https://virgool.ir/feed/@n.razavifa2026-11-11 12:49:36https://files.virgool.ir/upload/users/11938/avatar/ijso3C.jpghttps://virgool.ir/@n.razavihttps://virgool.ir/@n.razavi/کتاب-کمونیسم-رفت-آشنا-برای-مخاطب-ایرانی-wd9p3m2uukujکتاب «کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتی خندیدیم» مجموعه جستارهایی از خانم اسلاونکا دراکولیچ روزنامه‌نگار و نویسنده کروات است که بلافاصله پس از فروپاشی کمونیسم در سال ۱۹۹۱ منتشر شده است. این کتاب نوعی روایت «تاریخ از پایین» است. تاریخی که مقیاس آن تجارب مردم عادی است، نه گفتار سیاستمداران، و تصمیمات کلان آن ها و تاثیرات کلان آن‌ تصمیمات و اقدامات. نویسنده می‌کوشد روایت‌گر تاریخ از خلال زندگی روزمره مردم در دوران حکومت‌های کمونیستی شوروری و کشورهای شرق اروپا باشد. او مشاهدات و مصاحبه‌هایی را از زندگی روزمره در شوروی، یوگسلاوی، بلغارستان، چکسلواکی، مجارستان و لهستان نقل می‌کند.این خاطرات برای یک ایرانی که دهه ۱۳۶۰ را گذرانده جالب توجه است و تجربه‌های مشترک پرشماری در آن‌ها می‌یابد، و البته تفاوت‌هایی. شاید خوش‌شانسی ایرانی‌ها این بود که گرایش‌های چپ‌گرای پساانقلاب در اقتصاد ایران تنها ده‌سال دوام یافت و همزمان با فروپاشی کمونیسم فروکش کرد!کتاب همراه با مقدمه و موخره‌اش، شامل ۲۱ جستار کوتاه است. بخش در خور توجهی از جستارها متمرکز بر مصرف و اقتصاد خرد در این کشورهاست: خوراک، پوشاک، لوازم بهداشتی و آرایشی، لوازم خانگی، مسکن و وسایل حمل نقل. او نشان می‌دهد کمبود مقدار در دسترس محصولات،‌ نبود تنوع کیفی در  محصولات و تکنولوژی‌های قدیمی تولید انتخاب‌های مصرف‌کنندگان را به شدت محدود کرده (گاه تنها به یک انتخاب)، و افزون‌براین مصرف‌کننده همواره مطمئن نیست که دفعه بعد بتواند حتی همان کالا را در بازار بیابد. از رهگذر این توضیحات او ناموفق بودن نظام کمونیستی در تولید و توزیع متناسب کالا و تضمین کیفیت زندگی شهروندانش را نشان می دهد، و ثابت می‌کند که امر روزمره لاجرم امر سیاسی است.او نشان می دهد که اگرچه توزیع نسبتا یا ظاهرا برابر فقر بین بخش بزرگی از جامعه، احساس محرومیت و نیاز را تا حدی تقلیل داده و آدم‌ها را به پذیرش وضعیت سوق داده، اما در عین حال شرح می‌دهد که چگونه کمبودها و فقر، پیامدهای مختلفی داشته از جمله این که نوعی گرسنگی و عطش همیشگی برای اندوختن چیزها یا غنیمت دانستن فرصت‌های دسترسی به کالاهای مصرفی به خصوص علاقه به محصولات غربی را شعله‌ور کرده است.در فصلی با عنوان «آرایش و دیگر مسایل حیاتی» نشان می‌دهد که چگونه کمبودها باعث شده علایق و گرایش‌های مصرفی زنان به شدت سرکوب شود و از لذت‌های کوچک زنانه همچون لباس‌های جذاب و لوازم آرایش متنوع محروم شوند و دستیابی به آن‌ها برای‌شان آرزویی بزرگ به چشم می‌آید،حتی داشتن یک عروسک عادی در فروشگاه‌های غربی برای دخترکی خردسال چنان دور از دسترس است که حتی وقتی به آن دست می‌یابد هرگز به خود اجازه نمی‌دهد با عروسک بازی کند و لذت ببرد!  علاوه بر این در فصل دیگری شرح میدهد که حتی دسترسی به دستمال توالت مرغوب و نوار بهداشتی چالشی بزرگ برای خانواده‌ها و زنان معمولی دوران کمونیسم بوده است. و سیاستمداران با تفننی قلمداد کردن این نیازها و نظایر آن گویی توجه و برنامه جدی برای این گونه تولیدات نداشته‌اند. هرچند جایی توضیح می‌دهد که رده‌های بالای شاغلان دولتی به کالاهای باکیفیت خارجی دسترسی داشته‌اند. (چیزی که در «قلعه حیوانات» هم با ذکر زندگی متمایز و «برابرتر» خوک‌ها نقل شده). او از قول خودش و مصاحبه‌شوندگان با حسرت از عمرهای رفته در آن روزگار سخن می‌گوید.در چند فصل به فضای مشحون از نامنی روانی ناشی از حکومتی امنیتی و سرکوبگر اشاره می‌کند که دغدغه بقا آن را وا می‌دارد همواره شهروندان را تحت نظر داشته باشد چنان که حتی شنود گفت‌وگوهای تلفنی یا بازشدن بسته‌های پستی شهروندان امری عادی در میان آن‌ها دانسته می‌شده، و «ملاک احراز جرم، ‌نه واقعیت، بلکه تعبیر آقایان است». نقض حریم خصوصی شهروندان توسط دولت یا سایر شهروندان عادی تلقی می‌شده و حتی تمهیدات نهادی برای حفظ حریم خصوصی شهروندان وجود نداشته. برای مثال وقتی حکومت غیرکمونیستی دریوگسلاوی روی کار می‌آید یکی از اقداماتش درج خط زرد جلوی صف باجه‌های پستی و بانک‌ها بوده تا افراد از اطلاعات شخصی یکدیگر مطلع نشوند.در فصل «استعداد غریب تقسیم سولی آپارتمان‌های ما» او نشان می‌دهد که چگونه حکومت کمونیستی در عین تبلیغ برابری، و ضمن دولتی کردن همه چیز، از جمله بقالی دولتی، رختشویی دولتی و مسکن دولتی، ‌قادر به تامین مسکن کافی و با کرامت برای شهروندان خود نبوده است. خانواده‌ها ناچار بوده‌اند در خانه‌های اشتراکی زندگی کنند بدون این که حریم خصوصی واقعا در آن معنا داشته باشد،‌ حتی دو خانواده غریبه ناچار از آشپزخانه و حمام مشترکی استفاده می‌کرده‌اند. او شرح می‌دهد که چگونه به تدریج آدم‌ها این اندازه حیات اشتراکی و نفی فردیت را تاب نمی‌آورند و یا با عقب‌گرد به سبک زندگی خانواده گسترده (زندگی فرزندان متاهل با خانواده خاستگاه خود) بازمی‌گردند، یا با راه‌حل‌های ابتکاری می‌کوشند در همان محدوده کوچک مسکن اشتراکی، قلمروهای شخصی ایجاد کنند.به علاوه، نشان می‌دهد که «مالکیت نداشتن» در این مسکن‌ها موجب بی‌توجهی ساکنان به نوسازی و بهداشت آن‌ها شده است.او در سفرهایش به اروپای غربی و امریکا، تفاوت سبک زندگی‌ها را مقایسه می‌کند و ضمن این که نشان مید‌هد به مصرف‌گرایی افراطی غربی وقوف دارد،‌ نه تنها نظام کمونیستی را در برآورده کردن نیازهای اولیه زندگی ناتوان می‌داند، بلکه کمبود شدید حق انتخاب در سبک زندگی کمونیستی را ناقض اراده آزاد و فردیت آدم‌ها می‌بیند،‌ و حتی موجب بی‌معنایی انتخاب‌های اخلاقی نظیر انتخاب‌های مصرفی اکولوژیک( مثل نخریدن پالتو خز حیوانات) در چنین جامعه‌ای می‌داند. این موضوع که دولت فردیت، حق مالکیت، آزادی و اراده شهروندان را سلب کرده به نوبه خود موجب شده آن‌ها دولت را مسئول هر چیزی بدانند و احساس مسئولیتی نسبت به بهبود وضع زندگی خودشان نداشته باشند، از جمله نشان میدهد که در اواخر دوران کمونیستی اگرچه زنان  تا حدی خواستار اصلاحات سیاستی به نفع زنان بودند، اما تمایل به کنشگری مدنی و تشکلی بسیار ناچیز بوده است. او ضعف جامعه مدنی و ضعف احساس تعلق شهروندان به جامعه را پیامد عملکرد حکومت‌های کمونیستی می‌بیند. در ص.