیتوس تازه بروم و آن‌جا آن‌قدر بمانم که بخشی از تجربه‌ی زیسته‌ی من بشود، یا بدانم مال آن مکان و طبقه‌ی اجتماعی نیستم و رهایش کنم؛ با تجربه‌ای کامل. برای مطالعه نظری بیشتر :این چند کتاب و مقاله را اینجا معرفی میکنم که اگر خواستید مبانی نظری که برای نوشتن این جستار کوتاه استفاده کرده ام را مطالعه کنید و از آنها اطلاع بیشتری داشته باشید بهشون مراجعه کنید:1-درباره نظریه هابیتوس و ایجاد تمایز:بوردیو، پی‌یر(1390)  تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. ترجمه‌ی حسن چاوشیان. تهران: نشر ثالث.2- درباره بازنمایی بدون اینکه به واقعیتی ارجاع داده بشود :ژان بودریار (1404).  وانموده‌ها و وانمود.ترجمه پیروز ایزدی. تهران نشر ثالث3- وقتی از مصرف سریع نشانه ها و سبکهای موقتی زندگی میگویم این کتاب بسیار خواندنی است:زیگمونت باومن(1403). مدرنیته سیال. ترجمه حمیده محمدزاده.  انتشارات نقد فرهنگ4- برای اینکه بامفهوم نمایش زندگی و اصالت بیشتر آشنا شوید این کتابها رو تویه میکنم:اروینگ کافمن(1400) نمود خود در زندگی روزمره. مسعود کیانپور. نشر مرکزSennett, Richard. The Fall of Public Man: 40th Anniversary Edition. New York: W. W. Norton & Company, 2017.  ( من این کتاب رو کامل نخوندم و بخشهاییش که نیاز داشتم را مطالعه کردم) محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیTue, 14 Oct 2025 21:17:50 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/خسوف-هم-و-تجربه-ی-باهم-بودن-zhlhjyyk5e0cتماشای خسوف توسط جمعی از هنرآموزان باله. تهران-عکس از تینا نبویچند شب پیش، وقتی ماه در حال فرو رفتن در سایه‌ی زمین بود، برایم بارها پیام آمد: عکس‌هایی از خسوف، از محله‌ها و خیابان‌ها، از بالکن‌ها و پارک‌ها. خیلی‌ها با موبایلشان گرفته بودند؛ عکس‌هایی نه چندان حرفه‌ای، اما پر از شور. واقعیت این است که در ابتدا قصد داشتم مثل همیشه با فاصله‌ای علمی به پدیده نگاه کنم، اما حجم روایت‌ها و عکس‌ها مرا تکان داد. به‌یکباره متوجه شدم موضوع اصلی نه خسوف است و نه کیفیت عکاسی، بلکه خودِ این میل انسانی به گرد هم آمدن و تجربه کردن یک «با هم بودن» است.من سال‌ها به دانشجوهایم گفته بودم که نجوم تنها درباره‌ی ستاره‌ها نیست؛ درباره‌ی انسان‌ها هم هست، درباره‌ی نحوه‌ی نگاه ما به آسمان و زمین. اما اعتراف می‌کنم کمتر به این فکر کرده بودم که مردمی که شاید هیچ‌وقت در کلاس من ننشسته‌اند یا کتاب‌های نجوم را نخوانده‌اند، چگونه در دل شهر، بی‌دعوت رسمی، گرد هم می‌آیند تا ماهی نیمه‌تاریک را تماشا کنند. این «با هم بودن» همان چیزیست که امیل دورکیم در صور بنیانی حیات دینی از آن با عنوان «شور جمعی» یا collective effervescence یاد میکنه، لحظاتی که افراد از فردیت خود فراتر می‌روند و به نیرویی جمعی متصل می‌شوند.تجربه‌ی محلهدرهنگام خسوف در محله‌ی ما دیده میشد که جمعی خانواده با بچه ها و اعضای بزرگتر خانواده در پارکینگهای روباز بین بلوکها جمع شده اند . کودکان روی جدول کنار باغچه ها نشسته بودند، چند مرد میانسال سرشان را بالا گرفته بودند، و زن‌ها با هم صحبت میکردند و نیم نگاهی به آسمان داشتند. هیچ‌کس مسئول رسمی نبود، هیچ پوستر یا بیلبوردی برای دعوت نصب نشده بود. اما همان‌طور که هایدگر (1927) گفته بود، آدمها داشتند «با دیگری» (Mitsein) بودنشان را نشان میدادند و این یعنی حتی وقتی به‌ظاهر تنها هستیم، وجودمان با دیگران گره خورده است. خسوف، به‌طرزی غریب، این حقیقت پنهان را آشکار کرد.به یاد دارم در دوران نوجوانی، وقتی خاموشی‌های سراسری می‌آمد، همسایه‌ها صندلی‌ها یا بریده هایی از تنه درختان قطور که مثل یک سکوی کوچیک بود را به کوچه می‌آوردند و بی‌برق، در تاریکی کنار هم می‌نشستند و مشغول به صحبت میشدند. حالا هم چیزی شبیه همان اتفاق رخ داده بود: یک پدیده‌ی طبیعی، بی‌هیچ برنامه‌ریزی، مردم را کنار هم آورد. جامعه‌شناس فرانسوی هانری لوفور (1974) در کتاب تولید فضا می‌نویسد که فضا تنها ظرفی خنثی برای رویدادها نیست، بلکه خود به‌واسطه‌ی تجربه‌ی جمعی «تولید» می‌شود. شهرک معمولی ما، با آن دیوارهای بتنی و باغچه ها و پارکینگها و تیرهای روشنایی قدیمی اش، در آن شب بدل شد به فضایی عمومی، فضایی که معنا و حیاتش از حضور هم‌زمان آدم‌ها برمی‌آمد. وقتی میگویم فضای عمومی منظورم جایی است که افراد فارغ از موقعیت اجتماعی‌شان می‌توانند در کنار هم حضور یابند و تجربه‌ای مشترک بسازند. (هابرماس)آن شب، خیابان‌ها و پارک‌ها ناگهان بدل شدند به چنین حوزه‌ای که نوعی «عمومیت» خلق شد.من به خودم گفتم چقدر عجیب است که در روزگاری که هرکس سر در گوشی دارد و بیشتر روابط اجتماعی مجازی شده، یک ماه گرفتگی ساده می‌تواند رشته‌ای نامرئی میان آدم‌ها ببافد. همین است که جامعه‌شناسان شهری مثل ریچارد سنت در کتاب سقوط انسان عمومی هشدار می‌دهند که از دست رفتن تجربه‌های عمومی و حضوری، بحران اجتماعی بزرگی است. خسوف شاید یادآور شد که هنوز امکان بازیابی آن تجربه‌ها وجود دارد.حسرتی برای اکنون ایرانراستش را بخواهید، در شرایط این روزهای ایران، این باهم‌بودن برایم معنایی مضاعف دارد. ما در کشوری زندگی می‌کنیم که بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، اعتماد جمعی را بارها و بارها سست کرده است. آمارها نشان می‌دهد که سرمایه‌ی اجتماعی در ایران طی دو دهه‌ی اخیر به‌شدت کاهش یافته است (رفیع‌پور، 1379؛ موسوی، 1397). در چنین زمینه‌ای، دیدن این‌که مردم برای تماشای آسمان کنار هم می‌ایستند، چیزی فراتر از یک تفریح ساده است. انگار یادآوری می‌کند که امکان هم‌زیستی و هم‌دلی هنوز زنده است، هرچند شکننده.برای من، خسوف آن شب فقط یک رویداد طبیعی نبود؛ بهانه‌ای بود برای بازاندیشی در معنای «هم». این «هم» چیزی است که در ادبیات فارسی هم همیشه حضوری پررنگ دارد؛ از حافظ که می‌گوید:«همت بدرقه‌ی راه کن ای طایر قدس / که به تنهایی صحرای فنا نتوان کرد»تا نیما که در شعرهایش بر ضرورت جمع و هم‌سرایی تأکید دارد. انگار ادبیات ما نیز همواره می‌دانسته که تنهایی، نه سرنوشت، که خطری انسانی است.وقتی رسمی‌ها غایب‌اندیکی دیگر از تصاویر شگفت‌انگیز آن شب، غیبت نهادهای رسمی بود. نه سازمانی، نه اداره‌ای و نه حتی رسانه‌ای بزرگ، این همایش‌های کوچک را مدیریت نکرده بود. همه‌چیز خودجوش بود. این مرا یاد بحث‌های جیمز اسکات (1990) در کتاب Domination and the Arts of Resistance انداخت: گاه قدرت‌های رسمی غایب‌اند یا بی‌اعتماد، و مردم در سایه‌ها، در فضاهای کوچک و غیررسمی، اشکال تازه‌ای از جمع‌شدن می‌آفرینند. خسوف، به‌نوعی، صحنه‌ی مقاومت آرام بود؛ مقاومتی علیه انزوا و تجزیه‌ی اجتماعی.جمع‌بندیوقتی دوباره به عکس‌ها نگاه می‌کنم، آنچه می‌بینم نه ماهی نیمه‌تاریک، که چهره‌های روشن آدم‌هایی است که کنار هم ایستاده‌اند. شاید برای ستاره‌شناسان حرفه‌ای این عکس‌ها بی‌کیفیت باشند، اما برای من هرکدام سندی است از قدرت «هم». که وقتی کنار بودن میآید ترکیب جادویی هم‌بودگی و ب هم بودن را میسازد.خسوف یادم داد که شاید علم به‌تنهایی نتواند ما را نجات دهد، اما تجربه‌ی انسانیِ باهم بودن، حتی در ساده‌ترین شکلش، می‌تواند به ما امید بدهد. امیدی که نه از نهادهای رسمی می‌آید و نه از شعارها، بلکه از ایستادن کنار یکدیگر در خیابانی تاریک و خیره شدن به آسمان شکل میگیرد.برای مطالعه بیشتر:امیل دورکیم.«صور بنیانی حیات دینی»، ترجمه‌ی باقر پرهام (انتشارات خوارزمی)مارتین هیدگر. هستی و زمان.ترجمه‌ی دکتر محمود خاتمی (انتشارات ققنوس)یورگن هابرماس.دگرگونی ساختاری حوزه عمومی»، ترجمه‌ی مراد فرهادپور (نشر مرکز)Lefebvre, H. (1974). La production de l’espace.ریچارد سنت،«زوال انسان اجتماعی »ترجمه‌ی هومن عباس‌پور (نشر مرکز). جیمز سی سکات. «سلطه و هنرهای مقاومت»ترجمه‌ی محسن ثلاثی (نشر نی).رفیع‌پور، فرامرز (۱۳۷۹). توسعه و تضاد. تهران: شرکت سهامی انتشار.موسوی، غلامرضا (۱۳۹۷). «بررسی روند کاهش سرمایه اجتماعی در ایران». نامه علوم اجتماعی.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیWed, 01 Oct 2025 14:09:18 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/teacherinfluencerincrisis-laucuhgcndwlاین روزها که از در و دیوار خبر میریزه و انگار خبرها باهم در رقابتند تا خودشون رو به گوش و چشم و مغز ما برسانند و بر ما تاثیر بگذارند ، خبر تازه ی مورد توجه همگان ، خانم معلم قائم شهری و ترانه خوانی شاگردان دبستانی اش بود. از آنجا که من یک معلمم و خودم را (به شکل خودخواهانه یا خودخواسته) شایسته این عنوان شغلی میدانم ، خیلی لز دوستان از من درباره این ماجرا پرسیدند و من هم با شیوه عجیب غریب خودم موضوع را به چالش و رشته بلندی از پرسش و پاسخها میکشیدم. یک لحظه به خودم آ»دم و دیدم بیش از 7000کلمه در پاسخ به چند دوست در این باره متن نوشته ام. برای همین و جلوگیر از فرسایش بیشتر مفاصل انگشتان دستم ! تصمیم گرفتم نظرم را اینجا بنویسم و در معرض دید و خواندن و داوری شما بگذارم.1-پیش از آغاز متن اصلی ، اجازه بدید برای ثبت در تاریخ و همسانی داده هایمان مرور کنیم بدانیم قصه از چه قراره:خانم معلم جوانی به اسم صدف صفرزاده (Insta:Teach_by_100) در شهر قائم شهر که در پستهای اینستاگرامی اخیرش ویدئوهایی از کلاس درسش با حضور دانش آموزان منتشر کرده یک پست میگذارد که با دانش آموزان در حال همخوانی ترانه ای مازنی است با نام " گنگستر شهر آمل " . این ترانه با صدای خواننده ای به نام "مجید احمدی" در اینترنت منتشر شده . این ترانه مفهومی خیلی سخیف دارد و کلا ترانه با ارزش یا حتی معمولی هم محسوب نمیشود و ارزش موسیقایی چندانی ندارد ولی به دلایل متنوعی مورد اقبال مردم خطه آمل و مازندران قرار گرفته بود و بسیاری متن آن را از بر شده اند . این پست ویدئویی خانم معلم جوان ناگهان مورد توجه برخی رسانه ها قرار گرفت و انتقاد شدید آنها را از آنچه بی اخلاقی و سواستفاده از کودکان معصوم مینامیدند در برداشت . مدیر کل آموزش پرورش مازندران بیانیه داد و گفته شد (به شکل رسمی) که این معلم جوان اخراج شده، مدرسه هم احتمالا پلمپ میشود . بلافاصله باشگاه فوتبال نساجی قائم شهر در صفحه اینستاگرامش اعلام کرد این معلم جوان را استخدام میکند تا در فعالیتهای فرهنگی باشگاه از کمک او استفاده کنند. یک روز بعد نامه ای از امام جمعه قائمشهر، آیت الله علی معلمی ،منتشر شد که از استاندار خواسته این معلم اعلام پشیمانی و عذرخواهی کرده ، بنابراین اورا به کار برگردانند . و بلافاصله گفته شد که با این درخواست امام جمعه موافقت شده ( و البته که بعدا این هم تکذیب شد ) بعد ویدئویی از معلم کذایی منتشر شد که عذرخواهی کرده و همه موارد مذکور تکذیب شد( اخراجش، دستگیری اش و ...) بعد آموزش و پرورش استان از تشکیل کمیسیون رسیدگی به این تخلف در استان خبر داد و گفت با توجه به اعلام ندامت کتبی مدرسه و معلم ، جلسه تشکیل خواهد شد و درباره ادامه همکاری معلم و فعالیت مدرسه تصمیم گیری خواهد شد.حالا با توجه به این پیشینه، آیا شما (من) با این برخوردها موافقید؟ مخالفید؟ چه برخوردی با معلم درست است؟ آیا باید بیخیالش شد و بگیم حالا یک اتفاقی هم افتاده چه اهمیتی دارد؟ یا بگیم اوه چه ناگوار . با پخش این موزیک در کلاس ، بچه ها به سوی منکرات اخلاق سوق داده شده و تشویق شده اند . پس باید با معلم برخورد کرد تا ادب شود و دیگران هم حساب کار دستشان بیاید.خب پاسخ دادن به این پرسش (یا هر پرسش مشابه دیگری) اصلا موضوع ساده و شخصی نیست. بدیهیه که هریک از ما میتوانیم نظری داشته باشیم ودر جمع دوستانه خودمان نظر بدهیم. اماواقعیت اینه که مساله چند لایه مختلف داره. هرکسی به من گفت باید با این معلم برخورد بشه ، پرسیدم چرا؟ بدیهی ترین پاسخی که میشنیدم این بود که : " چون استفاده از تصویر دانش آموزان کودک اشتباه بوده و برای اینکه موزیک محتوای بسیار نامناسبی برای دانش آموزان کودک داشته است." خب سوال بعدی من اینه که : "کی گفته که این دو مورد اشتباهه؟ کی گفته که نباید از تصویر کودکان در این نوع محتوای ویدئویی استفاده شود و نباید این موزیک برای کودکان استفاده شود؟"از اینجا به بعد چالش آغاز میشود...ظاهرا بیشتر دوستانم انتظار نداشتند این پاسخ را از من بشنوند. چون به نظرشان بدیهی است که حقوق کودک و حق آموزش درست از کودک در این ویدئوی اینستاگرامی رعایت نشده است. اما واقعا بدیهی است؟ یعنی به عنوان یک اصل بدیهی باید این موارد را بپذیریم؟ به نظرم نه. فارغ از آنچه که واقعا در ذهن من درباره پدیده معلم اینفلوئنسری و درباره موزیک مناسب برای خواندن در کلاس کودکان میگذرد ، پاسخ به پرسشهای فوق چندان بدیهی نیست.2-مبنا، نظر شخصی من است؟آیا در مسایلی اینچنینی، نظر شخصی، وجدان افراد، اخلاق و منطق آدمها به تنهایی میتواند مبنای نظر دادن محسوب شود؟ به نظرم نه. من تقریبا مطمئنم که خانم معلم جوان ، قصد و غرض و نیت سوئی برای به فساد اخلاقی کشاندن دانش آموزانش نداشته و آنها را تشویق به عرق خوری و اراذل بازی در خیابانهای شهر نمی‌کرده نخواهد کرد. پس چر این موزیک را پخش کرده و همخوانی کرده‌اند؟ آنچه "من میفهمم" اینه که این موزیک در منطقه، مورد اقبال و استقبال همگان است( و حفظ بودن متن ترانه توسط دانش آموزان هم همین را نشان میدهد) ترانه "باحالی" است و یک "شادی" جمعی ساخته. همین . این نکته مهمی است که باید متوجهش باشیم. از دید معلم جوان این یک ترانه باحال بوده که اصلا چیز حساسیت برانگیزی در آن نیست.به عبارتی "تفسیر" معلم درباره این ترانه با "تفسیر" دیگران متفاوت است . برای همین است که در جوامع مدرن و معقول برای تصمیم گرفتن در چنین مواردی فقط به اخلاق و نظر شخصی افراد و بدیهی دانستن موضوع اکتفا نمیشود و قواعدی وضع میشود تا از نظرات شخصی دوری کنند. به همان اندازه که این معلم "به نظرش" پخش این ترانه چیز مهمی نبوده،برخی آن را " فاجعه" میدانند و بدیهی است اگر تصور کنم برخی هم این کار را " مقبول و عالی" بدانند که باعث ایجاد شادی و شعف دانش آموزان در این روزهای سراسر غم و خشم شده است!اما در بسیاری از کشورها برای جلوگیری از این تنوع افکار شخصی چکار میکنند؟ برای محتواها در محیطها و ساختارهای مختلف(موسیقی، فیلم و ویدئوو کتاب و مجله و ...)کدهای راهنمای والدین (parental Guide) با علامت مخفف PGتعیین میکنند. در این رده بندی(که برای فیلمهای سینمایی و برنامه های تلویزیونی خیلی سختگیرانه اعمال میشود ) با نشانه ها‌یی که از پیش تعیین شده و در تمام موادتبلیغاتی و آغازی آن محتواها به گونه‌ای که برای همگان قابل دید و فهم باشد نمایش داده میشود به خانواده‌ها اعلام میکنندکه این فیلم یا برنامه تلویزیونی یا موزیک و ... آیا برای بچه ها (مثلا زیر 13 سال ، یا 15 سال و ... مناسب است؟ آیا میتوان آن را به همراه خانواده دید و شنید؟ آیا برای آدمهای سن بالا ساخته شده یا ...با نگاهی به جدول PG در کشورهای مختلف و مقایسه شان با هم به یک نکته مهم میرسیم. بخشی از جدول مقایسه PG در کشورهای مختلفبرای تعیین رتبه بندی PGیک قاعده و شیوه خاص و جهان شمول وجود ندارد . برحسب نوع جامعه، مبانی فرهنگی و اقتصادی و تاریخ و ...رتبه بندیهای محتواها متفاوت است. چیزی که در جایی برای زیر 15 ساله ها نامناسب تشخیص داده شده ، در جای دیگری از دنیا برای بین 13 تا 15 ساله ها مناسب فرض شده . درباره موسیقی به دلیل حساسیت کمتر و تاثیرگذاری بسیار پایینتری که نسبت به محتواهای بصری و نوشتاری دارند ، این سیستم رده‌بندی چندان جدی نیست و در بسیار از موارد به خود تولید کننده اثر و یا به فروشنده ها واگذار شده. اخیرا RIAA(انجمن آمریکایی صنعت ضبط)که یک انجمن صنفی است برنامه ای با عنوان "برنامه برچسب توصیه به والدین" (Parental Advisory Label Program) را راه انداخته تا بتواند خانواده ها را برای انتخاب بهترین موزیک برای فرزندان کودک و نوجوانشان یاری کنند.پلتفرمهای توزیع محتوای بصری و صوتی (همچون یوتیوب، اسپاتیفای، اپل موزیک و ...)هم در اقدامی تقریبا هماهنگ برای محتواهای منتشر شده در پلتفرمشان نشانه ها و محدودیتهایی را برای خانواده ها اعلام میکنند و با علامت Eقرمز یا Rآن را نشاندار میکنند (E:explicit – R: Restricted) و با این نشانه ها هشدار میدهند که محتوای مذکور حاوی " کلمات نفرین،صدا ، لحن، کلمات و تصویر سازی جنسی و یا هرگونه مفهومی که در ذاتش تهاجم و خشونت نهفته است" را شامل میشود.با این اوصاف و تمهیدات ،حالا وقتی رتبهPGیک محتوا تعیین و اعلام شود میتوان برای تخطی از آن جرم انگاری کرد و جزای متناسب با آن تعیین کرد.به داستان خودمون برگردیم. آیا ما در ایران چنین هشدارهایی را به شکلی مشخص و تعیینی داریم و اعلام کرده‌ایم؟ به نظر میاید چندان به مساله PGدر محتواهای صوتی و تصویریمان نپرداخته ایم. در رسانه ای رسمی کشورمان که دولتی هستند بارها وبارها برنامه هایی دیده ای برای کودکان که در بسیاری کشورها میتوان آنها را در رده سنی 17 به بالا در نظر گرفت. وسط این نوشته غیررسیمی بگذارید این خاطره را هم بگویم . یکبار در مجموعه استوریهایی که در صفحه اینستاگرامم ساخته بودم نوشتم فلان فیلم سینمایی +18 رده بندی شده. بعدی چند نفری اعتراض کردند(یکی دوتاشون با رکیکترین واژه ها!)که این فیلم را دیده اند و هیچ صصحنه جنسی ندارد. نکته همین است. اینکه آن دوستان(و تقریبا بیشتر افراد) متوجه نیستند که رده بندی PGدر سینماها فقط به مسایل جنسی وابسته نیست. مثلا فیلمهای دارای صحنه های جرم و جنایت عریان(یعنی مثلا چاقو زدن یا سلاخی یک نفر دیگر و در برخی کشورها حتی صحنه کشتن یک گوسفند) در همین رده PG+18 قرار میگیرد.با این اوصاف کی میتونه بگه اون ویدئوی خانم معلم باید موستوجب عقوبت باشه. بر اساس چه قاعده ای ؟ شما الان هر تصمیمی برای برخورد با اون خانم معلم بگیرید به جز نظر شخصی چه قاعده ای دارد؟ بر اساس کدام حق و حقوقی او را مجازات میکنید ؟ سطح مجازاتش را بر چه اساسی میتوانید تعیین کنید(زندانش میکنید؟ یا اعدامش میکنید؟ یا حقوقش را کم میکنید؟ یا جریمه نقدی میکنیدش؟ یا اخراج یا چی ؟ ) تقریبا هیچ معیار و خط کشی جز رفتار شخصی با او نمیتوانید داشته باشید.ما در ایران قانون حمایت از حقوق کودک داریم قانونی که نسخه جدید و اصلاح تازه اش در سال 1399 تصویب و اجرایی شده است. در این قانون تعاریف و مصادیق حقوق کودک که به موجب آنمیتوان رفتار خانم معلم را بررسی کرد آمده است(بدیهیه که من حقوقدان نیستم و در مقام یک ژورنالیست دارم به ماجرا نگاه میکنم.شاید مصوبه های حقوقی دیگری هم درباب رفتار این معلم بتوان یافت و این متن را تکمیل کرد)در این قانون، ماده 10 بندهای زیر را میتوان به مساله مورد اشاره در ماجرای معلم قائمشهری میشود منتسب کرد:6-در دسترس قراردادن یا ارائه محتوا یا اثر مستهجن یا مبتذل به طفل یا نوجوان به یک یا چند مجازات درجه هشت قانون مجازات اسلامی. ۷-استفاده از طفل و نوجوان برای تهیه،تولید، توزیع، تکثیر، نمایش، فروش و نگهداری آثار سمعی و بصری مستهجن یامبتذل، حسب مورد به میانگین حداقل و حداکثر تا حداکثر مجازات مقرر در قانونمربوط؛ ۸-واردات، صادرات، تکثیر، انتشار، عرضه،معامله یا بارگذاری محتوا یا اثر مستهجن یا مبتذل که در آنها از اطفال ونوجوانان بهره گیری شده و یا حمل و نگهداری آنها به یکی از مجازاتهای درجهشش قانون مجازات اسلامیحشاید شما هم اینها را مبنا قرار دهید و بگویید مساله حل شد. اما دوتا نکته مهم این وسط وجود داره: آیا محتوایی که این معلم تولید کرده(ویدئوی اینستاگرامیش) و یا محتوایی که در دسترس بچه ها قرار داده(ترانه گنگستر شهر آمل) مستهجن یا مبتذل یا هرزه نگاری بوده است؟ دیدم خیلی از دوستان و البته مدیران درگیر این ماجرا پاسخشان کاملا مثبت بوده و آن را بدیهی میدانستند...خب باز هم من با روش شناسی این دوستان و مدیران مشکل دارم و این بلی محکم بدیهی بودن در مستهجن انگاشتن محتوا را نظری شخصی میدانم.چرا چون قانون انگار دارد چیز دیگری میداند و ما به عنوان یک جامعه مجبوریم به قانون رجوع کنیم و آن را مبنا بدانیم. در مقدمه همین قانون تعاریف مستهجن و مبتذل آمده : . چ) فحشاء: هرگونه به کارگیری و یا وادار کردن طفل و نوجوان در فعالیتهای جنسی برای خود یا دیگری. ح) مبتذل: هرگونه محتوا یا تصویری که دارای صحنه با صور قبیحه باشد. خ) مستهجن: هرگونه محتوا اعم از صوتی یاتصویری که به صورت واقعی یا غیر واقعی بیانگر برهنگی کامل زن یا مرد آمیزش–عمل جنسی یا اندام جنسی انسان استد)هرزه نگاری: تهیه و تولید هر اثری کهمحتوای آن بیانگر جذابیت جنسی طفل با نوجوان مانند برهنگی، آمیزش، عمل جنسییا اندام جنسی باشد.در کدام یک از تعاریف میتوان رفتار معلم مورد نظر را جا داد؟ هیچ صور قبیحه یا برهنگی زن یا آمیزش جنسی یا اندام جنسی در این ویدئو اشاره یا نمایش داده شده است؟ من زمان مازنی رو بلد نیستم ولی رفتم ترجمه ی شهر رو توی همین اینترنت سرچ کردم و چیزی برابر با این تعابیری که در قانون آمده توش نیافتم. پس انگار اون چیزی که برای دوستان زیادی و مدیران مربوطه بدیهی میامد چندان هم بدیهی نیست.