https://virgool.ir/feed/@mojtaba.razmiمجتبی رزمی؛ مهندس، نویسنده، ژورنالیست و کارآفرین. فعال در تحلیل مسائل اجتماعی، محیط‌زیست و سیاست عمومی با نگاهی انتقادی، رسانه‌محور و دغدغه‌مند توسعه پایدار.fa2026-11-10 18:40:07https://files.virgool.ir/upload/users/2030759/avatar/gJ9Zat.jpghttps://virgool.ir/@mojtaba.razmihttps://virgool.ir/dialogue/نویسنده-شاید-مرده-باشد-اما-تئاتر-تبریز-نمرده-است-cixm53aptk5kنویسنده: مجتبی رزمیعصر یک روز تعطیل، همراه فروغ و خواهرم مریم، راهی خیابان دانشسرا شدیم، مقصد، تئاترشهر تبریز بود و نمایش نویسنده مرده است به نویسندگی آرش عباسی، کارگردانی کیارش کریمی و با بازی شقایق نصیری و کیارش کریمی.برای من، رفتن به تئاتر صرفاً یک تفریح عصرگاهی نیست. تئاتر، آنجا که امکان مواجهه بی‌واسطه با انسان و روایت را فراهم می‌کند، بخشی از زیست فرهنگی یک شهر است. از همین رو، تماشای هر اجرای هنرمندان تبریز، فرصتی است برای دیدن نسلی که با همه دشواری‌های تولید و اجرا، همچنان ایستاده و کار می‌کند.نمایش با فرهاد، نویسنده‌ای که نخستین فیلمنامه خود را نوشته، و لیلی، بازیگری که در آستانه نخستین تجربه فیلمسازی خود قرار گرفته، آغاز می‌شود. گفت‌وگویی درباره یک پروژه سینمایی، خیلی زود به رابطه‌ای پیچیده میان دو شخصیت تبدیل می‌شود، رابطه‌ای که در آن عشق، شهرت، جاه‌طلبی، تنهایی و میل به دیده‌شدن درهم می‌آمیزند.فرهاد از عشق قدیمی خود به لیلی سخن می‌گوید، اعترافی که ممکن است بخشی از یک بازی باشد. لیلی نیز در پاسخ وارد همین بازی می‌شود و تماشاگر بار دیگر نمی‌تواند تشخیص دهد که با یک اعتراف عاشقانه روبه‌روست یا ایفای نقشی دیگر. از اینجا، نمایش به بازی دو انسانی تبدیل می‌شود که خودشان اهل بازی‌اند.شاید مهم‌ترین ظرفیت نویسنده مرده است در همین ایده نهفته باشد، اینکه شخصیت‌های اصلی، آدم‌های دنیای تئاتر و سینما هستند و حرفه‌شان بر بازنمایی، نقش‌آفرینی و خلق واقعیت‌های بدیل است. حالا همین آدم‌ها در زندگی شخصی خود نیز چنان در نقش فرو رفته‌اند که حتی حقیقت گفتنشان نیز می‌تواند بخشی از یک بازی باشد. شخصیت‌هایی از دنیای تئاتر و سینما که آن‌قدر با نقش و بازنمایی زندگی کرده‌اند که حتی حقیقت گفتنشان نیز می‌تواند بخشی از یک نقش باشد. نمایش تماشاگر را در همین منطقه خاکستری میان حقیقت و بازی نگه می‌دارد و با موقعیت‌های کمیک، از سنگینی موضوع می‌کاهد و ریتم خود را حفظ می‌کند.در چنین اجرایی، آنچه اهمیت دارد فقط این نیست که بازیگر چه می‌گوید، مهم‌تر این است که در لحظه گفتن، چه چیزی را پنهان می‌کند. کارگردانی کریمی در بسیاری از لحظات توانسته این لایه پنهان را قابل مشاهده کند. کریمی در مقام کارگردان، توانسته از دل همین محدودیت، میزانسن‌های روانی مناسبی خلق کند. تغییرات تدریجی در لحن و بیان دو شخصیت، فاصله‌گذاری میان آنها و جابه‌جایی‌های حساب‌شده، به فضای صحنه کمک می‌کند تا صرفاً به بستری برای گفت‌وگو تبدیل نشود.در میان عناصر اجرایی، بازی شقایق نصیری برای من بیش از همه قابل تأمل بود. او در نقش لیلی، شخصیتی سرد، مغرور، مسلط و برخوردار از جایگاهی تثبیت‌شده را به نمایش می‌گذارد، اما آنچه نقش را از یک شخصیت صرفاً متکبر فراتر می‌برد، رگه‌هایی از تردید، تنهایی و آسیب‌پذیری است که باید در پس این ظاهر دیده شود. نصیری در بخش قابل توجهی از اجرا، این دوگانگی را با کنترل لحن، مکث، نگاه و واکنش‌های کوتاه به خوبی منتقل می‌کند.ارزش بازی نصیری البته فقط به «نویسنده مرده است» محدود نمی‌شود. او در سال‌های اخیر با حضور در تجربه‌هایی چون «عینکی برای ندیدن» به کارگردانی جاوید اسماعیلی، «ناک‌اوت» در دی‌ماه ۱۴۰۴، «دلی دومرول» و اکنون «نویسنده مرده است»، مسیر مستمری را در تئاتر تبریز دنبال کرده و هم‌زمان در نمایش «ارشین مال آلان» به کارگردانی فرشباف نیز روی صحنه است.این تداوم برای من مهم است. تئاتر بیش از چهره‌هایی که برای مدتی کوتاه دیده می‌شوند، به بازیگرانی نیاز دارد که صحنه را مسیر مستمر تجربه و یادگیری بدانند. از این منظر، شقایق نصیری را می‌توان از بازیگرانی دانست که در حال ساختن مسیر خود هستند، بازیگری که هر تجربه تازه، امکان کشف سویه دیگری از توانایی‌هایش را برای او فراهم می‌کند.وقتی بعد از پایان نمایش از سالن بیرون آمدیم و دوباره به خیابان دانشسرا برگشتیم، بیش از هر چیز به این فکر می‌کردم که تئاتر، بدون تماشاگر و بدون گفت‌وگو، نمی‌تواند زنده بماند. ممکن است درباره هر اجرایی نقد داشته باشیم، ممکن است متنی را کامل‌تر یا اجرایی را دقیق‌تر بخواهیم. این بخشی از ذات تئاتر است. اما نقد کردن نباید به معنای ندیدن تلاشی باشد که پشت هر اجرا وجود دارد.تئاتر تبریز امروز بیش از هر زمان دیگری به تماشاگرانی نیاز دارد که سالن‌ها را جدی بگیرند، به هنرمندانی که به کار ادامه دهند، و به منتقدانی که به جای تخریب، گفت‌وگویی جدی درباره کیفیت و آینده تئاتر شهر شکل دهند.آن روز من دیگر فقط یک نمایش ندیده بودم، شاهد نشانه‌ای کوچک اما امیدوارکننده از حیات فرهنگی شهری بودم که هنوز صحنه‌اش روشن است. واقعیت این است که نویسنده شاید مرده باشد، اما تئاتر تبریز نمرده است.مجتبی رزمیمجتبی رزمیThu, 03 Sep 2026 08:37:33 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/اقتصاد-از-پشت-میز-دیده-نمی-شود-otzbncnubjhlنویسنده: مجتبی رزمیمدتی پیش، به دعوت جناب آقای دکتر ساعی‌نیا، این فرصت را پیدا کردم که در جمع اقتصادخوانان آذربایجان حضور داشته باشم. در همان جلسه نخست و در همان ابتدا عرض کردم که در آن جمع دورترین فرد به علم اقتصاد شاید من باشم. برای کسی که مهندسی برق خوانده است شاید آخرین نفری باشد که بتواند در حوزه اقتصاد نظر بدهد. با این حال، لطف و اعتماد دوستان باعث شد این حضور ادامه پیدا کند و حاصل همان گفت‌وگوها، ایده انتشار این ویژه‌نامه اقتصادی شد.اگر امروز قلم به دست گرفته‌ام، نه از جایگاه یک اقتصادخوان، بلکه از منظر یک کارآفرین است، کسی که در سال‌های گذشته توفیق بنیان‌گذاری و مدیریت سه شرکت را داشته و همراه با ۳۸ نفر از همکارانش، فراز و فرود تولید، سرمایه‌گذاری، شکست، امید، ریسک و ساختن را با گوشت و پوست خود لمس کرده است. اقتصاد را نه فقط در کتاب‌ها، بلکه در روزهایی تجربه کرده که باید آخر ماه حقوق پرداخت می‌شد، مواد اولیه تأمین می‌شد، شریک امیدوار می‌ماند و چرخ تولید، با وجود همه دشواری‌ها، از حرکت بازنمی‌ایستاد.اقتصاد برای من، نه نمودار است، نه منحنی عرضه و تقاضا، نه فقط نرخ بهره و تورم. اقتصاد، چهره کارگری است که آخر ماه منتظر حقوقش است. اقتصاد، جلسه‌ای است که باید به شریکت امید بدهی، در حالی که خودت هنوز مطمئن نیستی ماه بعد چه اتفاقی خواهد افتاد. اقتصاد، کارخانه‌ای است که اگر یک تصمیم اشتباه بگیری، فقط سرمایه خودت از بین نمی‌رود، زندگی چند خانواده هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد. شاید به همین دلیل است که امروز، هر وقت واژه اقتصاد را می‌شنوم، قبل از هر چیز انسان‌ها در ذهنم تداعی می‌شوند، نه اعداد. در این سال‌ها یک نکته را بیشتر از هر چیز دیگری فهمیده‌ام، اینکه شرکت را با سرمایه نمی‌سازند، با آدم‌ها می‌سازند. بزرگ‌ترین چالش یک کارآفرین، پیدا کردن پول نیست، پیدا کردن آدم‌هایی است که در روزهای سخت کنار تو بمانند.کارآفرینی، قبل از آنکه دانش مالی بخواهد، فهم شراکت می‌خواهد. باید بتوانی اعتماد بسازی. باید بتوانی آدم‌ها را به رؤیایی مشترک باورمند کنی، آن هم زمانی که هنوز نه درآمدی وجود دارد، نه مشتری‌ای، نه موفقیتی و نه حتی تضمینی برای ادامه مسیر.این کار، در جامعه‌ای که هنوز با مفهوم شراکت آشتی کامل نکرده، آسان نیست. هنوز ضرب‌المثل‌هایی مانند شراکت اگر خوب بود، خدا شریک داشت در ذهن بسیاری از ما نقش بسته و تجربه‌های تلخ گذشته نیز بدبینی نسبت به شراکت را تشدید کرده است. در چنین فضایی، ساختن یک تیم منسجم و حفظ اعتماد میان شرکا، گاهی از تأمین سرمایه هم دشوارتر می‌شود.من اقتصاددان نیستم. نه تاریخ اقتصاد خوانده‌ام و نه ادعای نظریه‌پردازی دارم. اساساً علاقه‌ای هم ندارم درباره هر موضوعی اظهار نظر کنم. آنچه آموخته‌ام، محصول نیاز بوده است. هرجا کسب‌وکارم با مسئله‌ای روبه‌رو شده، ناچار شده‌ام آن را یاد بگیرم، از حقوق و مالیات گرفته تا مدیریت، بازاریابی، فناوری، زنجیره تأمین و ده‌ها موضوع دیگر. به همین دلیل، امروز بیش از همیشه باور دارم که ارزش دانش، به توانایی آن در حل مسئله است. دوران انباشتن محفوظات آکادمیک گذشته است، یادگیری باید زنده، مداوم و مسئله‌محور باشد.من اقتصاددان نیستم. نه تاریخ اقتصاد خوانده‌ام و نه ادعای نظریه‌پردازی دارم. اساساً علاقه‌ای هم ندارم درباره هر موضوعی اظهار نظر کنم. آنچه آموخته‌ام، محصول نیاز بوده است.کارآفرینی، نگاه مرا عوض کرداگر بخواهم صادقانه از نقطه عزیمت این نوشته بگویم، باید اعتراف کنم که روزگاری نگاه دیگری به مسائل کشور داشتم. در سال‌های دانشجویی، مثل بسیاری از هم‌نسلانم، آرمان‌خواه، کمال‌گرا و تا حدی رادیکال بودم. در فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی حضور داشتم و نسبت به بسیاری از تصمیم‌ها و سیاست‌های حاکمیتی نقد و اعتراض داشتم. آن روزها، گمان می‌کردم اگر اشکالات را درست ببینیم و بلند بیان کنیم، بخش بزرگی از مسئله حل شده است.اما زندگی، دانشگاه دیگری هم دارد، دانشگاهی که شهریه‌اش را با سرمایه، زمان، شکست، اضطراب و مسئولیت می‌پردازی.گذر زمان، ورود به عرصه تولید، تأسیس شرکت، مدیریت نیروی انسانی، سرمایه‌گذاری و مواجهه روزانه با واقعیت‌های اجرا، بسیاری از پیش‌فرض‌های ذهنی مرا دگرگون کرد. نه به این معنا که نقد را کنار گذاشته باشم، بلکه آموختم میان نقد و مسئولیت، فاصله‌ای عمیق وجود دارد، فاصله‌ای که تنها با تجربه عملی می‌توان آن را درک کرد. هرچه بیشتر با پیچیدگی‌های اداره یک مجموعه، تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت، تأمین سرمایه، حفظ اشتغال و مدیریت بحران روبه‌رو شدم، بیشتر دریافتم که اقتصاد، بیش از آنکه عرصه شعار باشد، میدان انتخاب‌های دشوار و مسئولیت‌های سنگین است.کارآفرینی نگاه مرا محافظه‌کار نکرد، فقط واقع‌بین‌تر کرد. یاد گرفتم بسیاری از تصمیم‌هایی که از بیرون ساده به نظر می‌رسند، در میدان عمل با ده‌ها محدودیت، ملاحظه و پیچیدگی همراه‌اند. اقتصاد، بیش از آنکه میدان شعار باشد، میدان انتخاب میان گزینه‌های سخت است، انتخاب‌هایی که گاهی هیچ‌کدام ایده‌آل نیستند، اما باید یکی را برگزینی و مسئولیتش را بپذیری.جنگ اخیر نیز این نگاه را در من عمیق‌تر کرد. امروز، بیش از آنکه خود را صرفاً منتقد بدانم، دوست دارم سهمی هرچند کوچک در ساختن این کشور داشته باشم. باور دارم هیچ کشوری فقط با نقد ساخته نمی‌شود. همان‌قدر که به منتقد نیاز دارد، به کسانی هم احتیاج دارد که ریسک کنند، سرمایه‌شان را وسط بگذارند، اشتغال ایجاد کنند و بخشی از بار اقتصاد را بر دوش بکشند.پس سهم نفت من کو؟