۱۲۱ می‌نویسد:«ما طوری رفتار می‌کنیم که انگار مکان عمومی به کسی تعلق ندارد. یا حتی از آن بدتر، انگار به دشمن تعلق دارد و وظیفه مقدس ما ایجاب می‌کند که با این دشمن در سرزمین خودش بجنگیم،‌و شاید حتی او را همانجا از تاب و توان بیندازیم. فضای عمومی درست از بیرون در آپارتمان شروع می شود. اما مشکل این جاست که در ذهن ما عمومی به معنای دولت است و دولت به معنای دشمن. اگر نمی توانی نظام را نابود کنی، باجه تلفن، ‌دستگاه فروش بلیت، و پارکومتر را که میتوانی خرد و خاکشیر کنی، گل‌های پارک را که می‌توانی لگدمال کنی.»او همچنین نشان می‌دهد دوام طولانی حکومت‌های کمونیستی،‌ وعده‌های مکرر دروغ درباره پیشرفت و استانداردهای دوگانه این حکومت‌ها نهایتا باعث می‌شود حتی وقتی انتخاب آزاد برگزار می‌شود، مردم هیجان شور و احساس موفقیت خاصی تجربه نکنند،‌ زیرا مثل همیشه امیدی به تحقق وعده‌ها ندارند.در فصل «اولین عشای ربانی» وضعیت مواجهه حکومت‌های کمونیستی با مذهب را شرح می‌دهد و این که وقتی فضا باز می‌شود و مردم اجازه می‌یابند مراسم مذهبی خود را برگزار کنند، چگونه این مراسم با استقبال بی‌نظیر بخشی از مردم مواجه می‌شود،‌ خصوصا کسانی که برای چند دهه اعتقاد مذهبی خود را ترک کرده یا در پستو نگه داشته بودند. او با شرح اواخر عمر پدرش نشان می‌دهد که چگونه حتی یک ارتشی کهنه‌کار کمونیست، پس از فقدان پسرش به نوعی با خدا و دین آشتی می‌کند.نویسنده درباره توفیقات احتمالی حکومت‌های کمونیستی تقریبا به طور کامل سکوت کرده. همچنین به موضوعاتی چون کیفیت آموزش و خدمات بهداشت و درمان در هیچ بخشی نپرداخته است.از کمبودهای مهم این کتاب این است که تاریخ یادداشت‌ها مشخص نیست. همچنین برای مخاطبی که اطلاعات چندانی از تاریخ و جغرافیا و ژئوپلتیک اتحاد جماهیر شوروری و کشورهای شرق اروپا ندارد (که نوعاًخواننده فارسی‌زبان چنین است)، کتاب نیاز به مقدمه‌ای دارد که بستر تاریخی این خاطرات را برای خواننده شرح مختصری بدهد. تاریخ‌ها، مکان‌ها و ربط مکان‌ها به هم مبهم است، در حالی که دانستن آن‌ها درک تاریخی عمیق‌تری از حکومت‌های کمونیستی قرن بیستم به دست خواننده می‌دهد.  ندا رضوی زادهندا رضوی زادهFri, 05 Sep 2025 15:13:56 +0330https://virgool.ir/@n.razavi/معرفی-کتاب-تاریخ-اجتماعی-مردن-ymmmxycalcpkکتاب «تاریخ اجتماعی مردن» کتابی است درباره مردن! نه در معنای پزشکی آن، نه درباره متافیزیک آن! این کتاب برای کسانی که به جامعه شناسی تاریخی و تاریخ علاقه مندند کتابی بسیار خواندنی است. همچنین برای کسانی که معمای مرگ آن ها را مسحور کرده است!این کتاب به ما خودآگاهی خوبی می دهد درباره معنایی که امروز برای مردن و شیوه مردن و شیوه مدیریت مردن خودمان و اطرافیان مان در ذهن داریم و معمولا درک خودآگاهانه ای از آن نداریم. داشتن خودآگاهی در این باره به ما کمک میکند که تصمیم های بهتری درباره مدیریت مردن‌مان بگیریم. زیرا این تنها چیزی است که در زندگی ما قطعی است! مدیریت مردن در زمانه ما که امکان مدیریت پزشکی بیماری های صعب العلاج و طولانی کردن عمر افراد فراهم شده، و افراد به رغم ناتوانی جسمی و ذهنی تا سنین بالا زنده می مانند، بسیار حائز اهمیت است.هنر و نوآوری نویسنده در این است که تاریخ مردن (نه مرگ) را با تاریخ بشر مقابله کرده و نشان داده چگونه همپای تحول مادی تمدن بشری از عصر حجر تا امروز، نگاه به مردن هم متحول شده. این تحول مردن به شیوه های مدیریت فردی و اجتماعی فرایند مردن مربوط می شود که به طور کلی تابعی بوده است از درجه تسلط انسان بر طبیعت و نظام های معنایی موجود مثل ادیان. انسان با تحولاتی که در تکنولوژی پدید آورده توانسته هم سبک زندگیش را دگرگون کند (مثلا زندگیش از گروه های کوچک گرداورنده-شکارچی به زندگی یکجانشین کشاورز و سپس به زندگی شهری و شهر مدرن تغییر کرده)، هم نظام های اجتماعی پیشرفته تر را شکل بدهد (پادشاهی ها، حکومت ها، روستاها و شهرها، ارتش، طبقه روحانیان و نظامیان، متخصص ها). این تحولات به تحول در مردن و مدیریت مردن انجامیده است مثلا با به تاخیر انداختن مردن با مراقبت های پزشکی پیشرفته توسط پزشکان، مدیریت اموال توسط متخصصان و وکلا و ... . به موازات این تحولات، معنای خوب مردن هم در هر یک از دوره های تاریخی بشر از عصر حجر تا کنون تغییر کرده است.نویسنده کوشیده است بسیاری از رویکردهای رایج در فهم امروزین جوامع غربی (و به تدریج سایر جوامع معاصر) از مرگ را به چالش بکشد، از جمله تلاش کرده رویکرد سکولار و ماتریالیستی صرف به مرگ را با بررسی های تاریخی، باستان شناسانه و اتنوگرافیک زیر سوال ببرد و نشان بدهد مرگ همواره چهره‌ای امروزین نداشته است. علاوه بر این کوشیده نگاه گزینشی،‌ غرب‌محور،‌ خطی و ساده‌کننده آکادمیکِ پیشین را، که تنوع جوامع بشری را ندیده یا دست کم گرفته، به چالش بکشد. حتی در جایی زیاده‌بهادادن به متغیرها و بینش روانکاوانه را در دیدگاه‌های امروزین درباره مرگ را نقد می‌کند. به نظر من، چنین تالیفی مستلزم خلاقیت انتقادی، جسارت علمی و اخلاقی درخور توجهی است.کیفیت ترجمهبرای مخاطب کتاب‌های علوم اجتماعی، ترجمه کتاب روان و بی‌نقص به نظر می‌رسدنویسنده کتابنویسنده کتاب، پروفسور آلن کله‌هیر (Prof Allan Kellehear, PhD) استاد جامعه شناسی پزشکی و سلامت عمومی در استرالیا است و تحقیقات و تالیفات متعددی در زمینه مرگ و سلامتی داشته است. او همچنین از نویسندگان گزارش کمیسیون LANCET درباره ارزش مرگ (2022) بوده است. این گزارش چشم انداز جدیدی را برای مرگ و مردن با مشارکت بیشتر افراد جامعه، در کنار خدمات بهداشتی و مراقبت اجتماعی و افزایش حمایت از سوگ پیشنهاد کرده است.مشخصات کتاب‌شناختی اثرتاریخ اجتماعی مردن A Social History of Dying (2007) نویسنده: آلن کلهیر مترجم: قاسم دلیری انتشارات: ققنوس قطع:رقعی تعداد صفحه:424فصول کتابفصول« «دوران سنگ»، «عصر یکجانشینی»، «عصر شهرنشینی» و «عصر جهانشهری» دارد.زیربخش‌های فصل ۱: ظهور آگاهی از مرگ، سفرهای آن جهانی: مرگ به مثابه مردن، چالش اول: پیش بینی مرگ. زیربخش‌های فصل ۲: ظهور یکجانشینی، تولد مرگ خوب، چالش دوم: آماده شدن برای مرگ.