به خصوص که میبینیم در ویدئو که تقریبا همه بچه ها این ترانه از بر هستند این برای من ناظری که از پیشینه ی ماجرا اطلاع ندارم دوتا معنی بیشتر نداره: 1- بچه ها در محیط زندگی و خانواده با این ترانه آشنا هستند و آنچنان وایرال شده و همگانی است که آموخته و از بر شده اند 2- معلم با آنها جلسات متعددی کار کرده و آنها را به حفظ کردن این ترانه کم ارزش کوچه بازاری (از منظر نوع محتوا و ارزش موسیقایی) مجبور کرده(علی رغم میل باطنی بچه ها) من گزینه دوم را چندان واقعی نمیدانم اما فقط در این حد میتوانم نظر دهم.نکته مهم دیگر اینکه درسته که آنچه رخ داده مستهجن و ... نیست اما بیایید صادق باشیم. به جز نظر شخصی چه مبنایی در این جا داریم؟ آیا روی این ترانه و آهنگش لیبل PGوجود دارد که قانون و یا صاحب نظران موسیقی به ما گفته باشه(و شاید حکم کرده باشه) که این ترانه برای این محدوده سنی مناسب هست یا نه ؟ جواب مشخصا نه هستش. یعنی هیچ قانون یا مبنای صنفی و آموزشی و ...به ما ( و معلم مذکور) چنین داده ای را منتقل نکرده. پس مبنامون چی میتونه باشه ؟ پاسخ باز هم اینه:"نظر شخصی". که خودش مبتنی بر تجارب ، آموخته های خانوادگی ، محیط زندگی و عرف جامعه است.درباره عرف جامعه فقط به این نکته اشاره کنم که وقتی بچه ها همه (تقریبا) شعر را از بر هستند (و احتمال قویتر اینه که بچه ها طبق آموزه های معلم این ترانه را نیاموخته اند)یعنی عرف جامعه برای این ترانه و در معرض قرار گرفتن کودکانشان حساسیتی ندارند ...پس بازهم به همان جای نخست میرسیم...رسانه ای مخالف خوان به شکلی شخصی احساس مسئولیت کرده و نظری داده(که حق دارد)ولی تنها در حوزه نظر شخصی یا رسانه ای . مدیری که بر اساس اموزه ها و خواست خود یا فشار محیط منتخبش نظری شخصی را در قالب حکم لازم الاجرا انشا کرده ( و این یکی را اتفاقا حق نداشته و رسما رفتاری خارج از قانون است) و باقی ماجرا (نامه و عذرخواهی و استخدام در باشگاه و ...) همه و همه مجموعه ای از رفتارهای دومینو وار هستند که یا غیر قانونی اند یا احساسی و شخصی و هیچ کدام هم بر خلاف نظر موافقان و مخالفان اتفافات روی داده، بدیهی نستند. اصلا.3-حالا بریم سراغ نکته‌ی مهم و اصلی .آیا معلم هیچ خطایی نداشته و باید خیلی راحت و معمولی از کنار قصه بگذریم؟اینجا به نظر من باید ببینیم پرسش از چه شخصی پرسیده شده. من اگر والدین یکی از بچه ها باشم و دغدغه مند باشم میتوانم و خوب است با معلم یا مدیر مدرسه حتما جلسه بگذارم و درباره اهمیت سلامت روان بچه ها ، آنچه میآموزند، آموزش برتر ، گزینه های بهتر برای شاد بودن و ترانه خوانی و ... صحبت کنم و از آنها گله‌گزاری کنم که اینهمه بد سلیقگی و نازل کردن سلیقه فرزندم را جایز نمیدانم. و در بدترین حالت(با توجه به اهمیت موضوع و سطح پذیرش و مسئولیت پذیری مدرسه و معلم ) اگر لازم دانستم فرزندم را از مدرسه بی مبالات خارج میکردم . (یا حتی از ماشان در قالب قانون شکایت میکردم ، شاید قانون راه بهتری برای مساله پیدا میکرد)اگر از من به عنوان معلمی که سالها در این حوزه کار کرده ام و برایم مهم است که چه کار میکنم میپرسید، این معلم خیلی خیلی خام است و نیاز به آموزشهای جدی دارد. چه در رفتار با شاگردانش ، چه در نوع آموزش دادنش، چه در تولید محتوا. در هر سه موردی که من میفهمم لازم است آموزش ببینید و شک ندارم با علاقه ای که دارد اگر پشتکار هم داشته باشد میتواند یک معلم بلاگر خوب بشود (بلاگر نه اینفلوئنسر) دروغ چرا من ترکیب معلمی و اینفلوئنسری را ترکیب بایسته و شایسته ای نمیدانم. (چرایش بماند برای متنی دیگر)اگر از من به عنوان سیاستگذار میپرسید، ضعفهای قانونی را میدیدم و درباره اش کاری میکردم. هیات دولت یا قوه قضاییه لازم است مرورهای جدی ای بر قوانین بکند. برای لیبل کردن PGمحتواهای صوتی و تصویری در رادیو و تلویزیون و تولیدات دیگر نیاز به قواعد درست حسابی زیادی داریم که ایدئولوژیک هم نباشد. چه بسیارند موارد عرفی و مذهبی زیادی که داریم و برای بچه ها نامناسبند. آنها هم فارغ از مسایل مذهبی و سیاسی لازم است برای بچه ها و مخاطبان رده بندی شوند.و اگر از من به عنوان یک ناظر فضای مجازی میپرسید...میگویم جو زده نشویم. هیجان با توجه به تمام مزایایی که میتواند داشته باشد برای تصمیم گیری همیشه بدترین امکان ها را به ما میدهد. و نکته آخر تیترخوانی نکنید. دردنیای امروز تیترخوانی و بر اساس تیترهانظر دادن تا نهایت ...تا خرخره خطا میسازد به خصوص اگر مهارت در سنجش صحت خبرها نداشته باشید.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیSun, 19 Feb 2023 16:58:58 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/pseudoscience-in-turkey-earthquake-c2nllxl7mld0وقتی زلزله غازی‌آنتپ آمد و آنچنان نتایج هولناک داشت آنهم بلافاصله پس از زلزله خوی ذهنها به سوی این رفت که این نقطه از زمین چه خبر است. آنها که علم‌باورتر هستند و منطق و شواهد علمی برایشان مهم است و باورش دارند، درباره فعال شدن گسلی در این منطقه خواندند و نوشتند و گفتند. آنها که باورهایشان به سوی علوم غریبه! و تئوریهای خاص میرود درباره هارپ نوشتند . همان فناری غریبی که کمتر کسی درباره امکانات و توانایی های افسانه ایش خبر دارد اما همیشه در هر مورد مهیبی افرادی هستند که میدانند چه خبر استو هارپ چه ها که نمیکند. اینبار اما فاصله کم این زلزله و مخالفت و شاخ و شانه کشیدن اردوغان با عضویت سوئد در اتحادیه اروپا باعث شد توهم باحال دیگری هم این روزها شایع شود و آنهم اینکه به دلیل همین مخالفت اروپاییها دکمه ویبراتوری که در زمان نازیها زیر ترکیه گذاشته اند روشن شود. آلمانها به قصد انتقام یا گوشمالی چنین کاری با ترکها کردند (به خصوص که تخمین زده میشود چنین زلزله مهیبی میتواند تا 1 درصد GDP ترکیه آُیب و خسارات برجای بگذارد و آنها را حسابی زمینگیر کند یا گوشمالی دهد!)اینها همه به کنار اینبار اما یک اتفاق جالبتر و به نظرم بااهمیت تری هم رخ داده. یک توییت که حالا خیلیها دارند آنرا دست به دست میگردانند و درباره اش صحبت میکنند. ماجرای این توییت چیه؟ آقایی به نام "فرانک هوگربیتس" چندی قبل توییتی کرده بود با این مضمون که "دیر یا زود زلزله ای با بزرگی تقریبا 7.5 در این منطقه رخ خواهد داد. و روی نقشه این منطقه را نشان داده بود. حالا این منطقه کجاست ؟ خودش نوشته: " جنوب-مرکز ترکیه، اردن& سوریه، لبنان ) و تنها 3 روز پس از این توییت بود که زلزله غازی آنتپ رخ داد (نقشه پیش بینی او همان است که بالای این نوشته میبینید)و اینجا بود که خیلیها معتقد بودند او دانشمندی است که توانسته زلزله را پیش بینی کند ....چیزی که برای اهل علم چندان معنی ای در حال حاضر ندارد. مردم اورا دانشمند لرزه شناس یا زمین شناس میدانند چرا؟ چون هم در این موضوعات پیوسته مینویسد و هم اینکه خودش را پژوهشگر SSGEOS معرفی یکند. این چه موسسه ایست؟ در توییتر این موسسه آمده که این یک موسسه پژوهشی است برای پایش هندسی ارتباط بین اجرام سماوی و فعالیتهای لرزه شناختی.اگر متوجه این اسم پرطمطراق نشدید چیز سختی نمیگه. در حقیقت کار(و ایده) اصلی این پژوهشگر و آن موسسه اینه که درباره تاثیرات اجرام سماوی(مثلا سیارات منظومه شمسی) و زلزله ها (طبیعتا فعلا زلزله های زمینی) را مورد بررسی قرار دهند و معتقدند که میتوانند این لرزه ها را با دقت و تقریب خوبی پیش بینی کنند. خب ناگفته پیداست که در حال حاضر چنین ایده ای طرفداران زیادی روی زمین در بین دانشگران ندارد . اثرات گرانشی این اجرام روی زمین آنقدر نیستند که دربرابر کنشهای زمین شناختی دیگر محلی از اعراب داشته باشند. این موسسه هم یک موسسه پژوهشی رسمی و آکادمیک نیست( خیلی مطمئن نیستم ولی تا آنجایی کهدیدم بیشتر یک موسسه خصوصی و چه بسا تک نفره باشد)اما بیایید برویم سر همان توییت مشهور شده. شاید شما هم بگویید اصلا هرچی بگید و نفی کنید چنین موسسه و چنین پژوهشهایی را ، خب با این پیش بینی درست چه میکنید؟ چگونه این را نفی کنیم؟ اینجاست که گویش علم و غیر علم خودش را نشان میدهد. علم جای زیادی برای شاید و اما و گر ندارد و اگر هم داشته باشد محدوده و نسبتها و بازه هایش را با دقت خوب و مبتنی بر شواهد تکرار پذیر بیان میکند. مثلا وقتی میگوید آب در دمای تقریبا 100 درجه به جوش میآید آن "تقریبا" برایش تعریف شده. میتوان درباره همان تقریب صحبت کرد و شزایطش را سنجید و بازه ایش را تعیین کرد. مثلا وقتی میگوییم تقریبا در دمای 100 درجه منظورمان 130 درجه نیست یا 60 درجه. کم و زیاد شدنش معنی‌دار است و تعیین یا تعریف میشود .حالا البته که این وسط حتما نمونه هایی تکرار ناپذیر یا غیر قابل آزمایش یا حتی کشفهای تصادفی هم داریم (در تاریخ علم) که با هیچ یک از شناسه های رایج علمی و روشهای مرسوم علمی هم سنخ نیستند که آن مقوله ی دیگری است . اما در مورد این توییت، فرانک هوگربیتس بیشتر از آنکه شبیه دانشگران و در حوزه های علمی صحبت کند همچون رمالان یا طالبنان حرف میزند...دیر یازود زلزله ای رخ میدهد. یعنی کی؟ بازه زمانی اش چقدر است منظورش یک هفته اس یا همین امسال یا مثلا یک دهه پیش رو؟ (تجربه طالع بینان را دارید؟ میگویند یک هفته یا هفت ماه یا هفت سال دیگر قراره پولی به دست بیاوری) اگر الان زلزله رخ نمیداد و مثلا دوماه دیگر رخ میداد هم باز او میتوانست بگوید آها دیدید گفتم دیر یا زود رخ میده...( سالهاست که دانشگران و مردم عادی و سیاستمداران) میگویند در تهران زلزله ای شدید رخ میدهد!) او در باره شدت زلزله و مکان زلزله هم همین کار را میکند . (البته اگر بپرسید پس چرا این منطقه را گفته و نگفته در فلان نقطه آمریکای جنوبی ، خب اینهم پاسخ دارد بر اساس باورهای اجرام آسمانی و زلزله . ولی به همین میزان با تردید های جدی و بی دقت و هزار اما و اگر) به هر حال در این نوشته دارم میگویم آنچه که فرانک هوگر بیتس گفته یک پیش بینی علمی مبتنی بر علم روز و شناخته شده نیست. مجموعه ای از پیشگوییهاست با روشی الهام گونه و استفاده از مبهم گویی که بیشتر از آنکه به دنبال بیان واقعیات باشد تلاشی است برای گردآوری مریدان . حلقه ای از مردم طبیعت شناسِ اوهامی با نقابی از شبه علم.این مطلب در کانال تلگرامی ام هم منتشر شده است.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیTue, 07 Feb 2023 00:15:24 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/چطور-یک-مروج-علم-خوب-باشیم-r8i8bphijf5kاین متن ترجمه ایست وفادار به متن از How to be a good science communicator? نوشته Meenakshi j. در دوران کووید19 مردم برای کسب اطلاعات علمی و حیاتی ، اقبال و توجه عمومی زیادی به دانشگران(Scientists) و پزشکان نشان دادند.اما ارتباطات علم(Science communication) (یا آنگونه که ما در ایران به نام ترویج علم می‌شناسیمش-و من هم اینجا به شکل خاص و با توجه به نوع متن و محتوایش همین برابری را انتخاب کرده ام-کاری که به قول و تاکید پوریا ناظمی باید بین این دو تمایز قائل شویم و صواب نیست) خودش یک مهارت مهم است. بنابراین ما(نویسنده اصلی مقاله) از مروجان علمِ کاربلد در این باره پرسیدیم تا نکات مهم کارشان را برایتان توضیح دهند. Credit: smartboy10 / DigitalVision Vectors / Gettyترویج علم بیشتر از آنکه علم باشد هنر است. هتری که دانشگران و پزشکان و مروجان علم را وادار میکند تا راههایی تازه بیافرینند و ابداع کنند تا به عموم مردم دسترسی پیدا کنند . یک مروج علم خوب پیوندی درست و عمیق بین عامه مردم دنیای پیرامونشان برقرار میکند.موگه ساوِک Muge Cevik یک دانشگر کلینیکی و مدرس ویروس شناسی پزشکی در دانشگاه سن آندرو اسکاتلند می‌گوید: "ترویج علم باید ابزاری باشد برای برقراری ارتباط با مردم نه اینکه یک کار ذوقی و جانبی فرض شود .مثلا همه پزشکان باید بتوانند ترویج علم انجام دهند اما بدیهی است که ترویج علم موثر به آموزش‌های بسیار خوبی نیاز دارد.مخاطبتان را بشناسیدساوک اضافه می‌کند که :گزارشی در سال 2014 در بریتانیا نشان داد که عموم مردم قاطعانه معتقدند علم چیز مهمی است و به آن علاقه دارند. اما مروجان علم لازم است مخاطب هدفشان را شناخته و انتخاب کنند. اگر اینکار را بکنند آنوقت شاید این مخاطبانِ هدف همان عامه‌ی مردم باشند یا دانشمندان و پزشکان و متخصصان دیگری که تخصصهایی متفاوت با آن‌چیزی که برای ترویجش اقدام می‌کنیم داشته باشند. مروج علم باید انتخاب کند که می‌خواهد اطلاع رسانی کند یا آموزش بدهد یا مروری بر یک مورد علمی داشته باشد .فهیم یونس((Faheem Younusرییس بخش بیماری‌های عفونی دانشگاه مریلند می‌گوید گفتگوهای آکادمیک با مباحثه های سیاستگذاری سلامت تفاوت بنیادی دارد و هردو هم با پیغام‌های سلامت که برای عموم منتشر می‌شوند تفاوت دارند.سانجیو باگای(Sanjeev Bagai) مشاورارشد طب اطفال و رییس کلینیک نفرولوژی در دهلی هند می‌گوید :وقتی مخاطب هدفتان را شناسایی کردید بگذارید ترویج‌علم کار خودش را بکند و ساده‌سازی محتوا را منطبق بر نوع مخاطب انجام دهید. یک مروجِ علم موفق کسی است که با اتکا به داده‌ها پیش برود ،دقیق باشد و وقتی داده‌ای اشتباه باشد شجاعت پذیرفتن خطا را داشته باشد. به عبارتی مروج علم خوب بودن تنها زمانی شدنی است و رخ می‌دهد که شخص مروج در معرض همه‌ی داده‌های روز باشد و هر لحظه از پیشرفت‌ها و تحولات آن داده‌ی علمی اطلاع کامل داشته باشد.همه‌ی مطالعات موردنظر را مطالعه و یادداشت برداری کند و بتواند نتایج و روش‌های مطالعات مورد نظر را نقادانه بررسی کند.توضیح دادن و الهام بخشیدنکاریشما اس کاوشیک Karishma S. Kaushik)) نخستین وبینارش درباره کووید 19 برای کودکان را در 31 مارس 2020 برگزار کرد. یعنی درست یک هفته پس از آنکه هند به شکل سراسری به قرنطینه و تعطیلی کامل فرو رود. کاوشیک استادیاری است در دانشگاه ساویتریبا فول پونا که با 75 ذهن جوان و تیز و سرحال در گفتگوهایی که در قالب برنامه "گفتگو با یک دانشمند"( TTAS )اجرا می‌شوند سروکار دارد.او می‌گوید :"پسر 9 ساله‌ی من هم مثل همه کودکان دیگر در سرتاسر هند پرسش‌های بی شماری درباره چگونگی و چراییِ دوره تعطیلی سراسری و تحصیل در منزل داشتند. ما از توصیف ویروس‌ها شروع کردیم و به پاندمیک رسیدیم و بعد درباره قرنطینه و در نهایت واکسن حرف زدیم. او اضافه می‌کند که :"بعد از اینکه موج علاقه و ارتباطی که بچه‌ها با موضوع وبینار و آنچه در آن گفتیم را دیدم، تصمیم گرفتم برنامه "گفتگو با یک دانشمند" را شروع کنم تا علم را بین نوجوانان به شکلی صحیح و ایمن در حالی که در خانه‌شان نشسته‌اند ترویج دهم.او در زمان نوشته شدن این متن ( ) 70 برنامه گفتگو با یک دانشمند را به شکلی موفق در حوزه‌های مختلفی از علوم برگزار کرده است. برنامه‌هایی که در آنها از دانشگران خواسته شده تا به شکلی موثر و ساده و جذاب برای بچه‌ها صحبت و ترویج علم انجام شود. در این برنامه‌ها بچه‌ها دلشان می‌خواهد بفهمند و بدانند که چرا چیزها و پدیده‌ها رخ می‌دهند و مهمترین موتور محرکه بچه‌ها برای یادگیری، تحریک حس جستجو گری و اکتشاف و کنجکاوی آنهاست.در طول دوران پاندمیک کووید 19 عطش همگانی برای شنیدن توصیف‌های علمی وجود دارد. همانطور که یک سویه‌ی جدید از ویروس پیدا می‌شد، واکسن‌ها توسعه می‌یافتند و قرنطینه‌ها اجرا می‌شدند، ترویج علم هم امری ضروری‌تر از قبل می‌شد و البته با چالش‌های جدی‌ای هم روبرو می‌شد.خودتان باشیدبا گسترش اطلاعات غلط و گمراه کننده misinformation ) ) در دوران پاندمیک کووید19،مروجان علم وقت زیادی را برای خرافه‌زدایی و جابجایی اطلاعات درست با چرندیات صرف کردند. آکیکو ایواساکی Akiko Iwasaki)) پروفسور ایمنی شناسی در دانشگاه ییل می‌گوید تلاش زیادی کرده تا حقایق مبتنی بر شواهد (evidence based facts) را ارائه دهد که علاوه بر دقت علمی در دسترس و فهم‌پذیر باشد.برای اینکه حقایقی که مروج علم می‌گوید باورپذیر و قابل فهم باشد، او باید اعتماد عمومی را کسب کند. این نظر یونس است. ساوک می‌گوید جامعه گوش شنوایی دارد پس باید خیلی مراقب آنچه می‌گوییم باشیم. همچنین او معتقد است اهداف و خواست‌ها را باید با دقت انتخاب و چیدمان کرد و اعتماد ساخت و پیش از همه، به سایر دانشگران و آکادمیسین‌ها هم توجه کرد و احترام گذاشت.یونس همچنین معتبر بودن را از نشانه‌های خوب و مهم برای ترویج علم خوب و موثر می‌داند. او معتقد است سادگی محتوا، مرتبط بودن و نکته‌ی بسیار مهم، سروقت بودن از فاکتور‌های مهم یک فعالیت ترویج علمی خوب است. مروج علم نباید نگران این باشد که یک پیغامِ خوب یا بد به جامعه بدهد. او فقط باید به درستی آنچه می‌گوید توجه داشته باشد. و البته یک نکته‌ی مهم این است که گاهی حقیقت درست این است که : ما در اینباره چیزی نمی‌دانیم.یونس می‌گوید این روزها مهمترین و بیشترین پرسشی که از او می شود این است که آیا پس از تزریق دو دوز واکسن چینی برای دوز سوم(بوستر) آیا فایزر بزنند یا مادرنا ؟ اما از آنجایی که هنوز مطالعات چندان زیاد و پردامنه‌ای در اینباره نشده ترجیح می‌دهم واقعیت را به پرسندگان بگویم آن هم این است که: نمی دانم. و این بدون شک اعتماد آفرین است.مروجان علم باید صادق باشند و برای جلب اعتماد "خودشان باشند".مروج‌علم لازم است پیش از روبرو شدن با پرسشی که پاسخ مطمئن و دقیقی ندارد پاسخ‌های مبتنی بر شواهد داشته باشند و بتوانند با آن پاسخ‌ها جنبه‌های مثبت و منفی پاسخشان را به خوبی شرح دهد. برا ی مثال ساوک در یک رشته توییت درباره مصرف ایورمکتین (Ivermectin) توضیح داد. برای اینکار از همه‌ی داده‌های موجود استفاده کرد و نشان داد که این دارو در درمان کووید 19 اثر بخش نیست. او از همه داده‌ها استفاده کرد به جای اینکه داد‌ه‌ها را دستچین کند و نتایج مطلوب خودش را بگیرد.تخصص بسازیدترویج علم هم با اشتراک گذاری داده‌های علمی با همه‌ی عدم قطعیتش که آن داده‌ها را احاطه کرده روبروست و هم با جمع‌آوری و گردآوری همه‌ی داده‌هایی که بتواند آن علم را تایید و حمایت کند. سلیم عبدالکریم (Salim Abdool karim) پژوهشگر HIV در دانشگاه کاوازولو ناتال در آفریقای جنوبی می‌گوید:آن عدم قطعیت موجود در علم برای ایجاد اعتبار و اعتماد کار را سخت می‌کند و از سوی دیگر برای گردآوری داده‌های علمی لازم است که مروج علم به همه‌ی موضوع اشراف و تخصص داشته باشد و پاسخ‌های درخوری برای " چرا"های ممکن داشته باشد نه اینکه فقط با "چه" ها سروکار داشته باشد.این همانجایی است که اعتماد به نفس و اعتماد عمومی ، مروج علم را در برنامه‌های همگانی و رودررو با مردم به بازی فرامی خواند.باگای می‌گوید در این دوران کووید 19 مروجان علم باید مطالعه بسیار وسیعی داشته باشند. آنها باید ویروس‌شناسی، میکروبیولوژی، ایمنی شناسی، بیوشیمی، واکسیناسیون، سلامت عمومی و سلامت روانی را به مقدار خوب و کافی بدانند. اغلب بسیاری از مروجان علم تمایل دارند در مورد کووید 19 عملکرد سلول و شناخت آن را بی خیال شوند. اما به یاد داشته باشید که ژنومیک، بیوشیمی، تغییرات آنزیمی و مسیرهای متابولیکی هسته‌ی اصلی علم را در موضوع کووید19 تشکیل می‌دهند. پس لازم است همه‌ی مروجان علم در این حوزه حتما سلول و عملکردش را به خوبی بشناسند و آن را بلد باشند .به عنوان یک مروج علم ، اصطلاحات و تعابیر علمی و تخصصی را کنار بگذارید. یونس می‌گوید ترویج علم با میزگردهای علمی، جایی که روش‌ها و نتایج مورد بحث و مناظره قرار می‌گیرند تفاوت اساسی دارند. این مهم است که در فرآیند ترویج علم با نگرانی‌ها و موضوعات مورد توجه عامه مردم مرتبط بمانیم. مثلا وقتی همه‌ی توجه مردم به موضوع واکسیناسیون است چرا باید درباره اجبار به ماسک حرف بزنیم ؟دیگران را معرفی کرده و بشناسانیدتارا اسمیت(Tara Smith) همه‌گیرشناس از کالج سلامت عمومی دانشگاه ایالتی کنت می‌گوید اجتماعات و گروه‌های زیادی با او در تماس و ارتباط هستند و این اقبال بیشتر به سوی او احتمالا به خاطر سفیدپوست بودن اوست . به گونه‌ای که کم و بیش او بیشتر از سایر همکارانش مورد توجه است. او از پلتفرم خودش استفاده کرد تا پستها و اطلاعات سایر محققان همکارش را به خصوص آنهایی که کمتر در معرض دید بودند منتشر کند و در دید قرار دهد. او همچنین می‌گوید به جای اینکه خودت را هی در معرض دید قرار دهی خوب است کمی هم سایر مروجان علم و همکاران پژوهشگرت را نشان دهی و بالا ببری.تارا می‌گوید من جایی در حاشیه‌ی شهر زندگی می‌کنم و بدیهی است که مردم ساکن این مناطق ترجیح بدهند با من درباره موضوعات علمی صحبت کنند و به حرفهایم گوش دهند تا به حرف‌ها و نظرات کسی که در شهری بزرگ و منطقه‌ای شهری و شلوغ ساکن است. تارا اسمیت که کار ترویج علم را به خوبی بلد است می‌گوید ما لازم است بشنویم و بفهمیم که کدام روش کار میکنه و چه چیزی کار نمیکنه. بعد هر دو سوی این قصه، ما و مردم در قالب یک تیم دو نفره بازی کنیم تا دیگران ]پژوهشگران و مروجان علم[ را به بازی دعوت کنیم و به بازی بگیریم. بازیِ ترویج علم .آنهم درست وقتی که صدایشان نیاز بهشنیده شدن دارد.