در کنار همه مشکلات ساختاری، بروکراسی و سیاست‌گذاری، فکر می‌کنم باید یک بار هم صادقانه در آینه فرهنگ خودمان نگاه کنیم. همه تقصیرها را نمی‌شود گردن دولت، تحریم یا قوانین انداخت. بخشی از مسئله، به خود ما و نوع نگاه‌مان به کار، ثروت و مسئولیت برمی‌گردد.سال‌ها زندگی در اقتصادی که ستون اصلی آن درآمد نفت بوده، کم‌کم نوعی ذهنیت طلبکار در ما ایجاد کرده است. انگار همه منتظریم سهمی از ثروتی را بگیریم که دیگران باید خلق کنند. بیشتر می‌پرسیم سهم من از این اقتصاد چیست؟ تا اینکه از خودمان بپرسیم سهم من در ساختن این اقتصاد چیست؟این نگاه را حتی در ضرب‌المثل‌ها و دعاهای خیرمان هم می‌شود دید. در فرهنگ آذربایجان، دعایی هست که بزرگ‌ترها از سر محبت برای فرزندشان می‌کنند: «الهی ببینم کار نکنی و بخوری.» می‌دانم مقصودشان تنبلی نیست، آرزوی آسایش است. اما همین جمله، ناخواسته تصویری از موفقیت می‌سازد که در آن، بهترین زندگی، زندگی بی‌کار است، گویی کار کردن، رنجی است که اگر بتوان از آن گریخت، باید گریخت.در مقابل، در بسیاری از جوامع شرق آسیا که منابع طبیعی قابل توجهی هم ندارند، از همان سال‌های نخست مدرسه به کودکان می‌آموزند که اگر جامعه کار نکند، چیزی برای تقسیم کردن وجود نخواهد داشت. رفاه، محصول کار است، نه جایگزین آن. شاید همین تفاوت ظاهراً کوچک، در بلندمدت، تفاوت‌های بزرگی در فرهنگ تولید، کارآفرینی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی ایجاد کرده است.البته نمی‌توان از نقش تحریم‌ها هم گذشت. تحریم برای اقتصاد ایران، قبل از هر چیز، هزینه بود، هزینه‌ای سنگین که بسیاری از مردم و بنگاه‌ها آن را پرداختند. اما در دل همین محدودیت‌ها، اتفاق دیگری هم افتاد. وقتی واردات بسیاری از کالاها دشوار شد، عده‌ای به جای انتظار کشیدن، از خودشان پرسیدند: آیا نمی‌توانیم خودمان آن را تولید کنیم؟ما نیز فرزند همین شرایط بودیم. مسیر کارآفرینی ما نه از سر آسودگی، بلکه از دل همین محدودیت‌ها آغاز شد. به سراغ تولید محصولاتی رفتیم که پیش از آن، برای تأمین آن‌ها ارز از کشور خارج می‌شد. شاید سهم ما در اقتصاد ایران چندان بزرگ نباشد، اما هر محصولی که در داخل تولید شود، هر دلاری که از خروج بازبماند و هر شغلی که ایجاد شود، به گمان من قدمی رو به جلوست.این تجربه، بیش از هر درس دانشگاهی، به من آموخت که کارآفرینی پیش از آنکه یک فعالیت اقتصادی باشد، نوعی مسئولیت اجتماعی و ملی است.ما کارخانه را نخریدیم، ساختیمیکی از مزیت‌هایی که از تحصیلات مهندسی داشتیم، توانایی طراحی و ساخت تجهیزات بود. در آغاز مسیر کارآفرینی، سرمایه محدودی در اختیار داشتیم و به‌خوبی می‌دانستیم که بخش قابل توجهی از هزینه راه‌اندازی هر واحد تولیدی، نه صرف مواد اولیه یا نیروی انسانی، بلکه صرف خرید ماشین‌آلات و تجهیزات ثابت می‌شود. همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از افرادی که انگیزه ورود به تولید را دارند، پیش از آنکه فعالیت خود را آغاز کنند، در برابر دیوار بلند سرمایه اولیه متوقف شوند.ما راه دیگری را انتخاب کردیم. بخش عمده‌ای از تجهیزات خط تولید را خودمان طراحی و ساختیم. شاید این تصمیم در ابتدا یک انتخاب ناشی از محدودیت مالی بود، اما بعدها به یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی ما تبدیل شد. از همان ابتدا باور داشتیم که یک واحد تولیدی، بیش از آنکه به ساختمان‌های بزرگ و تجهیزات گران‌قیمت نیاز داشته باشد، به چابکی، سرعت و توانایی ورود سریع به بازار احتیاج دارد. هدف ما این نبود که از روز نخست کارخانه‌ای کامل و بی‌نقص بسازیم، هدف این بود که هرچه سریع‌تر تولید آغاز شود، بازار شکل بگیرد و سپس از محل درآمد و سود حاصل از فعالیت، به توسعه، نوسازی و تکمیل زیرساخت‌ها بپردازیم. امروز نیز معتقدم این رویکرد، برای بسیاری از کسب‌وکارهای نوپا، واقع‌بینانه‌تر و پایدارتر از سرمایه‌گذاری‌های سنگین اولیه است.آیا این واقعاً یک انتخاب آزاد بود؟هنگام انتخاب محل استقرار شرکت، شهر نظرآباد البرز را به‌عنوان مرکز فعالیت خود برگزیدیم. استدلال ما کاملاً اقتصادی بود: نزدیکی به محورهای اصلی حمل‌ونقل، دسترسی آسان‌تر به مواد اولیه، کاهش هزینه لجستیک و امکان ارسال سریع‌تر محصولات به سراسر کشور. در نگاه نخست، این تصمیم کاملاً منطقی به نظر می‌رسید. اما بعدها بارها از خود پرسیدم که آیا این انتخاب، صرفاً حاصل یک مزیت طبیعی بود یا نتیجه ساختار متمرکز اقتصاد ایران؟ اگر زیرساخت‌های حمل‌ونقل، شبکه توزیع، خدمات مالی، انبارداری، بازار و امکانات پشتیبان تولید در آذربایجان، کردستان، سیستان یا خوزستان به همان اندازه توسعه یافته بود که در اطراف تهران توسعه یافته است، آیا باز هم یک کارآفرین برای پایین آوردن هزینه‌هایش ناچار بود به البرز یا حاشیه تهران مهاجرت کند؟کم‌کم فهمیدم بسیاری از تصمیم‌هایی که ما اسمش را انتخاب بازار می‌گذاریم، در واقع محصول سیاست‌گذاری‌های چند دهه گذشته است. بازار، وقتی آزاد است که زمین بازی هم برای همه تقریباً یکسان باشد. وقتی زیرساخت، سرمایه، خدمات و امکانات در یک نقطه متمرکز شده باشد، طبیعی است که سرمایه هم همان مسیر را انتخاب کند.این تجربه، نگاه مرا به مفهوم تمرکزگرایی عوض کرد. امروز فکر می‌کنم کارآفرین همیشه میان گزینه‌های برابر انتخاب نمی‌کند، او اغلب میان گزینه‌هایی تصمیم می‌گیرد که هزینه و منفعتشان را سال‌ها قبل، ساختار حکمرانی و سیاست‌گذاری کشور تعیین کرده است.به همین دلیل، زمانیکه از تمرکززدایی دفاع می‌کنیم، نه از سر احساسات منطقه‌ای، بلکه از سر یک تجربه اقتصادی است. توسعه متوازن، فقط عدالت نیست، منطق اقتصاد هم هست. هرچه فرصت‌های تولید در سراسر کشور متوازن‌تر توزیع شود، انتخاب‌های کارآفرین هم آزادتر خواهد شد.کارآفرین به رابطه نیاز ندارد، به قاعده نیاز دارد.در پروژه گلخانه هیدروپونیک و پلنت فکتوری، این‌بار آگاهانه برخلاف منطق همیشگی حرکت کردیم. اگر تجربه نخست ما را به سمت نزدیکی تهران برده بود، این بار آذربایجان را انتخاب کردیم، نه به این دلیل که زیرساخت‌ها کامل‌تر بود، بلکه با وجود آگاهی از اینکه در بسیاری از شاخص‌ها، مناطق مرکزی کشور مزیت بیشتری دارند. اما باور داشتیم اگر قرار است فناوری نوینی در ایران شکل بگیرد، ضرورتی ندارد که همیشه از تهران یا حاشیه تهران آغاز شود.چرا آذربایجان نتواند مبدأ یک فناوری باشد؟ چرا مناطق فقط مصرف‌کننده دانش باشند و نه تولیدکننده آن؟ ما اصرار داشتیم این تجربه از سرزمین خودمان آغاز شود، حتی اگر مسیرش دشوارتر باشد.خوشبختانه مسیر فنی پروژه، برخلاف تصور بسیاری، چندان پیچیده نبود. مجموعه بعدها عنوان شرکت دانش‌بنیان را دریافت کرد و حتی سفیر دپارتمان کشاورزی هلند از نخستین مقام‌های رسمی بود که از آن بازدید کرد. این برای ما فقط یک بازدید تشریفاتی نبود، نشانه‌ای بود که نشان می‌داد کاری که انجام داده‌ایم، از نگاه متخصصان نیز ارزشمند است.اما عجیب آنکه دشوارترین بخش کار، فناوری نبود، مجوز بود. با وجود آماده بودن زیرساخت‌ها و آغاز فعالیت، نزدیک به دو سال برای دریافت مجوزها در رفت‌وآمد بودیم. دو سالی که برای یک کارآفرین فقط عدد نیست، یعنی سرمایه خوابیده، بازار از دست‌رفته و انگیزه فرسوده.با این حال، اگر بخواهم منصف باشم، این روایت، روایت تقابل خیر و شر نیست. در همین مسیر، کسانی بودند که بی‌تفاوت از کنار ما گذشتند و حتی کسانی که کار را سخت‌تر کردند، اما در کنار آنان، مدیران و کارشناسان شریفی هم بودند که بدون هیچ منفعت شخصی، دستمان را گرفتند، راه را نشان دادند و اجازه ندادند پروژه متوقف شود. دقیقاً همین تجربه بود که مرا به یک نتیجه مهم رساند.اقتصاد نباید به آدم‌های خوب وابسته باشد. موفقیت یک کارآفرین نباید به این بستگی داشته باشد که به کدام مدیر، کدام کارشناس یا کدام اداره برخورد می‌کند، یعنی مسئله، افراد نیستند، مسئله، نهادها هستند.کارآفرین نباید برای موفق شدن، دنبال قهرمانان اداری بگردد. او باید مطمئن باشد که حتی اگر هیچ‌کس را نشناسد، حتی اگر روابط شخصی نداشته باشد، باز هم می‌تواند بر اساس قانون، در زمانی مشخص و با فرآیندی شفاف، کارش را پیش ببرد.به گمان من، تفاوت توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی، دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود، از جایی که نهادها جای آدم‌ها را می‌گیرند.دولت الکترونیک یعنی بازطراحی فرآیندها، نه صرفاً الکترونیکی کردن فرم‌هایکی دیگر از تجربه‌های مهم ما، هم‌زمان با آغاز فعالیت شرکت، با اجرای طرح ملی سامانه‌های الکترونیکی صدور مجوزها هم‌زمان شد. به اعتقاد من، راه‌اندازی این سامانه‌ها یکی از اقدامات مثبت دولت سید ابراهیم رئیسی در حوزه بهبود محیط کسب‌وکار بود. اصل ایده، یعنی کاهش مراجعات حضوری، افزایش شفافیت و کوتاه شدن مسیر دریافت مجوزها، گامی ضروری در اصلاح نظام اداری کشور به شمار می‌رفت.اما مانند بسیاری از پروژه‌های بزرگ تحول اداری، فاصله میان ایده خوب و اجرای موفق کم نبود. این سامانه‌ها هنوز در مرحله استقرار و تثبیت قرار داشتند و در عمل، وضعیتی میان نظام سنتی و نظام دیجیتال ایجاد شده بود، نه فرآیندهای قدیمی کاملاً کنار رفته بودند و نه سامانه‌های جدید به بلوغ لازم رسیده بودند.ما در میان همکاران، با طنز این دوره را دولت سامانیان نامیده بودیم، نه از سر طعنه، بلکه به این دلیل که هر روز با سامانه‌ای تازه روبه‌رو می‌شدیم. تقریباً برای هر دستگاه، سازمان یا خدمت، سامانه‌ای مستقل وجود داشت، هر کدام با نام کاربری، منطق عملکرد و قواعد خاص خود. تنوع این سامانه‌ها، نبود یکپارچگی، تجربه کاربری نه‌چندان مناسب، پشتیبانی محدود و اختلال‌های فنی، به‌ویژه خارج از ساعات اداری، موجب می‌شد که بخش قابل توجهی از زمان کارآفرین، به جای توسعه کسب‌وکار، صرف عبور از پیچ‌وخم‌های اداری شود.نتیجه آن بود که در دوره گذار، فعال اقتصادی ناچار بود هم‌زمان با دو نظام اداری کار کند؛ هم پرونده را به‌صورت حضوری و کاغذی پیگیری کند و هم همان اطلاعات را در سامانه‌های الکترونیکی ثبت و دنبال کند. در نتیجه، فناوری به جای آنکه از بار بروکراسی بکاهد، در عمل لایه‌ای تازه بر آن افزود.این تجربه یک درس مهم برای من داشت. دولت الکترونیک یعنی بازطراحی فرآیندها، نه صرفاً الکترونیکی کردن فرم‌ها. اگر قرار باشد همان مسیرهای طولانی و همان مقررات پیچیده، فقط از پشت باجه به پشت صفحه نمایش منتقل شوند، اتفاق بزرگی رخ نداده است. فناوری زمانی ارزشمند است که کار را ساده‌تر، سریع‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر کند، نه اینکه فقط شکل بروکراسی را عوض کند.به گمان من، بزرگ‌ترین مزیت دولت الکترونیک این نیست که کاغذ کمتر مصرف شود، مزیت واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که کارآفرین بتواند وقتش را به جای جنگیدن با سامانه‌ها، صرف توسعه محصول، بازار و اشتغال کند.تولید، زیر بار بروکراسی خسته می‌شود.