زیربخش‌های فصل ۳: ظهور و گسترش شهرها، تولد مرگ خوب مدیریت شده، چالش سوم: رام کردن مرگ. زیربخش‌های فصل ۳: گسترش فزاینده مدرنیته، تولد مرگ شرم آور، چالش نهایی: زمان بندی مرگ.منابع تکمیلیReport of the Lancet Commission on the Value of Death: bringing death back into lifeThe Lancet Commission on the Value of Death: bringing death back into lifeندا رضوی زادهندا رضوی زادهFri, 17 Jan 2025 13:52:20 +0330https://virgool.ir/@n.razavi/کتاب-چای-سبز-در-پل-سرخ-egpr0qfsqodbدر سال ۱۳۹۷ (پیش از قدرت گرفتن دوباره طالبان)، سه نفر از اعضای یک انجمن فرهنگی حامی مهاجران در ایران تصمیم می‌گیرند به افغانستان سفر کنند تا تجربه‌ای نزدیک از کشور و جامعه افغانستان به دست آوردند. آن‌ها یادداشت‌های سفر خود را در قالب کتاب «چای سبز در پل سرخ» در پاییز ۱۴۰۰ منتشر کردند.کتاب شامل ۵۴ فصل کوتاه، یک پیوست متشکل از عکس‌های این سفر و پیوست دیگری مشتمل بر معرفی سفرنامه‌های منتشرشده درباره افغانستان به فارسی است.نویسندگان که اولین سفر خود را به افغانستان تجربه می‌کنند تلاش می‌کنند جامعه افغانستان را از زوایای گوناگون بنگرند. آن‌ها زندگی در هرات و کابل را گزارش می‌کنند. در فصول ابتدایی جاذبه‌های میراث فرهنگی هرات را توصیف می‌کنند. در ادامه، افغانستانی‌هایی را پی می گیرند که زمانی در ایران زندگی می‌کرده‌اند، از جمله زنان و مردان جوانی که متولد ایران هستند،‌ در ایران آموزش حرفه‌ای دیده‌اند، ‌رشد کرده‌اند، و در افغانستان پسا ۲۰۰۳، آرایشگر، فیلمساز، دکوراتور، مدیر شرکت و ... شده‌اند و از شکل‌گرفتن طبقه ثروتمند وابستگان به حکومت جدید بهره اقتصادی می‌برند و رویاهای بلندپروازانه در سر می پرورند. میزبانان افغانستانی معمولا به گرمی از مهمانان ایرانی خود پذیرایی می‌کنند، اگرچه گاهی روایت‌هایی از دلخوری و خاطرات تلخ‌شان در دوران مهاجرت‌شان در ایران برای مولفان کتاب می‌گویند. مولفان همچنین نشان می‌دهند که بدبینی نخبگان به ایران چگونه از طریق مراودات حضوری و سفرهای متقابل قابل اصلاح است.میزبانان افغانستانی معمولا به گرمی از مهمانان ایرانی خود پذیرایی می‌کنند، اگرچه گاهی روایت‌هایی از دلخوری و خاطرات تلخ‌شان در دوران مهاجرت‌شان در ایران برای مولفان کتاب می‌گویند. مولفان همچنین نشان می‌دهند که بدبینی نخبگان به ایران چگونه از طریق مراودات حضوری و سفرهای متقابل قابل اصلاح است.در اوایل کتاب در فصلی مجزا با زنان ایرانی دارای «شوهر افغانستانی» مصاحبه می‌کنند که حالا ساکن افغانستان‌اند،‌ اغلب ناراضی و با زندگی‌های آشفته. بررسی وضعیت فرزندان دورگه هم بخشی از این سفرنامه است. سفر مولفان به کابل پر است از گپ در کافه‌ها و رستوران‌های کابل که معمولا در آن‌ها با چای سبز و غذاهای محلی افغانستان و خوراکی‌های بسته‌بندی وارداتی از ایران پذیرایی می‌شوند. همچنین به فراخور موضوع نگاهی می‌اندازند به زیرساخت‌های توسعه‌نیافته افغانستان و دشواری زندگی در شرایط گرانی و کمبود انرژی (برای گرمایش و روشنایی در شب)، آلودگی محیط شهری، ناامنی راه‌ها و نبود راه آهن، بی‌نظمی عبور و مرور در شهر و بی‌قدرتی پلیس، بی‌قدرتی دولت در نظم‌دهی به شهر (نبود نام‌گذاری خیابان‌ها، ‌بی‌پلاک بودن اماکن، بی‌پلاک بودن خودروها)، فساد اداری، رواج کسب و کارهای محقر،‌ دستفروشی و دسته دوم‌فروشی‌ها، پسرکان کودک کار و متکدیان و ... . مولفان به کرات از تمهدیدات سنگین امنیتی نظیر بازرسی‌های مکرر بدنی (تلاشی)، دیوارهای بلند برای محافظت از حمله‌های انتحاری مکرر، و وجود گارد خصوصی سخن می‌گویند و این که چگونه تهدید دائمی تروریسم طالبانی زندگی در شهری چون کابل را ناپایدار و نامطمئن می‌کند.با توصیف محله‌های ثروتمندنشین کابل و کسب‌وکارهایی که مشتریان‌شان این ثروتمندان عموما وابسته به حکومت هستند و نیز رژه روزمره خودروهای گران‌قیمت صاحب‌منصبان پایتخت و فرزندان‌شان، نویسندگان شکاف طبقاتی فاحش جامعه افغانستان را به رخ می‌کشند.همچنین گاه‌وبی‌گاه اشاراتی به نزاع‌های قومی زیر پوست جامعه افغانستان در این کتاب دیده می‌شود. با توصیف محله‌های ثروتمندنشین کابل و کسب‌وکارهایی که مشتریان‌شان این ثروتمندان عموما وابسته به حکومت هستند و نیز رژه روزمره خودروهای گران‌قیمت صاحب‌منصبان پایتخت و فرزندان‌شان، نویسندگان شکاف طبقاتی فاحش جامعه افغانستان را به رخ می‌کشند. در کنار این شکاف‌های قومی و طبقاتی، مولفان همچنین تاکید میکنند که حضور زنان در شهرها غالبا کمرنگ است.مولفان بعضی موارد را با تفصیل بیشتری شرح می‌دهند از جمله نقش مسلط و قدرتمند صرافی‌ها در فعالیت‌های مالی و پولی داخلی و بین‌المللی و جایگزین‌شدن‌شان به جای نظام بانکداری را توضیح می‌دهند، و آن را عمدتا ناشی از بی‌قدرتی دولت و بانک مرکزی در تحت نظم و شفافیت درآوردن صرافی‌ها می‌دانند. همچنین مبحث گردشگری پزشکی را هم از زاویه افغانستانی‌ها، هم از زوایه شرکت‌های تسهیل‌گر ویزا و هم کنسولگری ایران بررسی می‌کنند. به‌علاوه، فرایند اخذ ویزا برای خدمات درمانی را برای ایران و هند مقایسه می‌کنند که نشان می‌دهد چگونه محاسبات اقتصادی موجب تسهیل ویزای هند می‌شود، و ترجیح افغانستانی‌ها برای مهاجرت به ایران موجب احتیاط ایران برای اعطای ویزای پزشکی به افغانستانی‌ها می شود. وضعیت تحصیل افغانستانی‌ها در دانشگاه‌های ایرانی،‌ رقابت ترکیه و هند برای جذب دانشجویان مستعد افغانستانی و محبوبیت دانشگاه آزاد شعبه افغانستان برای صاحب‌منصبان افغانستان در این کتاب شرح داده شده.نویسندگان بیشتر بر این عقیده‌اند که ایران به قدر کافی از ظرفیت مهاجران افغانستانی برای توسعه نفوذ فرهنگی و بهره‌برداری اقتصادی خود استفاده نکرده است.نویسندگان بیشتر بر این عقیده‌اند که ایران به قدر کافی از ظرفیت مهاجران افغانستانی برای توسعه نفوذ فرهنگی و بهره‌برداری اقتصادی خود استفاده نکرده است. کتاب بدون اشاره صریحی نشان می‌دهد که دو دهه حضور سیاسی کشورهای توسعه‌یافته و نهادهای غیردولتی آن‌ها و نیز حضور نهادهای بین‌المللی در افغانستان و حمایت‌های مالی آن‌ها منجر به تغییر توسعه‌ای محسوسی نشده: دولت-ملت واقعی شکل نگرفته و دولت همچنان در برقراری نظم و قانون و امنیت و تامین زیرساخت‌ها کم‌قدرت است، فساد شایع است، و در همسایگی بیغوله‌های بی‌امکانات، صاحب‌منصبان از منابع سرازیرشده به کشور برای ثروت‌اندوزی و رفاه خود و خانواده‌شان استفاده می‌کنند. با درک این زمینه،‌ حالا می‌توان تجسم کرد که چرا طالبان بار دیگر توانست در ۱۴۰۰ قدرت را به دست بگیرد بدون این که با مقاومت مردمی درخوری مواجه شود.