اجتماعی باشیدشبکه‌های اجتماعی شیوه‌ی برقراری ارتباطات مارا دگرگون کرده‌اند و درعین حال علم را از حالت رسمیت درآورده و بیشتر در دسترس همگان قرار داده است جوری که امروزه رسانه‌های اجتماعی یکی از ابزارهای موجود در جعبه ابزار هر مروج علمی محسوب می‌شود. کاوشیک می‌گوید فهمیدن و یادگرفتنِ قدرت نفوذ شبکه‌های اجتماعی هم لازم است و هم مهم. او همچنین می‌گوید که به نظرم مروجین علم شبکه‌های اجتماعی را پذیرفته و در آغوش گرفته‌اند اما نکته‌ی مهم این است که باید پلتفرم مناسب خود را انتخاب کنند. ساوک اضافه می‌کند که برای اینکار لازمه مخاطب رو کامل بشناسیم. مثلا سن آنها را. آنوقت است که می‌شود بهترین پلتفرم را انتخاب کرد.کاوشیک می‌گوید اینستاگرام رسانه‌ی تصویری محشری است اما اطلاعات تند و تیز و کوتاه را باید در توییتر منتشر کرد و از سوی دیگر اجتماعات کوچک و بزرگِ دوستی و صنفی و فامیلی را باید به فیسبوک فرستاد. باگای هم توییتر و هم لیکدینرا برای گفتگوهای آنی/عمومی مناسب می‌داند .سِاوک پیش از پاندمیک کووید 19 فقط چند هزار دنبالگر در توییتر داشت. اما تا او شروع به اطلاع رسانی روزآمد در دوره کووید و درباره کووید 19 کرد توییتهایش وایرال و بازنشر شد، به دفعات و خیلی زود فالوئرهای بسیاری جذب کرد. او در زمان نوشته شدن این متن بیش از 136000 نفر فالوئر دارد. او می‌گوید توییتر خیلی جای خوبی است و دوستش دارم چون به راحتی میتوانی از آرا و نظرات آدم‌های مختلف با ارزش‌های مختلف اطلاع کسب کنی. ایواساکی می‌گوید توییتر این امکان را به ما می‌دهد که همزمان و بلافاصله به جمع بزرگی از آدم‌های پیرامون سیاره‌مان دسترسی داشته باشیم. یونس هم با او موافق است. او می‌گوید سال قبل پیغامی از هند داشتم .پیغام از سوی مردی بود که در روستایش تنها کسی بود که به اینترنت دسترسی داشت.او با پیروی از توصیه های ساده و مقرون به صرفه ی من در توییتر کل روستا را آگاه کرده بود و آنها را از گزند بیماری دور نگه داشته بود.برای ترولها خوراک نسازیدخواهی نخواهی رسانه‌های اجتماعی سوی منفی خودشان و تبعات و هزینه‌های خودشان را دارند. این یک شمشیر دولبه است.اسمیت می‌گوید مروجان علم پتانسیل این‌را دارند که مخاطبان گسترده‌ای پیدا کنند اما اگر مورد حمله ترول‌ها قرار بگیرند کار چندانی از دستشان بر نمی آید که برای نجات خودشان بکنند.ایواساکی می‌گوید در میان کسانی که توییت‌های مرا می‌بینند و می‌خوانند و دنبال می‌کنند ترول‌ها هم هستند. کسانی که با حقوق زنان و رنگین‌پوستان و ... زاویه بسیار دارند. من فکر کنم باید پوست کلفت‌تر باشم در توییتر تا آنجا دوام بیاورم .اسمیت می‌گوید برخی دانشگران توییتر را ترک کردند بس که مورد حمله‌ی پیغام‌های رسیده از سوی ترول‌ها قرار گرفتند .برخی از این حملات ساماندهی شده هم بوده است. من مشتاق واکنش نشان دادن به آن‌هایی هستم که پرسش مشخص و معتبری دارند و اتفاقا از همین رسانه‌های اجتماعی تعداد زیادی دوست و همکار یافته‌ام اما یکهو سوی تاریک قصه را می‌بینم وقتی که پیغام‌های جنجالی و سیاسی برایم ارسال می‌شود.ایواساکی می‌گوید در چنین شرایطی سعی میکنم خنثی و خونسرد بمانم فارغ از اینکه چقدر پیغام‌ها جنجالی هستند یا سیاسی یا مناقشه برانگیز.غیررسمی بودن رسانه‌های اجتماعی این معنی را در خود دارد که مردم می‌توانند شما را ترول یا حتی تهدید کنند. بنابراین لازم است یاد بگیرید با نویزها و سرو صداهای مزاحم کنار بیایید و تمرکزتان را از دست ندهید. کاوشیک می‌گوید : در هر حالت برنامه‌های ترویجی و همگانی‌تان را حرفه‌ای نگه دارید و فقط بر ساختار کار ترویجی‌تان تمرکز کنید.از رسانه های قدیمی استفاده کنیدعبدالکریم مروج علم کهنه‌کاری است و ارزش‌ها و فواید رسانه‌های سنتی و قدیمی – مثلا تلویزیون- را به خوبی می‌داند . او می‌گوید استفاده از تلویزیون و رسانه‌هایی شبیه به آن برایش مخاطبان بسیار وسیعتری را به ارمغان می‌آورد. مسئولان دولتی آفریقای جنوبی از او خواستند تا برای مردم درباره پاندمیک کووید-19 در تلویزیون صحبت کند. او با اجرای چنین برنامه‌ای مخاطبان بسیار وسیعی به دست آورد و بازخوردهای مثبت بسیار زیادی دریافت کرد. او می‌گوید از هر ابزار و رسانه‌ای برای ترویج علم استفاده کنید این خوب است اما رسانه‌های کلاسیک و قدیمی را فراموش نکنید.کاوشیک می‌گوید هیچ پلتفرم واحدی نمی‌تواند جوابگوی همه‌ی مخاطبان در دنیای دیجیتال باشد. نه تنها در دنیای دیجیتال بلکه در تقسیم بندی‌های فرهنگی اجتماعی و اقتصادی و جغرافیایی و سنّی و مردمشناسانه هم همینطور. مثلا در مورد مروجان علم هندی لازم است کار ترویجی چندزبانه انجام شود و همزمان از نسخه‌های دیجیتال و چاپی استفاده کنیم.ایواساکی هشدار می‌دهد که توییتر مثل یک جعبه‌ی تشدید صوتی می‌تواند عمل کند و یک پیغام را سریع بازتاب چندباره دهد و منتشر کند و شما در این جعبه تشدید فقط سخنگو هستید. اما او می‌گوید که تلاش می‌کند تا مصاحبه‌های رادیویی هم انجام دهد همانطور که پادکست هم می‌سازد. این رسانه‌ها هریک مخاطبان خود را دارد که الزاما با هم همپوشانی‌های زیادی ندارند. او می‌گوید هدف من آن است که با مخاطبانی که اصلا با ایمنی‌شناسی یا ویروس‌شناسی آشنا نیستند صحبت کنم و اطلاع رسانی کنم و این تنها ارزش یا خواسته‌ی من است.شنیدن را بیاموزیدفارغ از کانالی که برای ارتباط برقرار کردن و ترویج علم دارید ،یک مروج علم باید گفتگو کننده و مناظره کننده‌ی خوبی باشد و با صبر و حوصله نظرات مختلف و مخالف را بشنود و تحمل کند و از آن مهمتر که در صورت نیاز نظرات خود یا طرف مقابل را تغییر دهد. این نظر باگای است. ساوک می‌گوید همیشه یک گفتگوی دوطرفه بسازید و پیش ببرید و نظرات طرف مقابلتان را هم بفهمید و در نظر بگیرید .کاوشیک می‌گوید ترویج علم همانطور که درباره‌ی مخاطب است درباره‌ی شخصِ مروج علم هم هست. او می‌گوید من تمام تمرکزم را روی پیغامی که می‌خواهم بدهم و بسازم می‌گذارم و داده‌ای دقیق و درست و در دسترسی می‌سازم و تحویل مخاطب می‌دهم . ایواساکی می‌گوید برای من اینکه مقیاس‌ها و تشابه‌ها و مقایسه‌های به درد به‌خوری بسازم مهم است. مخاطبان کسل ، بی‌علاقه و خوابالو نسبت به دریافت ایده‌های جدید پذیرایی کمی دارند و چندان درگیر موضوع نمی‌شوند . اما برای همین‌ها هم کاوشیک می‌گوید راههایی هست: درگیری و برنامه‌های تعاملی بسازید، سرعت و ریتم ارائه را مناسب و درخور انتخاب کنید و از همه مهمتر اینکه به مخاطبتان فرصت ارئه دهید و به آنها گوش بدهید. به عبارتی از تک گویی پرهیز کنید.زبان خودش یک مانع است. مانعی بزرگ. یونس با طنز می‌گوید : ویروس از مشکلات و موانع زبانی و فرهنگی ما کمال سو استفاده را می‌کند. مثلا من به زبان اردو ، اسپانیایی و اندونزیایی توییت می‌کنم. کاری که به من اجازه می‌دهد به شکل موثری با یک میلیارد نفر از مردم کره زمین که شاید به انگلیسی تسلطی ندارند در ارتباط باقی بمانم .کاوشیک می‌گوید وقتی با موضوعی چون ترس از واکسن و یا آثار تغییرات اقلیمی روبرو هستیم شنیدن، جایگاه بسیار مهمی پیدا می‌کند. کلا شنیدن تکه‌ای مهم از فرآیند ترویج علم است. کلید اصلی ، آماده‌ بودن برای پذیرفتنِ پرسش‌های تازه و متنوع و گاه بدیع یا ساده انگارانه است. مروج علملازم است مخاطبانش را بشنود. اینکه نظراتشان و دیدگاهشان چیست؟ آنها از شرایط چه می‌دانند ؟ آنها از موضوع صحبتتان چه حسی دارند؟ اعتمادسازی می‌تواند با یک گفتگوی واقعی درباره موضوعاتی که شنونده‌ها می‌دانند و می‌شناسند آغاز شود به خصوص با پرسش‌های هدایت شده از مخاطبین. و بعد به سوی گفتگو و ارائه اصلی بروید. گفتگویی که بیشتر داده محور است و اطلاعات علمی ارائه می‌دهد.جانبداری نکنیددر این روزگار که همه چیز دسته‌بندی و قطبی شده است برخی از مروجان علم از سیاست دوری می‌کنند. عبدالکریم یکی از آنهاست که از جهتگیری سیاسی در کارهای ترویج علمی اش خودداری می‌کند. او می‌گوید : من طرفِ علم هستم. یونس هم با او موافق است و می‌گوید: استراتژی من این است که حمله‌ی شدید به ویروس کنم و به مواضع سیاسی کمتر حمله کنم . نه به این دلیل که هیچ سوگیری و ترجیح سیاسی ندارم . نه. بلکه به این دلیل که در سیاست هیچ تخصصی ندارم. همانطور که در اقتصاد و علوم اجتماعی ندارم. مثلا نمی‌توانم بفهمم چرا فلان تصمیم و سیاستگذاری انجام شده است. هم عبداکریم و هم یونس تصور می‌کنند که وقتی دانشگری برای اولین بار موضعگیری سیاسی کند همان و به خطر افتادن موقعیت علمی و ترویج علمی‌اش همان.به آنچه می دانید بچسبیددر نهایت یک مروج علم لازم است از آنچه می‌داند و تخصصش را دارد منحرف نشود. ساوک می‌گوید مشارکت اگر امتیازی داشته باشد با مسئولیت همراه است و نمی‌توان از زیر بار مسئولیت فرار کرد. ا‌سمیت می‌گوید این(مسئولیت پذیری) کاری نیست که تک نفره از عهده‌اش بر آییم بنابراین فقط به آنچه می‌دانید و تخصص دارید بچسبید و تنها از مطالعات اصیل و اسناد دست اول استفاده کنید. تاجایی که می‌شود. ایواساکی هم تلاش می‌کند از صحبت کردن درباره موضوعاتی که تخصصی در آن ندارد خودداری و اجتناب کند که البته این خودش گاهی دردسرساز و چالش برانگیز است . مثلا وقتی آزمایشگاه او تشریح می‌کند که رطوبت کم باعث سخت شدن پاکسازی ویروس از مسیرهای تنفسی می‌شود ناگهان مورد پرسش بسیاری از مخاطبانش ( حتی روزنامه ها و مجلات و تلویزیون و سایر رسانه‌ها) قرار می‌گیرد که چه مدل دستگاه بخوری را برای خانه یا دفتر کار توصیه می‌کند. و او طبیعتا بلافاصله پاسخ می‌دهد که من تخصصی در اینباره ندارم و خداروشکر افراد زیادی هستند که در بازار یا ژورنال‌های تخصصی بتوانند کمک کنند. در چنین شرایطی ایواساکی محدودیت‌ها و ندانستن‌هایش را متذکر می‌شود و پاسخ را به دیگر متخصصان می‌سپارد .دانشگرانی که از حیطه‌ی تخصص خود خارج می‌شوند و در باره چیزهای نامربوطشان نظر می‌دهند یونس را نا امید می‌کنند. او می‌گوید : شما متخصصانی دارید که ناگهان در زمینه‌ی بیماری‌های عفونی متخصص می‌شوند. مردم تفاوت بین یک پزشک عمومی و یک PhD را نمی‌دانند. از این دو یکی سالها کار پژوهشی در حوزه تخصصی‌اش دارد و دیگری اینچنین پس زمینه پژوهشی را دارا نیست. در نتیجه مردم وقتی جدل‌های علمی متخصصان را می‌بینند گیج می‌شوند و سردرگم و بی اعتمادی برایشان ساخته می‌شود. رسانه‌ها هم بیشتر به آنهایی علاقه دارد برای نشان دادن که بیشترنمایش رسانه‌ای را بشناسند و اجرا کنند نه آن‌هایی که اغلب درست می‌گویند و متد علمی را رعایت می‌کنند.در موضوع موردنظر باقی بمانیدبرای اینکه ازموضوعتان منحرف نشوید عبدالکریم راه حل خوبی دارد. او می‌گوید در فرآیند ترویج علم خیلی سریع بروید سر اصل مطلب و خیلی و پیچ و تاب نسازید. کاوشیک ترجیح می‌دهد که در هر جلسه فقط یک موضوع را باز کنید و شرح دهید . مفاهیم متنوع و وسیع و قاطی کردن ایده‌ها وافکار گیج کننده می‌شوند و گاه می تواند به بدفهمی منجر گردند .کاوشیک می‌گوید به خصوص وقتی برای کودکان کار ترویج علم انجام می‌دهید این نکته حیاتی می‌شود. برای آنها ساختن و پرداخت یک رشته مباحثه بسیار مهم است. در نهایت کاوشیک معتقد است ترویج علم در بدیهی‌ترین معنی‌اش ساده سازی مفاهیم علم است به گونه ای که یک کودک هم بتواند آنرا بفهمد و مشتاقش شود.این متن ترجمه ایست از How to be a good science communicator? نوشته Meenakshi j. منتشر شده در Nature medicine 27, pages 1656–1658 (2021)محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیThu, 25 Nov 2021 04:14:15 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/حالا-شما-وسط-میدان-هستیدپس-درست-بازی-کنید-wjtdkxat86vqقریب به دوسال است که درگیر کروناییم. دوستان پزشکم و آنهایی که درگیرودار کار درمانی هستند بسیار خسته و جانکاه کار می‌کنند. اما برخی از همین دوستان که به سختی دارند کار می‌کنند می‌گویند خیلی خوشحالند که در دوره زندگی پزشکی و طبابتشان یک پاندمیک را دارند تجربه می‌کنند. چیزی که فقط در کتابها خوانده‌اند. از سوی دیگر همچنین فرصتی هم برای ژورنالیست‌های علم وجود دارد. آنهایی که همواره از دنیای علم و تاثیراتش در روزمرگی ما می‌نوشتند و برنامه می‌ساختند حالا فرصتی به دست آورده‌اند که نقش بی‌بدیل خود را بازی کنند. اما گروهی دیگر هم این روزگار نقش مهمی بازی میکنند: بسیاری از افرادی که تخصصی در ژورنالیزم نداشتند به دلیل تخصص‌های دیگرشان و اهمیتی که عموم مردم و جمعیت‌های انسانی در کنترل این عالمگیری خطرناک داشتند و به مدد رسانه های عصر تازه وارد گود ژورنالیزم علم شدند.ایشان در مواردی هم بی آنکه خودشان بدانند ناگهان در میانه‌ی این فضا قرار گرفتند. همه‌ی اینها از یک سو نقش رسانه‌های نوظهور و دنیای شبکه‌های اجتماعی مجازی را بیش از پیش نمایان کرد در سوی دیگر این ماجرا اهمیت سواد رسانه‌ای را برای مخاطبان که عامه‌ی مردم هستند و تولیدکنندگان محتوا که عمدتا متخصصین رشته‌های علمی مرتبط است نمایش داد و آن را بیش از پیش پررنگ کرد.امکاناتِ موجود برای تولید و انتشار محتوا و یافتنِ مخاطب به راحتی و با کمترین هزینه‌ی ممکن وسوسه‌ی نوشتن و تولید و نشر محتوا را در هرکسی بیدار می‌کند. گروهی به دلیل تخصصی که دارند و احساس تکلیف برای مطلع کردن مردم به این سو کشیده می‌شوند و گروهی دیگر به دلیل وسوسه‌ی شهرت یا کسب درآمد. این متن با گروه دوم کاری ندارد و برایشان توصیه‌ای یا اشاره‌ای ندارد. اما گروه اول، مخاطب اصلی این نوشته‌ی کوتاه هستند.در این نوشته‌ی کوتاه مروری بر برخی نوشته‌های متخصصینی می‌اندازم که درباره‌ی بحران کرونا در شبکه‌های اجتماعی مجازی منتشر شده‌اند و تولیدکننده‌های محتوایشان آدم‌های متخصصی هستند که مطلع کردن مردم دغدغه مهمی برایشان بوده است ولی چون الزامات ژورنالیزم علم یا حساسیت نوشتار علمی عمومی را نمیدانند گاه زحمتشان باعث شده به کج فهمی‌ها و گاه شایعات دامن زده شود.ساخت و پرداخت و انتشار شایعات و کج فهمی‌ها دلایل و سویه‌های متعدد و متنوعی دارند که نوشته‌ای دیگر را طلب می‌کند. ولی در هر حال در جامعه اصولا مردم به راحتی می‌توانند با شایعات همراهی و همدلی بیشتری کنند. دلایلی مثل اینکه شایعات مفاهیمی ساده‌تر، بدون پیچیدگی‌هایِ منطقی موضوعات علمی را در بر می‌گیرند. یا مثلا به این دلیل که شایعات و توصیف‌های غیر علمی ساختاری باورمندانه‌تر و متقن‌تری به ما می‌دهند تا علم که همواره عدم یقینی را با خود دارد و باورمندی را نهی می‌کند. اما به هر دلیلی که عامه مردم به توصیفات غیر علمی اقبال بیشتری داشته باشند مهم نیست. اینجا نکته ی دیگری را مدنظر دارم. آن هم اینکه لازم است ما، ژورنایست‌های علم و به خصوص متخصصانی که ژورنالیست نیستند ولی به میدان نشر آگاهی پاگذاشته اند حواسمان خیلی جمع باشد. ما با مخاطبانی عام طرف هستیم که ساختار علمی و یا مفاهیم علمی حوزه‌های مورد بحثمان را نمی‌شناسند یا در آن تبحر ندارند. بنابراین هر موضوع ساده‌ای که برای ما خیلی بدیهی و عادی است می‌تواند آنها را به اشتباه، تایید کردن داده‌ها و باورهای غلط پیشین و کج فهمی سوق دهد.برای آنکه خودم هم در این نوشتار در چنین دامی نیوفتم خوب است منظورم از مخاطب عام را توضیح کوچکی دهم. ما وقتی میگوییم مخاطب عام منظورمان بی سواد نیست. شاید شما که خواننده ی این سطور هستید دارای مدرک تحصیلی بالایی (حتی دکتری مثلا) در یک رشته ی تحصیلی باشید ولی باز هم به احتمال قوی درباره کرونا و ویروس‌شناسی یا اپیدمیولوژی نامطلع باشید. دراین حالت شما در هریک از این مباحث مخاطبی عام محسوب می‌شوید. با این نگاه و تعبیر به ادامه‌ی این متن نگاه کنید و آن را تحلیل کنید.در این نوشته چند مورد معروف از این بی دقتی‌ها را مرور می‌کنم. نه به قصد تخریب و یا حتی نقد. بلکه برای آنکه بگویم تا چه اندازه موضوع ساده و مهم است و می‌تواند کجفهمی بسازد و در هر مورد سعی می‌کنم چگونگی تصحیح آن را هم بیان کنم:1-واکسنهای بی اثر ،آب مقطرهای بی‌معنی و بدیهیاتی که شرح داده نمی‌شوند.در یک گفتگوی لایو اینستایی دکتر میهمان با دقت فرآیند واکسن و آزمایشات بالینی و ترایال را ذکر می‌کرد. جایی از صحبتهایش گفت "از هر سه واکسنی که تزریق می‌شود یکیش بی اثر و اصلا آب مقطر است. میزبان با تعجب پرسید واقعا؟ دکتر مذکور گفت بله. اینو من نمی‌گم. تمام مستنداتش در گزارش‌های پزشکی هست. فلان جا و فلان جا رو ببینید به وضوح گفته است."فردا صبح همین تکه گفته‌های آقای دکتر منتشر شده بود با این توصیف که دکتر فلانی(که فرد محترم و قابل اعتمادی است) و مراکز بهداشتی و سلامت معروف (که آنها هم از معتبرترین‌های عالم هستند) گفته یک سوم واکسن‌ها آب مقطر خالی‌اند و بی اثرند و بعد هم تحلیل‌های خودشان را با درکی که از موضوع یافته‌اند اضافه کردند که :"چون تولید واکسن کم است این کار را می‌کنند و مرگ و میرها هم معلوم است و ..."اشتباه کجا بود؟ اشتباه اصلی اینجاست که به نظرِ آقای دکتر اثر پلاسیبو و تستهای کنترلی امری بسیار بدیهی و پایه‌ای در تولید هرنوع دارو و روش‌های درمانی دارویی است بنابراین نیاز به توضیح اضافه‌تری نداشت. درحالی که همین موضوع بدیهی به شدت برای مردم عادی کج فهمی دارد. چون ایشان از فرآیند تاییدهای دارو به خوبی اطلاع ندارند.حالا چه باید کرد: یادمان باشد وقتی موضوعی علمی را برای افراد غیر متخصص در آن حوزه (حتی افرادی که تحصیلات عالیه دارند ولی در آن حوزه متخصص نیستند)مطرح می‌کنیم هیچ چیز بدیهی و اصول اولیه‌ای نداریم. بنابراین حتما آن بدیهیات را بادقت و طمانینه و به شکل‌های مختلف توضیح دهیم.از سوی دیگر اگر با مجری یا پرسشگر نا آشنا به اصول ژورنالیزم علم روبروییم اورا هم تصحیح کنیم . مثلا در این مورد خاص خیلی مشخص ابتدا به او (و در اصل به مخاطبان)بگوییم که این تزریق واکسن‌نما امری طبیعی است واز قدیم انجام می‌شده و اصلا جای تعجب ندارد .2-جمله‌هایی که بعد از شش ماه را نشان نمی‌دهند .متنی که در تصویرزیر آمده را بخوانید و به آن بخش هایلایت شده دقت کنید. این یک پست است از یک کانال تلگرامی معتبر با داده‌هایی بسیار ارزشمند که گروهی پزشک کاربلد جوان اداره‌اش می‌کنند. اما این پست کج فهمی بزرگی را دارد می‌سازد. بسیار دیدم و مورد پرسش واقع شدم که به این پست اشاره می‌کردند و بر این اساس اعتقادی ایجاد شد که واکسنهای کووید19 فقط تا 6 ماه اثر بخشند و بعدش روز از نو روزی از نو. به عبارتی ذهن ناآشنا با این حوزه علمی و همینطور نامطلع از فرآیندهای پژوهش که آماده‌ی تردید درباره ارزش و کارایی واکسن هم هست به سادگی چنین نتیجه ای می‌گیرد.اشتباه کجاست؟ اینجا که نویسنده‌ی این پست کوتاه ننوشته که این آزمایش فقط دوره‌ی زمانی تا شش ماه را چک کرده. او ننوشته که محدودیت‌های این آزمایش یکیش زمان بوده. و از آن مهمتر اینکه این پژوهش در بازه‌ی زمانی شش ماه بعد از واکسیناسیون انجام شده و در این بازه زمانی واکسن عالی عمل کرده و موفق بوده. بعد از شش ماه چی؟ نمی‌دانیم چون دوره‌ی آزمایش تا اینقدر بوده و فرآیند علمی هم به ما این اجازه را نمی‌دهد که بدون شواهد درباره ماههای بعدی نظری یقینی بدهیم.برای اینکه جلوی چنین کجفهمی‌ای گرفته شود نویسنده‌ی ما باید چه میکرد؟ کافی بود محدودیت زمان آزمایش، موفق بودن واکسن در دوره‌ی پژوهش و اهمیت این شش ماه و آینده‌ی پژوهش برای بعد از ماه ششم را توضیح می‌داد. آنوقت میزان مشکل به شدت کاهش می‌یافت. حالا چرا نویسنده اینها را نگفته. چون احتمالا منبع او یک مجله پژوهشی است که مخاطبانش متخصصان همین حوزه‌اند و نیازی نبوده برایشان بدیهیات توضیح داده شود. اما در تلگرام به جز مخاطبان خاص،مخاطب عام که این ایام تشنه‌ی دانستن درباره بیماری خطرناک پیرامونشان هستند هم وجود دارد.3-اختلاف ها مارا حساس میکننداین متن را هم در توییتر دیدم و کپی‌اش را در کانال تلگرامی که برای اطلاع رسانی از کرونا تاسیس شده و مخاطب بسیار زیادی دارد. به جایی که با رنگ بنفش نشاندار کردم دقت کنید.در متن اصلیِ این خبر اسمی از نام واکسن‌ها نیامده است اما نویسنده در اینجا برای اطلاع رسانی دقیقتر اسم واکسن‌ها را آورده است. این خطایی آشکار است.چرا؟ چون در کشوری داریم زندگی می‌کنیم و مخاطب داریم که شک بسیاری درباره‌ی کارایی واکسن‌های در دسترس وجود دارد. بسیاری معتقدند واکسن چینی به درد نمی‌خورد و انگلیسی و آمریکایی‌هایی هستند که به دردبخورند و همینها هم از قضا از روز نخست، ورودشان ممنوع شد و دلیل توفیق آمریکا و اسراییل و اروپا همین نوع واکسنهاست. با چنین ذهنیتی وقتی این مطلب خوانده می‌شود منظور نویسنده که واکسیناسیون گسترده و ایمنی جمعی حاصل از آن است اصلا دیده نمی‌شود یا در مقام دوم اهمیت قرار می‌گیرد و به نوعی در سایه‌ی نوع واکسن‌ها نادیده گرفته می‌شود.چه باید کرد؟ در نگارش چنین متونی که خبر یا داده‌ی اصلی بسیار شکننده است و به راحتی رقبای محتوایی دارد و می‌تواند با یک تلنگر، خبر اصلی را در سایه و حاشیه قرار دهد باید خیلی مراقب اشاره کردن به موضوع رقیب باشیم. در این مثال نام واکسن اصلا اهمیتی ندارد بلکه واکسیناسیون گسترده است که اهمیت دارد. پس می‌شد(و باید) از نام واکسن گذر می‌کردیم(همانطور که در متن اصلی هم بیخیالش شده بودند) و اگر می‌خواستیم نام واکسن را به هر دلیلی بیاوریم باید موضوع اصلی را(گستردگی واکسیناسیون) را تبیین می‌کردیم و در انتها اشاره‌ای گذرا به نام واکسن‌ها می‌کردیم.