یکی از واقعیت‌هایی که تا پیش از ورود به عرصه تولید هرگز آن را به این وضوح درک نکرده بودم، گستردگی شبکه نهادهایی بود که یک کارآفرین باید به‌طور هم‌زمان با آن‌ها تعامل داشته باشد. برای راه‌اندازی و اداره کسب‌وکار ما، ارتباط مستمر با مجموعه‌ای از دستگاه‌های دولتی و عمومی اجتناب‌ناپذیر بود، از وزارت صنعت، معدن و تجارت گرفته تا سازمان جهاد کشاورزی برای اخذ مجوزهای تخصصی، سازمان دامپزشکی، سازمان امور مالیاتی، سازمان تأمین اجتماعی، اداره کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، سازمان حفاظت محیط زیست، شرکت‌های آب، برق و گاز، بانک‌ها و در برخی موارد نیز نیروی انتظامی.بدیهی است که هر یک از این دستگاه‌ها، مأموریت و مسئولیت قانونی خود را دارند و وجود نظام نظارتی برای حفظ سلامت اقتصاد ضروری است. مسئله اما در اصل نظارت نیست، مسئله در تعدد مراجع، هم‌پوشانی وظایف، تفاوت رویه‌ها و نبود هماهنگی میان آن‌هاست. هر سازمان، زبان، سامانه، مقررات، زمان‌بندی و انتظارات خاص خود را دارد و فعال اقتصادی ناچار است هم‌زمان با همه آن‌ها سازگار شود.در عمل، این وضعیت برای ما به جایی رسید که یکی از شرکای شرکت، تقریباً از چرخه اصلی تولید و توسعه کسب‌وکار خارج شد و بخش عمده زمان خود را صرف پیگیری امور اداری، مالی، بیمه‌ای، مالیاتی، مجوزها و مکاتبات میان دستگاه‌های مختلف کرد. در واقع، به جای آنکه تمام ظرفیت مدیریتی یک شرکت صرف نوآوری، توسعه بازار، بهبود کیفیت و افزایش بهره‌وری شود، بخش قابل توجهی از آن صرف هماهنگی با ساختار اداری کشور می‌شد.ما هیچ‌گاه شفافیت، پرداخت مالیات و رعایت قانون را هزینه نمی‌دانستیم؛ مسئله از جایی آغاز می‌شد که حجم الزامات اداری، بخش بزرگی از زمان و انرژی مدیر را مصرف می‌کرد.بارها در همین سال‌ها از خود پرسیده‌ایم که اگر همین سرمایه، همین زمان و همین انرژی را به فعالیت‌های غیرمولدی مانند خریدوفروش طلا، مسکن، واسطه‌گری یا برخی معاملات کم‌نیاز به مجوزهای متعدد اختصاص داده بودیم، آیا با چنین حجم از مراجعه، پاسخ‌گویی و کنترل روبه‌رو می‌شدیم؟ شاید پاسخ این پرسش در همه موارد یکسان نباشد، اما واقعیت این است که بسیاری از فعالیت‌های غیرمولد، به‌ویژه آن‌هایی که خارج از اقتصاد رسمی یا با پیچیدگی مقرراتی کمتری انجام می‌شوند، معمولاً بار اداری سبک‌تری نسبت به تولید رسمی و اشتغال‌زا بر دوش فعال اقتصادی می‌گذارند.این تجربه، مرا به یک نتیجه ساده رسانده است: اگر روزی بخواهیم تولید در ایران واقعاً از فعالیت‌های غیرمولد جذاب‌تر شود، باید در کنار کاهش هزینه‌های مالی، هزینه حکمرانی بر تولید را هم کاهش دهیم. بسیاری از هزینه‌های تولید، نه در ترازنامه دیده می‌شوند و نه در صورت‌های مالی؛ هزینه زمان، فرسایش مدیریتی و انرژی‌ای که در پیچ‌وخم بروکراسی از بین می‌رود. شاید سنگین‌ترین هزینه تولید در ایران، دقیقاً همان هزینه‌ای باشد که هیچ‌گاه حسابداری نمی‌شود.فساد، محصول آدم‌های بد نیست، محصول فرآیندهای بد استیکی از تلخ‌ترین تجربه‌های کارآفرینی من، تجربه‌ای است که آگاهانه بدون ذکر نام افراد و سازمان‌ها روایت می‌کنم. نه به این دلیل که از گفتن آن واهمه‌ای داشته باشم، بلکه چون مسئله برای من یک شخص یا یک اداره نیست، مسئله، ساختاری است که چنین رفتارهایی را ممکن می‌کند.در سال‌های اول فعالیت، طبیعی بود که همه قوانین، آیین‌نامه‌ها و پیچ‌وخم‌های اداری را ندانیم. همین ناآشنایی، گاهی ما را در موقعیتی قرار می‌داد که بعضی افراد، به جای اینکه راه را نشان بدهند، از ابهام قانون برای خودشان فرصت می‌ساختند.بارها با پیشنهادهایی روبه‌رو شدیم که هیچ نسبتی با قانون نداشت، گاهی برای اینکه مجوز سریع‌تر صادر شود، گاهی برای اینکه از ایرادی چشم‌پوشی شود و گاهی برای اینکه مانعی که خودشان ایجاد کرده بودند، برطرف شود.این درخواست‌ها همیشه هم پول نقد نبود. یک بار در قالب خرید تجهیزاتی برای اداره، بار دیگر با توصیه به استخدام فردی خاص و گاهی هم با مسکوکات فلزی و یا شکل‌های دیگری از امتیازخواهی مطرح می‌شد. نمی‌خواهم بگویم این رفتار در همه اداره‌ها رایج است، انصاف نیست. همان‌قدر که با چنین افرادی برخورد کردیم، مدیران و کارشناسان شریف و سالمی هم دیدیم که اگر همراهی آن‌ها نبود، شاید امروز بسیاری از پروژه‌های ما به نتیجه نمی‌رسید. اما واقعیت را هم نمی‌شود انکار کرد.سال‌ها بعد، وقتی با فاصله به آن اتفاقات نگاه کردم، فهمیدم مسئله فقط افراد نیستند. اگر فرآیندها شفاف باشند، اگر اختیارهای سلیقه‌ای کمتر شود، اگر قانون روشن باشد و اگر کارمند نتواند سرنوشت یک پرونده را صرفاً با تفسیر شخصی خود تغییر دهد، اساساً فرصت چنین رفتارهایی هم کمتر به وجود می‌آید.البته یک واقعیت دیگر را هم نباید نادیده گرفت. وقتی کارمندی با حجم بالایی از مسئولیت، حقوقی دریافت می‌کند که با هزینه‌های زندگی فاصله زیادی دارد، احتمال لغزش هم بیشتر می‌شود. این موضوع هرگز توجیه فساد نیست، اما نادیده گرفتن آن هم کمکی به حل مسئله نمی‌کند. مبارزه با فساد فقط با برخورد قضایی ممکن نیست، باید ریشه‌های شکل‌گیری آن را هم دید.برای من، تلخ‌ترین بخش این ماجرا هزینه مالی نبود. شاید اگر فقط مسئله پول بود، می‌شد آن را جبران کرد. درد اصلی این بود که ما با سرمایه شخصی، با هزار امید و با انگیزه ایجاد اشتغال وارد میدان شده بودیم. باور داشتیم تولید، نوعی خدمت به کشور است. وقتی در چنین مسیری با درخواست‌هایی خارج از قانون روبه‌رو می‌شوی، بیش از آنکه حس کنی سرمایه‌ات آسیب دیده، احساس می‌کنی انگیزه و اعتمادت زخمی شده است.امروز بیش از هر زمان دیگری باور دارم که مبارزه با فساد، پیش از آنکه به برخورد با افراد نیاز داشته باشد، به اصلاح فرآیندها نیاز دارد؛ فرآیندهایی ساده، شفاف، قابل پیش‌بینی و مبتنی بر قانون. هرچه اختیارهای سلیقه‌ای کمتر شود و منزلت و معیشت کارکنان دولت بهبود یابد، فرصت فساد نیز کوچک‌تر خواهد شد.این روایت را برای تسویه‌حساب با کسی ننوشته‌ام، نوشته‌ام تا تجربه‌ای را ثبت کنم که بسیاری از کارآفرینان آن را زندگی کرده‌اند، اما کمتر درباره‌اش سخن گفته‌اند. اگر این مسئله دیده شود، شاید روزی بتوان آن را اصلاح کرد.قاچاق نبود، اما باید ثابت می‌کردیم قاچاق نیست!یکی دیگر از تجربه‌هایی که در این سال‌ها با آن روبه‌رو شدیم، مربوط به سامانه جامع تجارت است. سامانه‌ای که روی کاغذ با هدف نظم‌بخشی به ورود و خروج کالا، شفاف‌سازی زنجیره تأمین و جلوگیری از قاچاق کالا و ارز طراحی شد، و از نظر منطق قانون‌گذار، اصل ایده آن قابل دفاع است.این سامانه در بسیاری از مواقع نه ابزار تسهیل تجارت، بلکه بخشی از فرآیند پیچیده و بعضاً فرسایشی اداری شده است. در این سامانه، ثبت خرید تنها زمانی کامل می‌شود که فروشنده اطلاعات معامله را ثبت کند و سپس خریدار آن را تأیید کند؛ بنابراین انجام تکلیف قانونی خریدار، به عملکرد فروشنده وابسته است.در ظاهر، این موضوع ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل داستان فرق می‌کند. بخش زیادی از فروشندگان، یا به دلیل ناآشنایی با سامانه، یا به خاطر پیچیدگی‌های آن و یا حتی بی‌تفاوتی، اطلاعات را ثبت نمی‌کنند. نتیجه این می‌شود که تولیدکننده، با وجود خرید کاملاً قانونی، فاکتور رسمی و کالای ایرانی، در انبار خود موادی دارد که از نگاه سامانه وضعیت شفافی ندارند.دقیقاً همین اتفاق برای ما افتاد.یکی از بازرسان اداره صنعت، معدن و تجارت، با استناد به ثبت نشدن اطلاعات در سامانه، پرونده ما را به تعزیرات حکومتی ارجاع داد. کالایی که نه قاچاق بود، نه وارداتی بود و نه حتی مشمول قوانین یارانه، فقط به این دلیل که فروشنده تکلیف قانونی خود را انجام نداده بود، ماه‌ها ما را درگیر اثبات غیرقاچاق بودن کالای خودمان کرد.آنچه این تجربه را دشوارتر می‌کرد، فقط اتلاف وقت و هزینه نبود. تلخ‌تر این بود که همان قانونی که قرار بود از تولید حمایت کند و جلوی قاچاق را بگیرد، در عمل به ابزاری برای فشار بر تولیدکننده تبدیل شده بود.واقعیت را هم باید گفت. اگر ما حاضر می‌شدیم به بعضی درخواست‌های غیررسمی! آن بازرس تن بدهیم، احتمالاً این پرونده هیچ‌وقت به تعزیرات نمی‌رسید و همان ابتدا بسته می‌شد. اما مسئله فقط پرونده ما نبود. سؤال این بود که چرا باید یک تولیدکننده سالم، فقط به خاطر نقص عملکرد حلقه‌ای دیگر از زنجیره، در معرض چنین ریسکی قرار بگیرد؟نکته مهم‌تر این است که این فقط یک مورد فردی نیست. من مطمئنم چنین تجربه‌ای برای بسیاری از تولیدکنندگان دیگر نیز تکرار شده است. تفاوت فقط در شدت، زمان و میزان درگیری است.به اعتقاد من، اشکال اصلی نه در اصل سامانه جامع تجارت است و نه در ضرورت شفافیت. اشکال در طراحی فرآیند است. وقتی انجام تکلیف قانونی یک فعال اقتصادی، به عملکرد چند نفر دیگر وابسته باشد، کوچک‌ترین نقص در هر حلقه، کل زنجیره را مختل می‌کند.سامانه‌ای که قرار بود ریسک قاچاق را کاهش دهد، نباید ریسک تولید را افزایش دهد. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که یک سیاست درست، اگر در طراحی اجرا به جزئیات توجه نشود، می‌تواند نتیجه‌ای معکوس به بار بیاورد.کارآفرینی، زیستن در جهان تصمیم‌هابرای نسل ما، بازی‌های رایانه‌ای با تأخیر وارد زندگی شد. من نیز مانند بسیاری از هم‌نسلانم، در سال‌های جوانی با این جهان آشنا شدم، جهانی که در آن، قواعد، انتخاب‌ها و پیامدها، در قالبی متفاوت بازآفرینی می‌شدند. در میان بازی‌هایی که تجربه کردم، Rise of Nations بیش از همه در ذهنم ماند. شاید به این دلیل که برخلاف بسیاری از بازی‌ها، بر قدرت تصمیم‌گیری استوار بود، نه صرفاً سرعت عمل.در آن بازی، از دل منابعی محدود، شهری می‌ساختید، فناوری را توسعه می‌دادید، سرمایه را مدیریت می‌کردید، برای آینده برنامه می‌ریختید و بهای هر تصمیم نادرست را نیز می‌پرداختید. هیچ انتخابی بی‌هزینه نبود و هیچ موفقیتی بدون ریسک به دست نمی‌آمد. هرچه بیشتر پیش می‌رفتم، بیشتر درمی‌یافتم که آینده یک امپراطوری، نه با شانس، بلکه با کیفیت تصمیم‌هایی ساخته می‌شود که در طول مسیر گرفته می‌شوند.سال‌ها بعد، هنگامی که وارد دنیای کارآفرینی شدم، بارها به یاد همان تجربه افتادم. نه از آن جهت که تولید یک بازی است، بلکه از آن رو که منطق تصمیم‌گیری در هر دو، شباهتی شگفت‌انگیز دارد. کارآفرین نیز با منابعی محدود آغاز می‌کند، باید میان ده‌ها اولویت انتخاب کند، ریسک را بسنجد، از برخی فرصت‌ها بگذرد، برای آینده سرمایه‌گذاری کند و مسئولیت کامل پیامدهای تصمیم‌هایش را بپذیرد. تفاوت اما در یک نکته اساسی است: در کارآفرینی، دکمه‌ای برای شروع دوباره وجود ندارد. اینجا سرمایه، زمان، اعتبار، اشتغال و زندگی انسان‌ها واقعی است و هر تصمیم، می‌تواند بر سرنوشت دیگران نیز اثر بگذارد.با این همه، هیچ‌گاه کارآفرینی را صرفاً یک شغل تجربه نکرده‌ام. با وجود ساعت‌های طولانی کار، فشارهای مالی، نااطمینانی‌ها و پیچیدگی‌های پایان‌ناپذیر اداری، کمتر احساس کرده‌ام که تنها در حال انجام یک وظیفه شغلی هستم. برای من، کارآفرینی بیش از آنکه کار باشد، فرآیند ساختن است، ساختن یک محصول، یک تیم، یک ایده و گاهی حتی ساختن نسخه‌ای تازه از خود.شاید راز ماندگاری بسیاری از کارآفرینان نیز همین باشد. آنچه آنان را در مسیر نگه می‌دارد، تنها امید به سود اقتصادی نیست، بلکه لذتی است که از خلق کردن، حل مسئله و جان بخشیدن به یک ایده می‌برند. وقتی ساختن به بخشی از هویت انسان تبدیل شود، سختی‌های مسیر نیز معنای دیگری پیدا می‌کند.