کتاب می‌تواند برای علاقه‌مندان به سفرنامه جالب باشد. همچنین اگر درباره وضیت اقتصادی-اجتماعی و تاریخ کشورهای منطقه و همسایگان ایران، و خصوصا درباره ریشه‌های مهاجران افغانستانی کنجکاو هستید جالب توجه است.۱۴۰۳.۱.۸ندا رضوی زادهندا رضوی زادهWed, 27 Mar 2024 11:40:50 +0330https://virgool.ir/@n.razavi/ایران-از-نگاه-یک-دختر-گرجی-آلمانی-سفرنامه-یک-خارجی-به-زبان-فارسی-rjo8nqwjfhpvکتابچه «ایران از نگاه یک دختر گرجی آلمانی» سفرنامه جمع و جوری است که آنا داویتاشویلی در سال 1398 (2019) به فارسی نوشته و فایل آن را به صورت آنلاین منتشر کرده است. آنا متولد گرجستان است و برای ادامه تحصیل در رشته اسلام شناسی در سال 2009 به آلمان رفته است. به دلیل علاقه اش به سفر و فراگیری زبان های خارجی، تا زمان نوشتن کتاب، به 18 کشور سفر کرده و به چندین زبان از جمله فارسی مسلط شده است. خودش می نویسد: « در گرجستان ساعت های زبان دوم شرقی (زبان اول عربی بود) خیلی کم بود و من هم خیلی کم توانستم فارسی را بیاموزم. چند بار به کلاس درس ایرانشناسان رفتم و کلاس خصوصی هم گرفتم اما آ خرش احساس میکردم که تسلط فارسیم کم است و راحت نمی توانستم حرف بزنم. فقط مکالمه روزمره ساده بلد بودم. تسلطم به فارسی در آلمان بهتر شد به دلیل اینکه دوست ایرانی داشتم و بیشتر امکان داشتم به فارسی فکر کنم و جمله بسازم. سفرهایم به ایران قطعاً کمک کرد ، هم در محیط فارسی ام را تقویت کنم هم با جامعه ایرانی آشنا شوم.» جای دیگری او در ستایش زبان فارسی مینویسد: «احساس میکردم وقتی که به این زبان حرف می زنم آواز می خوانم.» یا می گوید: «ایرانیان عزیز واقعا می توانید به این زبان افتخار کنید و به قدرت و وسعت آن ببالید!»او در ستایش زبان فارسی مینویسد: «احساس میکردم وقتی که به این زبان حرف می زنم آواز می خوانم. » یا می گوید: «ایرانیان عزیز واقعا می توانید به این زبان افتخار کنید و به قدرت و وسعت آن ببالید!»بدین ترتیب عزم سفر می کند و سه بار در 2016، 2018 و 2019 به ایران سفر می کند تا زبان فارسی بیاموزد. او نگاه، تفسیر و احساسات خودش را از مشاهداتش از جاذبه های گردشگری ایران، جامعه ایرانی و فرهنگ ایرانی در این سفرنامه به تصویر کشیده است.آنا انگیزه اش را از این سفرها و از نوشتن سفرنامه این طور توضیح می دهد: «یک بار یک عرب از من پرسید چرا زبان فارسی را یاد میگیرم .زبان عربی زبان بین المللی است و به نظرش به درد خارجیان بیشتر می خورد تا یک زبان محلی (البته از نظر او محلی است زبان فارسی). باید بگویم من منافعم از یادگیری زبان فارسی زیاد است: حرف زدن با دوستان عزیز، لذت بردن از این زبان غنی و شعر فارسی. با فراگیری فارسی وارد فرهنگ ایران هم شدم و در واقع یک جوری ایرانی هم شدم چون که به قول نویسنده بزرگ گوته هرچه بیشتر زبان یاد بگیرید انسان بیشتری می شوید. (به نظر او اگر سه زبان بلد باشید سه انسان می شوید چون وارد فرهنگ آنها می شوید.) به من هم یک هویت ایرانی اضافه شد هویتی که دوست دارم شما را هم با آن آشنا بکنم. دوست دارم به آن افتخار بکنید، برای حفظش تلاش کنید ولی برای بهبود بعضی نکته ها در فرهنگ ایرانی هم بکوشید تا فرهنگتان زنده بماند و جهانی تر شود و ایران پیشرفت کند. پس در این سفرنامه من هم انتقاد می کنم و هم به نکته هایی اشاره میکنم که به نظر من ارزشمند است. نه هندوانه زیر بغل شما می گذارم و نه خوبی های ایرانیان را پنهان میکنم.»او با ذکر نمونه ها و خاطراتی از تفاوت های فرهنگی می کوشد ایرانیان را با نگاه و فرهنگ گردشگر غربی (و گرجستانی) آشنا کند. بعضی از این خاطرات حاوی جذابیت های فرهنگ ایرانی از دید یک خارجی است و بعضی بیشتر صبغه انتقادی دارد، و بعضی شرح تمایزهای فرهنگ فردگرای غربی است که در ایران ممکن است بدفهمی ایجاد کند یا گردشگر غربی را معذب کند.او با ذکر نمونه ها و خاطراتی از تفاوت های فرهنگی می کوشد ایرانیان را با نگاه و فرهنگ گردشگر غربی (و گرجستانی) آشنا کند. بعضی از این خاطرات حاوی جذابیت های فرهنگ ایرانی از دید یک خارجی است و بعضی بیشتر صبغه انتقادی دارد، و بعضی شرح تمایزهای فرهنگ فردگرای غربی است که در ایران ممکن است بدفهمی ایجاد کند یا گردشگر غربی را معذب کند.او با کنجکاوی گوشه و کنار جامعه ایران را می کاود و در مورد هر چیزی که به نظرش عجیب یا ناآشنا می رسد پرس و جو میکند تا به عمق فرهنگ پی ببرد. گاهی البته برداشت ها و تحلیل های او سطحی است (عمدا یا از باب تجاهل العارف). گاهی هم گویا برخاسته از دیدگاه هایی است که دوستان ایرانی به او القا کرده اند. مثلا او نمی تواند دقیقا بفهمد چرا ایرانیان وقتی به گرجستانی ها یا بحرینی ها می رسند فورا می گویند: «گرجستان (یا بحرین) مال ایران بوده» یا چرا وقتی یک آلمانی را می بینند با ذوق زدگی درباره خون و نژاد مشترک آریایی و هیتلر صحبت میکنند و متوجه نیستند این گفته ها تا چه حد میتواند آزاردهنده، تحقیرآمیز، مایه شرمساری یا در فرهنگ جهانی نامتعارف باشد. او معصومانه نمی داند که ایرانی ها ناخودآگاه با نوعی برتری جویی ضمنی بر ملل اطراف، یا با تلاش به انتساب نژادی خود به یک ملت غربی می کوشند بر غرور زخم خورده و احساس حقارت درونی خود مرهم بگذارند. او نمی داند چرا برخلاف سایر کشورها، در اولین برخورد یک خارجی با یک ایرانی، ماموران کنترل گذرنامه در ایران می کوشند تا حد ممکن لبخند نزنند و جدی و اخمو و تهدیدآمیز به نظر بیایند، حتی وقتی یک خارجی را می بینند که به روانی فارسی صحبت میکند و ذوق زده می شوند! او نمی داند که در خرده فرهنگ اداری ایران، شما به عنوان کارمند باید با ارباب رجوع حتی المقدور بداخلاق باشید که از شما سوء استفاده نکند و چنین کاری حتی به مخیله اش هم خطور نکند! او نمی فهمد چرا ایرانی ها خودشان را به همراهی با کسی دعوت میکنند بدون این که از آن ها دعوت شده باشد! او این را به «اعتماد به نفس» ایرانی ها نسبت میدهد و اصلا نمیتواند بفهمد چرا ایرانی ها این را بدیهی می پندارند که لزوما همراه شدن با کسی بهتر از تنهایی است و همه چیز جمعی بیشتر خوش می گذرد! و توضیح میدهد که در فرهنگ غربی تنهایی اصلا آزاردهنده و مانع خوش گذشتن نیست.