یا راه دیگر این بود که کشورهای موفق در واکسیناسیون و کنترل کووید 19 را مثال می‌زدیم که با واکسن‌هایی غیر از این دو نوع به این مهم رسیده بودند...(مثلا امارات و ترکیه)4-آمارها تیغ دولبه اند...کار کردن با آنها را بلد باشیم.این روزها خیلی‌ها در ایران بین واکسن‌های مختلف مقایسه می‌کنند یا می‌پرسند کدام واکسن بهتر است.و از آنجایی که ما در ایران انتخاب‌های خیلی متنوعی نداریم پیاپی حسرت نبودنِ بهترین واکسن در کشور را می‌خورند. تصویر زیر در بسیاری از کانال‌های تلگرامی ،توییتر و پست‌های اینستاگرامی دست به دست می‌شود و نتیجه‌ای که بین مردم گرفته می‌شود این است که مشکل ما این است که واکسن فایزر نداریم یا آسترازنکا کم است و یا سینوفارم داریم که کم ارزش است.اما این نظر از کجا به ما رسیده؟ از آمارها. که اتفاقا آمارهایی درست هم هستند. یعنی در پژوهش‌ها چنین نتیجه‌گیری شده است. اما واقعا این آمار ارزشی برای واکسیناسیون همگانی در این ایام دارد؟ پاسخ نه است. واکسن سینوفارم و فایزر هردو موثرند. هردو محدودیت‌هایی دارند هردو ریسک‌هایی دارند ولی در ایمن‌سازی اجتماعی هیچ یک برتری مطلقی محسوب نمی‌شوند. بنابراین نویسنده‌ی علمی که برای عموم می‌نویسد باید به تاثیرگذاری اجتماعی نوشته‌هایش و اهمیت آمارها توجه کافی داشته باشد. آیا چنین متنی اصلا برای ارائه به جامعه‌ای عام و غیرمتخصص بامعنی است؟مثال‌های اینچنین را میتوان حالا حالاها ادامه داد. ولی اینها را به عنوان مشتی نمونه خروار بپذیرید . اینها بیشتر برای آن بود که بدانیم وقتی درباره دقت در نوشتار می‌گوییم یعنی چه.برای اینکه این متن را آرام آرام به انتها برسانم کلیاتی از باید نبایدهای نوشتن‌های موضوعات علمی (به خصوص در مورد کووید19)را با هم مرور میکنیم:1- مخاطب را بشناسیم: حواسمان باشد مخاطبان نوشته‌های ما در اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی، متخصصان نیستند. بنابراین موضوعاتی که برای نویسنده‌ی متخصص بدیهی است، برای آنها نیست و این به راحتی کج فهمی می‌سازد. پس بدیهیات را هرچند کوتاه ولی کافی توضیح دهید.2- هر داده‌ی خامی برای مخاطب عام تولید نشده: بسیاری از داده‌های علمی به ذاته اهمیتی برای عموم مردم ندارد و یا شاید بهتر بگویم به دلیل خام بودن، اهمیتش و مفهومش برای مخاطب عام قابل درک نیست. بنابراین در انتخاب موضوعاتی که منتشر می‌کنیم دقت زیادی کنیم. برخی داده‌ها با آنکه درست هستند ولی درکشان نیاز به تحلیل‌های بسیار جدی و سنگینی دارند. این داده‌ها برای انتشار همگانی ساخته نشده‌اند. اما اگر به هردلیلی مشتاقید این داده‌ها را منتشر کنید حتما مقدمات آن و تحلیل‌های تکنیکی آنها را هم به زبان ساده برای مخاطب عام بازگو کنید تا ایشان را دچار کج فهمی نکنید.3- شرایط جامعه را بشناسید و لحاظ کنید:گاهی داده‌های علمی را به خوبی توصیف می‌کنید و مقدمات آن را هم بازگو می‌کنید اما باز کج‌فهمی یا برداشت‌های اشتباهی از متنتان می‌شود. در این مورد شاید مشکل از نشناختن و لحاظ نکردن ساختارها و حتی شرایط موجود جامعه باشد. مثلا در مورد کووید19 در ایران تاکید بر اینکه کدام کشورها فایزر زده‌اند ( در حالی که به هر دلیلی در ایران فایزر ممنوع است) و فایزر چقدر مهم و مطمئن بوده است یک اثر اجتماعی مهم دارد: تعداد افرادی که از واکسن زدن گریزان میشوند را افزایش می‌دهیم (با این تصور که فایزر که خوب است را نداریم وباقی هم بی ارزشند) .یا مثلا وقتی در ایران به دلایل سیاسی و اقتصادی نگاه اجتماعی فراگیر به چینی ها خوب نیست با ذکر و تاکید بر چینی بودن واکسن و گذاشتن تاکید برنام کشور سازنده(به جای ساختار واکسن و تحلیل داده های واکسیناسیوین با انواع واکسنها)راه را براقبال واکسیناسیون همگانی با واکسن موجود (سینوفارم) سخت میکنیم. آیا این دو مثال به این معنی است که واقعیت و درخواست عمومی را کتمان کنیم و نادیده بگیریم؟ نه. موضوع درخواست دسترسی به همه ی واکسنهای تایید شده موضوعی به حق است که باید از همه راه‌ها، از جمله از راه آگاه سازی عمومی پیگیری شود ولی نه به قیمت تخریب اعتماد عمومی به یک واکسن تایید شده‌ی دیگر. شناخت شرایط موجود جامعه کمک و راهنمای بسیار خوبی برای تولید کننده های محتواست.4- دقت علمی را هرگز از دست ندهید: علم پدیده‌ایست که تلاش می‌کند دقتش را در موضوعات مورد علاقه‌اش افزون کند. بنابراین دقت‌های آنچه می‌نویسید را با اعداد معنی‌دار و تایید شده همراه کنید. اما اصلا عددسازی نکنید و از مفاهیم کیفی(خیلی و کمی و ...) بپرهیزید مگر در تصویرسازی مفاهیم. مثلا وقتی در متن یا اینفوگرافیکی نوشته است بخش اصلیِ یک واکسن آب است ننویسیم 90درصد یک واکسن آب است...این یک عدد است و عدد باید معنی دار، تعیین شده و دقیق باشد. صحت و دقت مفاهیمی که می‌نویسید را بارها در منابع معتبر سنجش کنید.5- نگاه علمی را از منظرتان خارج نکنید:اوج کاری که یک ژورنالیست علم می‌تواند انجام دهد این است که انتقال داده‌ها و مفاهیم را با نگرش علمی همراه کند. به عبارتی چیزی بیشتر از فقط داده‌ها را به مخاطبش ارئه کند. برای این کار کمی تبحر و مهارت‌های نگارشی وژورنالیستی بیشتر نیاز دارید ولی تلاش کنید در مسیرش گام بردارید. مهم است که مخاطب شما بداند واکسن چطور کار می‌کند اما مهمتر این است که مخاطب بداند واکسن چه کاری می‌کند و نمی‌کند و از اینها مهمتر اینکه مخاطب پس از خواندن متن شما بتواند آنچه درباره واکسن‌ها گفته می‌شود و در جاهای مختلف می‌خواند سبک سنگین کرده و درست و غلط را از هم تمییز دهد...در این مسیر گام بردارید. آهسته و پیوسته.شما در روزگار پاندمیک کرونا وظیفه‌ی مهمی بر عهدا دارید.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیTue, 31 Aug 2021 20:28:57 +0430https://virgool.ir/@norouzi.more/اول-خودمان-ye937zknybpdایران زلزله‌خیز است. می‌دانیم. شهرهای بزرگ ایران روی گسل‌ها بنا شده اند. می‌دانیم. اوضاع ژاپن از ایران (در این مورد)بدتر است. می‌دانیم. باید برای زلزله همواره آماده باشیم. می‌دانیم و ده ها و صدها می‌دانیم دیگر...اما وقتی درگوشه ای از ایران زمین می‌لرزد و خرابی به بار می‌آورد ، همه غافلگیر می‌شویم. از مایی که زلزله‌زده‌ایم تا مسئولان دولتی و نهادهای مسئول و ...و آنچه برای منِ ناظر قطعی است این که واقعا ما همگی غافل هستیم.این روزهایی که زلزله استان کرمانشاه و مناطق همجوار آن را لرزانده و خرابی به بار آورده(در زمان انتشار این متن در مجله دانستنیها) و کشته و زخمی‌های بسیار برجای گذاشته ، حس همدردی ما ایرانیان همچون همیشه بیدار شده ، شعر سعدی را زیرلب یا به فریاد تکرار می‌کنیم که چو عضوی به درد آورد روزگار و...بعد هر کسی از سوی برای کمک رسانی بر می‌خیزد و سازمان‌ها را کمک می‌کند و یا به دلیل بی‌اعتمادی عجیب و نوظهورمان خودمان دست یاری بر می‌آوریم و به مدد شبکه‌های اجتماعی شماره حساب می‌دهیم تا پول جمع کنیم و یا کمک‌های غیر نقدی را بسته‌بندی کنیم و خودمان در نقش یک منجی صالح و درستکار به کمک رسانی حضوری مشغول شویم. بلبشوی عجیبی است این کمک رسانی‌ها . من در زلزله‌ی بم ، درست ۷ ساعت بعد از زلزله در منطقه بودم و روزهایی را آنجا به سر کردم(بنابه مسئولیت شغلی آن زمانم) می‌دیدم که این حضورهای نابهنگام چه دردسری را ایجاد میکند. این روزگار قضیه سختتر هم شده است. شهروند خبرنگاران بی‌آموزش و احساسی روانِ ملت آسیب دیده را داغون می‌کنند. امدادگرانِ خودانگیخته و باانگیزه جریان امداد‌رسانی را مختل می‌کنند. آنهم در زمانی که ثانیه‌ها، معنی و مفهوم حیاتی پیدا می‌کنند.اما اینها را ننوشته‌ام که فقط غر بزنم. آنچه الان برای من مهم است که گوشزدش بکنم این است که همه‌ی ما غافل هستیم. همه‌ی مایی که الان حس نوعدوستی و کمک داریم ،فردا محتاجان به کمک خواهیم بود. برای همین لازم است به خودمان کمک کنیم نه به آنهایی که گرفتار شده‌اند. وقتی در هواپیما می‌نشینید، پیش از آغاز پرواز مهماندار توضیح می‌دهد که در حین اضطرار چه بکنید. اگر درست گوش بدهید(که نادرند کسانی که اصلا گوش دهند او چه می‌گوید) در جایی می‌گوید در حین اضطرار ابتدا به خودتان برسید بعد به فرد کنار دستتان(کودکان ، همسرتان ، همراهتان یا …) رسیدگی کنید. حالا هم همین قضیه است…دوستان گرامی ای که این متن را می‌خوانید ، یادتان باشد ایران (تقریبا همه جای آن ) در معرض خطر زلزله است.نقشه زلزله خیزی ایران- از سایت پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی پس پیش از آنکه بخواهید برای آسیب دیدگان زلزله ی امروز اجناسی را بخرید فکر کنید ، آیا خودتان در خانه یک چادر برای روز مبادا دارید؟ آیا یک کوله پشتی مناسب که در آن چند دست پتوی نجات ، چند قوطی کنسرو ، چند بسته بیسکوییت و داروهای الزامی و لوازم بهداشتی لازم برای خود و خانواده‌تان قرار داده باشید دارید؟ اگر دارید آیا در دسترس و در جای مناسبی که در حین زلزله به دادتان برسد قرار داده‌ایدشان .آیا هیچوقت در عمرتان به این فکر کرده‌اید که محل‌های مناسب منزل و محل کار‌تان برای پناه گرفتن در هنگام زلزله کجاست؟ آیا برای خودتان و در خانه و به همراه خانواده‌تان یک مانور ساده‌ی فرار از منزل در هنگام حادثه تدارک دیده اید یا این را به عنوان یک شوخی مضحک انگاشته‌اید؟ این‌هایی که اینجا نوشتم خیلی امور ساده‌ای هستند. اما وقتی زلزله می‌آید شما در کسری از دقیقه از موقعیتِ حامی آسیب دیدگان به نیازمند کمک تبدیل می‌شوید. سخت است وقتی دارید کار خیرخواهانه می‌کنید که امریست انسانی و اکنون به آن می‌نازید و با آن سلفی می‌گیرید و با صدایی بغض کرده و جهت جلب ترحم و حمایت اطرافیانتان روی شبکه‌های اجتماعی قرار می‌دهید) به این وضعیت فکر کنید که ناگهان شما نیازمند همین کمکها باشید. این نوشته قرار نیست شما را از کمک رسانی منع کند یا اهمیت فعالیت‌های شما را نادیده بگیرد. بلکه قرار است به شما یادآوری کند ابتدا خودتان را نجات دهید. وقتی زلزله می‌آید ، وقتی آسیب فرا می‌رسد ، وقتی روزگار نامراد می‌شود ، نمی‌شود و نباید به اجبار منتظر کمک‌های ملی و بشردوستانه بود. کافی است اندکی(فقط اندکی) هوشمندانه رفتار کرد و مهیایش بود. آنوقت است که زحمت دیگران نمی‌شویم. آنوقت است که به جای جلب ترحم و شکوه کردن از چرخ گردون و کمک رسانی‌ها ، زندگیتان را مدیریت می‌کنید . آسیبها را به حداقل می‌رسانید و منتظر شرایط بهتر می‌مانید.دوستان گرامی خواننده. کمک‌رسانی خوب است. اما باز تاکید می‌کنم، اگر هنوز به خودتان کمک نکرده اید ، به فکر کمک رسانی به آسیب دیده های هیچ‌کجای ایران نباشید . شما همین الان در معرض بزرگترین آسیبها هستید.این نوشته ابتدا در سال 1396 و همزمان با زلزله مهیب کرمانشاه نوشته شد و در مجله دانستنیها به عنوان یادداشت منتشر شد.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیMon, 22 Feb 2021 02:37:57 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/vaccine-world-fwabrj86oyq4این روزها بحث واکسن کرونا خیلی داغ است. نه تنها در ایران که در تمام دنیا چنین است. موافقین و مخالفین بسیاری دارند و هرکدام هم به نوعی موافقت و مخالفتشان را بروز میدهند. در ایران هم گروهی از مخالفین از مدتها قبل ساز مخالفتشان را با واکسن کوک کرده و نواخته اند . این مخالفین از هر طیف و گروهی هستند. از مذهبیون دو آتشه تا مدرن های امروزی و لامذهب. از افراد دارای سواد کم تا حتی دانشگران حوزه های بیولوژی و پزشکی(حتی)از سوی دیگر موافقین واکسن هم هستند که آنها هم به همان اندازه ی مخالفینش، وسیع الطیف هستند و از هر قماشی در میانشان یافت میشود. البته که این گروه کم صداتر از مخالفین واکسن هستند .درمیان مخالفین ایرانی واکسن اما دو گروهِ خیلی واضح و مشخصا جدا از همدیگر را می‌توان سراغ گرفت. گروهی در کل با واکسن مخالفند و گروهی که معتقدند واکسن‌های خاصی دارای مشکلات هستند و باید از آن دوری کرد و با واکسن‌های داخلی یا واکسنهای کلاسیک مشکلی ندارند یا کمتر مشکل دارند.در این متن نه چندان کوتاه تلاش کرده ام تا از واکسن و مبناهای علمی اش بنویسم. این نوشته قطعا برای متخصصین و تصمیم گیران سیاسی و اجتماعی نوشته نشده و متنی عمومی است برای مردم غیر متخصص تا اگر میخواهند درباره واکسن کرونا نظر دهند بدانند درباره چه صحبت میکنند و اگر نظری(موافق یا مخالف)درباره واکسن خواندند و شنیدند بتوانند با اطلاعاتی عمومی آن نظر را دریافت کنند و تصمیم خودشان را بگیرند.1-واکسن چه کار میکند:واکسنها تاریخ چندان طولانی ای در تمدن بشری ندارند. از سال 1796م(1175 ه.ش) که ادوارد جنر ،پزشک انگلیسی مایه کوبی آبله را ابداع کرد فرآیند و روش واکسیناسیون شناخته شد. یعنی در کل واکسنها به شکل آگاهانه و روشمند در حدود 225 سال سابقه دارد. واکسیناسیون در کنار آنتی بیوتیک ها دو عامل بسیار حیاتی و مهم در نجات جامعه بشری از مرگ و میرهای انبوه و غیر قابل کنترل بوده است. بنابراین طبیعی است که بسیار مورد توجه باشند.نمایشی از نخستین واکسن تزریق شده توسط ادوارد جنر.اساس نظری واکسیناسیون خیلی ساده است: واکسنها یک عامل غیر خودی (مثلا ویروس یا باکتری)نه چندان قوی را وارد بدن ما می‌کنند تا بدن یکبار به آن واکنش نشان دهد . این چه سودی برای ما دارد؟ سودش در این است که وقتی واکسن میزنیم ، انگار بدن ما درگیر یک مانور جنگی میشود. یعنی درست مثل یک مانور، همه‌ی واکنشهای دفاعی را یکبار مرور و تمرین میکند و چون در برابر عوامل غیر خودی بیماری زا دارای حافظه است پس از آن دیگر میداند که اگر همان عامل بیماری زا وارد بدن شد چه کاری باید انجام دهد.واکسن دقیقا این کار را میکند با انجام این مانور بدنمان دیگر به راحتی غافلگیر نشده و برای مقابله با آن ویروس یا باکتری آماده است.وظیفه ی برگزاری این مانور و پس از آن وظیفه ی مقابله اصلی با عوامل بیماریزای غیر خودی (ویروس یا باکتری یا مولکولهای مشکلساز و ...)برعهده ی دستگاه یا سیستم ایمنی بدن است. دستگاهی چندلایه ،ترکیبی از بخشهای متنوع با رویکردهای فیزیکی شیمیایی و زیستی که همچون یک سیستم دفاعی هوشیار و معمولا آماده وظیفه مهم شناسایی سلولها و مولکولهای خودی از غیر خودی را بر عهده دارد و پس از اینکه آنها را شناسایی و تمییز داد وظیفه دارد غیر خودی ها را مهار کرده یا به طور کامل از بین ببرد.همانطور که نوشتم دستگاه ایمنی بدن مجموعه ای بسیار متنوع و درهم تنیده از اندامها،سلولها و مولکولها را شامل میشوند که با فعالیتهای متنوع خود بدن را دربرابر حمله عوامل بیماریزا ایمن کرده و ضامن سلامتی ماست.دستگاه ایمنی با دوبخش از موانع یا سدهای ایمنی کار حفاظت را انجام میدهد. بخشی از این سد به نام دستگاه ایمنی ذاتی شناخته میشود که در برابر همه ی عوامل غیر خودی یکسان عمل میکند و برایش فرقی نمیکند که عامل خارجی چیست.به عبارتی این بخش از سیستم ایمنی پاسخهای اختصاصی ایجاد نمیکند . از دیگر سو نوع واکنشش تقریبا آنی است و حافظه ای هم ندارد. بنابراین همه ی فرآیند در هربار واکنش از صفر و از ابتدا آغاز میشود. بخشهایی از دستگاه ایمنی ذاتی برای ما آشنا هستند و شاید تا کنون نمیدانستید که اینها بخشی از دستگاه ایمنی ما محسوب میشوند. مثلا پوست یکی از اینهاست. لایه های مخاطی که مایع لیز و مرطوب و لزجی به نام مایعات مخاطی تولید و ترشح میکند هم همینطور(مثلا محتویات بینی شما از همین نوع است)..علاوه بر اینها اسید معده و آنزیم لیزوزیم(که در اشک ،بزاق عرق و مایعات مخاطی وجود دارند) هم لایه نخست از سیستم ایمنی ذاتی است. دستگاه ایمنی ذاتی لایه ی دومی هم دارد که کمی پیچیده تر است و به خصوص برای مولکولهای غیر خودی نقش اساسی دارند. مثلا واکنشهای التهابی یکی از اینهاست. وقتی بدن با مولکول یا ارگانیسم غیرخودی و خطرناک روبرو میشود واکنشهای التهابی(خارش،سرخ شدگی،عطسه و سرفه های شدید)با ترشح هیستامین رخ میدهد و عامل غیر خودی را دفع کرده یا از بین میبرد. تب کردن هم درمواردی از همین نوع واکنشهاست. اما شاید مهمترین ابزار در سیستم ایمنی ذاتی ،سلولهایی به نام فاگوسیتها باشند . فاگوسیتها یکی از انواع گلبولهای سفیدند. آنها دست و پاهای کاذب دارند که میتوانند عامل غیر خودی(مثلا باکتری)را دربرگرفته و و داخل خود نگه دارندو سپس با ترشح آنزیمهای لیزوزومی آنها را هضم میکنند. این فرآیند به نام فاگوسیتوز یا بیگانه‌خواری شناخته میشود.مراحل فاگوسیتوز(بیگانه خواری):1- اتصال،2-دربرگیری3-کشتن و 4_تجزیه و هضمدستگاه و واکنشهای ایمنی ذاتی بسیار ارزشمند است ولی ضعفهای زیادی دارد و به راحتی میتواند توسط عوامل غیرخودی(باکتریها،ویروسها،مولکولها و سمها)دورزده شده و عامل بیماری زا داخل بدن به فعالیت مشغول شود.برای همین یک بخش پیچیده و بسیار حیاتی از سیستم ایمنی به نام سیستم ایمنی اکتسابی داریم که میتواند با قدرت و دقت بسیار بالاتری به فعالیت علیه این عوامل غیر خودی مشغول شوند.جالب است بدانید که دستگاه ایمنی اکتسابی مختص به مهره داران است و سایر موجودات از آن بی بهره اند.ویژگیهای مهم این بخش از دستگاه ایمنی این است که اولا پاسخهایی که میسازند اختصاصی است. یعنی برای هر عامل خارجی یک پاسخ و واکنش بروز میدهند که اختصاص به همان عامل خارجی دارد. یعنی شدت و کیفیت پاسخها وابسته به عاملی که دستگاه ایمنی را تحریک کرده فرق میکند. از دیگر سو این دستگاه ایمنی در بیشتر موارد دارای حافظه است. یعنی مثلا با ورود عامل خارجی A(مثلا یک ویروس خاص)دستگاه ایمنی یک واکنش اختصاصی بروز میدهد و از آن به بعد دستگاه ایمنی آن ویروس را در حافظه ی خود نگه میدارد و هروقت با آنروبرو شود دیگر لازم نیست فرآیند شناسایی را از ابتدا بروز دهد...دستگاه ایمنی با آن آشناست و واکنشش به آن از پیش معلوم و آماده است.مهمترین اجزای دخیل در سیستم ایمنی اکتسابی، گلبولهای سفید هستند. دونوع از گلبولهای سفید به نام لنفوسیتهای B و T هستند که در این سیتم ایمنی نقش حیاتی و بنیادی را بازی میکنند. لنفوسیتهای نوع B در دستگاه ایمنی اکتسابی همورال(خونی) و لنفوسیتهای Tدر دستگاه ایمنی اکتسابی از نوع سلولی مشغول به خدمتند.حالا این دو با هم چه فرقی دارند؟لنفوسیتهای B به مبارزه با باکتریها و ویروسهای موجود درخون و مایعات بدن مشغول میشوند. این سلولها وقتی با باکتری یا ویروس روبرو میشوند به آنتی ژنهای آنها وصل شده،رشد و گسترش میابند و سلولهای لنفوسیت Bخاطره ای و پلاسموسیت میسازند . پلاسموسیتها وظیفه ی ساختن پادتن(آنتی بادی) را دارند. حالا اگر باری دیگر در زمانی دیگر همان ویروس یا باکتری وارد بدن شد، لنفوسیتهایBخاطره ای بلافاصله یادش میآید که این همان ویروس/باکتری قبلی است و دستور ساخته شدن مقدار بیشتری از پلاسموسیتها و در نتیجه پادتنهای اختصاصی را میدهد و خلاصه جنگ به نفع بدن ما به پایان میرسد.اما لنفوسیتهای T برای مقابله با سلولهایی به کار می‌روند که به ویروس یا باکتری یا حتی سلولهای سرطانی آلوده شده اند. در این حالت ،لنفوسیتهای Tبه آنتی‌ژنهای این سلولها وصل شده و لنفوسیتهای بسیار متنوعی میسازند: لنفوسیتهای T کشنده،کمک کننده،خاطره ای و ضعیف کننده .میدانم که شاید کمی گیج شده باشید اما کلیات قضیه چندان سخت نیست...بیایید یکبار دیگر خیلی خلاصه مرور کنیم:لایه نخست سیستم ایمنی (ذاتی)که غیر اختصاصی است شامل پوست و بافتهای مخاطی و ...است و تلاش میکند به شکل فیزیکی مانع ورود عوامل خارجی و غیر خودی به بدن بشود. اما اگر این عوامل به هر شکلی از این بخش گذر کرد، سیستم ایمنی اکتسابی فعال میشود. این سیستم دفاعی خودش دوبخش است همورال و سلولی. سیستم ایمنی همورال باکتری و ویروسهای موجود درخون را شناسایی و با کمک سلولهای لنفوسیت نوع B پادتن(آنتی بادی) مناسب برای آن را ترشح کرده و آن سلولها را در حافظه ی لنفوسیتهایBنگه میدارد .نوع دوم سیستم دفاعی سلولی است که این یکی میتواند سلولهایی از بدن را که به ویروس یا باکتری آلوده شده اند را شناسایی کند و با لنفوسیتهای T به مقابله با آنها رفته و بدن را از چنگشان نجات دهد. همین.واکسنها چگونه مانور را برپا میکنند:میکروارگانیسم ضعیف شده،جنگیدن با دشمن ضعیف:این واکسنها را میشود واکسنهای نسل نخست نامید. چنین استراتژی واکسن سازی به این معنی است که عامل بیماری زنده است ولی آنقدر ضعیف شده اند که توان بیماری زایی شدیدی ندارد و خطر آنچنانی ای برای افراد نخواهد داشت. این روش بیشتر برای بیماریهای ویروسی استفاده شده اما در موارد خاصی برای نمونه های باکتریایی هم استفاده شده است. تب زرد،سرخک،اوریون،سرخجه بیماریهای ویروسی ای هستند که با این روش برایشان واکسن تهیه شده. از میان بیماریهای با منشا باکتری هم تیفوئید است که واکسنی با این استراتژی دارد.واکسنهایی که به این روش تولید میشوند معمولا ایمنی زایی طولانی و قوی ای دارند و البته که برای افرادی که نقص سیستم ایمنی دارند واکسنهای خطرناکی محسوب میشوند. همچنین چون عامل بیماری زا در این روش زنده است،گاهی میتواند جهشهای عمده ای داشته باشند و فرد واکسینه را با بیماری حاد روبرو کند.غیر فعالها ، مانور با ماکت دشمنگاهی به جای آنکه عامل بیماری ضعیف را به عنوان واکسن وارد بدن کنیم میتوانیم از عوامل بیماری زای مرده استفاده کنیم.