امروز، پس از سال‌ها تجربه، اگر از من بپرسند کارآفرینی چیست، احتمالاً خواهم گفت: کارآفرینی نه صرفاً یک شغل است و نه فقط راهی برای کسب درآمد، نوعی زیستن در جهان تصمیم‌هاست. جهانی که در آن، هر انتخاب می‌تواند آینده‌ای را بسازد یا تغییر دهد، جهانی که در آن، مسئولیت، خلاقیت و امید، همواره در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.بزرگ‌ترین مانع، همیشه مافیا نیست.یکی از باورهایی که از نخستین روزهای ورودم به عرصه تولید بارها با آن روبه‌رو شدم، این بود که این صنعت دست مافیاست، نمی‌گذارند مجوز بگیری، نمی‌گذارند رشد کنی و اصلاً اجازه ورود به بازار را نمی‌دهند. این جمله را آن‌قدر از اطرافیان، دوستان و حتی برخی فعالان اقتصادی شنیده بودم که اگر اراده کافی نداشتیم، شاید هیچ‌گاه قدم اول را برنمی‌داشتیم.من هرگز منکر وجود انحصار، الیگارشی اقتصادی یا شبکه‌های قدرت در برخی صنایع نیستم. در همه اقتصادهای دنیا، بازیگران بزرگ از منافع خود دفاع می‌کنند و گاهی نیز ورود رقبای تازه را دشوار می‌سازند. اما تجربه شخصی من نشان داد که دست‌کم برای یک کارآفرین نوپا، بزرگ‌ترین مانع همیشه از آنجا آغاز نمی‌شود.ما با سرمایه‌ای محدود و تقریباً از نقطه صفر شروع کردیم، نه پشتوانه سیاسی خاص داشتیم، نه سرمایه‌ای کلان و نه ارتباطات ویژه. با وجود همه دشواری‌ها، هیچ‌گاه شرکت‌های بزرگ یا رقبای قدرتمند، مانع مستقیم فعالیت ما نشدند. آنچه هر روز با آن دست‌وپنجه نرم می‌کردیم، چیز دیگری بود، بروکراسی فرساینده، تعدد مقررات، دشواری تأمین مالی، پیچیدگی دریافت مجوزها، کمبود زیرساخت و نااطمینانی در تصمیم‌های اداری.به‌تدریج به این نتیجه رسیدم که گاهی «مافیا» بیش از آنکه توضیح یک واقعیت باشد، به پاسخی آماده برای همه ناکامی‌ها تبدیل می‌شود. هر جا کاری پیش نمی‌رود، نخستین توضیح این است که مافیا نمی‌گذارد. این روایت، اگرچه ممکن است در مواردی ریشه در واقعیت داشته باشد، اما یک خطر جدی نیز در خود پنهان کرده است: پیش از آنکه مانعی بیرونی ایجاد کند، مانعی ذهنی می‌سازد.بسیاری از افراد، حتی پیش از آنکه طرح کسب‌وکار خود را بنویسند، بازار را مطالعه کنند یا نخستین محصولشان را تولید کنند، با این تصور از میدان کنار می‌روند که اصلاً اجازه رشد به ما نخواهند داد. در حالی که تجربه من چیز دیگری بود. مسیر تولید در ایران بی‌تردید دشوار است، گاه آن‌قدر دشوار که انسان را فرسوده می‌کند. اما این دشواری، دست‌کم در سال‌های نخست، بیش از آنکه از رقابت با شرکت‌های بزرگ ناشی شود، محصول اصطکاک‌های نهادی است، همان زمان از دست‌رفته، مقررات متداخل، فرآیندهای طولانی، نااطمینانی و فرسایشی که ساختار اداری بر یک کسب‌وکار نوپا تحمیل می‌کند.شاید در برخی صنایع و در مراحل بالاتر رشد بنگاه‌ها، انحصار و شبکه‌های قدرت واقعاً به مانعی جدی تبدیل شوند. اما برای بسیاری از کارآفرینان جوان، نخستین رقیب نه یک شرکت بزرگ است و نه یک مافیای سازمان‌یافته، نخستین رقیب، ساختاری است که پیش از رسیدن به بازار، زمان، انرژی و سرمایه آنان را مستهلک می‌کند.اگر قرار است کارآفرینی در ایران رونق بگیرد، شاید بیش از هر چیز باید همین اصطکاک‌های نهادی کاهش یابد. زیرا بسیاری از افراد، پیش از آنکه در بازار شکست بخورند، در راهروهای اداری از ادامه مسیر منصرف می‌شوند.توسعه از اعتماد آغاز می‌شودبعد از همه این سال‌ها، اگر از من بپرسند اقتصاد ایران بیش از هر چیز به چه نیاز دارد، پاسخ من نه یارانه است، نه وام، نه معافیت مالیاتی و نه بسته‌های حمایتی مقطعی است. این ها همه هست و اینها همه نیست.اقتصاد ایران، پیش از هر چیز، به اعتماد نیاز دارد، اعتمادی میان دولت و کارآفرین، میان قانون و اجرای قانون، میان سرمایه‌گذار و نهادهای حاکمیتی، و میان آینده‌ای که وعده داده می‌شود و آینده‌ای که در عمل تجربه می‌شود.توسعه، از بودجه‌ها و بخشنامه‌ها آغاز نمی‌شود، از لحظه‌ای آغاز می‌شود که تولیدکننده بداند قواعد بازی پایدار است، تصمیم امروز، فردا بی‌اعتبار نخواهد شد و آینده بنگاهش به قانون گره خورده است، نه به سلیقه.کارآفرین ایرانی از کار سخت نمی‌ترسد، اگر می‌ترسید، هرگز وارد میدان تولید نمی‌شد. از ریسک نیز هراسی ندارد، زیرا سرمایه‌گذاری از همان روز نخست، پذیرش ریسک است. حتی شکست نیز برای او پایان راه نیست، بسیاری از کسب‌وکارهای موفق، بر تجربه شکست‌های پیشین بنا شده‌اند. آنچه او را فرسوده می‌کند، نه دشواری تولید، بلکه فرسایش ناشی از بی‌ثباتی است، اقتصادی که قواعد آن پیوسته تغییر می‌کند، فرآیندهایش قابل پیش‌بینی نیست و گاه بیش از آنکه بر قانون استوار باشد، به سلیقه افراد وابسته است.مجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 05 Jul 2026 17:47:58 +0330https://virgool.ir/iYashil/کشاورزی-ایران-صنعتی-که-در-گذشته-زندگی-می-کند-i3expqubfxxaچرا کشاورزی سنتی دیگر قابل دفاع نیست؟حقیقت تلخ این است که کشاورزی ایران، برخلاف سایر عرصه‌ها، هنوز از گذشته‌ای بسیار دور فاصله نگرفته است. در عصر پیشرفت تکنولوژی، بخش بزرگی از تولید غذای ما همچنان بر همان منطق چند هزار ساله‌ی بین‌النهرینی استوار است. اگر یک کشاورز از مصر باستان زنده شود و به ایران امروز سفر کند، احتمالا از دیدن مزارع ما چندان شگفت‌زده نخواهد شد. شاید تراکتورها برایش عجیب باشند و پمپ‌های آب را نشناسد، اما اصل ماجرا برای او کاملا آشنا خواهد بود. زمین، آب، بذر و انتظاری منفعلانه برای محصول. ما تنها ابزارها را تغییر داده‌ایم. تراکتور جای گاوآهن را گرفته و کود شیمیایی جایگزین روش‌های سنتی شده است، اما ماهیت تولید تغییری نکرده است. نتیجه این رویکرد، اصرار بر تولید به قیمت نابودی سفره‌های زیرزمینی، فرسایش خاک و وابستگی مطلق به اقلیم است. پس از چند هزار سال، هنوز همان داستان ادامه دارد.اینجا نور، آب و تخصص، آینده‌ای سالم‌تر را برای ایران رقم می‌زنند. نمای داخلی پلنت فکتوری آی‌یاشیلدر حالی که جهان از عصر بخار به عصر هوش مصنوعی رسیده، کشاورزی ایران همچنان اسیر منطق تمدن‌های باستانی است. ما در تلفن همراه، اینترنت، پزشکی، حمل‌ونقل و صنعت شاهد انقلاب بوده‌ایم، اما وقتی نوبت به تولید غذا می‌رسد، گویی زمان متوقف شده است. هنوز تصور می‌کنیم راه‌حل افزایش تولید، مصرف آب بیشتر، حفر چاه بیشتر و گسترش سطح زیر کشت است. نسخه‌ای که دهه‌ها اجرا شده و نتیجه آن چیزی جز خشک شدن رودخانه‌ها، تخریب خاک و فرونشست زمین نبوده است.بزرگ‌ترین اشتباه ما این است که کشاورزی سنتی را طبیعی، مقدس و غیرقابل جایگزین تصور می‌کنیم. در حالی که بسیاری از آنچه امروز کشاورزی سنتی نامیده می‌شود، در واقع صنعتی پرمصرف، یارانه‌بگیر و ناکارآمد است که هزینه‌های واقعی خود را پنهان کرده است.ما گمان می‌کنیم غذای ارزان تولید می‌کنیم. خیار را پنجاه هزار تومان می‌خریم و احساس می‌کنیم ارزان خرید کرده‌ایم. اما واقعیت این است که بخش بزرگی از قیمت این خیار هرگز روی برچسب فروشگاه نوشته نمی‌شود. این هزینه سال‌ها بعد در قالب نسخه‌های دارویی، آزمایش‌های پزشکی، داروهای مادام‌العمر، پرونده‌های درمانی و تخت‌های بیمارستانی از مردم پس گرفته می‌شود. غذایی که ظاهرا ارزان است، گاه گران‌ترین کالایی است که یک جامعه مصرف می‌کند.در نظام تولیدی که کمیت بر کیفیت ارجحیت دارد و پایش شفافی بر مصرف سموم و تجمع نیترات وجود ندارد، مصرف‌کننده با جان خود هزینه ارزانی را می‌پردازد. تناقض ماجرا اینجاست که جامعه برای خرید یک تلفن همراه ده‌ها شاخص فنی را بررسی می‌کند، اما درباره کیفیت محصولی که وارد سلول‌های بدنش می‌شود، تقریبا هیچ اطلاعاتی ندارد. حقیقت این است که هزینه تولید غذای سالم، هرگز به اندازه هزینه درمان یک جامعه بیمار نیست. جامعه‌ای که برای غذای سالم هزینه نمی‌کند، ناچار است برای درمان بیماری هزینه کند. این یک قانون اقتصادی است که هیچ کشوری از آن فرار نکرده است. با این حال، ما همچنان ارزان بودن را به سالم بودن ترجیح می‌دهیم و موفقیت کشاورزی را با تن محصول می‌سنجیم، نه با کیفیت غذایی که وارد بدن مردم می‌شود.بحران کشاورزی ایران تنها در مزرعه خلاصه نمی‌شود، ناکارآمدی این ساختار، شبکه حمل‌ونقل و انرژی کشور را نیز به گروگان گرفته است. امروز هزاران کامیون شبانه‌روز در حال پیمودن مسافت‌های طولانی هستند تا محصولاتی با ارزش اقتصادی پایین را از قطب‌های تولید به مراکز مصرف برسانند.انقلاب بنفش در قلب آذربایجان، بهره‌گیری از طیف‌های نوری اختصاصی برای رشد بهینه گیاهان در مجموعه یاشیل کشت فناور سهند.پیاز از ایلخچی به تهران می‌رود، سیر از همدان به اصفهان سفر می‌کند و سبزیجات دزفول صدها کیلومتر جابه‌جا می‌شوند و میلیون‌ها لیتر گازوئیل می‌سوزد تا غذایی به شهرها برسد که عمر مفید آن گاه فقط چند روز است. هزینه این جابه‌جایی فقط سوخت نیست. جاده‌ها فرسوده می‌شوند، ناوگان حمل‌ونقل مستهلک می‌شود، آلودگی هوا افزایش می‌یابد و بخشی از فشار بر زیرساخت‌های کشور ناشی از همین مدل توزیع غذاست. اما هیچ‌کدام از این هزینه‌ها در محاسبه قیمت نهایی محصول دیده نمی‌شود. ما تنها قیمت روی تابلو را می‌بینیم و تصور می‌کنیم غذا ارزان است.آیا منطقی است که برای رساندن یک کیلوگرم سبزی به سفره مصرف‌کننده، حجم عظیمی از سوخت یارانه‌ای مصرف شود، لاستیک و جاده تخریب گردند و آلودگی هوا و تصادفات جاده‌ای افزایش یابد؟ این‌ها هزینه‌های پنهانی هستند که در قیمت محصول دیده نمی‌شوند، اما از جیب کل جامعه و زیرساخت‌های ملی پرداخت می‌شوند. ما در واقع در حال سوزاندن سرمایه‌های استراتژیک نفت و جاده برای جابه‌جایی محصولاتی هستیم که می‌توانند در چند قدمی محل مصرف تولید شوند.شاید زمان آن رسیده باشد که یک سؤال ساده مطرح شود: اگر قرار باشد هزینه واقعی آب، خاک، سوخت، حمل‌ونقل، سلامت و محیط‌زیست را محاسبه کنیم، آیا کشاورزی سنتی همچنان ارزان‌ترین روش تولید غذا خواهد بود؟فناوری‌هایی مانند پلنت فکتوری، کشاورزی عمودی و تولید کنترل‌شده دقیقا از همین پرسش متولد شده‌اند. این فناوری‌ها صرفا روشی برای کشت کاهو نیستند. تلاشی هستند برای بازتعریف مفهوم تولید غذا در قرن بیست‌ویکم. غذایی که نزدیک محل مصرف تولید می‌شود، آب کمتری مصرف می‌کند، نیاز کمتری به سموم دارد، کیفیت آن قابل کنترل است و وابستگی آن به اقلیم و حمل‌ونقل به حداقل می‌رسد.کشاورزی قرن بیست‌ویکم باید محصول را به مصرف‌کننده نزدیک کند، نه اینکه مصرف‌کننده را وادار به پرداخت هزینه انتقال هزاران کیلومتری غذا نماید. فناوری‌هایی مانند کشاورزی شهری، پلنت فکتوری دیگر یک انتخاب لوکس یا نمایش صنعتی نیستند بلکه تنها پاسخ منطقی به این ناکارآمدی تاریخی‌اند.این فناوری‌ها با حذف فاصله مزرعه تا سفره، نیاز به حمل‌ونقل گسترده را از بین می‌برند، مصرف آب را تا ۹۵ درصد کاهش می‌دهند و امکان تولید محصولاتی با حداقل مصرف سموم و کنترل دقیق‌تر کیفیت را فراهم می‌کنند. تولید غذا در نزدیکی مراکز مصرف، یعنی حذف ضایعات، کاهش فشار بر شبکه جاده‌ای و رسیدن محصول تازه به دست مردم.