https://virgool.ir/feed/@motaharekaveدر این جهان بیش از همه با کتابها حالم خوب است. در ویرگول کتاب‌ها را بازخوانی، نقد و گلچین می‌کنم تا فاصله‌مان با متن‌های اصیل و خواندنی کمتر شود.fa2026-11-10 19:22:52https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@motaharekavehttps://virgool.ir/@motaharekave/سبک-گروتسک-در-ادبیات-x6azj22kwmyhدر دنیای هنر و ادبیات، همیشه پارادوکس جایگاه ویژه‌ای داشته است. حال تصور کنید یک اثر هنری جنبه‌هایی متناقض و پارادوکسیکال را به یک اندازه به نمایش بگذارد طوری که مخاطب اثر همزمان هم بخندد هم بترسد هم جذب شود و هم بگریزد! این همان چیزی است که مکاریک در دانش نامه نظریه‌های ادبی معاصر در تعریف سبک گروتسک می‌گوید:‌«در آن واحد هم مجذوب می‌کند هم می‌رماند هم می‌خنداند و هم می‌هراساند!»سبک گروتسک یکی از سبک‌های نوین هنری و ادبی است که از قرن ۱۶ به بعد مورد توجه قرار گرفت. نام این سبک از واژه‌ی لاتین «گرتو» که در اصل به معنای مغاک و گودال است و وجه تسمیه‌ی آن برمی‌گردد به سرداب‌ها و مقبره‌های روم باستان که برای اولین‌بار در آن‌ها نیم‌تنه‌هایی از موجودات خیالی یافت شد؛نقاشی‌های دیواری که ترکیبی از انسان-حیوان، گیاهان و موجودات افسانه‌ای را به نمایش می‌گذاشت. امروزه از این واژه برای گروهبندی مجموعه ای از آثار هنری در عرصه های مختلف مجسمه سازی، نقاشی،تئاتر و... همچنین آثار ادبی بزرگی در عرصه داستان و نمایشنامه و شعر و... استفاده می‌کنند.فیلیپ تامسون که کتابی به نام گروتسک را تالیف کرده است این سبک را دارای چهار عنصر مهم: ۱. ناهماهنگی۲. خنده آور و خوفناکی۳. افراط و اغراق و ۴.نابهنجاری می داند.گروتسک در ادبیاتدر فرهنگ ادبی آکسفورد، گروتسک را ترسیم و تجسم «کاریکاتور‌هایی از رفتارها و ظواهر انسان می‌داند» و همینطور اضافه می‌کند «اگر شخصیت داستانی‌ ای به طرز نگران‌کننده ای عجیب و غریب باشد آن را هم گروتسک می‌نامیم» و به عنوان نمونه از آثار چارلز دیکنز نام می‌برد. برای مثال شخصیت اسکروچ که یکی از معروف‌ترین  شخصیت‌های ساخته ذهن چارلز دیکنز است به وضوح یک شخصیت گروتسک است. در کنار محتوای اثر وجود برخی عناصر به فضای گروتسکی در داستان دامن می‌زند برای مثال وجود چنین شخصیت‌های دارای تناقضی، حس دوگانگی را در مخاطب تقویت می کنند و همین باعث قرارگرفتن یک اثر در زمره آثار گروتسک می‌شود. در آثار نویسندگان ایرانی نیز چنین شخصیت‌هایی – گرچه نه به شهرت اسکروچ- یافت می شود. برای مثال در داستان کوتاه «مهمان» اثر شهریار مندنی‌پور شخصیت انسیه کاملا جنبه گروتسک دارد. او دختری ۱۴ ساله است با یک بیماری عجیب! انسیه طاقت شنیدن هیچ صدایی را ندارد؛ هرنوع صدایی به ویژه اگر بلند باشد او را عذاب می‌دهد و هم او برادری عقب مانده و چاق دارد که همه چیزی می‌خورد طوری که شب ها که همه خوابند باید او را به جایی بست تا بلایی سر کسی نیاورد. یک شخصیت معصوم و بی‌گناه اما ترسناک! این همان چیزی است که به آن می‌گوییم گروتسک!عامل موثر دیگری که نویسنده را در ایجاد یک اثر گروتسک یاری می‌کند فضاهای خلق‌شده در داستان است. برای مثال معمولا دخمه‌ها، سردابه‌ها، زیرزمین‌های سرد و نمور و تاریک، دژها و مکان‌های قدیمی و متروک و گورستان‌ها از جمله فضاهایی هستند که می‌توان گفت در تقویت جنبه‌های دلهره‌آور یک اثر گروتسک بسیار تاثیرگذارند.