در این حالت ویروس/باکتری را بااستفاده از دما،مواد شیمیایی و یا اشعه کاملا کشته و غیر فعال میکنیم سپس آن را به عنوان آنتی ژن اصلی (محرک سیستم ایمنی) به بدن تزریق میکنیم. بدن در برابر آنتی ژنهای وارد شده آنتی بادی میسازد و ایمنی برقرار میشود. برای بیماری هایی چون فلج اطفال،هپاتیت A،هاری از این روش واکسن ساخته شده. بسیاری از واکسنهای آنفلو آنزا هم از همین روش طراحی و تامین شده اند.توکسوئیدها ، مانور در برابر سمومدر مورد بسیاری از بیماری های باکتریایی به جای آنکه از باکتری کشته یا ضعیف شده استفاده کنیم میتوانیم از سمومی که ترشح میکنند استفاده کنیم. مثال خیلی خوب برای چنین واکسنهایی واکسن کزاز و دیفتیری است. در این موارد سم غیر فعال شده به عنوان محرک سیستم ایمنی استفاده میشود. این نوع واکسنها بهخاطر تاثیرگذاری خوبشان شهره هستند. در برخی موارد حتی چنین واکسنهایی برای موارد غیر میکروارگانیسمی هم استفاده میشود. مثلا واکسنهایی که برای مقابله با نیش مارهای زنگی ساخته میشوند هم همین استراتژی را برای فعال کردن سیستم ایمنی استفاده میکنند.زیرواحدها: مانور در برابر بخشی از بدن دشمندر برخی موارد به جای آنکه ی همه ی یک میکروارگانیسم را ضعیف و یا غیر فعال کنیم و به عنوان واکسن استفاده کنیم میتوانیم تنها از بخشی از آن میکرو ارگانیسم که میدانیم انحصارا همان بخش بیماری زاست استفاده کنیم. با این روش ، سیستم دفاعی را اختصاصی تر به واکنش واداشته ایم. مثلا در واکسنهای هپاتیت B تنها از بخشی از پروتئین سطحی ویروس استفاده میکنیم تا واکسن ساخته شود. در گذشته این پروتئین را از سرم خون بیماران مبتلا میگرفتیم در حالی که امروزه این پروتئین را در آزمایشگاه به شکل نوتریب میسازیم. واکسنهای پاپیلوما (HPV) و ایمنی سازی دربرابر طاعون و واکسنهای جدید آنفلوآنزا هم از این روش استفاده میکنند.ترکیبهای دوتایی: مانور با استراتژی دوقلوهابرخی باکتریها دارای پوششهای خارجی پلی ساکاریدی هستند. این پوشش ها ایمنی زایی ضعیفی دارند. در این موارد میتوانیم یک پروتئین محرک سیستم ایمنی (مثلا یک سم) را به پلی ساکارید دیواره های بیرونی متصل کنیم و ترکیب حاصل را به بدن وارد کنیم. حالا بدن این پوشش پلی ساکاریدی را یک آنتی ژن جدی محسوب میکند و در برابرش واکنش میدهد . واکسن آنفلوآنزا هموفیلوس نوع Bاز این نوع واکسنهاست.دگرمونه ها: مانور با مهاجمان مشابهادوارد جنر وقتی میخواست واکسن آبله را بسازد از عامل بیماریزای ضعیف شده استفاده کرد. به عبارتی بدن را با یک بیماری ضعیف ابله روبرو کرد تا سیستم ایمنی با عامل آبله(ویروس آبله) آشنا شود و آنتی بادی(پادتن)لازم را برای آن بسازد و در خاطره ی سیستم ایمنی نگه دارد. پس از آن هرگاه بدن با ویروس آبله روبرو شود،حافظه ی سیتم دفاعی بیدارشده و آنتی بادیهای بیشتری را مهیا میکند و ویروس حتی فرصت بروز پیدا نمیکند. ادوارد جنر ویروس ضعیف آبله را از کجا پیدا میکرد؟ از آبله ی گاوی که خیلی ضعیفتر از آبله ی انسانی مرسوم بود.در این مورد ویروس آبله گاوی شبیه به ویروس آبله انسانی است اما برای ما آدمها بیماریزا نیست یا خیلی بیماری ضعیفی میسازد بنابراین میتوان از آنها به عنوان واکسن استفاده کرد. واکسن ب ث ژ برای مقابله با بیماری سل هم اینچنین است.رناها: مانور با مهاجمان درونزاداین یکی از جدیدترین روشها برای ساختن واکسن است که نامش به خصوص با بیماری کووید19 سرزبانها افتاد. در این روش ،از تکه ای از ژنوم ویروس که به شکل RNAاست استفاده میکنند. برای این کار تکه ای از از RNAویروس را که حاوی دستورات ساخته شدن پروتئینی خاص از ویروس است را به سلولهای بدن تزریق میکنند. این کد ژنتیکی درون بدن شروع به ترجمه شدن میکند و بدن ما عملا تبدیل به سازنده ی آن پروتئین ویروسی میشود. حالا این پروتئینها به عنوان آنتی ژن مورد شناسایی سیستم ایمنی بدن قرار میگیرد و آنتی بادیهای آن ساخته میشود و بدن مانورش را برگزار کرده و واکسن حاضر است.سبک سنگین کنیم:هریک از انواع واکسنهایی که در بالا به آنها اشاره کردم قوت و ضعفهایی دارند. برای همین نمیتوان به این راحتی گفت که فلان استراتژی بهتر است . مثلا وقتی از عامل ضعیف شده استفاده میکنیم هزینه های تولید نسبتا کم است و تحریک سیستم ایمنی خیلی سریع رخ میدهد و ایمنی نسبتا قوی ای میسازد . اما چون عاملی که به بدن وارد میکنیم زنده است(هرچند ضعیف) امکان اینکه بیماری واقعی ایجاد کند و حتی منتشر شود هم وجود دارد. در عوض واکسنهایی که از عامل غیر فعال و مرده تولید شده اند ،خیالمان راحت است که نمیتواند بیماری جدی بسازد و گسترش یابد اما ایمنی ای که میسازد ضعیفتر است و دیرتر سیستم ایمنی را فعال میکند.واکسنهای مبتنی بر سموم (توکسوئیدها) درسته که بیماری نمیسازند،اما میتوانند اثرات جانبی شدیدی داشته باشند ولی اگر یک مزیت بخواهیم برایشان درنظر بگیریم، توانایی ایجاد خاطره ایمنی در همان استفاده ی بار اول و دوز اول است. واکسنهای تک دوز بسیار عالی ای هستند.واکسنهای دوتایی(کانژوگه ها) خیالمان را از اثرات جانبی شدید و یا احتمال بیماری زایی راحت کرده و تقریبا میشود گفت کاملا ایمن هستند . اما متاسفانه ایمنی های بلند مدتی برایمان نمیسازند.واکسنهای مبتنی بر ژنوم کجای قصه اند؟واکسنهای mRNA یا DNA از جدیدترین واکسنها هستند. دراین واکسنها تکه ای از ژنوم عامل بیماری(باکتری یا ویروس) را که میتواند به شناسایی عامل کمک کند را وارد بدن میکنند و سلولهای بدن آن تکه را بازتولید میکنند. آنقدر که سیستم ایمنی فعال شود و آنتی بادی تولید کند . مثلا در مورد برخی واکسنهای کرونا، بخشی از RNA ویروس که پیام ساخته شدن پروتئینهای شاخک ویروس را حمل میکنند به سلول وارد میشود. و این پروتئینها سیستم ایمنی بدنمان را تحریک کرده و باعث ترشح آنتی بادی میشود. چیزی که ما به آن نیاز داریم و به عنوان خاطره ی ایمنی در بدنمان میماند.این سیستم واکسن مزایای زیادی دارد از جمله اینکه چون کد ژنتیکی را به گونه ای مهیا میکنیم که آن پروتئین به خصوص را فقط تولید کند، خیالمان راحت است که دقیقا در بدنمان دارد چه آنتی ژنی تولید میشود و عوارض جانبی کمتری را شاهد هستیم. مثلا در مورد واکسنهای جدید که برای کووید 19 ساخته شده ، فقط تکه ای از RNAوارد بدن میشود که فقط پروتئینهای شاخکهای اتصالی ویروس کرونا رامیسازند نه چیز دیگری. و از دیگر سو آر ان ای هایی که به بدن وارد میشوند عمر کوتاهی دارند و خیلی سریع از بین میروند و برخلاف نظر مخالفین این واکسنها اصلا کاری با ژنوم سلولهای میزبان ندارند و تغییری روی آنها نمیدهند.امروزه این روش آر ان ای برای واکسن سازی بین متخصصان خیلی با استقبال روبرو شده و دانشمندان در حال پژوهش و برنامه ریزی برای این هستند که بسیاری از واکسنهای قدیمی را با این روش تولید کنند...ارزانتر،سریعتر و ایمنتر هستند.نوری تازه در دنیای واکسنهااین روزها تلاش جمعی جامعه بشری درباره واکسن کرونا ،داستان مهیج و درخشانی را ساخته است. گروههای زیادی در ایران و در دنیا تقریبا همزمان به تحقیق و پژوهش درباره آن مشغولند و با فشار کاری زیاد و با حمایت مالی دولتها تلاش میکنند تا واکسن(های) موثری برای کنترل بیماری کووید19 بسازند. نتیجه ی این تلاش دسته جمعی بسیار درخشان بوده است. نمودار زیر نشان میدهد که چقدر این تلاش جمعی جامعه بشری ثمربخش بوده است. واکسن کرونا تنها 11 ماه پس از بروز و شناسایی بیماری کووید19 به جامعه معرفی شد. زمانی متوجه عظمت و اهمیت این کار میشویم که بر اساس نمودار زیر ببینیم مدت زمان تولید واکسن برای بیماریها خیلی خیلی طولانیتر از این حرفهاست. واکسن سرخک که تا پیش از واکسن کرونا پرچمدار سرعت تولید واکسنها بوده حدود 10 سال زمان برد. و مثلا واکسن تب تیفوئید،حدود 105 سال پس از بروز بیماری ساخته شد!این سرعت عمل در ساخته شدن واکسن برای برخی از مخالفین واکسن کرونا نشان از سیاسیکاری،پنهان کاری و در کل توطئه ای آشکار در قضیه ی بیماری دارد. اما کافیست بدانیم که پیشرفتهای علمی و تولد شیوههای تازه واکسن سازی به علاوه ی حمایت مالی بیدریغ برخی دولتها و اهمیت و فشار اجتماعی به علاوه ی آشنایی پیشین با خانواده ویروسهای کرونا همه با هم دست به دست هم داده و سرعت تولید واکسن را برای این بیماری خیلی بالا برد. ویروس کرونا ، از پیش از اینب یماری تقریبا شناخته شده بود. بیماری های سارس و مرس از همین نوع ویروس(خانوادههای مختلفش) بودند و فرآیند واکسن سازی برای آنها سالهاست که درحال انجام بوده، زمانی که بیماری کووید19 از ووهان چین شیوع یافت، بلافاصله ساختار ژنتیکی ویروس هم از سوی چینی ها منتشر شد و از همان زمان هم گروه های پژوهشی کار روی واکسن آغاز شد.از دیگر سو تکنیکهای تازه در طراحی واکسنها بود. بسیاری از گروههای پژوهشی برای طراحی واکسن از تکنیک نسبتا تازه ابداع شده ی mRNAاستفاده کردند. وقتی میگویم تازه یعنی کلا حدود 30 سال است که ایده ی ساختن واکسنی برپایه ی mRNA آغاز شده و در مدت سهدهه تلاش شده تا بر مشکلات آن فائق آیند و امروزه نتیجه ی درخشان آن را در ساختن واکسن میبینیم. روشی جذاب،با تئوری ساده ایمنی بالا و از همه مهمتر با سرعت بسیار زیاد در طراحی و تولید واکسن. همین موارد باعث شد تا واکسن کرونا در زمان نه چندان بلندی قابل ساخته شدن باشد.خیالتان تخت؟با همه ی اینها آیا باید خیالمان تخت باشد؟ آیا واکسن کرونا بی خطر بی ضرر و بدون دردسر است؟ بگذارید خیالتان را راحت کنم: نه ! اصولا چیزی به نام واکسن کاملا بی ضرر،صددرصد موثر و بیخطر وجود ندارد. نه فقط برای کرونا ،بلکه برای همه ی آن 28 بیماری انسانی دیگری که پیش از این واکسن دارشده اند هم همین است. همه ی واکسنها به دلایل مختلف میتواند حساسیتهای شدید یا ضعیف بروز دهند، برخی از آنها میتواند به بروز بیماری جدی منتهی شوند، در مواردی مرگ بیمار را به همراه داشته اند ولی در نهایت اینکه همه ی واکسنها آنچنان موثر و کارآمد بوده اند که باعث کنترل نسبی و یا کنترل قطعی بیماری های مربوطه شده اند. یعنی مقدار تاثیرشان بیگمان با ارزشتر از ترس از آنها بوده است. نمئدار زیر میتواند تفاوت در بود و نبود واکسن را نشان دهد. این نودار برای برخی از بیمارهاست. درباره باقی بمیاریها هم همینطور است.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیTue, 26 Jan 2021 00:42:57 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/newslandagainstcovid19-jgtpfpevrizgزن بودن نخست‌وزیرش،جزیره‌ای بودنش یا سیاستگذاری تصمیم گیرانش یا قاطعیت و سرعت عمل در اجرای تصمیمات. کدام یک عامل پیروزی منحصر به فرد بودن نیوزلند دربرابر کووید19 تا الان بوده؟حالا که دارم این متن را مینویسم(22 مرداد 1399) 102 روز است که کشور نیوزلند از کرونا پاک بوده و البته همین امروز گفته شد که 4 نفر مبتلا با سرمنشا داخلی در کشور شناسایی شدند. همین چهار نفر کافی بود تا شهر اوکلند از سوی دولت قرنطینه شود.نمودار تعداد مبتلایان( فعال)به بیماری کووید19 در نیوزلند تا ماه جون 2020نخستین مورد ابتلا به کرونا در26 فوریه (7 اسفند 1398)به این کشور وارد شد و در 1 می(12 اردیبهشت1398) امسال آخرین مورد مبتلا پیش از این چهار نفر اخیر بوده است. یعنی کل دوره ی بروز بیماری در این کشور 65 روز بیشتر طول نکشید.نیوزلند برای اینکه به چنین موفقیت بزرگی برسد سه راهکار را با همدیگر پیش برده بود:1- کنترل مرزها برای جلوگیری از ورود بیماران به کشور.2- تعطیلی‌های سراسری و کنترل فاصله فیزیکی افراد برای جلوگیری از شیوع کرونا در بین اجتماعات ساکن داخل کشور.3- کنترل مورد به مورد بیماران(case-based controls) از طریق پیگیری رفت و آمدها(contact tracing) و تماس‌های ایشان و فرآیند قرنطینگی.بسیاری از کشورهای حوزه OECD(سازمان توسعه همکاریهای اقتصادی)هم تصمیم گرفتند همین راهکارها را انجام دادند. مثلا استرالیا در بسیاری از استانها و ولایاتش همین راهکار را به کاربرده اما در مواردی مثل "نیوساوث ولز" یا "ویکتوریا" اصلا به این سطح از موفقیت نرسیدند. مهمترین دلیلش را می‌توان قاطعانه و سختگیرانه عمل کردن نیوزلند دانست و از سویی استراتژی گام به گام برای این کنترل همه جانبه(سرکوب کردن شیوع کووید19) هم مزیتی بوده که برنامه کنترلی نیوزلند نسبت به سایرین داشته است.تعداد مرده‌های کووید-19 در هر یک میلوین نفر جمعیت.داده ها تا 6 آگوست 2020 برنامه جامع کنترل آنفلوآنزا نخستین کاری بود که نیوزلندی‌ها به آن توجه کردند و دقیقا همان را اجرا کردند. مهمترین گام در این برنامه جامع،"کنترل ورودی" آنفلوآنزا بود. یعنی کنترل شدید روی مرزها.این فرآِیند آن چیزی است که به آن برنامه کاهشی( mitigation plan ) می‌گوییم.در طرح کنترل آنفلوآنزا در 1918 این فرآیند را "انزوای محافظتی" می‌گقتند و در طی این برنامه جزایر مستقل اطراف سرزمین اصلی نیوزلند را کاملا درانزوا قرار داده و رفت و امدها را به صفر رساندند. با این وضع قوانین ورود آنفلوآنزا به سرزمین اصلی و همینطور جزایر به صفر رسیده بود.با انجام چنین محدودیت سختگیرانه‌ای در مرزها ، نمودار رشد کووید 19 به خطی صاف تبدیل شده و رشد آن(نمایی یا غیر نمایی) به صفر رسید.البته که این محدودیت‌ها چندان موفقیت صددرصدی برای جامعه به بار نمی‌اورد چون ماهیت آنفلوآنزا با کووید 19 کاملا متفاوت است. مثلا (و شاید مهمترینش) این است که دوره نهفتگی آنفلوانزا تقریبا نصف کووید 19 است. یعنی 3-4 روز دربرابر 5-6 روز کووید 19.برنامه‌ریزان و مسئولان نیوزلندی می‌گویند بزرگترین نشانه ای که نشان می‌داد این روش محدودسازی برای حذف پاندمی(عالمگیری) اثر گذار است و کار می‌کند، موفقیت عظیم چین در معکوس کردن روند پاندمی بود.البته مقیاس نیوزلند در حد حکومت‌های کوچک آسیایی مثل هنگ کنگ، سنگاپور یا تایوان است.با ورود و بروز کووید 19 به نیوزلند ، سیاستگران دو راه بیشتر پیش‌رو نداشتند. یا باید از روش‌های مرسومی که در جهان برای "کنترل" شیوع بیماری رایج بود استفاده می‌کردند و یا اینکه از روش‌ "حذف" بیماری که خیلی سختگیرانه‌تر بود استفاده می‌کردند.در نیمه‌های ماه مارس سیاست‌ورزان نیوزلندی استفاده از روش‌های سختگیرانه حذف بیماری را انتخاب کردند و کارشان را بلافاصله با معرفی و رونمایی یک سیتم کنترلی 4 لایه آغاز کردند و در لحظه شروع ،کشور رادر وضعیت(لایه) دوم قرار دادند . یعنی همه‌ی تجمعات بزرگ ممنوع شد و فاصله‌گذاری اجتماعی باقدرت پیگیری شد. به سرعت و کمتر از دو هفته پس از این ، کشور به سطح چهارم وارد شد. این لایه یعنی تعطیلی‌های سراسری و گسترده اعمال شد، مدارس و همه‌ی مراکز غیر الزامی برای برطرف کردن نیازهای اولیه بشری تعطیل شد،مسافرت رفتن به طور صددرصدی کنسل شد و هر تجمع بیش از ده نفر به ممنوعیت کامل رسید.نمودارهای پیش‌بینی(شبیه‌سازی شده-قرمز)اگر محدودیتهای سختگیرانه انجام نمیشد دربرابر نمودار شیوع بیماری پس از آغاز محدودیت‌های جدی (نارنجی) در کشورنیوزلند.برنامه حذف، نسبت به کنترل مزیت‌هایی دارد. شاید مهمترینش این باشد که اگر درست انجام شود، به مراتب تعداد افراد درگیر بیماری و نیز تعداد مرده‌ها کمتر از هر روش دیگری است.علاوه بر این برنامه‌ی حذف این امکان را می‌دهد که تصویر روشنی از مسیرِ خروج از این وضعیت را به سیاست‌گذران و مردم نشان داد. به عبارتی با این برنامه می‌توان زمان برگشت مردم به وضعیت عادی و زندگی روزمره رابا دقت به دست بیاوریم و هر زمان که لازم شد به سرعت اقدامات تازه یا برگشت به وضعیت قبلی یا مرحله بعد و قبلی را به دست آورد.با اینکه فرآیند حذف خیلی مزایای زیادی دارد، اما ریسک و خطر بالقوه‌ای هم دارد که باید پیش از انتخاب آن در نظر گرفته شده و مقیاس تاب آوری دربرابرش را محاسبه کرد. این ریسک بالا ، توان تعطیلی کامل کل کشور است. مسایل اقتصادی که در پی تعطیلی کامل در برنامه جامع حذف پیش می‌آید آنچنان جدی است که پیایندهای اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی بسیار وسیعی به خصوص نزد افراد با درآمد پایین دارد و به همین دلیل هر کسی به سراغ آن نمی‌رود یا نمی‌تواند برود و لازم است پیش از اجرای آن به توان و مقاومتی که دولت برای پاسخگویی به تبعات آن در توان دارد به خوبی آگاه باشیم.نیوزلند نمونه و شاهد بسیار خوبی است که نشان می‌دهد برنامه‌های جامع حذفی خیلی موثر هستند و ارزشمند اما برای اینکه بتوان چنین برنامه‌ای را پیاده‌سازی کرد به نظر باید 3 اصل و نیاز زیر را دارا بود:1- دارا بودن سیستم پایش و نظارت و عملکرد بسیار خوب در حوزه‌ی همه‌گیری شناسی (Epidemiology) و آزمایشگاهی.2- امکانات بهداشتی و سلامتی بسیار سطح بالا برای همه‌ی مردم و به خصوص برای گروه‌های مرزنشین. در این مورد خاص مشخصا باید سیتم بهداشتی امکان شناسایی، جداسازی، قرنطینه و سرویس دادن‌های درمانی به افراد مورد نظر را دارا باشد.3- توانا بودن دولت و سیاست‌گران برای پایداری و پیگیری برنامه‌ها و از آن مهمتر، پایش و روزآمد کردن برنامه‌ها تا بتواند مسیر خروج از این شرایط بحرانی را ترسیم کند.مهمترین کارهایی که دولت نیوزلند انجام داد تا بروز کووید 19 را "حذف" کند اینها بوده:1- بستن مرزها به سرعت و قرنطینه‌ی صددرصدی را اعمال کردن در همه مبادی ورودی کشور(و در مقاطعی استانها)2- سرعت عمل در شناسایی موارد ناقل یا بیمار با تست‌های بسیار گسترده در کشور ، ردزنی همه‌ی ارتباطات افراد بیمار و ناقل و قرنطینه کردن همه‌ی موارد مبتلا یا ناقل با جدیت و سرعت و عمل.3- تاکید و تشویق گسترده و موثر اصول بهداشتی بین همه‌ی مردم(شستسشوی دست و آداب سرفه و عطسه) و قرار دادن امکانات ضدعفونی کردن دست در تمام مراکز عمومی کشور.4- برقراری فاصله‌گذاری اجتماعی سختگیرانه و تعطیلی گسترده در سراسر کشور زمانی که وضعیت هشدار سطح 4 بود و انعطاف و پایش مدام برای کم یا زیاد کردن سطح هشدار به سرعت و دقت.5- استفاده از سیستم اطلاع‌رسانی گسترده و موثر درباره بیماری و راهنمایی دادن و مشاوره راه دور به همه و به خصوص به بیماران و ناقلین.6- مهیا کردن کادر درمان و امکانات درمانی برای وضعیت فوق العاده د ر کمترین زمان ممکن و جلوگیری از تاثیرگذاری این شرایط خاص بر کادر درمان. احداث و راه‌اندازی تخت‌ها و واحدهای ICU ختصاصی در بیمارستان‌ها و حتی مراکز بهداشت محلی، کمک‌های مادی و حمایت‌های روانی از کادر درمان.همه‌ی این اقدامات و نتایج حاصل از آن نشانگر پیروزی و موفقیت بالای کشور نیوزلند در سرکوب بیماری کووید19 بوده است. مهمترین چیزی که در همه ی این اقدامات دیده میشود (که به نوعی ضامن پیروزی آن بوده)، سرعت عمل در اجرای برنامه ها و انعطاف در برنامه‌ریزی و اجرا بوده است. به عبارتی از زمان دیده شدن نخستین نشانه های کووید 19 سختگیرانه‌ترین تصمیمات گرفته و دقیق اعمال شده است. در چین هم چنین رفتاری را شاهد بودیم و نتایج آن هم به وضوح دیده شده است.عدم واکنش سریع ،سختگیرانه و انعطاف‌پذیر میتواند نتایج ناخوشایندی داشته باشد که نمونه‌های متنوعی از آن را در دنیا از برخی کشورهای اسکاندیناوی تا ایالات متحده و ایران شاهد بوده‌ایم.--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------منابعی برای مطاله بیشتر درباره شرایط کووید19 در نیوزلند:1. Coronavirus: 5 things New Zealand got right2. مقاله پولیتیکو درباره چگونگی مقابله‌ نیوزلند دربرابر کووید19محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیWed, 12 Aug 2020 23:46:39 +0430https://virgool.ir/@norouzi.more/atlascomet-ezil17vyihrp اگر شما هم خبرهای نجومی را از لابلای کوران خبری "کرونا"دنبال می‌کردید حتما در میان اینهمه خبرهای ترسناک و مایوس کننده یک خبر خیلی خاص بارقه‌ی لذت را در چشمانتان پدید آورده. آنهم چیزی نیست جز احتمال درخشانی کم‌نظیر یک "دنباله‌دار" که پس از دنباله‌دار "هیل‌باپ" در فروردین سال 1378 می‌توانست درخشان‌ترین باشد و لذتی بی‌وصف برای رصدگران آسمان شب ایجاد کند. اما ظاهرا این امید الان کمسوتر از آن است که به آن دیگر فکر کنیم...هرچند می‌دانیم در دنیای دنباله دارها انتظار زیادی از پیشبینی ها نباید داشت و هرلحظه میتواند قصه‌ی تازه‌ای ساز شود.دنباله دار هیل‌باپ که در سال 1376 به درخشندگی خیره کننده‌ای رسیدداستان همراهیِ این پاندمی ترسناک و دیده شدن دنباله‎داری در آسمان چندان برای جامعه‎ی بشری رخداد غریبه‌ای نیست. دنباله‌دارها از دوران تاریخی پیام‌آورهای شرارت بوده‌اند. آنها عاملین شرارت خدایان بوده‌‌اند و برای تادیب ما انسانها بر سرمان نازل می‎شده‌اند.به عنوان مثالی از این نوع تفکر نوشته‌ی مارکوس مالینوس در آغازین سالهای قرن نخست میلادی را بخوانیم که همزمان با شیوع طاعون بزرگی که شمال آفریقا و اروپا را در برگرفته بود نوشته شده است: "مرگ از آن مشعل آسمانی رسید،آن مشعلی که برای همه‌ی زمین شاخ و شانه کشیده با شعله‌ی داغی از هیزم‌های افروخته. از آن‌هنگام آسمان و کائنات فلک‌زده شده و به نظر محکوم شده به فروکردن آدمها به اخل قبور..."کارتونی از دنباله‌دار سال 1857 .ژورنالی در فرانسه.