امروزه پرسش مهم‌تر این است که کشاورزی سنتی چقدر آب مصرف می‌کند، چقدر خاک را نابود می‌کند، چقدر یارانه می‌گیرد و چقدر هزینه پنهان بر جامعه تحمیل می‌کند. ما سال‌هاست درباره هزینه راه اندازی فناوری‌های جدید صحبت می‌کنیم، اما از هزینه نابودی منابعی سخن نمی‌گوییم که دیگر قابل جایگزینی نیستند.مسئله اصلی این نیست که آیا کشاورزی فناورانه گران است یا نه. مسئله این است که کشاورزی سنتی بسیار گران‌تر از چیزی است که تصور می‌کنیم و بخش بزرگی از هزینه آن را به نسل‌های آینده منتقل کرده‌ایم. شاید بزرگ‌ترین بحران کشاورزی ایران کمبود آب نباشد بلکه اصرار بر مدل تولیدی باشد که متعلق به گذشته است، اما همچنان برای آینده کشور نسخه می‌پیچد.بحران آب، فرسایش خاک و افزایش نگران‌کننده بیماری‌های مزمن همگی ریشه در یک تفکر منسوخ دارند. ما نمی‌توانیم آینده تمدنی خود را با نسخه‌های هزاران سال پیش تضمین کنیم. گذار به کشاورزی فناورانه، ضرورتی فوری برای جلوگیری از فروپاشی منابع و حفظ سلامت ملت است زمان آن رسیده که بپذیریم کشاورزی هوشمند، نه یک هزینه، بلکه حیاتی‌ترین سرمایه‌گذاری برای بقای ایران است.تاریخ تمدن‌ها نشان می‌دهد هیچ جامعه‌ای با مصرف سرمایه‌های حیاتی خود ثروتمند نشده است. ما آب‌های زیرزمینی را می‌سوزانیم، خاک را فرسوده می‌کنیم، جاده‌ها را مستهلک می‌سازیم و سلامت جامعه را به خطر می‌اندازیم تا غذایی تولید کنیم که فقط روی کاغذ ارزان است. مسئله امروز ایران کمبود فناوری نیست کمبود شجاعت برای عبور از الگوهای شکست‌خورده است. آینده کشاورزی نه در چاه‌های عمیق‌تر، بلکه در فناوری‌های عمیق‌تر نهفته است.درباره نویسنده:مجتبی رزمی؛ کارآفرین، نویسنده و روزنامه‌نگار است. او رئیس هیات مدیره شرکت دانش بنیان یاشیل کشت فناور سهند در خسروشاه تبریز است و مدیریت مجموعه «آی‌یاشیل» iYashil Plant Factory را بر عهده دارد که به‌طور تخصصی بر نوآوری در فناوری‌های نوین کشاورزی تمرکز دارد.او علاوه بر رهبری سازمانی در حوزه‌های مزارع عمودی (پلنت‌فکتوری)، تغذیه دام و ابزاردقیق، به عنوان یک تحلیلگر مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی نیز شناخته می‌شود. رزمی با نگاهی نقادانه و رسانه‌محور به واکاوی سیاست‌گذاری‌های عمومی در راستای توسعه پایدار می‌پردازد. او همچنین دغدغه‌مند مباحث هویت‌طلبی و عدالت اجتماعی و توسعه متوازن منطقه‌ای، با تمرکز ویژه بر جامعه آذربایجان است. مجتبی رزمیمجتبی رزمیThu, 18 Jun 2026 00:47:37 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/چربی-محافظت-شده-در-شکمبه-در-تغذیه-گاو-شیری-چگالی-انرژی-تولید-و-نوآوری-های-نوین-خوراک-febcbyrybwufچگالی انرژی یکی از مهم‌ترین عوامل در تغذیه مدرن گاوهای شیری است. این عامل به‌طور مستقیم بر تولید شیر، عملکرد تولیدمثلی، وضعیت بدنی و سلامت کلی گله تأثیر می‌گذارد.در سیستم‌های شیری پُرتولید، به‌ویژه در اوایل شیردهی، گاوها اغلب با «کمبود انرژی منفی» مواجه می‌شوند. مصرف خوراک همیشه نمی‌تواند همگام با افزایش سریع نیاز انرژی برای تولید شیر پیش برود. در نتیجه، حیوان شروع به استفاده از ذخایر بدنی خود می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند به‌طور منفی بر باروری، ایمنی و بهره‌وری بلندمدت اثر بگذارد.برای حل این چالش، متخصصان تغذیه به‌طور فزاینده‌ای به منابع انرژی مبتنی بر چربی روی آورده‌اند، به‌ویژه چربی‌های محافظت‌شده در شکمبه و مکمل‌های چربی عبوری با کیفیت بالا.شرکت کیمیا رشد صنعت البرز یکی از شرکت هایی هست که با تولید مکمل های پودر چربی کلسیمی، خالص و امگا سه بر اساس این اصول علمی توسعه یافته است.بازدید از واحد صنعتی دامداری شیری دشت کیمیا در چادگان اصفهان و بررسی اثرات مکمل‌های پودر چربی در دام شیریچرا چربی در جیره گاوهای شیری مهم است؟چربی‌ها از متراکم‌ترین منابع انرژی در تغذیه دام هستند. در مقایسه با کربوهیدرات‌ها یا پروتئین‌ها، بیش از دو برابر انرژی در واحد وزن فراهم می‌کنند.این ویژگی باعث می‌شود چربی ابزار مهمی برای متعادل‌سازی جیره باشد، به‌ویژه زمانی که افزایش نشاسته به دلیل خطر اسیدوز شکمبه و اختلالات متابولیکی گزینه امنی نیست.با این حال، همه چربی‌ها در شکمبه رفتار یکسانی ندارند. روغن‌های محافظت‌نشده می‌توانند تخمیر میکروبی و هضم فیبر را مختل کنند. همین محدودیت باعث توسعه فناوری چربی‌های محافظت‌شده و غیرفعال ویژه نشخوارکنندگان شده است.از روغن خام تا فناوری چربی محافظت‌شدهتولید چربی‌های خوراکی با کیفیت بالا شامل تبدیل روغن‌های گیاهی یا حیوانی خام به فرم‌های پایدار و غیرقابل‌تجزیه در شکمبه است.این فرآیند معمولاً شامل مراحل زیر است:تصفیه و خالص‌سازی برای حذف ناخالصی‌ها و محصولات اکسیداسیوناصلاح شیمیایی یا صابونی‌سازی برای پایدارسازی اسیدهای چربتشکیل نمک‌های کلسیمی یا استفاده از سایر فناوری‌های محافظتی برای کاهش تخریب در شکمبهخشک‌کردن و میکرونیزه‌کردن برای تولید پودر پایداردر سیستم‌های مبتنی بر کلسیم، اسیدهای چرب آزاد تحت شرایط کنترل‌شده با منابع کلسیم واکنش داده و نمک‌های نامحلول تشکیل می‌دهند. این ترکیبات در محیط شکمبه پایدار می‌مانند، از تخریب میکروبی عبور کرده و در روده کوچک جذب شده و به‌عنوان انرژی متابولیزه می‌شوند.این سازوکار به گاو اجازه می‌دهد انرژی بالا دریافت کند بدون اینکه تخمیر شکمبه مختل شود.مزایای تغذیه‌ای چربی محافظت‌شده در گاوهای شیری1. تأمین انرژی در اوایل شیردهیپس از زایمان، گاوها اغلب قادر به تأمین انرژی مورد نیاز خود نیستند. چربی‌های محافظت‌شده منبع انرژی متراکم فراهم می‌کنند و وابستگی به تجزیه چربی بدن را کاهش داده و تعادل متابولیکی را حمایت می‌کنند.2. بهبود تولید و ترکیب شیرمکمل‌های چربی عبوری می‌توانند باعث افزایش تولید شیر و بهبود درصد چربی شیر شوند، بسته به فرمول جیره و مرحله تولید.3. بهبود عملکرد تولیدمثلیتعادل انرژی ارتباط مستقیمی با کارایی تولیدمثلی دارد. تأمین مناسب چربی غذایی به سنتز هورمون‌ها کمک کرده، فعالیت تخمدانی را بهبود می‌دهد و فاصله بین زایمان تا آبستنی را کاهش می‌دهد.4. کاهش اثر تنش گرماییدر اقلیم‌های گرم، مصرف خوراک به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد. از آنجا که چربی انرژی بالا در حجم کم فراهم می‌کند، در شرایط کاهش ماده خشک نیز کمک می‌کند انرژی کافی تأمین شود.5. بهبود جذب ویتامین‌های محلول در چربیچربی‌های غذایی جذب ویتامین‌های A، D، E و K را افزایش می‌دهند؛ ویتامین‌هایی که برای ایمنی، رشد و سلامت تولیدمثلی ضروری هستند.بهبود بهره‌وری خوراک و کاهش متانتحقیقات اخیر نشان می‌دهد که مکمل‌سازی چربی در جیره می‌تواند بهره‌وری خوراک را افزایش دهد، زیرا اتلاف انرژی در تخمیر شکمبه کاهش می‌یابد.برخی مطالعات همچنین کاهش بالقوه تولید متان به ازای هر واحد شیر تولیدی را گزارش کرده‌اند؛ موضوعی که چربی را به بخشی مهم از تولید پایدار دامداری تبدیل می‌کند.محصولات چربی بر پایه کلسیم و پروفایل اسیدهای چربمنابع مختلف چربی از نظر ترکیب اسیدهای چرب متفاوت هستند، به‌ویژه در اسید پالمیتیک (C16:0)، اسید استئاریک و اسیدهای چرب غیراشباع.این پروفایل‌ها نه‌تنها بر متابولیسم انرژی بلکه بر ترکیب چربی شیر و ویژگی‌های محصولات لبنی مانند بافت و قوام نیز تأثیر می‌گذارند.ملاحظات کاربردی در برنامه تغذیه گاو شیریاستفاده مؤثر از چربی‌های محافظت‌شده نیازمند فرمول‌نویسی دقیق است:استفاده هدفمند در دوره‌های نیاز بالای انرژیتنظیم مقدار مصرف برای جلوگیری از اختلال در عملکرد شکمبهسازگاری تدریجی برای حفظ پایداری میکروبی شکمبهپایش شاخص‌هایی مانند تولید شیر، امتیاز وضعیت بدنی و باروریجمع‌بندیمکمل‌سازی چربی در تغذیه گاو شیری تنها یک افزودن انرژی ساده نیست؛ بلکه یک ابزار متابولیکی است که شکاف بین مصرف خوراک و نیاز تولید را پر می‌کند.در میان گزینه‌های موجود، فناوری‌های چربی محافظت‌شده و مبتنی بر کلسیم یک راه‌حل عملی برای بهبود تعادل انرژی در کنار حفظ سلامت شکمبه ارائه می‌دهند.در ایران، شرکت‌هایی مانند کیمیا رشد صنعت البرز محصولات تخصصی چربی محافظت‌شده در شکمبه، از جمله فرمولاسیون‌های کلسیمی و غنی‌شده با امگا-3 را تحت برند نیکو رشد پایا توسعه داده‌اند و به پیشرفت تغذیه مدرن دام کمک کرده‌اند.درباره نویسندهمجتبی رزمی کارآفرین حوزه تغذیه دام و رئیس هیئت مدیره شرکت کیمیا رشد صنعت البرز است؛ تولیدکننده مکمل‌های تخصصی چربی خوراک دام. تمرکز فعالیت او بر تغذیه کاربردی دام، نوآوری در خوراک و تبدیل یافته‌های علمی به راهکارهای عملی در تولید شیر است.مجتبی رزمیمجتبی رزمیMon, 01 Jun 2026 15:58:45 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/زمین-های-تکه-تکه-آینده-ای-گم-شده-dsztkeybsmubکشاورزی ایران، این قلب تپنده‌ی روستاها و ضامن نان سفره‌هایمان، حالا زیر سایه‌ی سنگین چالش‌هایی نفس می‌کشد که انگار قصد رها کردنش را ندارند. از آسمانی که دیگر نمی‌بارد تا سیاست‌هایی که به جای درمان، زخم می‌زنند. اما در میان این همه، «شکاف عمیق فرهنگی و اجتماعی»، روی دیگر سکه این صنعت است. زمین‌هایی که روزگاری مأمن گندم و برکت بودند، حالا تکه‌تکه شده‌اند، نه فقط به دست قانون وراثت، که به دست بی‌اعتمادی، بی‌انگیزگی و رویای ویلاهای تفریحی که جای کشتزارها را می‌گیرند. این داستان، قصه‌ی از دست رفتن هویت روستایی ماست؛ قصه‌ای که اگر امروز برایش چاره‌ای نیندیشیم، فردا جز حسرت چیزی برایمان نخواهد ماند.تصویری از تغییر کاربری زمین‌های زراعیبیست سال پیش، کشاورزی یک‌چهارم نیروی کار ایران را در خود جای داده بود؛ ۲۴ درصد از اشتغال کشور، طبق داده‌های مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۴. اما حالا، این سهم به کمتر از ۱۵ درصد رسیده است. سرشماری عمومی کشاورزی ۱۴۰۳، که هنوز داده‌های کاملش منتشر نشده، زنگ خطر را بلندتر از همیشه به صدا درآورده. جوانان روستایی، فرزندان همان کشاورزانی که با خاک و آب انس داشتند، دیگر این راه را انتخاب نمی‌کنند. چرا؟ چون زمین‌ها کوچک شده‌اند، چون سود ندارد، چون آینده‌ای در آن نمی‌بینند. قانون وراثت، که ریشه در عدالت شرعی دارد، زمین‌ها را بین وراث تقسیم کرده و قطعات را به کمتر از یک هکتار رسانده، زمین‌هایی که نه برای ماشین‌آلات مدرن مناسب‌اند و نه می‌توانند نان یک خانواده را تأمین کنند. این تکه‌های کوچک، دیگر زمین کشاورزی نیستند، مقدمه‌ای‌اند برای فاجعه‌ای بزرگ‌تر: ویلاسازی.در گوشه و کنار ایران، از خطه‌ی سرسبز شمال تا حومه‌ی کلان‌شهرها، زمین‌های خردشده به باغچه‌های تفریحی و ویلاهای لوکس تبدیل می‌شوند. قطعات کمتر از ۱۰۰۰ متر، که روزگاری گندم و جو می‌دادند، حالا زیر پای بتون و آجر له می‌شوند. ویلاسازی‌ها، انگیزه‌ی نسل جدید را برای کشاورزی کشته است. و حق دارد. وقتی زمینی که به ارث می‌رسد، به جای مزرعه، به ویلای آخر هفته‌ی شهرنشینان بدل می‌شود، چه انتظاری از جوان روستایی داریم؟ این روند، فقط خاک را نابود نمی‌کند، امنیت غذایی‌مان را هم به گروگان می‌گیرد. وابستگی به واردات غذا، در روزگاری که تحریم‌ها نفس اقتصاد را تنگ کرده‌اند، مثل بازی با آتش است. و این آتش، وقتی به محیط‌زیست می‌رسد، جنگل‌ها را می‌سوزاند، خاک را فرسوده می‌کند و اکوسیستم را از نفس می‌اندازد.