خلاصه در این سفرنامه از چشم یک غریبه، آشناترین چیزها برای یک ایرانی «آشنایی زدایی» می شود و فرصتی برای بازاندیشی در خودِ فردی و جمعی به خواننده ایرانی می دهد، و این جذاب ترین وجه این سفرنامه است.فهرست کتاب به شرح زیر است:مقدمهساکنین غرب اروپا در مورد ایران چه می دانند؟تصورم از ایران قبل از سفرمزبان فارسیزبان فارسی و خدا و اصطلاحات دینیرسیدن به تهرانتجربه ی اول در تهران و شوک فرهنگی در آنجایادگیری زبانادامه ی یادگیری زبانراجع به مردم ایران و محبتشانغذای ایرانیرسیدن به اصفهانشروع درس در دانشگاه اصفهاناصفهانتعارفهای ایرانیچای در ایرانمسافرت به کاشان و ابیانهیزدنوروزمسافرت به شیرازتفاوتهای فرهنگیتهرانسفر به فریدونشهر و روستاهای گرجنشینروابط ایران و گرجستانضرب الم ثل های گرجی و ایرانیکرمان ، راین ، بمصنایعدستی و معادنسفر به قشم و هرمزادامه تفاوت های فرهنگیسفر سه روزه به قمقالی دستبافتخوزستانجوانان ایرانیتمام روز در تبریزاردبیلماسوله و گیلانزنجان و سلطانیههمدان و کرمانشاهانواع شیرینی ایرانیقسمت آخرندا رضوی زادهندا رضوی زادهSun, 09 Jul 2023 11:17:55 +0330https://virgool.ir/@n.razavi/prophetsprayers-ssdr8ujtpeahیادداشتی درباره کتاب «نیایش‌های پیامبر»ندا رضوی‌زادهکتاب «نیایش‌های پیامبر» را زمانی دوست عزیزی به من هدیه کرد. اگرچه مجموعه‌ای از ادعیه شناخته‌شده در جامعه شیعی ایرانی در مناسبت‌های هفتگی یا سالانه در ایام خاصی خوانده می‌شود، اما من تا آن زمان از وجود چنین کتابی بی‌اطلاع بودم. در این نوشتار نگاهی مختصر به مختصات فرمی و مضمونی این کتاب کرده‌ام و در نهایت نیز گزیده‌ای از نیایش‌های کتاب را آورده‌ام.تصویر روی جلد نگاهی به ویژگی‌های فرمی کتابآن‌چنان که مترجم این کتاب گفته است این نیایش‌ها از منابع مختلف اهل تسنن و اهل تشیع به طور پراکنده گردآوری شده و لزوماً یک دعای بلند پیوسته نبوده است. در مجموع کتاب شامل ۱۴۴ نیایش کمتر نقل‌شده از پیامبر اسلام است که مولف آن‌ها را عنوان‌گذاری و فهرست‌بندی کرده تا رجوع‌های بعدی به آن‌ها آسان‌تر باشد. هرچند بهتر بود شماره‌ها هم در فهرست عناوین می‌آمد. وی در مقدمه‌ روش کارش را هم تا حدی توضیح داده که دانستنش برای خواننده تحصیل‌کرده و طالب دقت، ارزشمند و بلکه ضروری است. مآخذ هم در انتهای کتاب آمده و هم ماخذ هر نیایش در همان صفحه ذکر شده است.کتاب بدون تقسیم‌بندی مشخص و اعلام‌شده‌ای به دو بخش تقسیم شده: نیایش‌های بسیار کوتاه که عموماً بین ۲۰ تا ۴۰ کلمه‌اند و نیایش‌های کمی بلندتر در حد یک صفحه یا کمتر. بنابراین نیایش‌ها همگی از لحاظ حجم، با سبک رسانه‌های جدید، به ویژه رسانه‌های شخصی و خُردِ تحت شبکه‌های اجتماعی، عکس‌نوشته‌ها و بریده کتاب‌ها مطابقت دارد، و بنابراین با ذائقه‌ی خواننده‌ی امروزی که طالب متن‌های بسیار کوتاه است؛‌ سازگار است. فرم ظاهری کتاب، طرح جلد و صفحه‌آرایی شباهتی به کتب سنتی دعا ندارد. نیایش‌های کوتاه در چند سطر کوتاه درج شده که فرمی جذب‌کننده است. هر چند مشخص نیست چرا دعای جوشن کبیر که دعایی مشهور است پیوست این کتاب شده است.کتاب به صورت دو زبانه (عربی-فارسی) منتشر شده است. مترجم کوشیده در بازآفرینی نیایش‌ها به زبان فارسی، زبانی فاخر و آراسته و پیراسته را به کار بگیرد و برگردان فارسی را ذوق‌ورزانه از لحاظ ادبی هم برای مخاطب جذاب کند. کتاب به صورت دو زبانه (عربی-فارسی) منتشر شده است. مترجم کوشیده در بازآفرینی نیایش‌ها به زبان فارسی، زبانی فاخر و آراسته و پیراسته را به کار بگیرد و برگردان فارسی را ذوق‌ورزانه از لحاظ ادبی هم برای مخاطب جذاب کند. در عین حال، دو زبانه بودن متن امکان مقابله متن اصلی و ترجمه را برای خواننده‌ی نکته‌سنج و وسواسی ممکن کرده است. با وجود این‌ها، ترجمه متفاوت بعضی واژگان و عبارات رایج در نیایش‌ها چندان توجیه‌پذیر به نظر نمی‌رسد، ‌برای مثال «به پناه تو می‌روم» به جای «به تو پناه می‌برم»، یا کاربرد واژ‌ه «فرخندگی» به جای «برکت» که تعبیری کاملا شناخته‌شده و حاوی بار معنای ویژه‌ای برای مسلمانان فارسی زبان است،‌ به طوری که «فرخندگی» به هیچ‌وجه آن بار معنایی و تقدس را افاده نمی‌کند.نگاهی به مضامین کتاباز لحاظ مضمونی چندین مضمون اصلی در این نیایش‌ها برجسته است:1. بخش‌هایی که شامل ذکر صفات خداوند و ستایش او یا دعا در مورد آخرت است.2. عمده‌ی مضامین نیایش‌های کتاب، با رنج‌های عمیق و رایجِ این‌دنیایی بشری مرتبط است، رنج‌هایی از قبیل آسیب دیدن از شُرور جهان و تنگناهای زندگی. شرهایی که توصیف شده و موجب بیم و دغدغه دانسته‌شده، به طور عمده دو دسته‌اند:- آسیب دیدن از سوء نیت دیگر انسان‌ها؛ از جمله مورد دشمنی، حسادت، بدخواهی، نیرنگ و دورویی، خیانت، ستم،‌ سرزنش، تحقیر و خواری واقع شدن- دغدغه‌ی از دست دادن مطلوب‌های زندگی و تجربه‌ی رنجِ نیازمندی و برآورده‌نشدن نیازها از جمله رنجِ تنگدستی، نادانی، ناتوانی، بیماری، ناامنی، اندوه و پریشانی، گرفتاری، دشواری زندگی،‌ شکست، استیصال،‌ نابردباری،‌ رنجِ نداشتن کنترل بر زندگی یا بیمِ از دست دادن کنترل و تسلط بر زندگی و متغیرهای خرسندکننده و ...)3. پاره‌ای از نیایش ها هم شامل درخواست مطلوب‌هایی است چون: شادی،‌ خرسندی، استغنا، مقام رضا،‌ بسندگی، یادِ نیک، واقع‌بینی، سپاسگزاری و ... .4. معدودی از نیایش‌ها هم مشتمل بر درخواست پالایش اخلاقی خود است: پالایش از ستیزه‌گری، بدخویی، دورویی، دروغ، آزمندی، کردارها و خواهش‌های زشت و ... .