ناشناساین نوع نگاه خرافه که حاصل از "خرق عادت"بودن رفتار یک دنباله‌دار است و آن‌چیزی که "به‌هم زننده‌ی نظم کائنات" بود باعث ترس بشر از دنبال‌دار می‌شد در قرون بعدی تعدیل شد و یا درست‌تر، با علم همپا شد و ترس‌هایمان از دنباله‌دارها نمودی علمی‌تر! یافت. در 1287ش.(1908 م.) با کمک تکنیک و ابزارهایی جدید طیف‌نگاری از دنباله‌دار میسر شد. در آن سال دانشگران رصدخانه‌ی یرکِز (Yerkes)در شیکاگو توانستند از دنباله‌دار "مورهاوس" طیفنگاری کنند و مواد دم و گیسوی دنباله‌دار را شناسایی کنند. کاری شگفت‌آور برای عامه مردم و ارزشمند برای دانشگران و پژوهشگران . بزرگترین تلسکوپ شکستی دنیا در رصدخانه یرکز(چپ).تصویر دنباله‌دار مورهاس(راست)اما اندگی پس از آن یعنی در 1289ش(1910م) بود که دنباله‌دار معروف و شناخته‌شده‌ی "هالی" در آسمان ظاهر شد. طبق پیشبینی و برنامه‌ زمانی معلوم. مطالعات طیف‌نگاری پیشین روی دنباله‌دار مورهاوس و حالا روی هالی ترس و نگرانی پیشین را تایید میکرد! دم بلند چند میلیون کیلومتری هالی شامل ماده‌ای مرگبار به اسم "سیانید هیدروژن" بود . همین عبارت ساده برای دانشگران و سپس ژورنالیستها و درنهایت برای مردم عادی ترسناک بود. خاطره‌ی گذر دنباله‌دارها و شیوع طاعون‌های بزرگ در کره‌ی زمین و آموزه‌های مذهبی در تورات حالا با علم مدرن هم ثابت شده بود. همین کافی بود تا ترسی همگانی همه را در بربگیرد و البته کارآفرینان بزرگ و فرصت‌طلب راهم تشویق کند تا از این راه برای کسب ثروت دست‌به‌کار شوند. قرص‌های "ضددنباله‌دار" به بازار روانه شد . همچنین ماسکهایی و از آن جذابتر و عجیبتر "چترهایی" برای در امان ماندن از گازهای سمی و قطعات دنباله‌دار که به زمین فرو می‌ریزند ساخته و فروخته شد. زنی پیر با چترش از شر دنباله‌دار در امان می‌ماند(راست) و یک شیشه‌ی 75 تایی از قرص‌های ضد دنباله دار در سال 1910 م.(چپ)توصیه‌های بهداشتی به مردم هم صفحات روزنامه‌ها را پر کرد و همینطور دهان به دهان منتشر می‌شد: پنجره‌ها را بسته نگه دارید ، در خانه‌ها بمانید، آب فراوان بنوشید،با سرعت کمتر نفس بکشید،ترجیحا در تخت خواب‌ها بخوابد تا حرکت کمتری کنید و نفس کمتری بکشید و ..."اما دانشمندان راه دیگری را در پیش داشتند. در آوریل همان سال و در زمان اوج این اپیدمی هراس از دنباله‌دار ،در بولتن دانشگاه سن‎لوییس مقاله‌ای منتشر شد که نشان می‌داد این هراس جایگاه و ارزش علمی ندارد. در مقاله آمد که تراکم این گازها چنان اندک است که هیچ اثری بر ما و سیاره‌ی ما نخواهد داشت و سیاره در امن و امان بوده و به سلامت از دم هالی گذر میکند . دنباله دار در هفته سوم ماه می آن سال گذر کرد و رفت.نیویورک تایمز گزارشهای روزانه از دنباله‌دار منتشر کرد و به موضوع سلامت هم هرروز اشاره می‌کرد. آنهایی که قرص ضد دنباله‌دار خورده بودند سالم و سلامت ماندند. درست مثل همه‌ی آدمهای دیگری که آن را نخورده بودند.حالا حدود 110 سال از آن ایام می‌گذرد و دنباله دار دیگری در راهِ رسیدن به نقطه‌ی حضیض مداریش بود. جایی که کمترین فاصله را تا خورشید خواهد داشت و بعد دور میزند و راهش را به سوی آنجایی که در دوردستهای منظومه‌شمسی آغاز کرده بود کج می‌کند. دنباله‌دار "اطلس" با نام علمی C/2019 Y4 که کمتر از یکسال پیش کشف شده بود می‌رفت تا یکی از پرنورترین دنباله‌دارهای سالهای گذشته بشود و منظره‌ای دلفریب و پر هیمنه برایمان بسازد و خاطره‌ی رصد هیل باپ و هیاکوتاکه و مَکنات را برای منجمان آماتور و حرفه‌ای زنده کند. البته که اینبار و در سالهای قرن بیست و یک کمتر کسی را می‌شد پیدا کرد که همه‌گیری بیماری کووید19 را به گذر این دنباله‌دار ربط دهد و برایش قرص‌هایی یا چترهایی بسازد و بفروشد.اطلس مسیرش را از جایی در دوردستهای منظومه‌شمسی ،جایی که فاصله‎اش تا خورشید حدود 669 واحد‌نجومی(یعنی 669 برابر فاصله زمین تا خورشید) آغاز کرده بود. برای مقایسه کافیست بدانید که مثلا سیاره کوتوله‌ی پلوتون در بیشترین مقدار،فقط حدود 39 واحد نجومی از خورشید فاصله می‌گیرد. نمایشی تقریبی از محلی که هسته‌ی دنباله‌دار اطلس از آنجا راه افتاده است.جایی در ابر اوورت این دنباله‌دار پس از سالها حرکت به سوی بخش‌های داخلی منظومه‌شمسی، بالاخره در 8 بهمن 1398(28 دسامبر 2019) لابلای ستارگان صورت فلکی دب اکبر دیده شد. در این زمان دنباله دار که حالا دیگر به خاطر گرمای خورشید فعال شده و گازهای درخشانش در اطراف هسته اندک نورانیتی برای رصد کردن پدید آورده بود از قدر 19.6 دیده میشد.دنباله‌دار اطلس (توده محو کروی آبی رنگ .اون بالا سمت چپ) وقتی هنوز دم درنیاورده بود. برای اینکه بدانید این قدر یعنی چه مقدار روشنایی ،کافیست بدانید که ما با چشمان غیر مسلح و در شرایط رصدی خوب میتوانیم تا قدر 6 یا گاهی 7 را ببینیم و هر یک عددی که به عدد قدر افزوده میشود 2.5 برابر از روشنایی جسم نجومی کم میشود.یعنی دنباله دار اطلس در زمان کشف شدنش حدود59 هزار برابر تاریکتر از آن مقداری بوده که چشم ما میتواند در آسمان ببیند! اما این ستاره‌ی بخت این دنباله‌دار ناگهان روشن شد. اطلس در فاصله‌ی ماه‌های بهمن تا 1398 تا اواخر اسفند 1398 از قدر 19 به حدود 9رسید! تغییری شگفت آور که با سرعتی باورنکردنی بر درخشندگی دنباله دار افزود و همین بود که باعث خوشحالی و امیدواری به دیدن یک دنباله درخشان می‌شد. اطلس پا را از این هم فراتر گذاشت و در اوایل فروردین همین سال روشناییش را کمی بیشتر هم کرد و دیگر همه منجمان آماده‌ی رصد یک دنباله ‌دار درخشان در آسمان بودند که با چشم غیر مسلح هم بشود به راحتی رصدش کرد. دنباله‌دار اطلس. دوم فروردین 1399. در این موقع قدر این دنباله‌دار به 8.5 رسیده و در کنار ستاره‌ی "رُ" در صورت فلکی دب اکبر قرار داشت. یک دم کوچولوی ظریف و کم‌نور هم درآورده بود و نویدبخش روزهایی بسیار باشکوه را می‌داد.جالب است بدانید در زمانی که این تصویر گرفته شده، گیسوی دنباله‌دار(آن توپ محو سبزآبی) تقریبا نصف خورشید اندازه دارد.(کپی رایت: chris schur) البته که متاسفانه شرایط شیوع بیماری کووید19 این اجازه را نمی‌داد تا رصدهای عمومی و همگانی برای آن برپا شود و باید به همین دنیای مجازی قانع می‌شدیم. اما ناگهان در روزهای گذشته ثابت ماندن روشنایی دنباله دار کمی تردید ایجاد کرد و از آن بدتر . تصاویر تهیه شده از اطلس مارا متوجه چیزی کرد...در عکس‌هایی که از اوایل آوریل گرفته می‌شد یک اتفاق خاص در هسته‌ی دنباله‌دار دیده شد. به نظر می‌آمد که هسته‌ی دنباله‌دار کمی از حالت کروی یکدستی که داشت خارج شده و به یک بیضی کشیده (شبیه به یک سیگار برگ) تبدیل شده است و چند روز بعد آنچه بر سر هسته‌ی دنباله‌دار آمده بود واضحتر دیده شد: هسته‌ی دنباله‌دار دچار آسیب شده و حداقل به دوتکه تقسیم شده است.! این اصلا خبر خوشایندی برای رصدگران نبودو احتمالا باید رویای دیدن یک دنباله بسیار درخشان را فراموش کنیم تا زمانی دیگر و دنباله‌داری دیگر سربرسد.تصویر سمت چپ روز 7 فروردین 99 و سمت راست 18 فروردین گرفته شده. به وضوح تغییر شکل هسته دنباله‌دار (ناحیه‌ی ریز و سفیددرخشان در دنباله‌دار) دیده می‌ شود. در سمت چپ هسته سالم و تقریبا کروی است.در سمت راست هسته دنباله‌دار کمی کشیده و دوکی شکل است."کوانژی یه" منجمی از دانشگاه مریلند و "کیچنگ ژانگ" از دانشگاه کلتک این حادثه را بر اساس تصاویری که در روزهای 2 و 5 آوریل گرفته شده بود اعلام کردند و بعدا تیمی از رصدگران دانشگاه جان مور لیورپول هم آن را تایید کرد. اینچنین شکستگی‌های در هسته‌ی دنباله‌دارها چندان دور از انتظار نیست و نمونه‌های پیشین از آن وجود دارد. گاهی بر اثر نزدیکی دنباله‌دار به یک جرم بزرگ تاثیر گرانشی آن و گاهی هم براثر سرعت دوران هسته و یا شدت زیاد گازهای آزاد شده از لایه ای زیرین هسته چنین اتفاقی می‌افتد.اما دلیل هرچه باشد(که درباره اطلس به نظر میآید سرعت و فشار بسیار زیاد گازهای خروجی از لایه‌های زیرین هسته باشد) باعث می‌شود روند روبه‌رشد نورانیت و روشنایی دنباله‌دار کاسته شود. این مورد به خصوص به آن دلیل رخ می‌دهد که با شکسته‌شدن هسته ناگهان بخش بزرگی از یخ‌های هسته در معرض انرژی خورشید قرار بگیرد و در اثر چنین تابشی همه‌ی آن یخها در زمان کوتاهی تصعید شده و در فضا پخش شده و از دست برود و به عبارتی به گیسوی دنباله‌دار وارد نشود . این یعنی پایان درخشندگی زیاد گیسو و دنباله دار. قطعات هسته‌ی دنباله‌دار در این تصویر به وضوح دیده می‌شوند.(کپی رایت: Nick Haigh.دانشگاه ساوث‌همپتون)حالا با رصدهای تازه انجام گرفته تقریبا مطمئن هستیم که هسته دنباله دار اطلس دچار شکستگی شده و الان سه یا چهار قطعه جدا از هم هستند که آرام آرام مدار اصلی خود را هم ترک میکنند و اجرامی نامرتبط به هم محسوب خواهند شد و از آن شکوه و جبروتی که انتظارش را داشتیم دور خواهند بود.حالا میتوان گفت که دنباله‌دار اطلس پایانش را آغاز کرده است. اما نباید خیلی هم نا امید بود. برای این ناامید نبودن یک دلیل مهم خود اطلس است. کافیست یادمان باشد که دنباله‌دار اطلس به نظر می آید که خودش حاصل یک شکستگی دیگر در یک دنباله دار بزرگ است. بررسی‌های مداری دنباله‌دار اطلس نشان می‌دهد که اطلس هم‌خانواده با دنباله‌دار بزرگی است که سال 1222 ش(1843-4 م) در آسمان دیده شد. دنباله‌داری درخشان بادمی بسیار کشیده و بلند (که درواقع دو واحد نجومی در فضا امتداد داشته!)و ظاهرا در اثر شکستگی هسته‌اش به قطعات مختلفی تقسیم شده بوده و یکی از نتایج آن همین اطلس است . اما ظاهرا شکستن هسته در ذات این خانواده بوده!دنباله دار بزرگ سال 1843م.سمت راست نقاشی اثر "والتر ماندِر". سمت چپ دنباله‌دار بزرگ آنگونه که "چارلز پیاتزی اسمیت" در "دماغه امید‌نیک" دیده.این دنباله‌دار با دمی به درازای بیش از 2 واحدنجومی،به نظر می‌آید که جد دنباله‌دار اطلس بوده باشد.حالا دیگر اطلس از چشمها افتاده و اندک اندک کم‌سو می‌شود و به دنیای سرد و آرام و ساکت ابر اوورت خواهد رفت. شاید اگر خرافاتی باشیم این را نشانه‌ای بدانیم از شکستن کمر همه‌گیری کووید 19 در دنیا...فقط اگر کمی خرافاتی باشیم!محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیWed, 15 Apr 2020 04:18:53 +0430https://virgool.ir/@norouzi.more/چی-صدا-کنم-تورو-r1qlai2i93gwحالا دیگه همه با بیماری حاصل از فعالیت یکی از گونه های کروناویروس جدید آشنا هستیم و همه کم و بیش با آن درگیریم. هرکس به نوعی.اما اگر دقیقتر و رسمی‌تر بخواهیم این ویروس و بیماری حاصل از آن را نام ببریم و یا در یک متن علمی،آموزشی و ... آنها را صدا کنیم چطوری و با چه مشخصاتی باید آنرا بنویسیم و ثبت و ضبط کنیم؟ در روزهای نخست که بیماری و ویروس عامل آن کشف شده بود و یواش یواش داشت اسم و رسمی بین بیماری‌ها و همه‌گیریهای جهان پیدا میکرد ،ویروس را “2019novel coronavirus” می‌نامیدند. اما امروزه نام رسمی این ویروس SARS-CoV-2 است که مخفف severe acute respiratory syndrome coronavirus2 (به معنی سندرم حاد تنفسی کروناویروس-2 است) و بیماری حاصل از ورود و فعالیت این ویروس در بدن انسان را COVID19 می‌دانیم که در حقیقت خلاصه شده ای از Corona Virus Disease سال 2019 است (به معنی بیماری کروناویروس سال 2019).همچون بسیاری از نامگذاری های دیگر در دنیای علم و دانشگران،برای نام‌گذاری‌های موارد مرتبط با علم و محصولات و یا رویدادهای علم ، کمیته های نام‌گذاری وجود دارد. این کمیته‌ها قواعد و ساختارهایی را درنظر می‌گیرند که بتوانند اصولی یکدست و یکنواخت را برای نام‌گذاری‌ها بسازند که علاوه بر "درست"بودن توجه به "همه‌ی جوانب"و "ملاحظات" علمی،اجتماعی،فرهنگی و حتی اقتصادی داشته و نیز از چندگانگی نامگذاری‌ها هم جلوگیری کند.مثلا در دنیای نجوم کمیته نامگذاری در "اتحادیه بین‌الملی ستاره‌شناسی"وجود دارد که نام سیارات و اجرام نجومی تازه کشف شده را در آن پیشنهاد و تایید و اعلام می‌کنند و علاوه بر این قواعد نام‌گذاری را تصویب می‌کنند. در مورد ویروسها و بیماری‌ها هم چنین همبستگی و روالی وجود دارد. نام‌گذاری ویروس‌ها برعهده "کمیته بین‌المللی طبقه‌بندی ویروس‌ها" (ICTV) است. کمیته‌ای مستقل که از سال 1345 ش(1966 م.) آغاز به فعالیت کرده است. برای نامگذاری ویروس‌ها عمدتا به ساختار و خصوصیات ژنتیکی ویروس‌ها توجه می‌شود تا کاربستی مناسب برای شناسایی ویروس‌ها و همینطور فعالیت ویروس‌شناسان در حوزه‌‌ی درمان و تولید واکسن و ... ایجاد شود.لوگوی UCTVاما نامگذاری بیماری‌ها(بیماری‌های ویروسی یا هر نوع بیماری دیگر) بر عهده‌ی "سازمان جهانی بهداشت" (who) است.این کار منطبق بر "رده‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها" (ICD) انجام می‌گیرد.نامگذاری بیماری‌ها برای این انجام می‌شود که ابزار و امکان مناسب و یکنواختی در شناسایی بیماری و تلاش‌های مرتبط با آن همچون روش‌های درمان و همه‌گیری و ...ایجاد شود.در مورد ویروس کرونای جدید ، ICTV در تاریخ 22 بهمن 1398(11 فوریه 2020 )تصمیم گرفت تا اسم SARS-CoV-2 را برایش انتخاب کند. مهمترین دلیل برای این انتخاب این بود که حدود 17 سال پیش از آن(یعنی 1381 ش. 2003 م.) بیماری سارس (SARS- سندرم حاد تنفسی شدید) همه‌گیری یافته بود و ویروس عامل هردوی این بیماری‌ها از منظر ژنتیکی با هم مشابهت‌های فراوانی داشتند هرچند که در عمل دو ویروس مستقل از هم محسوب می‌شوند. در همان تاریخ سازمان جهانی بهداشت هم نام بیماری را COVID-19 انتخاب و اعلام کرد و در 25 بهمن1398(14 فوریه 2020) رسما از آن در گزارش‌هایش استفاده کرد.تا پیش از این در گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت از نام‌های nCoV 2019 و نیز 2019 Novel coronavirus استفاده می‌کردند.اما این وسط یک مشکل کوچک وجودداشت.همانطور که گفته شد نامگذاری بیماریها جدا از اهمیت علمی و بیولوژیکی می‌بایست در حوزه‌ی اجتماعی هم دقت‌های بسیاری را شامل می‌شد. برای همین درباره‌ی کاربرد کلمه‌ی سارس حساسیت‌هایی وجود داشت. در سال 1381 که بیماری سارس به همه‌گیری(اپیدمی) رسیده بود مردم زیادی در برخی از جوامع با آن درگیر شدند. برای همین کارشناسان WHO حدس زدند که شاید تاکید بر این نام در ویروس جدید و بیماری حاصل از آن باعث ایجاد ترسی ناخواسته در بین برخی مردم آن نواحی که خاطرات بدی داشتند بشود(هرچند احتمالا حدس نمی‌زدند که ویروس جدید هراس‌انگیزتر از آن باشد جوری که همه‌ی مردمان کرده‌ی زمین درگیر خود کند و به پاندمی یا جهان‌گیری تبدیل گردد)به همین دلیل توصیه‌ی سازمان جهانی بهداشت این است که به خصوص وقتی با عموم مردم روبرو هستیم و درمورد این ویروس برای آنها می‌نویسیم و می‌گوییم بهتر است از سارس و مشتقات مربوط به آن کمتر بگوییم. بنابراین بهتر است از :"ویروس عامل کووید-19" یا به اختصار"ویروسِ کووید-19" استفاده شود و البته تاکید شده که هیچ یک از این دو نام(یا هر نام دیگر)جایگزین نام رسمی این ویروس نخواهد بود.با اینکه استفاده از نام‌های غیر رسمی فوق غلط نیست ،اما به نظر می‌آید که در جوامعی چون ایران که خاطره‌ی جمعی واضح و مشخصی از سارس (به خصوص خاطره‌ی بدو ناگوار)وجود ندارد ، می‌توانیم برای اینکه دقیق‌تر باشیم از نام‌های رسمی این ویروس که همان " سارس-کوو-2" است استفاده کنیم. محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیThu, 09 Apr 2020 08:38:19 +0430https://virgool.ir/@norouzi.more/خبرهایی-بد-بستهبندی-شده-با-پروتئین-fipo2tyiab63ویروس را میتوان به شکل ساده یک بسته‌ی خبرهای بد بدانیم که با پوششی پروتئینی بسته بندی شده است. این را "جان و پیتر مدور" در سال 1977م. گفته اند.جین و پیتر میدوار.پیتر ایمونولوژیست و برنده نوبل1960 بوددر ژانویه همین سال تازه‌ی میلادی(دی ماه 1398) یکی از این بسته‌های خبری بد ،خیلی بد، به دنیا معرفی شد و دانشمندان ما را با آن آشنا کردند: SARS-CoV-2،ویروسی که عامل بیماری کووید 19 است. اولین نمونه‌ی این ویروس از بدن مردی 41 ساله که در بازار ماهی شهر ووهان در چین کار می‌کرد جداسازی و شناسایی شد.تصویر بازسازی شده ی ویروس کرونای جدید SARS-CoV-2پژوهشگران امروزه در رقابتی شدید هستند تا هرچه زودتر بتوانند دارو یا واکسنی برای مقابله با این ویروس و بیماری حاصل از آن بیابند.برای این کار لازم است اطلاعات خوبی از رفتار و شیوه‌ زیست این ویروس داشته باشیم و چی بهتر از اینکه بدانیم فرمانهای عملیاتی ویروس چیست و چه فرمانهایی به آن می‌دهد. این فرمانها چیزی نیستند به‌جز دستورات ژنتیکی که در ماده‌ی وراثتی ویروس یعنی "ژنوم" قرار داده شده است.کرونا ویروسها از آن گروه ویروسهایی هستند که ژنومشان شامل یک رشته RNA است. هر رشته RNA یا DNA شامل مجموعه ای از کدهای ژنتیکی هستند. برخی از ژنها ،ژنهای عملکردی و فعال هستند.آنها قرار است فرمان کاری را بدهند و عملا خصوصیات و عملکردهای سلول(و نهایتا جاندار) به این فرامین وابسته است. ژنها این فرامین را از طریق پروتئینها اعمال میکنند. به عبارتی هر مجموعه ژن برای دستور دادن به انجام کاری،ابتدا دستور ساخت(کُد کردن)یک یا چند پروتئین را صادر کرده و آن پروتئینها کاری که باید را انجام میدهند.هر مجموعه ژن را در قالب جملاتی بدانید که از حروف الفبای ژنتیکی تشکیل شده است. حروف الفبای ژنتیکی در حقیقت 4 مولکول(نوکلئوتید) هستند با نامهای آدنین،گوانین،سیتوزین و تیمین(در RNA یوراسیل) که آنها را به اختصار با حروف A,G,C,T(U) نمایش میدهیم. ترتیب و توالی این ملکولها کنار هم یک ژن را میسازند و هر سری ژن یک پروتئین را میسازند .پس برای هر پروتئین(یا هر دستور دیگری) یک جمله ی بلند یا کوتاه از این مولکولها وجود دارد که در سلول ترجمه میشوند.ژن‌ها مجموعه‌ای از مولکولهای نوکلئوتید هستند که کنار هم قرار گرفته‌اندیک رشته RNAویروسها برای اینکه تکثیر شده و شیوع پیدا کنند ،باید بتوانند سلولهای زنده را اجیر کنند. آنها برای اینکار مثل هواپیمارباها، سلول را تسخیر کرده و به فرمان خود درمی آورند.ژنوم کروناویروس جدید کمتر از 30.000 حرف درازا دارد.برای اینکه بدانید این طول یعنی چه، با ژنوم انسان مقایسه کنیدش: ژنوم ما حدود 3 میلیارد حرف دارد. دانشگران متوجه شده اند که این ژنوم برای ساختن 29 مدل پروتئین مختلف لازمند . این پروتئینها هم برای این ساخته میشوند که بتوانند کارهای لازم و متعدد برای تکثیر و شیوع ویروس را انجام دهند و به خصوص سیستم ایمنی بدن مارا از سرکوب کنند تا مانعی درراه تکثیرشان نباشد.یک رشته RNA.ژنوم کروناویروس جدید چنین چیزی است.نخستین سری جملات یک رشته ی RNAویروس SARS-CoV-2 اینها هستند:auuaaagguuuauaccuucccagguaacaaaccaaccaacuuucgaucucuuguagaucuguucucuaaacgaacuuuaaaaucuguguggcugucacucggcugcaugcuuagugcacucacgcaguauaauuaauaacuaauuacugucguugacaggacacgaguaacucgucuaucuucugcaggcugcuuacgguuucguccguguugcagccgaucaucagcacaucuagguuucguccgggugugaccgaaagguaagاین توالی حروف ژنتیکی ، سامانه های داخل سلول سالم را به خدمت می‌گیرد تا همه‌ی RNA ویروس را بازخوانی کنند و آن را به ترجمه‌های پروتئینی کرونا ویروس تبدیل کنند.پروتئینهای روی RNAحالا بیایید متن کامل ژنوم کرونا ویروس جدید و ترجمه‌ی پروتئینی آن را با هم مرور کنیم: زنجیره‌ی پروتئین-ORF1abنخستین پروتئینی ویروسی که داخل سلول آلوده شده(تسخیر شده) شکل می‌گیرد یک زنجیره‌ی 16 پروتئینه است که به یکدیگر پیوسته‌اند.دوتا از این پروتئین‌ها همچون یک قیچی عمل می‌کنند که پروتئین‌های مختلف را از هم بریده و جدا می‌کنند. با این‌کار پروتئین‌ها به کاری که ویروس دلش بخواهد عمل می‌کنند.پژوهش روی سایر گونه‌های کروناویروس به دانشگران امکان داده که کروناویروس جدید را بهتر بشناسند. هرچند برخی پروتئین‌های این ویروس جدید فعالیتی عجیب و غریب دارند و برخی هم اصلا کاری انجام نمی‌دهند. نمودار همه ی ژنهای کروناویروس جدیدخرابکار سلولی · NSP1این پروتئین باعث می‌شود سلولِ تسخیرشده سرعت ساخت پروتئین‌های خودش را به شکل محسوسی کاهش دهد. این خرابکاری، سلول میزبان را مجبور می‌کند پروتئین‌های ویروسی را بیشتر و بیشتر تولید کرده و از سوی دیگر پروتئین‌های ضدویروسیِ کمتری بسازد و مانع کار ویروس نشود.پروتئینِ NSP1پروتئین رمزآلود · NSP2دانشگران خیلی مطمئن نیستند که این پروتئین چهکاره است و چه نقشی دارد.شاید برای کشف رمز از کارکرد آن،خوب باشد نگاهی به پروتئینِ متصل شده به آن نگاهی بیاندازیم. دوتا از این پروتئین‌های متصل به هم باعث تسهیل و تحریک حرکت اِندوزومها در اطراف سلول می‌شود. اندوزومها حبابهایی پر از مولکول‌های مختلف هستند.پروتئین NSP2برچسب بَردار و بُرش دهنده NSP3پروتئینی بزرگ است که دو نقش مهم دارد.یکی از این دو نقش برش‌دادن پروتئین دیگر است تا هرکدام به تنهایی کارشان را انجام دهند.این پروتئین همچنین بسیاری از پروتئین‌های سلولِ تسخیر شده را هم تغییر می‌دهند.معمولا یک سلولِ سالم پروتئین‌های قدیمی را برچسب می‌زند تا آنها را از رده خارج کرده و پروتئین‌های جدیدتر را به جایشان بنشاند. اما کروناویروس می‌تواند این برچسب‌ها را بردارد و تعادل پروتئینی سلول را به هم‌بزند و توان دفاعی سلول در برابر ویروس‌ها را بکاهد.