اما این فقط داستان زمین نیست، داستان آدم‌هاست. شکاف فرهنگی و اجتماعی، مثل دیواری بین نسل‌ها، بین کشاورز و دولت، بین روستا و شهر قد کشیده است. ۲۳ درصد کشاورزان، بی‌سوادند و تنها ۲ درصدشان تحصیلات مرتبط با کشاورزی دارند. این یعنی دانشی که باید به مزرعه جان بدهد، جایی در این چرخه ندارد. جوان تحصیل‌کرده، زمین کوچک موروثی را نمی‌خواهد؛ او به شهر می‌رود، به امید شغلی که کرامت و درآمدش بیشتر باشد. و کشاورز سالخورده با میانگین سنی ۵۵ سال، که به سیاست‌های دولتی بی‌اعتماد است، به توصیه‌هایشان گوش نمی‌دهد. خرید تضمینی که عادلانه نیست، تسهیلاتی که به دستش نمی‌رسد، و نظارتی که جلوی ویلاسازی را نمی‌گیرد، او را در این بی‌اعتمادی غرق کرده است.تصویری از حاشیه‌نشینی در تبریز. حاشیه‌نشینی یکی از نتایج مهاجرت از روستا به شهر بوده و به همراه خود خیل عظیمی از آسیب‌های اجتماعی را به همراه دارد.قلبمان می‌گیرد وقتی می‌بینیم روستاها خالی می‌شوند، حاشیه‌نشینی در شهرها رشد می‌کند و زمین‌هایی که باید غذا بدهند، به ویلاهای تفریحی بدل می‌شوند. اما هنوز امیدی هست. مراجع تقلید، با اجتهاد پویا، می‌توانند راهکارهایی فقهی بدهند که زمین‌ها را یکپارچه نگه دارد، مثلاً مدیریت جمعی اراضی توسط وراث. حاکمیت می‌تواند با قوانین سختگیرانه‌تر، جلوی تغییر کاربری را بگیرد و با مشوق‌هایی مثل تسهیلات بانکی، کشاورزان را به تجمیع زمین‌ها ترغیب کند. تجربه‌ی کشورهایی مثل ترکیه، با تعاونی‌های کشاورزی و اجاره‌ی بلندمدت زمین، نشان می‌دهد که می‌شود این گره را باز کرد. آموزش هم کلید است؛ نه فقط برای کشت بهتر، که برای تغییر نگاه به کشاورزی. باید به جوانان نشان داد که کشاورزی، نه فقط کار سخت، که حرفه‌ای مدرن و آینده‌دار است.ایران بدون کشاورزی، ایران بدون ریشه است. زمین‌های تکه‌تکه‌شده، نه فقط خاک، که هویت و امنیت ماست که از دست می‌رود. مراجع، قانون‌گذاران و همه‌ی ما باید دست به دست هم بدهیم تا این فاجعه را متوقف کنیم. اگر امروز برای زمین‌هایمان نجنگیم، فردا شاید دیگر چیزی برای ارث گذاشتن به فرزندانمان نداشته باشیم، جز حسرتی به وسعت مزرعه‌های ازدست‌رفته.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیWed, 20 May 2026 13:42:31 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/قیزلارین-اوزی-آچیلسا-نه-سلطان-قالاجاق-نه-بیگ-نه-خان-ki13xoytf4ixنمایش آرشین مال آلان به روایت محمد فرشبافنمایش آرشین مال آلان به کارگردانی محمد فرشباف را باید یکی از مهم‌ترین تجربه‌های تئاتر موزیکال آذربایجانی در سال‌های اخیر تبریز دانست. اجرایی که نه صرفا به‌خاطر استقبال چشمگیر مخاطبان، بلکه به دلیل احیای یک متن کلاسیک و تبدیل آن به اجرایی معاصر، قابل توجه است. اثری که پس از چهار سال کش‌وقوس برای دریافت مجوز، سرانجام روی صحنه رفت و توانست در ۲۶ اجرا، بیش از ۹ هزار تماشاگر را جذب کند. آماری که برای تئاتر، به‌ویژه در حوزه نمایش موزیکال، موفقیتی کم‌سابقه محسوب می‌شود. و این بار مجدد پر قدرت به صحنه تئاتر تبریز برگشته است.آرشین مال آلان در حافظه فرهنگی مردم آذربایجان، صرفا یک نمایش یا فیلم موزیکال نیست. این اثر که ریشه در اپرت مشهور اوزئیر حاجی‌بیگ‌اف دارد، بخشی از هویت موسیقایی و نمایشی جهان ترک به شمار می‌رود. نسخه سینمایی ۱۹۴۵ آن با بازی رشید بهبودف، هنوز هم یکی از ماندگارترین آثار موزیکال تاریخ شوروی سابق محسوب می‌شود. بنابراین نزدیک شدن به چنین متنی، هم جسارت می‌خواهد و هم شناخت دقیق از بار تاریخی و نوستالژیک آن. مسئله‌ای که فرشباف تا حد زیادی از پس آن برآمده است.محمد فرشباف که پیش‌تر همکاری موفقی با صدیق جمالی در نگارش نمایش ستارخان داشت و در نمایش موفق فنز خانم ایران زاد بازی حرفه‌ای ایفا کرده بود. در آرشین مال آلان عملا هویت مستقل خود را تثبیت می‌کند. او با پذیرش هم‌زمان سه مسئولیت نویسندگی، کارگردانی و بازیگری، نشان می‌دهد که از زیر سایه تجربه‌های پیشین خارج شده و توانایی هدایت یک پروژه بزرگ و پرریسک موزیکال را دارد. آرشین مال آلان برای فرشباف فقط یک اجرای موفق نیست. بلکه اعلام ورود جدی او به‌عنوان چهره‌ای مستقل در تئاتر معاصر تبریز است.نخستین اجرای آرشین مال آلان از ۱۸ دی‌ماه سال گذشته آغاز شد، مقطعی که هم‌زمان با اعتراضات خیابانی و فضای ملتهب اجتماعی بود. پایان اجرای آن در ۸ اسفند نیز با آغاز تنش‌های ناشی از جنگ مصادف شد. در چنین شرایطی، بسیاری انتظار داشتند اکران این کمدی موزیکال متوقف شود، اما گروه تولید بر ادامه اجرا اصرار داشت، تصمیمی که از نگاه برخی، نوعی دهن‌کجی به فضای ملتهب جامعه تلقی شد و از نگاه برخی دیگر، تلاشی برای زنده نگه داشتن جریان هنر و نشاط اجتماعی در روزهای سخت بود. همین تقارن زمانی، به آرشین مال آلان وجهی فراتر از یک تئاتر صرفاً سرگرم‌کننده بخشید.بزرگ‌ترین نقطه قوت نمایش، درک درست کارگردان از ریتم است. اجرا تقریبا در تمام دقایق زنده، پرتحرک و پویا باقی می‌ماند. فرشباف به‌خوبی فهمیده که تئاتر موزیکال بدون ضرباهنگ مناسب، خیلی زود فرسایشی می‌شود. از همین رو، جابه‌جایی میان دیالوگ، موسیقی، رقص و موقعیت‌های کمیک، نرم و کنترل‌شده انجام می‌شود و مخاطب فرصت خستگی پیدا نمی‌کند. برای من، اصرار آیدین، پسر ده ساله‌ام بر دیدن مجدد این نمایش، در حالیکه اکثرا در تئاترهای پرطمطراق سابق خواب را بر دیدن ادامه نمایش ترجیح می‌داد، بازخورد مثبتی بود.طراحی حرکات موزون، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اثر است. رقص‌های آذربایجانی در این نمایش، تزئینی و باسمه‌ای نیستند. بلکه بخشی از روایت‌اند. فرزاد نوسیری در طراحی حرکات، تلاش کرده اصالت فولکلور آذربایجانی را حفظ کند و در عین حال، آن را با زبان اجرایی امروز هماهنگ سازد. این موضوع در فضایی که سال‌ها نمایش حرکات آیینی و فولکلوریک با محدودیت مواجه بوده، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. و نقش پر رنگ جناب یاشار ایرانی و خانم رعنا ایرانی در تربیت نسل جدیدی از هنرجویان و بازیگران اجرای صجنه ای در گروه اوتلار هم بی بدیل است.در میان بازیگران نمایش، سمانه بابازاده در نقش «تللی» یکی از غافلگیری‌های خوشایند اجراست. او با بازی کنترل‌شده، پرانرژی و حرفه‌ای خود توانسته شخصیتی زنده و باورپذیر خلق کند. اما با تسلط بر ریتم کمدی، بیان بدنی مناسب و درک درست از فضای موزیکال اثر، حضوری قابل توجه دارد. بازیگری که اگر مسیر حرفه‌ای خود را با همین دقت ادامه دهد، می‌تواند به یکی از نام‌های مهم نسل جدید تئاتر تبدیل شود.با این حال، نمایش بی‌نقص نیست. در بخش‌هایی، متن روزآمدشده دچار پراکندگی می‌شود و برخی شوخی‌های معاصر، انسجام فضای کلاسیک اثر را مختل می‌کنند. گاهی احساس می‌شود نمایش میان وفاداری به اپرت اصلی و میل به اجتماعی‌بودن معلق مانده است.در پس فضای شاد، موسیقی و کمدی «آرشین مال آلان»، یک لایه جدی اجتماعی نیز جریان دارد. متن، در ظاهر درباره عشق، ازدواج و مناسبات سنتی است، اما در عمق خود به نقد ساختارهای مردسالار، محدودیت‌های اجتماعی زنان و مناسبات طبقاتی می‌پردازد.حتی جمله مشهور «قیزلارین اوزی آچیلسا، نه سلطان قالاجاق، نه بیگ، نه خان» به‌تنهایی حامل یک اعتراض اجتماعی روشن است، اینکه اگر زنان فرصت سخن‌گفتن و حضور واقعی پیدا کنند، بسیاری از ساختارهای قدرت سنتی فرو می‌ریزد. به همین دلیل، آرشین مال آلان با وجود قدمت تاریخی‌اش، همچنان برای مخاطب امروز قابل لمس است. فرشباف نیز در اجرای جدید تلاش کرده این وجه اجتماعی را حفظ کند و آن را به مسائل امروز نزدیک‌تر سازد. زنان نمایش، صرفا شخصیت‌هایی تزئینی یا عاشق‌پیشه نیستند  بلکه هرکدام نماینده نوعی میل به انتخاب، آزادی و خروج از محدودیت‌های تحمیل‌شده‌اند. همین موضوع باعث می‌شود کمدی و موسیقی اثر، در خدمت یک نگاه اجتماعی قرار بگیرد. شاید مهم‌ترین دستاورد این پروژه، بازگرداندن اعتماد به ظرفیت تئاتر موزیکال بومی در تبریز باشد. استقبال گسترده مخاطبان نشان داد که تماشاگر همچنان برای آثاری که ریشه در فرهنگ و موسیقی آذربایجانی دارند، اشتیاق دارد.آرشین مال آلان را به همراه خانواده به تماشا بنشینید و لذت ببرید.مجتبی رزمیمجتبی رزمیSat, 16 May 2026 00:31:24 +0330https://virgool.ir/iYashil/سالی-کورنیا-معادله-دریاچه-ارومیه-را-بر-هم-می-زند-mp8oy9anyhz5پلنت فکتوری آی یاشیل شرکت یاشیل کشت فناور سهند، خسروشاه تبریزبیست سال است دریاچه ارومیه را با نمایش احیا می‌کنیم، کانال می‌زنیم، آب انتقال می‌دهیم، ابرها را بارور می‌کنیم، جلسه می‌گذاریم، شعار می‌دهیم، مصوبه صادر می‌کنیم، وعده می‌دهیم، اعتبار تصویب می‌کنیم، تخصیص نمی‌دهیم و باز هم سطح آب پایین می‌آید. دریاچه‌ای که خشک می‌شود، خشکانده می‌شود، اما جنازه‌اش را نمی‌بینیم.در تمام این سال‌ها، یک سوال کوتاه در ستاد احیا بی‌پاسخ ماند اینکه چرا پس از بیست سال و صرف میلیاردها تومان هزینه، هنوز راه‌حلی پیدا نکرده‌ایم؟ مگر نه اینکه تکرار یک راه‌حل شکست‌خورده، نشانه‌ای از نابینایی سازمانی است؟ گویی درمانگر، بیماری را نمی‌شناسد. و البته هنوز در خرج درست بودجه‌ها هم تردید دارم. اصلا کدام بودجه!دریاچه ارومیه فقط یک پیکره آبی نیست، شناسنامه نمکی شمال‌غرب ایران است، سندی که هر بار ورق می‌زنیم، رد بی‌تدبیری بر آن پررنگ‌تر شده و یک حقیقت ساده اینجا گم می‌شود، احیای یک دریاچه فقط با انتقال آب ممکن نیست بلکه با عقل حوضه‌ای، اقتصاد بوم‌پایه و کشت سازگار با شوری مقدور می‌شود.کشاورزی ایران، سال‌هاست اسیر یک محوریت نانوشته است، آب شیرین، خاک حاصلخیز، بارندگی قابل اتکا. اما مادر طبیعت، چنین امتیازاتی را تضمین نمی‌کند. وقتی اقلیم تغییر می‌کند، وقتی مسئله آب جدی می‌شود، وقتی بحران‌ها از سیاست به سفره مردم سرریز می‌شوند، زمانه آن است که باید شجاعانه زاویه دید را تغییر داد. زمین شور، محصول شور می‌خواهد، نه الزاما تزریق آب شیرین از هزار کیلومتر آن‌طرف‌تر.اینجاست که نام سالی‌کورنیا از دل شوره‌زارهای جهان بالا می‌آید‌. گیاهی که برخلاف تمام محصولات کشاورزی منطقه، به شوری آب لبخند می‌زند. این گیاه همان چیزی‌ست که می‌تواند دریاچه ارومیه را از یک پرونده حقوقی و امنیتی، به یک پروژه اقتصادی زیست‌محیطی موفق تبدیل کند.سالی‌کورنیا نه فرزند باران است، نه محتاج چانه‌زنی وزارتخانه‌ها. از بطن نمک می‌روید، بی‌آنکه از شوری برنجد. انگار طبیعت، خودش خواسته باشد نسخه‌ای بنویسد برای سرزمینی که دریاچه‌اش را دو چیز نابود کرد. فقر مدیریتی و فقر مدیریتی. سالی‌کورنیا به‌جای دشمن‌دیدن شوری، آن را سرمایه می‌کند. در آب شور ۲۰ تا ۳۵ هزار ppm زندگی می‌کند، عددی که برای گندم، مرگ است و برای پسته، احتضار. در اقلیمی که EC خاک در بسیاری نقاط به ۲۰ تا ۴۰ رسیده، هر محصولی زجر می‌کشد جز چند هالوفیت مثل همین گیاه. در واقع سالی‌کورنیا یک پیام روشن دارد، برای توسعه مناطق اطراف دریاچه لازم نیست طبیعت را عوض کنید، محصولتان را عوض کنید.