ممکن است بسته به جهان‌بینی شخصی یا تجربه زیسته‌ی ما یا مقطع زمانی از عمر که نیایش‌ها را می‌خوانیم، ‌بعضی نیایش‌ها دلچسب‌تر و ملموس‌تر به نظر برسند. اما در مجموع به طور بسیار خلاصه می‌توان این طور استنباط کرد که نیایش‌هایی که در این کتاب گردآوری شده مواجهه‌ای است خداباورانه با انواع شرور طبیعی، اجتماعی و اخلاقی. ممکن است بسته به جهان‌بینی شخصی یا تجربه زیسته‌ی ما یا مقطع زمانی از عمر که نیایش‌ها را می‌خوانیم، ‌بعضی نیایش‌ها دلچسب‌تر و ملموس‌تر به نظر برسند. اما در مجموع به طور بسیار خلاصه می‌توان این طور استنباط کرد که نیایش‌هایی که در این کتاب گردآوری شده مواجهه‌ای است خداباورانه با انواع شرور طبیعی، اجتماعی و اخلاقی. ضمن این که گویی پیامبر اسلام در این نیایش‌ها به طور تلویحی القا میکند که این دغدغه‌ها، نیازها و رنج‌های بشری، هم‌زاد آدمی‌ و گریزناپذیرند، حتی اگر مقام پیامبری داشته باشد. بسیاری از این نیایش‌ها فقط نیایش یک خداباور یکتاپرست نیست، بلکه نوعی بیان دغدغه‌های اگزیستانسیالِ انسان بماهو انسان در طول تاریخ و جغرافیاست. بنابراین به طور ضمنی نوعی شناخت از وجود انسان ارایه می‌دهد که با درک غیرخداباورانه و مادی‌گرا از انسان هم در تعارض نیست.در واقع بسیاری از این نیایش‌ها فقط نیایش یک خداباور یکتاپرست نیست، بلکه نوعی بیان دغدغه‌های اگزیستانسیالِ انسان بماهو انسان در طول تاریخ و جغرافیاست. بنابراین به طور ضمنی نوعی شناخت از وجود انسان ارایه می‌دهد که با درک غیرخداباورانه و مادی‌گرا از انسان هم در تعارض نیست. از همین روست که غبار کهنگی نمی‌گیرد و همین مخاطب را شگفت‌زده می‌کند. بدون این که قصد مقایسه در میان باشد، این نیایش‌ها ممکن است برای خواننده از سویی یادآور «صحیفه سجادیه» باشد، و از سویی تا حدی تداعی‌کننده «تأملات» مارکوس اورلیوس فیسلوف-امپراتور روم باشد.مشخصات کتابشناختی اثر:عنوان: نیایش‌های پیامبر مترجم: کمال‌الدین غراب گزینش و ویرایش: محمود مهدوی دامغانی انتشارات: جهاد دانشگاهی مشهد سال انتشار: 1395گزیده‌ای از کتاب «نیایش‌های پیامبر»· نیایش ۲: گوهر اشیاءخداوندا!چیزها را همان‌گونه که هستند به ما بنما.· نیایش ۶۶: با امت منخداوندا!هر کس که عهده‌دار کاری از کارهای امت من است،و بر آنان سخت می‌گیرد، بر او سخت بگیر.و هر کس که عهده‌دار کاری از کارهای امت من است،و با آنان به مهر رفتار می‌کند، تو نیز با او به مهر رفتار کن.· نیایش ۶۸: بیفزایمان، مکاهمانبار خدایا! بیفزایمان، مکاهمانگرامیمان بدار، نه خوارمانبخشش نمایمان، نه بی‌بهره‌مانبرگزین‌مان، نه دیگران را بر ماخشنودمان کن و خود از ما خشنود باش.· نیایش ۷۲: روز بیداریخداوندا!از دشواریِ آن روز بیداری به پناه تو می‌روم.از تنگدستیِ افکننده به خاکساری و زاریبه نزد کسی که دوست نداریبه تو پناه می‌روم، خدایا!· نیایش ۷۶: مرا یار باشخداوندا!در آسان کردن هر دشواری مرا یار باشکه آسان کردن هر دشواری، بر تو بس آسان است.از تو آسانی می‌خواهم و بی‌گزندی.در این جهان و آن جهان· نیایش ۷۸: فریاد از آن زمانخداوندا!مرا بدان زمان مرسان-و مباد که شما نیز بدان زمان برسید-که از دانشمند، پیروی نمی‌شود،و از بردبار، شرم نمی‌گردد.زمانی که دل‌های مردمان دل‌های بیگانگان است.و زبان‌های‌شان زبان‌های آشنا.· نیایش ۸۴: از دوست نیرنگ‌بازبه پناه تو می‌روم، خداوندا!از دوست نیرنگ‌باز: که با چشمانش مرا می‌نگرد و با دلش مرا می‌پاید.اگر کار نیکی ببیند، آن را پوشیده می‌داردو اگر کار بری ببیند آن را آشکار می‌سازد· نیایش ۸۵: تو نیک می‌شناسیبار خدایا!دلم را از دورویی پاک گردانکردارم را از ریا، زبانم را از دروغ، و چشمم را از خیانت؛که تو دیدگان خیانت‌پیشه را نیک می‌شناسیچنان که آن‌چه سینه‌ها در خود نهان می‌دارند [می‌دانی].· نیایش ۸۸: از من جدا مکنخداوندا!نیکی‌هایی را که به من بخشیده‌ای، هرگز از من جدا مکن.خداوندا! هیچ دشمن، و رشک‌بری را، هرگز به رنج من شادمکن.خداوندا! به هیچ بدی‌ای که از آن نجاتم بخشیده‌ای، هرگز بازم مگردان.خداوندا! به اندازه‌ی چشم برهم‌زدنی، هرگز مرا به خودم وامگذار.· نیایش ۹۷: من ناتوانمخداوندا!من ناتوانم، توانایم گردانخوارم، عزیزم بدارو تنگدستم، بی‌نیازم کنای مهربان‌ترین مهربانان.· نیایش ۹۹: به پناه تو، از ...به پناه تو می‌روم، خداوندا!از گمراه کردن و گمراه شدنخوار کردن و خوار شدنستم‌کردن و ستم‌دیدنبه‌نادانی افکندن و به نادانی درافتادنتو پناه‌دهنده‌ای گرانمایه‌ایوالاستایشیو هیچ خدایی جز تو نیست.· نیایش ۱۰۰: جز تو، هیچکسبار خدایا!بلندم کن، نیکویم گردان و به کارهای نیک و خوی نیک راهم بنماندا رضوی زادهندا رضوی زادهSat, 11 Mar 2023 09:55:43 +0330https://virgool.ir/@n.razavi/مروری-بر-کتاب-صداهایی-از-چرنوبیل-lmlev9ampqsl«صداهایی از چرنوبیل: تاریخ شفاهی یک فاجعه اتمی» روایت چندصدایی شاهدان عینی انفجار نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در بهار ۱۹۸۶ (۱۳۶۵) است. نویسنده ده سال پس از وقوع فاجعه (و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی)،‌ روایت‌های گوناگون ۵۰۰ نفر از متخصصان و مسئولان وقت و مردم عادی و شهروندان منطقه را گردآوری کرده است.نویسنده سوتلانا الکسیویچ بابت این کتاب و چند کتاب مشابه برنده جایزه نوبل ادبی ۲۰۱۵ شده است. چندین ناشر این کتاب را به فارسی منتشر کرده اند. من ترجمه مسئولانه و تحسین‌برانگیز خانم حدیث حسینی از انتشارات کوله پشتی را مطالعه کردم.شخصا دو سال بعد از دیدن مینی سریال چرنوبیل تصادفا با کتاب مواجه شدم و خواندن چند روایت از آن مشتاقم کرد که کلش را بخوانم. مزیت کتاب این است که کتاب یک روایت دست اول از تجربه زیسته افراد درگیر در فاجعه به دست می‌دهد، حال این که سریال،‌ روایتی دراماتیزه شده و بعضا تحریف‌شده از آن چه رخ داده را بازنمایی می‌کند. این روایت‌ها هر کدام لحن و زاویه دید مختص خودشان را دارند. گاهی حتی به نظر می رسد روایتها با هم تناقض دارد که به دلیل تفاوت زاویه دید آدم‌ها طبیعی است و اتفاقا کتاب را جذاب کرده، اگرچه گاهی ممکن است باعث سردرگمی در نتیجه‌گیری خواننده شود.