با بررسی برخی آثار گروتسکی میتوان به این استنباط رسید که حتی وجود بعضی از حیوانات بار گروتسک اثر را افزایش می‌دهد؛ حیواناتی مانند مار و سگ. موجوداتی که از یک طرف نماد دوستی و وفادارای و زندگی هستند و از طرف دیگر نماد شومی و پلیدی و شر! برای مثال در داستان عزاداران بیل ساعدی، توصیف فضا با صدای سگی آغاز می شود که در شب پارس می کند. همچنین در داستان مومیا و عسل یا شرق بنفشه از مندنی پور نقش مار را در پیش‌برد داستان و حاکم کردن فضای حیرت و ابهام بر آن می بینیم.گاهی ایجاد تناقض میان زبان  و محتوای اثر به خودی خود باعث نوعی حس غرابت در مخاطب می‌شود. مثلا اگر زبان نویسنده زبانی شاعرانه و همراه با لطافت های هنری باشد اما محتوای روایت او ترسناک و دلهره‌آور و عجیب و غریب باشد پارادوکسی دوچندان شکل می گیرد. در میان داستان‌نویسان ایرانی گلشیری و شاگردان او که برای زبان اهمیت ویژه‌ای قائلند در این کار موفق‌تر ظاهر شده‌اند.نمونه‌ی زیر از داستان ملکوت اثر بهرام صادقی یک نثر کوتاه گروتسکی است که وجودش در این مقاله و خواندنش خالی از لطف نیست: منشی جوان ظرف لعابی را زیر دهان آقای مودت گرفت. دکتر حاتم با قیافه‌ای که ناگهان سرد و نامفهوم و بی‌اعتنا شده بود و به آقای مودت خیره شد. آقای مودت به حال سکسکه و تهوع افتاد و فریادهای شدیدی زد. بعد نوار باریک و درخشان و لزجی از دهانش بیرون آمد. دکتر حاتم سر این نوار را گرفته بود و آهسته دور چوب کبریتی می‌پیچید. منشی جوان با وحشت گفت:-نکند روده‌ی نازکش باشد؟... بعد از آن جن بیرون آمد. معلوم شد نواری که قبلا خارج‌ شده‌بود دم او بوده‌است. جن به اندازه یک کف دست بود. شبکلاه قرمز و درخشان و دراز و منگوله‌داری به سر داشت. قبا و ردایی زراندود و ملیله‌دوزی شده به بر کرده‌بود و نعلین‌هایی ظریف و کوچولو پایش را می‌پوشاند. مثل منشیان قاجار بود، تمیز و باوقار. قلمدان و طومار کوچکی در دست راست گرفته‌بود و با دست چپ پسربچه جنی زیبا و سبز خطی را که چشم‌هایی بادامی داشت تنگ در بغل می‌فشرد.motahharekavemotahharekaveSat, 17 Oct 2026 15:07:29 +0330https://virgool.ir/@motaharekave/معرفی-و-نقد-داستان-کوتاه-مرد-نابینا-jdnzfwcztmqxداستان کوتاه مرد نابینا اثر دیوید هربرت لارنس نویسنده انگلیسی است. داستان درباره یک زوج جوان در سال‌های پس از جنگ جهانی اول است. موریس پرویت و ایزابل در دهکده‌ای آرام در انتظار تولد فرزندشان هستند. موریس که پس از جنگ چشم‌هایش را از دست داده و ظاهر ناخوشایندی پیدا کرده از باری که بر شانه‌های همسرش گذاشته حس بی‌کفایتی دارد؛ ایزابل نیز درگیر حس ناشناخته‌ای است که عشق او را تحت تاثیر قرار داده. در همین حین دوست قدیمی ایزابل، آقای برتی، که حالا وکیل موفقی شده پس از مدت‌ها به خانه آن‌ دو می‌آید.لارنس در این اثر با نثر شاعرانه و قدرتمند خود، لایه‌های عمیق از روان انسان را در قالب روابط یک زوج معمولی به تصویر می‌کشد. داستان از زاویه دید دانای کل محدود روایت می‌شود. مخاطب طی داستان با هر سه شخصیت موریس، ایزابل و برتی همراه شده و داستان را از زاویه دید هر سه پی می‌گیرد و رفته‌رفته متوجه عمق معانی نهفته در اثر می‌شود و همین لذت «کشف»، خواننده را وا میدارد که تا کلمه آخر، کتاب را زمین نگذارد و به خواندن ادامه دهد.