پروتئین NSP3حباب‌ساز· NSP4 این پروتئین به همراه دیگر پروتئین‌ها به ساخته شدن حباب‌هایی پر از مایعات درون سیتوپلاسم سلولِ تسخیر شده می‌پردازد. درون این حباب‌ها قطعات مورد نیاز برای ساخته شدن ویروس‌های تازه وجود دارد. پروتئین NSP4قیچی پروتئینی · NSP5این پروتئین بیشترِ برش‌ها را روی پروتئین‌های دیگر اعمال می‌کند تا آنها به کارهای خودشان مشغول شوند.پروتئین NSP5کارخانه‌ی حباب‌ها · NSP6این پروتئین به همراه NSP3 وNSP4کارخانه‌ی حباب‌سازی ویروس را در دل سلول برپا می‌کند.پروتئین NSP6دستیاران نسخه‌بردار · NSP7 and NSP8این دو پروتئین به NSP12 کمک می‌کنند تا نسخه‌های تازه‌ای از ژنوم RNA ساخته شود. این ژنوم‌های تازه در نهایت در دل ویروس‌های جدید قرار می‌گیرند.پروتئینهای دوگانه- NSP7 و NSP8در قلب سلول · NSP9این پروتئین کانال‌های ریزی را در هسته‌ی سلول‌ِتسخیر شده، یعنی جایی که ژنوم ما انسان‌ها قرار دارد می‌سازد. این کار ممکن است بر رفت و آمد مولکول‌ها به درون و بیرون هسته تاثیر بگذارد. اما برای چه منظوری و چه سودی دارد؟ نمی‌دانیم.پروتئین NSP9استتار ژنتیکی · NSP10سلول‌های انسانی پروتئین‌های ضدویروسی دارند که RNA ویروس را به راحتی شناسایی کرده و آن را تکه‌تکه می‌کند.این پروتئین به همراه NSP16 ژنوم ویروس را استتار می‌کند تا مورد شناسایی و حمله‌ی پروتئین‌های ضد ویروسی سلول‌تسخیر شده قرار نگیرد.پروتئین NSP10دستگاه کپی · NSP12پروتئین NSP12این پروتئین حروف ژنتیکی را در کنار هم قرار می‌دهد تا ژنوم ویروس‌های تازه را بسازند. پژوهشگران دریافته‌اند که دارویی به نام remdesivir با این پروتئین در کروناویروس‌های دیگر تداخل داشته و فعالیتش را مختل می‌کند. حالا پژوهشگران به دنبال اینند که ببینند آیا می‌توان با این دارو کووید-19 را هم درمان کنند یا نه.سلول‌های‌تسخیر شده جمله‌ی ژنتیکی زیر را می‌خواند که در واقع کدکننده‌ی پروتئین NSP12 است:ucagcugaugcacaaucguuuuuaaac...سپس کمی عقب رفته و از حرف c دوباره خواندن را انجام می‌دهد:توالی جمله‌های پروتئین دیگری به نام NSP11با این توالی جمله‌ها یکسان است اما نمی‌دانیم آیا پروتئین کوچکی که با این کد ژنتیکی ساخته می‌شود اصلا فعالیت مشخصی دارد یا نه.بازکننده‌ی آر اِن اِی · NSP13 به طور معمول RNA این ویروس شکلِ پیچ‌خورده و درهمی دارد. دانشگران حدس می‌زنند که پروتئین NSP13 کارش بازکردن این پیچ‌خوردگی از لابلای کلاف‌ِ درهم RNA باشد. او این کار را می‌کند تا دیگر پروتئین‌ها بتوانند توالی جمله‌های ژنتیکی را بخوانند و از آن کپی‌برداری و ژنوم را تکثیر کنند.پروتئین NSP13غلطگیر ویروسی · NSP14وقتی پروتئین NSP12 ژنوم ویروس را کپی‌برداری می‌کند، این امکان وجود دارد که برخی حروف ژنتیکی جابیفتد یا اشتباه وارد ژنوم بشود. پروتئین NSP14 این غلط‌ها را پیدا کرده ،آنها را بریده و دور می‌اندازد تا حروف درست بتوانند جایگزین شوند.پروتئین NSP14تمیز کننده ها· NSP15پژوهشگران معتقدند که این پروتئین خرده‌ریزه‌های باقیمانده‌ی RNA ویروس را که در حین کپی‌برداری در محل باقی مانده‌اند جابجا کرده و به اصطلاح محل را از اثر‌جرم تمیز می‌کنند. مهمترین فایده‌ی این کار این است که عوامل ضدویروسی و دفاعیِ سلول نتوانند آنها را پیدا کرده و وارد عمل شوند.پروتئین NSP15استتار بیشتر · NSP16 این پروتئینی است که با NSP10 همکاری کرده و ژنوم ویروس را از دید پروتئین‌هایی که برای قلع و قمع RNA ویورس آماده‌اند پنهان می‌کنند.پروتئین NSP16پروتئین‌های گُلمیخ · Sپروتئین های گلمیخی یکی از چهار پروتئین ساختاری این ویروس است. این چهارتا عبارتند از :S,E,MوN. پروتئین‌های ساختاری لایه‌ی بیرونی کروناویروس را شکل می‌دهند و RNA ویروس را دربر گرفته و از آن محافظت می‌کنند.این پروتئین‌های چهارگانه در ساخته شدن و رهاسازی ویروس‌های کپی شده و تکثیر شده نقش کمکی دارند.گلمیخ Sپروتئینهای S گلمیخهای برجسته و درشتی می‌سازند که در دسته‌های سه‌تایی کنارهم و روی سطح بیرونی ویروس قرار می‌گیرند. همین پروتئین‌ها هستند که شکل تاج یا اشعه‌های خورشید به ویروس داده و نام کرونا ویروس هم از همین شکل ظاهری وام گرفته شده(کرونا در زبان انگلیسی به معنای تاج یا اشعه‌دار است)خوشه سه‌تایی پروتئین‌های گلمیخی Sآن بخش از گلمیخها که کمی گسترده شده ، می‌توانند به پروتئینی به نام ACE2 متصل شود (در تصویر با رنگ زرد معلوم شده) . این پروتئین‌های ACE2 در سلول‌های خاصی از بدن انسان‌ها وجود دارد. مثلا در سلولهای تنفسی ما. وقتی چنین اتصالی بین پروتئینهای ACE2و Sبرقرار شود ، حمله‌ی ویروس‌ها به سلول‌ها آغاز شده است.پروتئین گلمیخی S متصل به پروتئین گیرنده‌ی ACE2ژنی که برای این پروتئین‌های گلمیخی در SARS-CoV-2 وجود دارد، یک نقطه اتصال با 12 حرف ژنتیکی دارد: ccucggcgggca این توالی حاصل یک جهش ژنتیکی است که به نظر می‌آید به اتصال محکم این ویروس به سلولهای انسانی کمک شایانی کرده و این گام مهمی در تکامل ویروس کروناست که توانسته سلول‌های خفاش و سایر پستانداران را آلوده ودرگیر کند .یکی از راه‌هایی که پژوهشگران برای مقابله با این ویروس و بیماری کووید-19 طی می‌کنند تا واکسن قابل اعتمادی ساخته شود این است که جلوی اتصال این گلمیخها به سلوله‌ای انسانی را بگیرند.استادِ فراری دادن · ORF3aژنوم SARS-CoV-2 گروهی از پروتئینها را کد می‌کند که به آنها "پروتئین‌های جانبی"می‌گوییم.این پروتئین‌ها محیط داخلی سلول تسخیر شده را به گونه‌ای تغییر می‌دهند که برای تکثیر و کپی‌شدن ویروس مناسب‌تر شده و آن را تسهیل کند.پروتئین ORF3aپروتئینORF3aیک سوراخ کوچک روی غشای سلول تسخیرشده می‌سازد تا ویروس‌های تازه ساخته شده از طریق این سوراخ راحت‌تر بتوانند فرارکنند و آزاد شوند. همچنین این پروتئین فرآیند ورم و التهاب سلولی را آغاز می‌کند . این التهاب یکی از خطرناکترین نشانه های بیماری کووید-19 است.پروتئین پوششی · Eپروتئین پوششی یکی از پروتئینهای ساختاری است که در ساخته شدن حبابهای روغنی ویروس نقش دارند.البته به جز این وظایفی هم در همان ابتدای ورود ویروس به سلول دارد.پژوهشگران دریافته اند که این پروتئین به پروتئینهای دیگر میچسبند تا ژنهای آنها را روشن و خاموش کنند.پروتئین غشایی · Mیکی دیگر از پروتئینهای ساختاری که بخشی از پوشش بیرونی ویروس (غلاف) را شکل میدهد. پروتئین غشایی Mحذف کننده سیگنال · ORF6این پروتئین جانبی سیگنال‌هایی که سلول تسخیرشده می‌فرستند تا دستگاه ایمنیِ بدن متوجه خطر شود را سرکوب می‌کند. همچنین این پروتئین می‌تواند پروتئین‌هایی که ضدویروس‌های دیگر (مثلا آنفلوآنزا یا فلج اطفال) عمل میکنند را هم سرکوب کنند. بنابراین بعید نیست که فرد مبتلا به کووید 19 دچار این بیماری‌ها نیز بشود.پروتئین ORF6رهاکنند‌ه های‌ویروس · ORF7aپروتئین ORF7aوقتی ویروس‌ها می‌خواهند از سلول‌های تسخیرشده بیرون‌زده و رها شوند، سلول آخرین مقاومت‌هایش را به خرج می‌دهد. برای این‌کار از پروتئینی به نام تِتِرین استفاده می‌کند و ویروس‌ها را به دام می‌اندازد.برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد که پروتئین ORF7a منابع تامین تترین را در سلول از کار انداخته و با خیال راحتتر ویروس‌های کپی شده از سلول تسخیرشده فرار می‌کنند.کار عجیب دیگری که این پروتئین به سودِ ویروس می‌کند این است که باعث خودکشی سلول‌های تسخیر شده می‌شوند. این همان اتفاقی است که باعث آسیب‌های جدی کووید-19 به ریه‌ی فرد مبتلا می‌شود.پروتئین رازآلود· ORF8ژن مرتبط با این پروتئین جانبی در ویروس کرونای جدید به شکل عجیبی با سایر کروناویرو‌س‌ها متفاوت است. ما هنوز نمی‌دانیم که عملکرد این پروتئین چیست.پروتئین ORF8پروتئین نوکلئو کپسید · Nپروتئین Nپروتئین N از RNA ویروس حفاظت کرده و به پایداری ویروس مشغول است. پروتئین‌های N زیادی به هم دیگر متصل شده و یک رشته‌ی بلند مارپیچی می‌سازند که روی تمام مارپیچ RNAرا پوشانده و حفاظت میکنند.پروتئین مرموز · ORF10سایر ویروس‌های کرونا ژن‌های کدکننده‌ی این پروتئین جانبی کوچک را ندارند بنابراین ما هنوز نمی‌دانیم که این پروتئین اصلا چه نقشی دارد.پروتئین ORF10سطر پایانی?ژنوم کرونا ویروس با تکه ی کوچکی از RNAپایان میابد که فرآیند پروتئین سازی را متوقف میکند. و در نهایت این داستان با تکرار حروف aaaaaaaaaaaaaaaaa پایان میابد:caaucuuuaaucaguguguaacauuagggaggacuugaaagagccaccacauuuucaccgaggccacgcggaguacgaucgaguguacagugaacaaugcuagggagagcugccuauauggaagagcccuaauguguaaaauuaauuuuaguagugcuauccccaugugauuuuaauagcuucuuaggagaaugacaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaژنوم ویروس کرونای جدید. به شکل RNAپایان.این نوشته ، ترجمه آزاد به همراه اندکی افزوده است از مقاله :Bad News Wrapped in Protein: Inside the Coronavirus Genome.BY: Jonathan Corum & Carl Zimmer .The New York Times-April 3, 2020محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیWed, 08 Apr 2020 05:50:22 +0430https://virgool.ir/@norouzi.more/covid-or-accustom-bnh1yciysb20آیا میتوان از خوبی های بیماری کووید19 هم نوشت؟ آنهم در این بلبشوی جهانی ای که راه انداخته؟ آیا اگر بنویسیم این بیماری و آن ویروس کشنده که حالا دیگر عالمگیر شده و کشوری و گروهی نیست که از شر آن در امان مانده باشد،بی احترامی به همه ی درگیرهای ماجرا و جانباختگان آن نکرده ایم؟گاهی دربیان خوبی ها و بدیهای یک ماجرا باید دقت عمل بسیار زیادی داشت. باید حواسمان باشد که چه میگوییم و مینویسیم تا قبح یک ماجرا ریخته نشود و یا باعث عادی شدن ماجرا و اهمال در رفع آن رخ ندهد ولی از سوی دیگر نباید چیزی نوشت که راه برای باقی صداها و نظرها بسته شود. نوشتن از و درباره‌ی کرونا هم همینطور است. به خصوص وقتی همه‌ی رسانه‌های دنیا به آن توجه خاص دارند و این توجه خاص عمدتا شامل بدی‌ها،زشتی‌ها ،ترس‌ها و نگرانی‌های آدمی و مرتبط با کووید19 است.حالا آیا شما برای کووید19 روی خوش می‌بینید؟ آیا سوی روشنی در این رخداد وجود دارد؟ در این نوشته‌ی کوتاه قصدم این نیست که از سوی روشن ماجرای بدخیمی چون کووید19 بنویسم. اتفاقا تاکیدم بر بدی‌های آن است. و چه بدی‌ای بدتر از مردن و بیمار شدن جمع بزرگی از مردم دنیا. تا الان که این متن را می‌نویسم(سحرگاه شنبه 9فروردین 1399) آمارهای رسمی کشورهای دنیا نشان می‌دهد که 27.343 نفر در سراسر دنیا در اثر این بیماری جان باخته‌اند. بی شک همه قبول داریم که آمارهای واقعی از این عدد بیشتر است. اما بیایید همین اعداد رسمی و تایید شده را به رسمیت بشناسیم و خودمان را درگیر حدس و گمان‌ها و راستی آزمایی‌های پیچیده‌ی آماری نکنیم. تعداد بیماران قطعی و کشته شدگان در اثر کووید 19 از 22 ژانویه از زمانی که دولتمردان چین اعلام کردند که بیمار تازه‌ای در اثر هجوم ویروس نویافته‌ای از خانواده‌ی کرونا ویروس‌ها در میان شهروندان ووهان شیوع پیدا کرده تا الان فقط 5ماه می‌گذرد و این یعنی که ویروس روزانه در حدود304 نفر کشته داده . آیا مرگ و میر ناشی از کووید 19 نرخ ثابتی دارد؟ از روزهای نخستین ، نرخ مرگ و میر این بیماری را حول و حوش 2 درصد می‌دانستند. این عدد که آن را با "نرخ مرگ و میر مبتلایان"(CFR)می‌شناسیم نشان می‌دهد چند درصد از افرادی که قطعا به کرونا ویروس جدید مبتلا شده اند مرده‌اند. این عدد ،برای تصمیم گیرندگان بهداشت و سلامت جامعه بسیار مهم است چون می‌توانند تصمیم‌گیریهای دقیقتری درباره امکانات موجود و مورد نیاز انجام دهند.اما این عدد در جوامع مختلف و بین سنین مختلف تفاوت‌های معنی داری دارد. مثلا در ایتالیا نرخ مرگ و میر به بیش از 9 درصد رسیده است و در آمریکا کمی بیش از 1 درصد است. نرخ جهانی کووید 19اما نباید گول این اعداد را خورد. اینکه چند درصد مبتلایان به بیماری فوت می‌کنند یک مساله است و اینکه آیا سیر بیماری شدت گرفته یا نه مساله ی دیگری است. آنچه که تاریخ به ما می‌گوید این است که حتی اگر درمان موثر قاطعی پیدا نشود به دلایل تکاملی ،تعداد کشته شده‌های ویروس به تعادل می‌رسد و از شدت این ایام آن کاسته می‌شود. بخشی از این آرام گرفتن تب و تاب نخستین،به ساختار دستگاه ایمنی ما بر می‌گردد که با ویروس غریبه آشنا شده و توان مقابله با آن را می‌یابد. هرچند این در مورد ویروس‌ها کمتر از باکتری‌ها رخ می‌دهد و معمولا حافظه‌ی ایمنی بدن ما برای مقابله با ویروس‌ها کار چندانی از دستش بر نمی‌اید(عمدتا به خاطر تغییرات و جهش‌های پی در پی و متعدد ویروس‌ها )از سوی دیگر یک اتفاق مهم تکاملی دیگر هم رخ می‌دهد که کمی امیدوار کننده‌تر است و آن این که ویروس در طول جهش‌های متعدد خود نمونه‌های ملایمتر و کمتر کشنده هم پیدا می‌کند و همین گونه است که شانس بقای بیشتر پیدا کرده و به شکل طبیعی ویروس‌هایی که قابلیت کشندگی بیشتر دارند خودبه خود از بین می‌روند چون میزبان‌هایشان را کشته‌اند و ویروسی که میزبان زنده نداشته باشد ،مرده محسوب می‌شود. بنابراین در طولانی مدت انتظار می‌رود کووید19 هم چون همتاهای کشنده‌ی قبلی ترش(مثلا طوفانِ آنفلوآنزای اسپانیایی) تبدیل به بیماری معمولی بشود که کمتر مارا نگران و درگیر خود بکند. البته که هنوز تا آن زمان ،فاصله داریم و آمارها نشان می‌دهد که بیماری قربانیان بیشتری می‌گیرد و به شکل فزاینده‌ای مبتلایان و کشته شده‌های این بیماری افزوده می‌شود. بخش مهمی از این رشد آماری مبتلایان و کشته‌هابه خاطر "معرفی بیماری" به جوامع تازه و رسیدن آمارها از این جوامع خواهد بود. کشورهایی که درگیر جنگ‌های فراگیر هستند (همچون سوریه و لیبی و یمن) و یا کشورهایی که با فقرِ انباشته(امکانات و درآمد ) روبرو هستند(همچون بسیار از کشورهای آفریقایی و ونزوئلا) قطعا به زودی آمارهای ابتلا و مرگ و میر کووید19 را افزایش خواهند داد . اما تغییر فصل سرما به گرما در نیمکره‌ی شمالی زمین(که بیشتر مناطق مسکونی و نزدیک به 90 درصد جمعیت را در خود جای داده)،تلاش‌های دنیای علم و صنعت برای تولید دارو یا واکسن و احتمال موفقیت این تلاش‌ها در طول سال آتی، تغییرات تکاملی ویروس،افزایش توجه عمومی و بهداشت بین مردم و ... همه و همه آینده‌ی وحشتناکی را برای این بیماری رقم نمی‌زند و امید به اینکه مرگ و میرها به شکل چشمگیری کاهش یابد بسیار روشن‌تر از آنیست که می‌پنداریم. بنابراین احتمال اینکه نمودارهای مرگ و میر در آینده ی میان مدت یک دو ساله به شکل نمایی افزوده شود چندان مورد انتظار نیست.با اینهمه و بر اساس بیشتر شواهدی که اکنون موجود است و اندکی از این شواهد در اینجا مورد اشاره قرار گرفت ، سطح توجه به این عالمگیری خیلی بالاست . بخشی از آن قابل توجیه و اتفاقا با اهمیت است و ترسی معقول را رقم می‌زند که در طول تاریخ باعث بقای انسان‌ها هم شده است. اما به نظر می‌رسد بخش بزرگی از این توجه ، به مسایل سیاسی و اقتصادی و شوک حاصل از آن وابسته است . اینکه بر اساس آمارهای موجود برای جلوگیری از پیشرفت و شیوع شتابناک این بیماری مجبور شده ایم بخش بزرگی از روابط اجتماعی را به صفر نزدیک کنیم و برای اینکار از سیاست‌های مختلف قرنطینه‌های اجباری گسترده تا محدودیتهای اجتماعی متنوع پیروی کنیم خود نشانگر تغییرات گسترده‌ی اجتماعی و اقتصادی و بالطبع سیاسی است که به آنها تن داده‌ایم. چنین شیوع گسترده در زمانی کوتاه باعث تغییرات بنیادی در میزان کسب و کار و درآمدها و سیاستگذاری‌ها هم شده است. برخی صنایع و فعالیتهای تجاری بزرگ همچون سفر (و فعالیتهای مرتبط با آن) قریب به 50 درصد کاهش داشته است و همین نشان از اهمیت موضوع دارد.تغییرات ترافیک کاری برای حوزه های مختلفبا این توصیف آیا می‌توان گفت سطح اهمیت کووید 19 آنچنان است که مینماید ؟ آیا واقعا کووید 19 اینهمه ترسناک است؟ پاسخ من قطعا بله است. اما نه به خاطر ترس از مرگ و میری که به جان همه انداخته و نه به خاطر تهدیدی که سلامت مردم را در جای جای دنیا هدف گرفته است. عمده ترین وجه اهمیت و ترسی که کووید 19 به ظن من دارد ،تاثیرات عمیقی است که بر روان انسانها داشته و این هم خود محصول شوک ناشی از عدم شناخت آن تا پیش از این و سرعت پیش‌روی آن است . این سرعت پیشرفت آن و تاثیراتش بر دنیای اقتصاد آنچنان سریع بوده که هنوز فرصت تطابق با آن را نیافته‌ایم و همین باعث شوک بزرگ شده است.شاهد اصلی‌ای که این نظر مرا تایید می‌کند ،مرگ و میرهای بزرگ دیگری است که هرگز به نظرمان نمی‌آید. مرگ و میرهایی که اثرات اقتصادی و عاطفی بزرگی هم دارند ، پیوسته همراه زیست و زندگی ماست و کاملا هم پاندمیک است ولی هرگز برای ما به یک بحران اقتصادی و اجتماعی و یا حتی بحران شخصی هم تبدیل نشده است.شاید تعجب کنید، اما در حقیقت دارم از "حوادث رانندگی" می‌گویم.در تمام سالهای 2000 میلادی تا کنون ، سوانح رانندگی در بین 10 عامل اساسی مرگ و میرها ی جهانی بوده است.9 عامل دیگر عمدتا بیماریهای غیرواگیر(همچون فشار خون،ایست قلبی،دیابت ،آلزایمر و ...) بوده است. در تمام این سالها ،تعداد کشته شده‌های حوادث جاده‌ای ، بیش از 1.5 میلیون نفر در سال بوده یعنی روزانه بیش از 4100 نفر(مقایسه کنید با تعداد 304 نفر مرگ روزانه ی کووید19 تا کنون). به عبارت درست تر مرگ و میر حوادث رانندگی روزانه 13.5 برابر کشته های کووید 19 است. ضمن آنکه آینده‌ی نوید‌بخشی هم در چشم‌انداز ما قرار ندارد. نه واکسن و نه دارویی برای آن وجود ندارد . قرار نیست با گرم شدن هوا اوضاع بهتری بیابد و یا سیستم ایمنی ما در برابر آن پادتنی بسازد ...شاید مثلا بتوان دل به خودروهای خودران بست که حداقل چشم‌انداز دم دست و نزدیکی به نظر نمی‌آید. اما چه می‌شود که کشته‌های رانندگی سالانه با این کمیت در سراسر دنیا چنین کم‌اهمیت دیده می‌شود ولی کووید 19 این چنین به تیتر رسانه‌ها ی دنیا تبدیل می‌شود جوری که در این رکود عظیم همه‌ی تجارت‌ها و فعالیت‌های کاری و مالی ، کسب و کار رسانه‌ها سکه شده و بیش از 30 درصد رشد ترافیک‌کاری داشته است؟مهمترین عوامل مرگ و میر در سال 2000مهمترین عوامل مرگ و میر در سال 2016-تصادفات با دو پله صعود به رده 8 رسیدهبه زبان ساده ،شاید بتوان مهمترین عاملش را "عادت" معرفی کرد. ما به کشته‌های رانندگی و حوادث جاده‌ای "عادت داریم" و برای مقابله با آن "راهکارهایی" داریم. آنرا در سیستم انتظارات اقتصادی و اجتماعی خودمان وارد کرده‌ایم و برایش مهیا هستیم. اما کووید 19 هنوز برای ما عادت نشده. هنوز برایش ذهن آماده‌ای نداریم. شاید این مهمترین دلیل ترس ما از وضعیت حاضر باشد. این "عدم عادی بودن" را بگذاریم در کنار سرعت شیوع و عالمگیری کووید 19 تا تشدید این ترس را متوجه شویم.بنابراین شاید لازم است در کنار تمام تلاش‌هایی که برای کنترل وضعیت موجود می‌کنیم ، کمی به خودمان و کلیت جامعه‌مان فرصت آرامش بدهیم. فرصت دور شدن از جریان غالب رسانه ای که مارا در چمبره‌ی خود می‌بلعد و فرصت نفس کشیدن به ما نمی‌دهد. شاید ساده‌ترین و بدیهی‌ترین اموزه‌ای که بایستی از وضعیت تازه کسب کنیم این است که به چیزهای هولناکی که هر روز با آنها دست به گریبانیم-مثل تصادفات رانندگی- توجه دوباره‌ای کنیم و برای حل آنها دستی بجنبانیم. آموزه‌های جانبی دیگر ی هم حتما می‌توان یافت...یکی از مهمترین‌هایش شاید غرق نشدن در موج عظیم رسانه‌ها باشد.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیSat, 28 Mar 2020 12:10:12 +0430https://virgool.ir/@norouzi.more/روز-ملی-باد-trc8jk0fil7y«این پدیده» سالها بود که مردمان را به کام مرگ میکشاند.وقتش بود کاری برایش انجام شود.روز ملی بادچند سالی بود که با ورود فصل پنجم به طبیعت ، یک رویداد عجیب رخ میداد. رویدادی که تا آن هنگام در هیچ کجای این جهان چند بعدی دیده نشده بود.برای همین کسی هم راه حلی برای آن پیش بینی یا کشف نکرده بود.مردم به این پدیده« چپیدگی» میگفتند.اما در اخبار و روزنامه و خلاصه محافل علمی و غیر علمی رسمی از این نام استفاده نمی شد چون هنوز فرهنگستان برای این پدیده نامی انتخاب نکرده بود* و تنها از ترکیب خوش آوای «این پدیده» استفاده میشد.«این پدیده» جدا از تاثیرات وحشتناکی که داشت،باعث آلودگی بسیار شدید هوا میشد و بسیاری از اهالی شارستانهای پایین و بالا و چپ و راست و ایضا مرکز را به کام مرگ میکشاند و به خصوص کودکان و پیران را شدیدتر متاثر میکرد.«این پدیده»باعث میشد تا هوای گرم بالا و پایین هوای سرد قرار بگیرد و این هوای سرد نتواند از جایش تکان بخورد. برای همین آلودگی هایی که توی این هوای سرد قرار میگرفت(حاصل از کارخانجات «بسیار بزرگ» و بزرگ(توی این شارستان همانطور که میدانید صنایع کوچک و غیر مادر وجود نداشت)هم از جایشان تکان نمی خورد و بنابراین هوا هی آلوده میشد و آلوده میشد و می شد و میشد تا اینکه....کسی نمیدانست که چه میشد تا اینکه «این پدیده» خودش تمام میشد و مردم نفس آسوده میکشیدند.این تاریخچه ی کوتاه نشان میدهد که اوضاع از چه قرار است.توی این چند سالی که «این پدیده» در شهر رخ داد دانشمندان زیادی تلاش کردند تا بفهمند که چه باید بکنند و تا اکنون(که حدود ۴ سال از«این پدیده» میگذرد)رویداد های زیر برای مهار و کنترل آن انجام شده است(این فهرست تقریبا کامل است و همه از جراید سراسری و غیر سراسری جمع آوری شده است):-برگزاری سمینار ملی «این پدیده»چیست؟