جاذبه فیلم و البته کتاب برای خواننده ایرانی، شباهت تجربه‌های ایرانیان در چهار-پنج دهه اخیر با تجربه شهروندان شوروی در آن دوران است. جاذبه فیلم و البته کتاب برای خواننده ایرانی، شباهت تجربه‌های ایرانیان در چهار-پنج دهه اخیر با تجربه شهروندان شوروی در آن دوران است. بسیاری از روایت‌های مصاحبه‌شوندگان از واقعیت یا تفسیرهای‌شان از آن، شباهت عجیبی با تجارب معاصر ما ایرانیان دارد: تجارب ما از وقایعی چون جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷)، انفجار قطار باری نیشابور (۱۳۸۲)، انفجار معدن زغال سنگ آزادشهر (۱۳۹۶)، غرق شدن کشتی سانچی (۱۳۹۶)، فروریختن ساختمان‌ پلاسکو (۱۳۹۷)، سرنگونی هواپیمای اوکراینی (۱۳۹۸)، بحران کرونا و واکسن آن (۱۳۹۸-۱۴۰۰)، فروریزی برج متروپل آبادان (۱۴۰۱) و ... . پیچیدگی‌های سیاسی، مدیریتی و اجتماعی این رخدادها در تاریخ ما به فاجعه چرنوبیل بی‌شباهت نیست. خصوصا تصمیمات و انتخاب‌هایی که در این فاجعه گرفته می‌شود و از زبان مدیران و کارشناسان بیان شده ‌بارها مخاطب ایرانی را به یاد جنگ طولانی و پرخسارت ایران-عراق می‌اندازد، به یاد تصمیمات پرمناقشه‌ای که مصادف با همان ایام در هر دو کشور موجب شد جان جوانان بسیاری از دست برود یا دچار بیماری‌های مزمن و درمان‌ناپذیر شوند و خانواده‌های بسیاری فروبپاشند و از زادگاه و منزلگاه خود کوچ داده شوند.اگرچه فیلم در مواردی از مطالب این کتاب الهام گرفته، اما کتاب برخلاف مینی سریال نمی‌کوشد علل این فاجعه را واکاوی کند، ‌بلکه بر پیامدهای اجتماعی و روانی آن متمرکز است. در خلال خاطرات آدم های مختلف، داستان درد و رنج‌های غیرمترقبه کودکان و زنان و مردان پیر و جوان و شهری و روستایی روایت می‌شود ‌ داستان خرده‌شرارت‌های آدم‌های معمولی و کارگران و سربازان و روستاییان، داستان فساد و شرارت سیستماتیک بوروکرات‌ها، مدیران، دانشمندان، مهندسان، محققان، پزشکان، و سایر کارگزاران وابسته به حزب کمونیست و دولت، و داستان پاکبازی‌ها و فداکاری‌های آدم‌هایی که تنها بهره‌شان شاید لوح تقدیری با مهر سرخ و مدال افتخار کم‌ارزشی بیش نبوده.درد و اندوه در سراسر کتاب جاری است، اگرچه ندرتا شوخ‌طبعی‌هایی هم هست. اما جذابیت کتاب برای من این بود که به دلیل شرایط مرزی که این فاجعه به وجود آورده، گویی آدم‌ها از تجاربی حرف می‌زنند که ژرف‌ترین لایه‌های وجودی نوع آدمی را به نمایش می‌گذارد. شاید بدون چنین تجربه‌ی عمیقی از رنج و سرگشتگی نتوانیم به چنین درک عمیقی از ماهیت انسانی خودمان دست بیابیم. تعمق در این روایت‌ها، کندوکاوی در وجود انسانی است.این تک‌گویی‌ها به طرز جالبی مدل انسان اقتصادی را در مقابل انسان اجتماعی‌‌شده قرار می‌دهد. آدم‌هایی که برای یک یا چند بطری ودکا، یا حقوق و پاداش چند برابر،‌ یا طمع خودرو و آپارتمان وعده‌داده‌شده، یا مقداری ژامبون و سیب زمینی، تعهدات اخلاقی یا کاری را زیر پا می‌گذارند، و در مقابل آدم‌هایی که آرمان‌های قهرمانی و وطن‌دوستانه در سخت‌ترین و پرمخاطره‌ترین شرایط به پیش می‌راندشان.این تک‌گویی‌ها نشان می‌دهد مردم بلاروس و اوکراین در آن دوران عموما خاطره نزدیکی از جنگ جهانی دوم دارند. بنابراین موقعیت بحرانی برای‌شان نوعا ناآشنا نیست. اما جنگ برای شان قابل فهم بوده: جنگ تجاوز خارجی به تمامیت یک ملت بوده، ولی شکست در برابر هجوم نیرویی که داخلی و تحت کنترل فرض می‌شده (انرژی اتمی) و بلکه بنا به تبلیغات پرشور کمونیستها مایه افتخار شهروندان شوروی تلقی می‌شده برای شان قابل درک نیست. گویی جنگ برای‌شان محتمل‌تر و پذیرفتنی‌تر بوده تا این رخداد که بنا به تبلیغات دولتی «قرار نبوده» هرگز اتفاق بیفتد. ازا ین رو، در روایات متعددی مصاحبه‌شوندگان به گنگ بودن و غیرقابل فهم بودن این واقعه برای خودشان اشاره می‌کنند. در این فاجعه، مقصر و دشمن قابل شناسایی نیست یا فضا طوری نیست که به راحتی و صراحت و بدون ترس بتوانند کسی را مقصر اعلام کنند. نوعی گیجی یا احتیاطِ شاید ناخودآگاه در اکثر روایت ها کم و بیش هست. از فروپاشی شوروی مدتی نگذشته و گویی افراد هنوز هیمنه حکومت کمونیستی را در درون خود احساس می‌کنند. در ذهن مصاحبه‌شوندگان،‌ مقاومت و رنج کشیدن در جنگ گویی نوعی فضیلت تعریف می شود، اما تکلیف رنج این فاجعه مشخص نیست و توجیهی ندارد. معلوم نیست آن‌ها قربانی چه چیز هستند و چه چیز فضیلت است؟ چه میتوان کرد در برابر بلا و شر عظیمی که نتوانی بفهمیش و برای خودت معنیش کنی؟ چه دستاویزی داری جز معناهای دم دست و از پیش‌موجود وقتی عقل توان هضم سنگینی بلا را ندارد؟ اکثر مصاحبه‌شوندگان در فقدان معنا در مواجهه با این شر و مصیبت عظما چاره‌ای ندارند جز این که خود معنایی برای این رنج بسازند یا معانی برساخته‌شده توسط پروپاگاندای دولتی را بپذیرند یا با پوچی و خلاء معنای پدیدآمده گلاویز شوند بی هیچ دستاویزی. گاهی نیز به نوعی ساده‌لوحی و اغماض خودخواسته و نوعی تقدیرگرایی و دم‌غنیمت‌شمری در برابر هجوم فاجعه که بر دوش و دل و چشم‌شان سنگینی می‌کند؛ تن بدهند. در جای جای کتاب، اشاراتی به نظام سرکوبگر و پنهان‌کار شوروی شده است. مصاحبه‌شوندگان نشان می‌دهند که چگونه تلاش می‌شده ابعاد مهلک این فاجعه پنهان نگه‌داشته شود تا احیانا «دشمنان» از آن سوء استفاده نکنند یا رشته مدیریت بحران از دست مدیران رها نشود.در عین حال در جای جای کتاب، اشاراتی به نظام سرکوبگر و پنهان‌کار شوروی شده است. مصاحبه‌شوندگان نشان می‌دهند که چگونه تلاش می‌شده ابعاد مهلک این فاجعه پنهان نگه‌داشته شود تا احیانا «دشمنان» از آن سوء استفاده نکنند یا رشته مدیریت بحران از دست مدیران رها نشود. خاطرات کارشناسان نشان می‌دهد که چگونه بارها در دوراهی‌های اخلاقی قرار می‌گیرند؛ وضعیت‌هایی که درآن بیان حقیقت و تعهد به آن با پیروی از مصلحت، انتخاب‌هایی با پیامدهای شخصی و غیرشخصی کاملا متفاوت‌اند، مثلا وقتی ازشان اعلام نظر کارشناسی درباره میزان واقعی تشعشع در یک محدوده یا میزان تشعشعی که سرباز یا داوطلبی دریافت کرده خواسته شده، یا وقتی مادری می‌خواهد گواهی پزشکی برای تاثیر تشعشعات بر بیماری ژنتیکی فرزندش بگیرد.برش‌هایی از کتاب:«تو یه کارخونه کار می کردم، ‌رییسم گفت: «دیگه مریض نشو،‌وگرنه مجبوریم عذرت رو بخوایم.»؛ و خواستن. رفتم پیش مدیر «شما حق ندارید این کارو بکنید، من چرنوبیلی‌ام. من نجات تون دادم: ازتون محافظت کردم!» میگه: «ما که نفرستادیمت اون‌جا»»«وقتی داری کتابت رو مینویسی،‌اسم اینا رو «شگفتی‌های قهرمانی شوروری» نگذار. از این شگفتی‌ها واقعا وجود داشت، اما اگر بی‌کفایتی و غفلت یک هده نبود، چه نیازی به شگفتی‌آفرینی و از خودگذشتگی بود.»«ما تنهاییم: انگار اینجا غریبه‌ایم. حتی ما رو جدا از دیگران دفن میکنند. انگار ما از بیگانه ای فضایی هستیم. ترجیح میدادم خیلی شرافتمندانه تو [جنگ] افغانستان می مردم. این طوری فکر میکنم. تو افغانستان مرگ یه چیز عادی بود؛ یه چیز قابل درک.»