لارنس در همه داستان‌هایش به روابط انسانی و به طور ویژه روابط میان زن و مرد پرداخته و هربار آن را از دریچه‌ای متفاوت نگریسته است. در داستان مرد نابینا، لارنس روابط یک زوج جوان را به تصویر می‌کشد که در ظاهر یکی از آن‌ها نابیناست اما در اصل هر دو قادر به دیدن برخی واقعیات نیستند. مرد به سبب نقص ظاهری و زن به سبب نداشتن شناخت کافی از خود و همسرش، نابیناست. همچنانکه در شروع داستان به وضوح به این نقص ایزابل با یک جمله استادانه اشاره شده: «ایزابل منتظر شنیدن دو صدا بود، یکی صدای پای شوهرش و دیگری صدای درشکه...» اینجا انگار ایزابل است که نابیناست اما در ادامه میفهمیم این نابینایی ظاهری نیست بلکه منظور لارنس نابینایی درونی ایزابل است.برتی شخصیت سوم این داستان با اینکه مرد کاملی به نظر میرسد اما او هم از جهتی ناقص است چراکه توانایی ارتباط نزدیک و صمیمی با هیچ زنی را ندارد. نویسنده با هوشمندی این نقص برتی را تا اواخر داستان پنهان نگه می‌دارد تا برای خواننده احتمال خیانت ایزابل با برتی را باز بگذارد و تعلیق داستان را بیشتر کند. اما در انتها متوجه می‌شویم که برتی با آنکه عمیقا ایزابل را تحسین می‌کند اما نمیتواند با او ارتباطی بیش از یک دوست داشته باشد. هرچند این سوال حتی بعد از اتمام داستان نیز ذهن مخاطب را درگیر میکند «اگر مسئله ناتوانی برتی نبود ایزابل همچنان زنی وفادار بود؟» و شاید همین است که لارنس را از دیگر نویسندگان عصر خود متمایز میکند.درباره لارنسدیوید هربرت لارنس (داستان‌نویس، شاعر و نمایشنامه‌نویس) که بیشتر به عنوان دی. اچ. لارنس شناخته می‌شود در ۱۱ سپتامبر ۱۸۸۵ در انگلستان متولد شد. او که فرزند یک خانواده کارگر بود پس از اتمام تحصیلات دبیرستانش، از ۱۶ سالگی منشی یک کارخانه شد؛ اما به خاطر بیماری مجبور شد آن را رها کند. پس از بهبودی تحصیلات عالیه‌اش را ادامه داد و به معلمی پرداخت و در همین حین، یعنی در ۱۹۰۷، اولین داستان کوتاه خود به نام «طاووس سفید» را در یک نشریه محلی منتشر کرد.لارنس در ۱۳۱۹ یعنی پس از جنگ جهانی اول، بار سفر به اروپا بست و در این مدت آثار ارزشمندی همچون پسران و عاشقان، دختر گمشده، رنگین کمان و زن‌های عاشق را نوشت. نوشته‌های لارنس علاوه بر نثر شاعرانه و قدرتمندشان، به خاطر دقتی که در به تصویرکشیدن روابط انسانی و عاطفی دارد معروف شدند. مهم‌ترین اثر او رمان «عاشق لیدی چتری» است که به دلیل توصیف بی‌پرده‌ی روابط جسمی میان یک کارگر و زنی اشرافی، مدت‌ها محل بحث و جدل بود.در‌نهایت لارنس در ۱۹۲۵ به بیماری سل مبتلا شد و در ۱۹۳۰ در فرانسه درگذشت.بریده ای از داستان:...صدای گوشخراش چفت در داخلی از جا پراندش. در باز شد. شنید و احساس کرد شوهرش وارد شده و ناپیدا از میان اسب‌ها که در تاریکی در هم آمیخته‌بودند به او نزدیک می‌شود. صدای نسبتاً آهسته حرف زدنش با اسب‌ها اعصابش را نوازش داد. چه نزدیک بود؛ و چه ناپیدا! تاریکی چون گرداب قهاری او را در میان گرفته بود. سرش گیج افتاد. حضور ذهنش او را واداشت آرام و آهنگین صدا کند: «موریس! موریس، عزیزم!»او پاسخ داد: «بله، ایزابل!»چیزی نمی‌دید. فقط انگار صدای مرد لمسش می‌کرد. با خوشحالی جواب داد: «سلام!» و چشم انداخت تا ببیندش. او هنوز سرگرم سرکشی به اسب‌های نزدیک وی بود، ولی زن فقط تاریکی را می‌دید و این کمی درمانده‌اش می‌کرد. گفت: «نمی‌آیی خانه عزیزم؟»«چرا دارم می‌آیم. فقط نیم دقیقه. کمی صبر کن! درشکه هنوز نیامده؟»« نه هنوز!» صدای مرد گوش‌نواز و عادی بود اما هنوز اندکی بوی اصطبل می‌داد. زن دلش می‌خواست او دست می‌کشید. تا وقتی چنان ناپیدا بود از او می‌ترسید»... motahharekavemotahharekaveSat, 17 Oct 2026 14:33:04 +0330