با حضور بیش از چندین و چند اندیشمند در سالن.....-برگزاری جشن  پایان «این پدیده»-برگزاری مراسم دعای نرسیدن «این پدیده» در پایان فصل چهارم-زدن زنگ نمادین «این پدیده» در مدارس .این کار به دلیل اهمیت «این پدیده»در زندگی آدمیان بوده است.-درج نام«این پدیده» در تقویم و اختصاص یک روز خاص به احترام قربانیان «این پدیده»-درج شعار های مخصوص«این پدیده» روی پیراهن  یازده تیم فوتبال اصلی که  در شهر بازی میکردند.-رایزنی با سفرای ولایات مختلف در باره ی «این پدیده»-برگزاری نخستین دوره ی سمپوزیم هنری با محوریت «این پدیده»این فهرست را همین جا قطع میکنم چون فهرست فعالیت های آموزشی-فرهنگی - علمی  در این زمینه اینقدر زیاد و وسیع است که اگر بخواهم همه ی آنها را اعلام کنم دیگر به باقی قضایا نمیرسم.اما همه ی فعالیت های انجام شده در باره ی «این پدیده» به همین اندازه مهم و اثر بخش بوده(اگر نبود که تا کنون  احد الناسی در شهر زنده نمانده بود و این مهمترین دلیلی است که  نشان میدهد فعالیت های انجام شده اثر بخش بوده است)اما با ورود دولت جدید به شارستان بایستی یکبار برای همیشه این موضوع به نتیجه می رسید و دیگر کسی از «این پدیده»در رنج نباشددولت جدید برای همه ی کارها یک راه حل داشت.فقط یک راه حل و البته که اون یک راه حل هم بهترین بود .برای همین بالاخره دولت جدید تصمیم گرفت که کار «این پدیده» رو یکسره کند. یکسره به تمام معنی.برای همین ابتدا یک کمیته ی راهکار یابی تاسیس شد. اعضای این کمیته عبارت بودند از :«رییس دولت،معاون او ،رییس دفتر او،همکار قدیم او،هم مدرسه ای قدیم او،همسایه ی او،پدر عروس او ،یک دانشمند از همدانشگاهی های او ، ودر نهایت یکی از استادان او».برای اینکه  نقش علم را در این کمیته ی راهکار یابی بدانید کافی است بدانید که به جز یک نفر باقی افراد این گروه دارای درجه ی دکترا از دانشگاه های معتبر هستند.به هر حال این کارگروه(به دلیل اصالت کار و فعالیت ، در دولت جدید همه ی گروه ها به کارگروه تبدیل شده بودند و همه ی گروه هایی که حاضر نشده بودند نام کارگروه را برای خود انتخاب کنند به طور رسمی به گروهچک تغییر نام داده شده بودند.) در مدتی کمتر از یک هفته بیش از ۴۳۸۹۱ ساعت جلسه گذاشت و در یک جلسه ی مطبوعاتی با حضور همه ی ارباب جراید داخلی(چون موضوع یک موضوع داخلی بود بنابراین ارباب جراید خارجی دعوت نشده بودند) همه ی ۵۴۶ مصوبه ی این کارگروه اعلام و توصیف شد.اما مهمترین بخش این مصوبات موضوع و راه کار عملی برای برچیدن بساط «این پدیده» بود.در مدتی کمتر از ۲۵ روز تقویم رسمی شارستان تغییر کرد و روزی به نام «روز ملی باد» تعیین شد. برای این روز همه ی شهر  آذین بندی شد. در تمام مجالس رسمی  و نیز رادیو تلویزیون های ملی و خصوصی تبلیغ این روز انجام میشد. همه ی خواننده های ولایات اعم از زن و مرد شروع کردند به خواندن ترانه های حماسی و وطن گرایانه در باره ی این روز ملی و همه ی مجریان برنامه های مختلف رادیو تلویزیونی در حالی که  باد به غبغب انداخته و ناگهان لحن گفتارشان ادبی شده بود ، به همدیگر به مهمانانشان و به شنوندگان و بینندگانشان تبریک میگفتند. راستی برخی از آن غیر کارگروه ها که اکنون با نام گروهچک شناخته میشدند هم توبیخ و توقیف و زندانی شدند ،چون هیچ یک از انها این روز ملی باد را نپسندیده بودند. البته نپسندیده بودند واژه ی خوبی نیست چون اصل ماجرا این بود که آنها نام این روز را  و مراسم آن را تعیین نکرده بودند.برای همین با آن مخالف بودند .اما این همه ی ماجرا و نقشه ی راه نبود.کارگروه فوق الذکر به این نتیجه رسیده بودند که دلیل اصلی «این پدیده» عدم وزش باد است. اگر باد بوزد  همه ی مشکلات حل میشود.هرچند برخی از دانشگاهیان که البته حال و روز معلومی داشتند به صنایع مادر (و بی پدر) و ...ایرادهایی میگرفتند اما به هر حال آنها چندان عاقل نبودند.دلیل همین بود....بی باد بودن شهر خودمان مهمترین دلیل«این پدیده» بود.حالا راه حل در خود صورت مساله بود....اگر باد نوزد «این پدیده» دیده میشود و اگر بوزد«این پدیده» جایی برای بروز ندارد...پس باید کاری کنیم باد بوزد...همین.و البته که اینهمه آدم توی شهر داریم و آنها میتوانند کمکمان کنند.آنها به خودشان کمک میکنند...پس بشتابید هموطنان....روز ملی باد فرا رسید. نیروهای داوطلب  سازماندهی شده بودند تا  بتوانند مردمی را که برای این روز به غربی ترین نقطه ی  شارستان آمده بودند را  هماهنگ کنند.صحنه های پر شور و حس برانگیزی بود. از پیرمرد و پیرزن های  فرتوت  تا  خردسالان ۳-۴-۵ ساله ...همه و همه آمده بودند تا یکبار برای همیشه مشکل «این پدیده » را حل کنند. آنها توسط نیروهای داوطلب مردمی که عمدتا جوان بودند راهنمایی میشدند. در مسیر حرکت و ورود مردم مشتاق ، دکه های کوچک و بزرگی احداث شده بود و به مردم کاسه های نسبتا بزرگی از  آش  داده میشد. با اینکه هوا گرم بود اما باز هم آش داغ به آنها داده میشد. آشی که به آنها داده میشد چندان آش رایج و مرسومی نبود. ترکیبی از آلو ، نخود و لوبیای فراوان،کمی سبزی  نمک و فلفل(به خصوص فلفل زیاد) این آش نسبتا رقیق کاملا هوشمندانه انتخاب شده بود و  کارگروه فوق الذکر  این  اش را طراحی کرده بود و هزینه ی گزاف چند میلیارد شاری** را با طیب خاطر برای آن پرداخت کرده بود و در نهایت دستور  پختش را به آشپزهای داخلی داده بود.مردم آش را میخوردند و عرق میریختند و پیاده روی میکردند. چهره ی برخی از آنها کاملا بر افروخته بود ،برخی از آنها حسابی به خود فشار میآوردند ...و راه میرفتند...بایستی همی آنها در محل های از پیش تعیین شده قرار میگرفتند. آش به میزان فراوانی موجود بود و هر که هر میزان می خواست بهشان داده میشد. حتی برخی(بیشتر افراد) جدا بیش از توان و ظرفیتشان از این آش میخوردند و خوشحال بودند که برای این کار ملی بیش از توانشان مایه گذاشته و دارند جانفشانی میکنند.بالاخره همه ی  افراد که جمعیتشان بر اساس برآورد های رسمی بیش از ۲۷۰ میلیون نفر بود(جمعیت شارستان حدود ۳۲۰ میلیون نفر بود...بر اساس آمار های رسمی بیش از ۴۰ میلیون نفر در بیمارستانها و حصارتگاه ها حضور داشتند که طبعا نمیتوانستند بیایند و ده میلیون نفر باقی مانده هم از اعضای گروهک ها بودند که باز هم طبعا نیامده بودند)همه ی ۲۷۰ میلیون نفر در جایگاهایی که بر اساس کد شناساییشان معلوم شده بود قرار گرفتند. البته ننشسته بودند چون اصلا نباید مینشستند. آنها در وضعیتی شبیه به وضعیت دونده های دوی صد متر در نقطه ی استارت قرار گرفتند. دستها روی زمین،پاها کشیده و باسنها رو به هوا.اما از دویدن خبری نبود.سکوت عجیبی در کل شارستان برپا بود و تنها صدای بال درونهایی که از این صحنه ی حماسی و سرنوشت ساز فیلم میگرفتند و برای پخش روی آنتنها ارسال میکردند شنیده میشد. همه ی ۲۷۰ میلیون نفر بایستی پس از خوردن چند کاسه آش مخصوص روز ملی باد مقدار متنابهی باد در شکمشان تولید و جمع شده باشد و اکنون با شلیک یک گلوله آنها(همه ی ۲۷۰ میلیون نفر)همزمان این باد را رها کنند....و کردند. ۲۷۰ میلیون نفر ،هریک چیزی در حدود ۱۳۲۶ سیسی گاز از شکم رها کردند. برخی بی صدا برخی با صدا(و البته میدانید که ...صدا اهمیتی نداشت)اما در بروشورها و همینطور از بلندگوها پیاپی اعلام میشد که باد صدا دار بهتر است چون نشان میدهد سرعت باد بیشتر است(و البته میدانید که در این مورد خاص سرعت مهم است) همه ی اینها را فیزیکدانها ی انجمن فیزیک خوانده های شارستان محاسبه کرده بودند.به هر حال کارگروه یک کار تمام علمی و صد در صد کارشناسی شده را انجام داده بودند.حجم زیادی باد تولید شد...هر چند سرعتش کم بود اما بالاخره باد بود...هوا کمی جابجا شد ولی جدا جابجا شد.همین جابجایی باعث شد تا مشکل  «این پدیده» حل شود...هر چند تا مدتی نسبتا طولانی در شارستان بوی متان و گوگرد و تخم مرغ گندیده به مشام میرسید اما به هر حال مشکل «این پدیده» حل شده بود...مردم شاد بودند...آشپزها هر از گاهی آش میپختند...باغداران مساحت بیشتری از باغهایشان را به کشت آلو اختصاص دادند...تجار بزرگ شهر به واردات آلو از کشور بادامستانیان رو آوردند و خلاصه یک تیر و چندین و چند نشان زده شد . هوا تمیز(حال گیریم کمی بدبو) شده بود، تجارت رونق گرفته بود، دیپلماسی دوست پروری شکل گرفت ، شادمانی برگشته بود، بچه ها و پیرها کمتر میمردند(یا اگر میمردند دلیلش چیزی به جز این پدیده بود) باغداری رواج یافته بود و ...و صد البته که سیاهی اش برای گروهکهای مخالف ماند.*-فرهنگستان فقط برای کلماتی که معادل خارجی داشت واژه گزینی میکرد و چون هیچ کلمه ای برای «این پدیده» تا کنون شناخته نشده بود ،پس فرهنگستان هم تلاش نمیکرد واژه ای برای «این پدیده» پیدا کند یا بسازد.**- شاری نام واحد پول شارستان است . هر شاری ۱۲۱  فیتکوین ارزش دارد. فیتکوین ارز بین المللی شارستانهای دور و نزدیک است.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیFri, 13 Dec 2019 15:42:52 +0330https://virgool.ir/@norouzi.more/کمی-آهسته-تر-زیباست-znayulotwvkyبر بلندای ماکو(عکس:سروش نفیسی) وقتی به گذشته نگاه میکنم و سفرهایی که از دوران نوجوانی تا کنون رفته ام را مرور میکنم میبینم فهرستی بلند بالا از دینی ها و تجربه کردنی ها را در کارنامه ی سفرهایم دارم. . از دیدن معماریهای باشکوه تا گام زدن در طبیعتی بکر و گاه خشن. از خوردن خوراکهای عجیب تا پخت و پز به شیوه­ی بدوی در دل طبیعت . از شب مانی زیر آسمانهای میلیون ستاره تا اسکان در اقامتگاه های بی ستاره. خلاصه که تلاش کرده ام هر نوع سفر و جربه ای را برای خودم هموار کنم و لذتش ر ببرم. اما شاید عجیبترین بخش سفرهایم این بوده که یک سفر خاص و یا یک مسیر مشخص را بارها و بارها طی کرده ام. بسیاری از دوستان و آشنایان میپرسند آیا بهتر نبود به جای اینکه فلان مقصد/مسیر سفری را بارها گز کنی ،جاهای جدیدتر را تجربه کنی؟ آیا این تکرار "یک سفر"هدر دادن وقت و پول و عمر نیست؟ دروغ چرا حتی خودم هم همین پرسش را بارها از خودم پرسیده ام. امادر نهایت به یک پاسخ رسیده ام: نه. نیست!واقعیت این است که این نوشته پاسخی مستقیم به این پرسش که چرا یک مسیر/مقصد سفری را بارها طی میکنم نیست اما آنچه مینویسم میتواند نوع نگاهم به سفر را نشان دهد و در نتیجه باعث میشود بتوان نتیجه گیری کرد که چرا باید سفرها را تکرار کرد.گاهی بادیدن لیستهای سفری با عنوانهای جذابی مثل 100جایی که باید پیش از مُردن رفت و دید یا همچین چیزهایی یاد سال‌های دورتری که سوارکاری می‌کردم می‌افتم. توی مانژ مسابقات پرش ، تعدادی مانع با طراحی‌های عالی و درجه یک قرار داده‌اند. یک نقطه‌ی شروع دارد و یک دروازه پایان. موانع هریک شماره‌ای دارند و مسیر توسط طراح مسیر مشخص شده. سوارکاران پیش از آغاز مسابقه پای پیاده می‌آیند و مسیر را گام می‌زنند،فواصل را می‌سنجند و استراتژی حرکت می‌چینند و بعد با اسب‌هایشان داخل می­‌آیند و به ترتیب موانع را می‌پرند. هر مانع در سمت راست و چپش تیرک‌های پرچم دارد. پرچم سمت راستی قرمز و سمت چپی سفید است. این پرچم‌ها نوعی هدایتگر سوارکار در مسیر "درست" هستند. هر سوارکار تمام تلاشش را می‌کند با بالاترین سرعت وبا کمترین میزان خطا مسیر را طی کند و در آخر امیدوار باشد که بهتر و سریعتر از همه مسیرش را طی کند و برنده ی میدان بشود.در سفر،حداقل برای آنهایی که مثل من کسب و کارشان سفر کردن نیست یا با تورهای سفری ،مسافرت نکرده است ،قرار نیست یک فهرست دست بگیریم و با "دیدن" هر یک از بخش‌های سفر مقابلش یک تیک بگذاریم و برویم سراغ مقصد بعدی. سفر رفتن با پُر کردن فهرست "دیدنی"هایمان تفاوتهای بنیادی دارد.در تاریخ ،سفر رفتن برای پز دادن یا انتشار تصویرهای اینستاگرامی یا جمع آوری فالوئر بیشتر ، انجام نمیشده. انگار یک "ضرورت"های واقعی و حتمی مهمترین منشا و عامل سفر رفتن بوده است. گاهی این ضرورت امری اقتصادی و کسب و کار سیاسی و ... بوده است و گاهی یک ضرورت بسیار شخصی : یافتن پاسخ‌هایی برای پرسش‌های بنیادی حیات آدمی. پرسش‌هایی که برای پاسخ‌هایش باید به اصطلاح "گیوه­‌ها را ور کشید" و راه افتاد. ناصر خسرو همینگونه حرکت کرده. سعدی و ابن بطوطه و برادران امیدوار همینگونه راه افتاده اند. آنها پرسش‌هایی داشته‌اند که انگار با خانه‌نشینی و زندگی مرسوم شهری نمی‌توانسته‌اند آنها را پاسخ دهند. حالا در این دیدگاه سفری ، "دیدن" جایش را به "تماشا‌کردن" می‌دهد. تماشا کردن مستلزم صرف "وقت" است . به زمان نیاز دارد. به تکرار و زیستن.در تاریخ ،سفر رفتن برای پز دادن یا انتشار تصویرهای اینستاگرامی یا جمع آوری فالوئر بیشتر ، انجام نمی‌شده. انگار یک "ضرورت"های واقعی و حتمی مهمترین منشا و عامل سفر رفتن بوده است. البته اینکه در ریشه شناسی این واژه‌ی تماشا آمده که اصلا به معنی نگاه کردن نیست. اصل این کلمه از "مشی" در باب تفاعل گرفته شده که می‌شود تماشی و در فارسی شده تماشا... معنی‌اش می‌شود راه رفتن با یکدیگر و در عرف رایج معنی میدهد : گردش با دوستان برای تفرج و لذت بردن.حالا همین معنی را با تاکید بیشتر ، گرفته‌ام برای سفر کردن. از منظر من ،جانمایه‌ی سفر همین تماشاست. اینکه بروی و ببینی و لذت ببری و عبرت بگیری یا چیزی عایدت شود و اگر برای تماشا بروی آنوقت نمی‌توانی به مقاصد تازه بروی و پیاپی چیزهایی ببینی و تیک بزنی ومقصد بعدی و بعدی و بعدی . انگار تماشا کردن،با سرعت سر ناسازگاری دارد. حتی شاید با تنوع هم رابطه­‌ی حسنه‌ای نداشته باشد. یعنی نمی‌توان به تماشا نشست وقتی در یک روز ده نقطه را می‌بینی و داستانشان را نشنیده رد می‌شوی.تماشا کردن باید به رسوب آنچه حس میکنی بی‌انجامد و رسوب کردن به زمان نیاز دارد. رسوب آنچه میبینی ،می‌بویی، می‌شنویی،حس میکنی،می‌چشی، لمس می‌کنی .باید اینها را دریافت‌کنی ، ثبت‌کنی،حتی شاید تحلیلی بر آنها بکنی ، داستانشان را برای خودت بازسازی کنی و بیافرینی ، آنوقت است که می‌توان ادعا کرد تماشاچی بوده‌ای ، آگاهانه و عامدانه. داستان سفر رفتن برای من(و با کمی خودبزرگ پنداری،برای مسافران ماندگار تاریخ) اینگونه تعبیر می‌شود. سفر برای تماشاکردن. از منظر من ،جانمایه ی سفر همین تماشاستبا این تعبیر دیگر فرقی نمی‌کند مقصد سفری‌ات را چند بار تکرار میکنی . شاید برای آنکه تماشگر خوبی باشی بارها به یک سفر مشخص بروی چون نیاز داری به زمان بیشتر و یا تحلیل بیشتر برای رسوب آنچه می‌خواهی به دست بیاوری. و صد البته که ما در آستانه ی قرن 15شمسی همچون قُدمای خودمان نمی‌توانیم فرصت‌های چندساله به خودمان بدهیم. الزامات زندگی شهری و سرعت‌های ناباورانه‌ی آن نمی‌گذارند که فرصت کافی برای تماشا به خودمان بدهیم برای همین گاه مجبوریم بارها برای یک سفر اقدام کنیم تا همه‌ی آنچه را که می‌خواهیم به دست آوریم. همین الزام به زمان گذاشتن در تماشاست که "سفر آهسته" را متولد کرده. هرچند در بسیاری از متون خوانده‌ام که جنبش غذای آهسته که در سال 1986 توسط "کارلو پترینی" در برابر تهاجم "فست فود" راه افتاد الهام‌بخش زندگی و به خصوص "سفر آهسته" بوده اما باور دارم این تنها یک باز آفرینی است یا در بهترین حالت یادآوری آنچه در سنت همه‌ی ما انسان‌ها بوده و موج سهمگین زندگی پرشتاب صدساله‌ی گذشته آنرا به کناری پرت کرده بوده . آهسته سفر کردن امروزه با اینکه الزامش را می‌فهمیم و حس می‌کنیم ، اما تاب آوردن در برابر وسوسه‌های سرعت و شتاب واقعا کار سختی است. آنقدر سخت که درست مثل وسوسه‌ی خوردن یک ساندویچ سوسیس پر چرب ِ لذیذ اما مضر غیر قابل توان آوردن است.ما مجذوب سرعت دسترسی به یک گوشه ی دنیا با سرعتهای بالاتر از 700-800 کیلومتر در ساعت از طریق هواپیماها هستیم. شیفته‌ی عکس گرفتن با دوربین‌های کوچک شده‌ی دیجیتالی و در دسترسی هستیم که داخل همه‌ی گوشی های همراهمان جاخوش کرده اند و بدون دردسر می‌توانیم صدها و صدها عکس بگیریم. راحتی هتل‌ها در سرویس‌دهی به ما باعث شده سرعت مسافرتمان را بالا ببریم و دیگر نگران تمیزکاری و جمع و جور کردن محل اسکانمان در سفر نباشیم. خورد و خوراکمان در سفر هم با فست فودها و رستوران‌های زنجیره‌ای پیوند خورده و از همه نوینتر امکان پرسرعت اشتراک "دیدنی"هاست که مارا درست به میانه­‌ی زمین یک مسابقه‌ی پرشتاب و غیر قابل تصور پرت کرده. بودنمان و دیدنیهایمان را در یک لحظه می‌توانیم منتشر کنیم و دهها و صدها نفر آن رادر لحظه ببینند و انگاره‌ی عقب افتادن در این "دیدنِ هر چیزِ ممکن" را تشدید کنیم و بعد برای پیشی گرفتن از آن دیگران، سرعت‌مان را بالا ببریم. این هنگامه و مسابقه‌ی نانوشته و بدون عایدی در دیدن را باید بتوانیم کنترل کنیم. باید بتوانیم ی‌کجایی پا روی ترمز گذاشته و سرعت‌مان را کاهش دهیم یا حتی شاید توقف کامل کنیم و بایستیم. موتور را خاموش کنیم و به "تماشا بنشینیم" تماشای هرآنچه در پیش رویمان است . بگذاریم هر آنچه بیرون از ماست حرکتش را ادامه دهد و ما تماشاگر بشویم. همه‌ی آنچه رخ می‌دهد را حس کنیم. بشنویم ، بو کنیم ،مزه کنیم، لمس کنیم و ببینیم. تجربه کردن، محصول این آرامش و این تماشاکردن است .من برای اینکه بتوانم به این لحظه‌های شگفت‌آور تماشا کردن برسم راه‌های خودم را دارم. راه‌هایی که الزاما بهترین نیستند اما کارکردشان موثر بوده و به تماشا‌کردن واداشته شده­‌ام.یکی از بهترین کارهایی که با کمک آن توانسته‌ام به تماشا‌کردن بیشتر بپردازم، مقابله با وسوسه‌ی سرسام‌آور عکاسی است. اینکه بتوانم جلوی خودم را بگیرم و از خیرِ فشاردادن دکمه‌ی شاتر دوربین عکاسی یا دکمه‌ی عکس گوشی همراهم بگذرم. وقتی عکس نمی‌گیرم بیشتر نگاه می‌کنم. دقیقتر نگاه‌می‌کنم. حواشی منظره‌ی مطلوبم را می‌بینم. رنگ‌ها و نورها و بوها و حس و حال را بیشتر در خاطر نگاه می‌دارم. با این کار انگار دارم تلاش می‌کنم آنچه را که سراسر به دوش دوربین عکاسی گذاشته بودم خود به دوش بگیرم و آن چیزی نیست جز بازنمایی آنچه پیش رویم قرار دارد. و با این کار تازه می‌فهمم که دوربین چندان هم موفق در ثبت همه‌ی آن چیزهایی که پیش رویم رخ داده بود نیست .کمتر عکس بگیرید...بیشتر ببینید و بشنویداما اگر این وسوسه‌ی عکس گرفتن خیلی در شما قوی است و نمی‌توانید آن را ترک کنید، راه حل مناسبی برایتان دارم: بروید پیش یک استاد،یک آموزشگاه یا با دقت مطالعه کنید و عکاسی کردن واقعی یادبگیرید.عکاسی کردن اصلا با عکس گرفتن برابر نیست. این هم مثل همان تماشا کردن و دیدن است. اینکه کلیک کنید و عکس روی سنسور دوربینتان ثبت شود را نمی‌توان عکاسی نامید. حالا این عکاسی یادگرفتن چه نقشی در تماشا کردن شما دارد؟ بگذارید راز کوچولویی را برایتان بگویم. وقتی عکاسی را به شیوه‌ی درست یاد می‌گیرید ، آنوقت وسواس سراغتان می‌آید. منتظر نور درست خواهید بود،کادر بایستی صحیح بسته شود، برای زاویه‌ی درست و دقیق مجبورید دور و بر سوژه گام بزنید و دقیق باشید. خلاصه آنقدر بالا پایین و چپ و راست می‌کنید تا بتوانید یک فریم(فقط یک فریم) عکس درست بگیرید. آنوقت شما دچار تماشا شده‌اید. آنوقت شما کلی چیز دیده و درک کرده‌اید که حتی اگر عکس هم نگیرید دیگر برایتان مهم نیست .اما راه حل بهتری هم برایتان سراغ دارم که شاید کمی سخت باشد.حتی از دو مورد قبلی سخت‌تر. اما همان چیزی است که لازم دارید. اوج تماشا کردن و آرامش یافتن است. طراحی کنید. یک دفترچه یک مداد یا راپید یا حتی یک خودکار (و بر حسب توان و سطح تکنیکتان هر ابزار طراحی دیگر) برای این کار کافی است. کافی است از اصول اولیه طراحی سررشته داشته باشید( اندکی آموزش برای این کار کافی است) و پس از آن تمرین و تمرین . البته بدیهی است که آموزش گرفتن بیشتر نتیجه کار طراحی تان را بهتر و بهتر می‌کند. اما اصل قصه این است که وقتی طراحی می‌کنید مجبور به ایستادن هستید. مجبور به نگاه کردن . مجبور به سکوت و آرامش درونی می‌شوید. آنوقت صداهای بیشتری می‌شنوید،آنوقت رنگ‌ها و تفاوت سایه روشن‌ها را خیلی بیشتر از قبل درک می‌کنید. آنوقت آدم‌ها از کنارتان رد می‌شوند در حالی که دارند درباره‌ی آن منظره صحبت می‌کنند یا در حواشی زندگی گپ و گفت می‌کنند و همه ی اینها در طراحی شما و در درک شما از آن فضا موثر واقع می‌شود. پس از این است که شما آن منظره، آن فضا را به تمامی تماشا کرده‌اید. آن‌چنان که سیرآب می‌شوید و بعدا می‌توانید روایت‌های دلنشینی از آن موقعیت داشته باشید و واگویه کنید.دمی در تماشا-بیشه زار تیزاب(عکس :سعید نظریه)همین اتفاقِ آرامش و رسوب‌کردن رویدادها و تماشا کردن است که باعث می‌شده مسافرانِ قدیمی روایتگران بزرگی بشوند. همه‌ی آنها بی برو برگرد راویانی دقیق و شیرین‌بیانی بوده‌اند و می‌توانسته‌اند ساعت‌های طولانی در دورهمی‌های دوستانه‌شان از سفرهای کوتاه یا بلندشان روایت‌کنند. روایت‌هایی پر از شگفتی از دیدنی‌ها و چشیدنی‌ها و بوییدنی‌ها و شنیدنی‌ها. از ریزترین حشرات تا بزرگترین حوادث در روایات‌شان جاداشته. چون آنها آنچه در برابرشان رخ می‌داده را تماشا می‌کردند. به آهستگی و صبر و حوصله.محمدرضا نوروزیمحمدرضا نوروزیTue, 10 Dec 2019 03:33:33 +0330