«دو دسته از چتربازا از رفتن امتناع کردند؛ همسراشون جوون بودن، هیچ کدم بچه نداشتند. اما اونا رو ملامت کردن و مجازات شدن. از کار بیکار شدن. محکمه های مردونگی و افتخار بود؛ بخشی از جذابیتش همین بود- اون نرفت، من میرم. حالا بعداز نه تا عمل جراحی و دو سکته قلبی جور دیگه‌ای بهش نگاه میکنم و در مورد اونا قضاوت نمیکم.درک شون میکنم؛ جوون بودند.»«قبل از برگشتن ما رو صدا کردند و گفتن وقتی برگشتید برای مصلحت وطن هرجا رفتین ننشینید برای مردم تعریف کنین چی دیدین. به جز ما هیچ کس نفهمید اون جا چه خبر بود؛ ما هم همه چیز رو نفهمیدیم، اما حداقل به چشم خودمون خیلی چیزها رو دیدیم.»- پی نوشت: دو مستند مرتبطمن به جز مینی سریال چرنوبیل (۲۰۱۹)، دو فیلم مستند هم (که اخیرا درباره چرنوبیل تولید و پخش شده) دیدم:-مستند Chernobyl The Lost Tapes (۲۰۲۲) که شامل فیلم‌های مستندی است که بلافاصله پس از فاجعه توسط خود حکومت شوروری از وقایع تصویربرداری شده، و تعدادی مصاحبه که بعد از فروپاشی شوروری ضبط شده،‌ و بعضا بریده فیلم‌هایی از رسانه‌های خبری پس از فاجعه از شهر چرنوبیل و فیلم‌هایی مربوط به وضعیت عمومی شهر پیش از وقوع حادثه. در واقع در فیلم نوعا همان چهره‌هایی دیده میشوند که در کتاب «صداهایی از چرنوبیل» خاطرات و نظرات‌شان را روایت می‌کنند (آتش‌نشان واسیلی و همسرش لودمیلا، سربازهای پاک‌سازی‌کننده، معدن‌کارها،‌ فرماندهان،‌ کادر درمان، مردم عادی،‌ روستاییان). در ابتدای فیلم گفته می‌شود که بعضی قطعه فیلم‌های این مستند تاکنون پخش نشده است (احتمالا جزو اسناد طبقه‌بندی‌شده بوده‌اند).-مستند Inside Chernobyl with Ben Fogle (۲۰۲۱) که مستندی امروزی و ضمن آگاهی‌بخش بودن تا حدی سرگرم‌کننده تهیه شده است. بن فوگل برنامه‌ساز ماجراجو به چرنوبیل می‌رود و امروز این شهر خالی از سکنه و به شدت تحت کنترل امنیتی را به تصویر می‌کشد. کوشش شده این مستند جذاب و هیجان‌انگیز و در نهایت امیدبخش باشد. بن فوگل تاکید می‌کند که به سختی مجوزهای تهیه این مستند را تهیه کرده است و به گوشه و کنار شهر ممنوعه و حتی راکتورها سر می‌زند، و حتی با نوجوان اوکراینی ماجراجویی که به طور غیرقانونی و مخفیانه وارد منطقه شده مصاحبه می‌کند.ندا رضوی زادهندا رضوی زادهMon, 06 Feb 2023 20:17:39 +0330https://virgool.ir/@n.razavi/۱۱-راه-برای-متفاوت-اندیشیدن-zj9izdupbwl2به گفته داستین وکس نویسنده سایت لایف‌هک متفاوت اندیشیدن فقط یک کلیشه نیست، بلکه به معنای رویکردی تازه به مسایل به شیوه‌های خلاق، مفهوم‌سازی مساله‌ها به صورتی متفاوت، و فهم موقعیت‌تان در ارتباط با دیگر موقعیت‌ها به شیوه‌ای است که هرگز فکرش را نکرده‌اید. به موقعیت‌های کلیشه‌ای به صورت غیرکلیشه‌ای فکر کنید.با روش‌های پیشنهادی زیر تفکرتان را از محدوده‌های همیشگی‌اش فراتر ببرید. توسعه این استعداد در شما موجب می‌شود بار دیگر که با موقعیتی مواجه شدید که همه می‌دانند چگونه حلش کنند به کارتان می‌آيد.خلاصه‌ای از مطلب داستین وکس را ترجمه کرده‌ام‌ و اینجا می‌گذارم.۱. در حوزه‌های دیگر (به‌جز حوزه شغلی و رشته‌ای خودتان) مطالعه کنید. در حوزه‌های مختلف مساله‌ها مشابه‌اند اما راه حل‌ها متفاوت است و ربط‌هایی بین حوزه‌ها هست که می‌تواند مبنای همکاری نوآورانه درآينده باشد.۲. درباره سایر مذاهب بیاموزید. دانستن درباره مذاهب باعث میشود بدانید روابط مردم با هم چگونه ساخت ‌يافته و آن‌ها چگونه خود را با دیگران و محیط‌شان مرتبط می‌کنند. دانستن درباره مذاهب انعطاف‌پذیری ذهنی شما را افزایش می‌دهد. وقتی می‌بینید مردم راه های مختلفی برای فهم رازهای واحدی دارند و این که عموما برای بقا فارغ از اعتقادات‌شان عمل می‌کنند، باعث می‌شود محدودیت‌های تعصبات‌تان را می‌بینید، این الهام‌بخش شما در بخش‌های غیرمذهبی زندگی‌تان می‌شود.۳. یک کلاس جدید بروید. این کار نه تنها چیزهای جدیدی به شما می‌آموزد بلکه راه‌های جدید نگاه کردن و معنا دادن به وجوه مختلف زندگی‌تان یا جامعه یا جهان طبیعی که در آن زندگی می‌کنید به‌دست‌تان می‌دهد. با این کار، روش‌های نگاه به مسایل و تنوع راه‌های ممکن که می‌توان بدان اندیشید توسعه می‌دهید.۴. داستانی در ژانری ناآشنا بخوانید. خواندن شبیه‌ساز ذهنی است. اگر همیشه جنایی می‌خواندید این بار رمانتیک بخوانید. در داستان‌ها نه فقط به داستان، که به چالش‌های نویسنده دقت کنید. مسایل نویسنده را با مسایل خودتان مرتبط کنید و ببینید نویسنده چگونه با مسایل مواجه می‌شود.۵. شعر بنویسید. شعر نوشتن باعث میشود تفکرتان از مرکز منطقی ذهن‌تان به بخش خلاق‌تر مغز منتقل شود، جایی که به شیوه‌ای غیرعقلانی می‌توانید ژرف‌تر بیندیشید.۶. تصویری بکشید. نقاشی فعالیتی حتی راست‌مغزانه‌تر از شعر است و کمک می‌کند منطق چپ‌مغزانه‌تان را برای مساله بشکنید. تصویرسازی، حالات دیگر تفکری که به طور نرمال استفاده نمی کنیم تحریک می‌کند و قوه خلاقه‌تان را تقویت می‌کند.۷. چیزها را برعکس کنید. مغز مجموعه‌ای از عادات الگوسازی دارد که اغلب بعضی برخی دیگر را پس می‌زند. برعکس کردن جهت چیزها می‌تواند الگوهای جدید را پدیدار کند.۸. معکوس فکر کنید. همچون برعکس کردن چیزها، نگاه کردن از انتها به ابتدا، مفهوم‌سازی نرمال مغز درباره علیت را به‌هم می‌ریزد. این کار، کاری کلیدی برای برنامه‌ریزی است. مثلا با یک هدف شروع می‌کنید و به عقب می‌گردید تا به موقعیت کنونی‌تان برسید و بعد برای رسیدن به هدف برنامه‌ریزی می‌کنید.۹. از یک بچه توصیه بخواهید. بچه‌ها فارغ از قراردادها می‌اندیشند. از بچه‌ها بپرسید یک مساله را چگونه حل می کنند، یا فکر کنید چه طور می‌توانید یک مساله را برای یک بچه صورتبندی کنید طوری که بتواند آن را بفهمد. این کار راهی برای غیرقراردادی اندیشیدن است، حتی اگر پیشنهاد بچه قابل اجرا نباشد.۱۰. از تصادفی بودن استقبال کنید. به طور تصادفی چیزها را در هم‌آمیختن شما را از الگوهای روزمره تفکر فراتر می‌برد.۱۱. دوش بگیرید. به لحاظ روانی بین دوش گرفتن و خلاقیت رابطه وجود دارد. دلیلش را کسی نمی‌داند.ماخذ:https://www.lifehack.org/articles/featured/11-ways-to-think-outside-the-box.htmlندا رضوی زادهندا رضوی زادهThu, 09 Apr 2020 09:48:44 +0430