این گیاه، در سکوت کاری را می‌کند که سال‌ها طرح‌های پرهزینه و پروژه‌محور نتوانستند، بازگرداندن توازن به رابطه میان خاک و آب. سالی‌کورنیا یک محصول جانبی نیست، یک راهبرد است و حقیقت آن است که دریاچه زمانی تنفس می‌کند که کشاورزی منطقه از محصولات آب‌بری مانند چغندر و سیب فاصله بگیرد و به محصولاتی رو بیاورد که با اقلیم جدید آشتی دارند.سالی‌کورنیا نه تنها آب شیرین نمی‌خواهد، بلکه با جذب نمک و کاهش شوری سطحی، امکان بازگشت تدریجی خاک به تعادل را فراهم می‌کند، تعادلی که پیش‌شرط هر نوع احیا و توسعه پایدار است. از دل برگ‌های گوشتی‌اش هم پروتئین درمی‌آید، هم روغن باکیفیت، هم علوفه‌ای که می‌تواند جایگزین بخشی از واردات دانه‌های روغنی و ذرت و سویای خوراک دام شود.پروتئین خام آن در بسیاری از ارقام به ۲۰ تا ۳۰ درصد می‌رسد، این ارقام شگفت انگیز است و رقیب یونجه، اسیدهای چرب موجود در دانه‌هایش هم ترکیبی است از امگا ۳ و امگا ۶، از طرف دیگر، فیبر محلول بالایی دارد و طعمی شبیه سبزیجات دریایی. مواد معدنی‌اش، منیزیم، پتاسیم، کلسیم، در کنار آنتی‌اکسیدان‌های گیاهی، سالی‌کورنیا یا مارچوبه دریایی را از یک محصول جانبی به یک محصول مغذی و اصلی تبدیل می‌کند.سالی‌کورنیا یک کارگر خاموش برای خاک است، نمک را جمع می‌کند، فرسایش را مهار می‌کند، و سطح اراضی شور را تثبیت می‌کند، انگار هر بوته‌اش یک دست کوچک است که خاک را نگه می‌دارد تا باد،گرد و ریزگرد را با خود نبرد. این گیاه نه یک محصول حاشیه‌ای، بلکه یک پالایشگاه بومی است که می‌تواند به‌جای مصرف منابع، منابع بسازد.اما داستان ما، قصه قانون‌هایی‌ست که هنوز میان مصوب می‌شود، بررسی می‌گردد، ابلاغ می‌شود گیر کرده‌اند، ولی سالی‌کورنیا منتظر بخشنامه نمی‌ماند. در اقلیمی که هر روز گرم‌تر می‌شود و هر سال خشک‌تر، قانون باید سایه‌بان باشد، نه دیوار. نه مانع انتخاب محصول مناسب، نه سد راه کشاورزی سازگار. نجات دریاچه از مسیر انطباق می‌گذرد، نه تقابل.چند ماه پیش بود که استاندار آذربایجان شرقی و فرماندار مراغه جشن برداشت سیب گرفته‌اند، جشنی برای محصولی که هزار لیتر آب می‌بلعد تا یک کیلو میوه بدهد، در سویی دیگر جهاد کشاورزی استان سه میلیون نهال عیدانه توزیع می‌کند سه میلیون ریشه‌ی تازه برای مکیدن ذخیره‌‌ی آب‌هایی که دیگر وجود ندارد. با این‌ها نمی‌شود دریاچه ارومیه را احیا کرد. جان برادر! اگر نجاتی باشد، بیرون از ساختارهای کلنگی است، در انتخاب‌هایی که منطق بحران را بفهمند. در تغییر اقلیم کشت، نه توسعه‌ی بی‌محابای باغات. در تغییر عقلانیت، نه در تکرار اشتباهات کشاورزی دهه‌های گذشته. در سال‌هایی که میلیاردها تومان برای احیای دریاچه خرج نشد! یک کار ساده هم اما انجام نشد، تغییر الگوی کشت.سالیکورنیا یک دعوت به جسارت است، دعوت به اینکه از مدار کشاورزی آب‌بر خارج شویم و ریل اقتصاد کشاورزی استان‌ را عوض کنیم. این گیاه همان جایی می‌روید که آب نیست، همان‌جا شغل می‌سازد، همان‌جا ارزش افزوده تولید می‌کند و همان‌جا از خاک محافظت می‌کند. اگر مدیران استان‌های آذربایجان شرقی و غربی حتی پنج درصد اراضی شور حاشیه دریاچه را به کشت سالیکورنیا اختصاص دهند، ما با یک انقلاب اکولوژیک روبه‌رو خواهیم بود، کاهش ریزگرد، تثبیت خاک، تولید روغن استراتژیک، خوراک دام مقاوم، و مهم‌تر از همه، ایجاد نوار حیات در مرز دریاچه‌ای که سال‌هاست در حاشیه مرگ ایستاده است.سالی‌کورنیا مدل جایگزین اقتصاد کم‌آب است، محصولی که بدون رقابت آبی، بدون برداشتن سهم نسل بعدی از سدها، بدون آب شیرین، هم محیط‌زیست را اصلاح می‌کند و هم تولید می‌کند. در اسناد رسمی بارها نوشته‌اند، کاهش مصرف آب کشاورزی، شرط احیای دریاچه است. اما کمتر نوشته‌اند: کدام محصول؟ با چه الگوی کشت؟ سالی‌کورنیا همان پاسخی است که سال‌ها لج کرده‌ایم نبینیم. سالی‌کورنیا معادله دریاچه ارومیه را بر هم می‌زند. فقط کمی همت لازم است. آبی از دولت برای دریاچه گرم نخواهد شد، برای نجات و احیای آن باید خودمان پیش قدم شویم. خودمان!پی نوشت: این مطلب در ویژه نامه کشاورزی ماهنامه اوزان منتشر شده است.مجتبی رزمیمجتبی رزمیMon, 11 May 2026 13:04:04 +0330https://virgool.ir/iYashil/ما-تازه-واردیم-تصحیح-یک-سوءتفاهم-تاریخی-fm3kcwenbhnpپلنت فکتوری آی یاشیل شرکت یاشیل کشت فناور سهند، خسروشاه تبریز ما انسان‌ها، قرن‌هاست گرفتار یک سوءتفاهم تاریخی‌ شده‌ایم. سوءتفاهمی به‌قدری ریشه‌دار که آن را با عقل و علم و تمدن هم تصحیح نکرده‌ایم. خیال کرده‌ایم جهان با ما کامل شده، تاریخ با ما آغاز شده، و زمین به‌محض آنکه ما روی دو پا ایستاده‌ایم معنا یافته است. این توهم مرکز بودن چنان عمیق است که حتی وقتی از تکامل حرف می‌زنیم، باز هم خود را پایان یک مسیر می‌پنداریم، نه تازه‌واردترین مهمان این کره خاکی. حقیقت اما برعکس است، جهان از گیاهان آغاز شده و ما، در مقیاس زمان زمین، هنوز حتی به فصل اولش هم وارد نشده‌ایم. گیاهان پیش از ما آمدند، بیشتر از ما زیسته‌اند، پایدارتر از ما دوام آورده‌اند و هوشمندی‌شان در شکل تطبیق، نورگیری، سازگاری، شبکه‌سازی، تصفیه، تولید و بقا، بسیار زودتر از آن بود که حتی اجداد دور ما بخواهند از شاخه‌‌ی درختی پایین بیایند. این ادعا شعر نیست، واقعیت تاریخی است. اگر زمین را کتابی ۴.۵ میلیارد ساله فرض کنیم، گیاهان یک میلیارد سال است روی صحنه‌اند. انسان تنها در ۳۰۰ هزار سال اخیر اضافه شده و این یعنی کمتر از یک صفحه در پایان کتاب. پس چه کسی توسعه یافته‌تر است؟ آنکه تازه آمده و هنوز یاد نگرفته چگونه روی زمین قدم بگذارد؟ یا آن موجوداتی که بدون جنگ، بدون تخریب، منظومه‌ای کامل از همکاری با طبیعت ساخته‌اند؟ گیاهان قرن‌هاست که نقشه بقا را طراحی کرده‌اند، نور را خوانده‌اند، خاک را رمزگشایی کرده‌اند، ریشه‌ها را به هم وصل کرده و هنری به نام سازگاری را به کمال رسانده‌اند. قرن‌هاست انسان، در آینه تحرکش خودش را مرکز جهان دیده، چون می‌تواند بدود، جابه‌جا شود، سفر کند، قاره عوض کند و قلمرو فتح کند و گمان کرده بر قله تکامل ایستاده. موجودی برتر، مالک زمین، وارث هستی. اما اگر این نگاه را کنار بگذاریم، تصویر زمین زیر پایمان به شکلی بنیادین تغییر می‌کند. گیاهان نه‌فقط قدیمی‌تر، که به‌معنای زیستی کلمه مدرن‌تر و توسعه‌یافته‌تر از جانوران‌اند و ما انسان‌ها تازه‌واردانی پرهیاهوییم بر سر میزی که دیگران هزاران سال پیش چیده‌اند. میلیون‌ها سال پیش از آنکه نخستین ماهی باله بزند یا نخستین پستاندار چشم باز کند، گیاهان این سیاره را مهندسی کرده بودند، اکسیژن ساختند، خاک را تثبیت کردند، چرخه انرژی را بنا کردند و ساختار زیست‌پذیری زمین را ممکن کردند. اگر زمین خانه‌ای باشد، گیاهان معماران اولیه آن‌ هستند و ما فقط مستاجران اواخر عصر. اما سوءتفاهم ما فقط تاریخی نیست، ساختاری هم هست. انسان خود را یک فرد می‌بیند، یک شخص، واحدی مستقل با یک مغز، یک مرکز فرماندهی و بدنی که اگر عضوی از آن قطع شود، نقصانش تا پایان عمر باقی می‌ماند. همین ساختار، معیار ما در فهم تکامل شده است. اما گیاهان چنین نیستند، آن‌ها فرد نیستند، کلونی‌اند. جمعیت‌اند. مقایسه روش‌های تولیدمثل، نمونه روشنی از بلوغ و توسعه گیاهان است. انسان، با تمام ادعای عقلانیت هنوز آرزو دارد روزی بتواند همچون دانه، خود را به آینده بسپارد، امروز کاشته شود و نسلش سال‌ها بعد، در فصل مناسب، جوانه بزند. اما دانه این رویا را قرن‌هاست زندگی می‌کند. در دل خاک می‌خوابد، زمان می‌خرد، فرصت را می‌سنجد و آنگاه که زمان مناسب رسید، از نیستی به هستی پل می‌زند. چه چیزی مدرن‌تر از این مهندسی زمان؟ تنوع گیاهان نیز حکایت از هوشمندی زیستی آنها دارد، از گونه‌هایی که در یخبندان زنده می‌مانند تا آن‌ها که بر شوره‌زار یا صخره می‌رویند. هر یک استراتژی‌ای دارند، گاهی برگ را به تیغ بدل می‌کنند، گاهی ریشه را به هزار شاخه می‌فرستند، گاهی بذر را سبک می‌سازند تا بر باد سوار شود. جانوران در برابر این همه تدبیر، بیشتر مصرف‌کننده‌اند تا طراح. شگفت‌تر آنکه گیاهان جانوران را هم در خدمت بقای خود گرفته‌اند، از پرنده‌ای که بذر را کیلومترها دورتر می‌برد، تا زنبوری که میان شهد و گرده، ناخواسته پیام تولیدمثل را جابه‌جا می‌کند. در واقع، بسیاری از چرخه‌های حیات جانوری، به نوعی در خدمت تکثیر گیاهی است، نوعی اتحاد نانوشته که گویی گیاهان طراح آرام این تئاتر بزرگ‌اند. توانایی تکثیر گیاه، رویاهای بشری را به چالش می‌کشد. ما اگر اندامی را از دست بدهیم، کار تمام است، اگر سلولی بیمار شود، سرطان رشد کند، بدن در آستانه سقوط قرار می‌گیرد. اما در گیاه، هر سلول یک جهان همه‌چیز بلد است، همه کار توان! یک برگ، یک ساقه، یک قسمت از ریشه می‌تواند تبدیل به موجودی کامل شود. جانوران سال‌هاست با حسرت به این قابلیت نگاه می‌کنند، قابلیتی که در آن، آینده از دل یک تکه گذشته جوانه می‌زند، رشد می‌کند. یک درخت، یک موجود واحد نیست، شبکه‌ای است از میلیاردها واحد نیمه‌مستقل که بر مبنای هوشی توزیع‌شده کار می‌کنند. پیکره‌ای بدون پایتخت. بدنی بدون رئیس. بدون مرکز. تمرکز زدا و فدرالی اداره می‌شود. هر برگ یک سنسور است، هر ریشه یک تصمیم‌گیر، هر ساقه یک واحد سازگار. اگر بخشی از آن‌ها بمیرد، کل نمی‌میرد. اگر شاخه‌ای قطع شود، طرح بدن را بازطراحی می‌کنند. معماری جدید! اگر یک عضو از کار بیفتد، بقیه همچنان به زندگی ادامه می‌دهند، بدون بحران، بدون فروپاشی.درخت فرد نیست، یک پیکره‌ی جاودانه است. شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته که هر عضو هویت نیمه‌مستقل دارد، اما در وحدتی پنهان تنفس می‌کند. اگر انسان فرزند لحظه است، گیاه استاد زمان است، استاد تداوم، استاد سازگاری. این ساختار ماژولار، این هوش شبکه‌ای، این توانایی که هر سلول امکان تبدیل شدن به کل را دارد، چیزی فراتر از ساده بودن است، این خود مدرنیته زیستی است. در حالی‌که در بدن جانوران، مرگ برنامه‌ای قطعی و سرنوشت محتوم است، در گیاهان مرگ یک حادثه است، نه پایان زمان‌بندی‌شده حیات. گیاه از نظر زیستی شبه‌جاودانه است. چیزی که انسان با تمام فناوری‌اش هنوز به رویای آن نزدیک نشده. پس مسئله این نیست که گیاهان از ما قدیمی‌ترند، مسئله این است که پیشرفته‌ترند.ما تحرک را با تکامل اشتباه گرفته‌ایم، قدرت جابه‌جایی را با برتری و سکون گیاه را با سادگی. اما زمین، این‌گونه کار نمی‌کند. حیات، از جایی آغاز شد که هیچ‌کس حرکت نمی‌کرد، اما همه‌چیز ساخته می‌شد و امروز، پس از میلیون‌ها سال، تازه می‌فهمیم که روایت تکامل داروین اگر از دید جانوران نوشته شود، ناقص است و اگر از دید انسان نوشته شود، مغرورانه. اما از دید گیاهان، صادق و کامل است. گیاهان آرزوی بشری را زیست می‌کنند. از دید نخستین ساکنان زمین، نخستین مهندسان و معماران بقا، نخستین حافظان چرخه‌ها. ما تازه‌واردیم و باید یاد بگیریم جهان را نه از زاویه چشم حیوانات، که از زاویه چشم گیاهان ببینیم، آن‌ها که بی‌حرکت ماندند، اما جهان را تغییر دادند . این یادداشت تلاشی است برای تصحیح همین سوءتفاهم. برای اینکه بفهمیم تکامل، داستان ما نیست، داستان گیاهان است. بشریت ادامه روایت آنان است، نه وارث جهان. و اگر می‌خواهیم جهان را بفهمیم، از زیست‌سیاسی تا اقتصاد آب، از بحران اقلیم تا آینده کشاورزی، باید اول بپذیریم که نقص داریم، کم هستیم و هنوز اول راهیم. درک درست جهان هستی، پیش از هر چیز، نیازمند اعتراف به این نقصان است، اعتراف به این‌که ما انسان‌ها کم می‌دانیم، کم می‌بینیم و سال‌هاست خود را معیار مطلق فهم جهان پنداشته‌ایم. اگر بپذیریم که مسافران دیر رس سیاره‌ایم و گیاهان پیش از ما و بهتر از ما جهان را فهمیده‌اند، آن‌گاه احترام‌گذاری به آن‌ها نه یک احساس شاعرانه، بلکه ضرورتی معرفتی است. باید از گیاهان یاد بگیریم، بیاموزیم و فروتنانه نگاه کنیم. ویژه‌نامه‌ای که در دست دارید، با همین نگاه تدوین شده است، تلاشی برای نور انداختن بر حوزه‌ای که سال‌ها آن را تنها بخش کشاورزی نامیدیم، بی‌آنکه بفهمیم با قدیمی‌ترین و متمدن‌ترین ساکنان زمین طرفیم. در این شماره، نخبگان و پژوهشگران آذربایجانی هرکدام از دریچه‌ای متفاوت به موضوع نگریسته‌اند، از سیاست آب تا آینده کشت، از اقتصاد دشت‌های نمکی تا تکنولوژی‌های نو. این‌ها پاسخ نیستند، بلندبلند فکر کردن‌اند. طرح مسئله‌اند. تلنگرهایی برای اینکه دوباره، از اول، از جایی درست‌تر، جهان را بخوانیم. شاید وقت آن رسیده باشد که جای خود را روی این سیاره دوباره مشخص کنیم. ما مهمانان آخر فصلیم و نه مالک جهان، نه مرکز آن. و شاید همین اعتراف، آغاز بلوغی تازه باشد.پی نوشت: متن منتشرشده در ویژه‌نامه کشاورزی ماهنامه اوزانمجتبی رزمیمجتبی رزمیMon, 11 May 2026 13:00:23 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/راه-نجات-کشاورزی-ایران-چیست-مصاحبه-مجتبی-رزمی-ikmdp1yy7u4lگفت و گوهای مزرعه، مصاحبه با مهندس مجتبی رزمی، گروه مستند وزارت جهاد کشاورزیآیا کشاورزی ایران می‌تواند با کمترین مصرف آب و بیشترین بهره‌وری وارد عصر تازه‌ای شود؟در این مستند ویژه، گروه تولیدات رسانه‌ای وزارت جهاد کشاورزی به سراغ مجتبی رزمی، رئیس هیئت‌مدیره شرکت دانش‌بنیان یاشیل کشت فناور سهند رفته است؛ مجموعه‌ای که نامش در سال‌های اخیر با مفهوم «پلنت فکتوری» و آینده‌نگری در تولیدات کشاورزی گره خورده است.در این مصاحبه، از فلسفه شکل‌گیری پلنت فکتوری در ایران تا چالش‌های واقعی این صنعت نوپا و همچنین مزیت‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و تکنولوژیک کشت هیدروپونیک با نور مصنوعی مورد بررسی قرار می‌گیرد.رزمی درباره مسیر دشوار جذب سرمایه، ضرورت تغییر الگوی تولید، و نقش نسل جدید گلخانه‌ها در امنیت غذایی کشور نیز سخن می‌گوید.اگر می‌خواهید بدانید چگونه می‌توان در محدودیت منابع، تولید پایدار و قابل‌پیش‌بینی داشت و چرا بسیاری معتقدند که آینده کشاورزی ایران در همین فناوری نهفته است، این گفت‌وگوی صریح و متفاوت را از دست ندهید.برای مشاهده فیلم کامل مصاحبه در بستر آپارات کلیک نمایید.مجتبی رزمیمجتبی رزمیFri, 02 Jan 2026 04:47:11 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/ایران-یارانه-بنزین-اروپا-را-می-دهد-fynhrij8sfo7ایران یارانه بنزین اروپا را می‌دهد!کشاورزی و صنایع غذایی ایران دهه‌هاست با یک ابرچالش روبه‌رو است، مدیریت منابع و یارانه‌ها. دولت میلیاردها تومان برای تولید مرغ، روغن خوراکی و محصولات جانبی آن هزینه می‌کند تا امنیت غذایی مردم تأمین شود و تولید داخلی رونق بگیرد. اما واقعیت تلخ این است که بخش قابل توجهی از این یارانه، مستقیم راهی بیودیزل و سوخت خودروهای اروپایی می‌شود. یعنی با پول یارانه مرغ مردم باک پورشه‌های آلمانی و رنوهای فرانسوی را پر می‌کنیم.ضایعات کشتارگاهی مرغ در شهرک‌های چرمشهر تبریز، اصفهان، مشهد و ورامین با روش‌های قدیمی و آلودگی محیط زیستی بالا فرآوری می‌شوند. روغن طیوری استحصال شده با مصرف شدید آب در حدود چهار تا شش هزار لیتر برای هر تن لاشه و با قیمت ناچیز کمتر از یک دلار، روانه ترکیه و لهستان می‌شود تا چرخ خودروهای اروپایی بچرخد. در حالی که صنایع داخلی به این محصولات نیاز دارند، صادرات آن با یارانه دولتی منطقی نیست.بر اساس گزارش Eurostat در سال ۲۰۲۳، ترکیه حدود ۴۰٪ از واردات روغن حیوانی خود را از ایران تأمین کرده است. این یعنی سهم قابل توجهی از یارانه و منابع کشور به سود کشورهای خارجی مصرف می‌شود، بدون آنکه اقتصاد داخلی بهره‌ای ببرد.خمیر صابون شرکت‌های روغن نباتی، که بخش عمده آن دولتی یا خصولتی است و مستقیماً با ارز ۲۸ هزار تومانی تولید می‌شود، در فرآیندی صنعتی و آب‌بر تبدیل به اسید اویل می‌شود و صادر می‌گردد. سالانه نزدیک ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن اسیداویل تولید می‌شود. نتیجه؟ یارانه‌ها و منابع ما به جای تقویت اقتصاد داخلی، در خدمت صنایع خارجی هستند.هدررفت منابع تنها به یارانه خلاصه نمی‌شود. تولید و هیدرولیز این روغن‌ها مقادیر زیادی آب مصرف می‌کند. هر کیلوگرم محصول صادرشده یعنی هزاران لیتر از آب سرزمینی که بدون هیچ بهره اقتصادی داخلی، روانه اروپا می‌شود. کارشناسان به این پدیده می‌گویند: صادرات آب مجازی.طبق گزارش FAO و دانشگاه Twente هلند، هر تن روغن حیوانی صادراتی از ایران حدود ۵۵۰۰ تا ۷۲۰۰ مترمکعب آب مجازی دارد یعنی ما سالانه بیش از ۲ میلیارد مترمکعب آب مجازی فقط از این مسیر صادر می‌کنیم، یعنی تقریبا معادل کل مصرف سالانه آب شرب استان تهران!این دیگر صادرات نیست، تولید نیست، خسارت محض است، این دیگر فقط سوءمدیریت نیست، یک جنایت سازمان‌یافته علیه منابع ملی و سفره مردم هست، یک رانت‌خواری سیستماتیک! ارز حاصل از بخش زیادی از صادرات به کشور هم باز نمی‌گردد. یارانه‌ها، آب و منابع ملی از رگ اقتصاد خون‌گیری می‌شوند تا بنزین اروپا ارزان شود.در حالی که مردم ایران از تورم و کمبود منابع حیاتی رنج می‌برند، این چرخه ادامه دارد. اگر مسئولان همچنان چشم بر هدررفت منابع ببندند، فردای این مملکت جز تهی شدن سفره‌ها و خشک شدن منابع حیاتی چیزی نخواهد داشت. حالا زمان ایستادن و مطالبه تغییر است زمان بازگرداندن ثروت ملی به دست صاحبان واقعی آن، مردم.منبع: یاز اکونویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیTue, 23 Dec 2025 13:11:09 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/یک-سرزمین-چند-زبان-n2gwxryfnn5bیک سرزمین، چند زبانایران تنها خطوط مرز و خاک و جمعیت نیست بلکه سرزمینی است که صداها، لحن‌ها، گویش‌ها و زبانها در آن زنده‌اند و هر کدام پاره‌ای از حافظه جمعی‌اش را بر دوش می‌کشند. در این سرزمین، زبان‌ها نه پراکنده، که در هارمونی پنهان، شالوده هویتی دیرین را زنده نگه می‌دارند، گنجینه‌ای که اگر درست شناخته و مدیریت شود سرمایه‌ای بزرگ است و نه تهدید. این ظرفیت، همچون اکوسیستمی ظریف است که برای شکوفایی به تدبیر و مراقبت نیاز دارد نادیده گرفتن این پیچیدگی، تنها باعث می‌شود نتوانیم از ثمرات بی‌نظیر آن بهره‌مند شویم.میلیون‌ها ایرانی با زبان مادری خود به دنیا می‌آیند، اما بزرگ شدن در مدرسه‌ای که زبان رسمی کشور در آن حکم‌فرماست، شکافی پنهان اما واقعی میان خانه و مدرسه ایجاد می‌کند. این فاصله اگر نادیده گرفته شود، به حس بی‌عدالتی و تجربه‌ای نادرست از تبعیض تبدیل می‌شود، و قصه‌هایی که هر کودک با آنها زندگی می‌کند، در لابه‌لای کتاب‌های درسی گم می‌شوند. کودکانی که حس می‌کنند بخشی از هویتشان نادیده گرفته شده است.بحث یک سرزمین و چند زبان صرفا موضوعی فرهنگی نیست بلکه مسأله‌ای در حوزه حکمرانی است مسأله‌ای که میان حق آموزشی، امنیت فرهنگی، سیاست زبانی و حس تعلق ملی تعادل می‌طلبد تعادلی که اگر سیاست‌گذار در برقراری آن غفلت کند، یک شکست استراتژیک در مدیریت یک جامعه‌ی پیچیده است.این یادداشت تلاشی است برای بازگفتن همین حقیقت ساده، نه برای جنجال و هیجان، بلکه برای روشن کردن واقعیتی آشکار. ایران زمانی قدرتمند است که تمام زبان‌هایش دیده، شنیده و محترم باشند درست مانند رودی که وقتی به چند شاخه تقسیم می‌شود ضعیف نمی‌شود قلمروش گسترده‌تر می‌شود و زندگی می‌آفریند. ما در زبان زاده می‌شویم یا در جهان؟زبان را معمولاً وسیله ارتباط می‌نامیم اما حقیقت این است که انسان پیش از آن که سخن بگوید با زبان هویت می‌گیرد، حافظه می‌سازد و هستی خود را می‌شناسد. کودک وقتی اولین لالایی را می‌شنود صرفا واژه نمی‌آموزد به جهان مشترکی قدم می‌گذارد که پیش از او مادرش، مادر مادرش و هزاران نسل پیش‌تر با همان صدا زیسته‌اند. زبان شجره‌نامه پنهان ملتهاست. دفترچه‌ای که در آن خاطرات خرد جمعی، ضرب‌المثل‌ها، غم‌ها و شادی‌های یک ملت ذخیره شده است.هر زبانی مثل یک رودخانه است اگر از سرچشمه‌اش جدا شود، اگر بسترش خشک شود، اگر راه جاری ‌شدنش را ببندند، چیزی خاموش می‌شود که به‌سادگی نمی‌توان دوباره زنده‌اش کرد. به همین دلیل است که پژوهشگران از واژه تلخ زبان‌کشی استفاده می‌کنند. مرگی بی‌صدا و تدریجی نه با خشونت که با بی‌توجهی با حذف سیستماتیک و با ندیدن و نشنیدن رخ می‌دهد. صدای یک بخش بزرگی از این سرزمین در مدرسه، رسانه، اداره یا فضای رسمی حاشیه‌نشین می‌شود. در واقع بخشی از حافظه فرهنگی آن سرزمین خاموش می‌گردد، لالایی‌ها یتیم می‌مانند، امثال و حکم فراموش می‌شوند و ریشه‌های یک هویت آرام‌آرام سست می‌شود.زبان مادری تنها ابزار گفت‌وگو نیست، سنگ بنای هویت و کرامت انسان است. زبانی که با آن عشق می‌ورزیم، نفرین می‌کنیم، دلتنگ می‌شویم در آن زندگی را روایت می‌کنیم و جهان را می‌فهمیم. هیچ زبانی حاشیه نیست، هیچ‌کس نمی‌تواند به کودکی بقبولاند که زبان مادری‌اش کم‌ارزش یا غیرضروری است، بی‌آنکه چیزی عمیق در روان او آسیب ببیند.محرومیت یک زبان از حضور طبیعی و رسمی‌اش فقط حذف یک ابزار ارتباط نیست حذف یک جهان است، جهانی که اگر خاموش شود فرهنگ به خاکستر تبدیل می‌شود و ملت بخشی از آینه وجود خود را از دست می‌دهد زبان‌ها وقتی می‌میرند انسان‌ها فقیرتر می‌شوند. از همین‌روست که دفاع از زبان مادری نه خواسته‌ای گروهی که وظیفه ملی است هر زبانی که بماند ایران کامل‌تر می‌شود و هر زبانی که خاموش شود ما یک فصل از تاریخ خود را برای همیشه از دست داده‌ایم. زبان ترکی صدایی که در عرصه رسمی به گوش نمی‌رسد.اگر بخواهیم ایران را با گوش و چشم زبان‌هایش بشنویم واقعیت روشن است زبان ترکی یکی از کهن‌ترین و پرگویش‌ورترین زبان‌های کشور در عرصه عمومی کمتر فرصت شنیده شدن دارد این واقعیت نه نتیجه کم‌علاقگی مردم که معلول سیاست‌گذاری‌های آموزشی رسانه‌ای و اداری است که زبان مادری میلیون‌ها ایرانی را در حاشیه نگه داشته است.در مدارس کودکی که با ترکی حرف می‌زند مجبور است جهان را به زبانی یاد بگیرد که از آن فاصله دارد پژوهش‌های روان‌شناسی و تربیتی نشان می‌دهند که یادگیری در زبان دوم بدون درک کافی زبان مادری اغلب با اختلال همراه است کودکان حس می‌کنند که زبان خانه‌شان در فضای رسمی به حاشیه رانده شده است و این احساس کم‌کم به نوعی تحقیر درونی بدل می‌شود این شکاف میان خانه و مدرسه نه فقط آموزشی که هویتی است.با این حال فرهنگ و ادبیات ترکی همچنان در فضای خصوصی و شبکه‌های اجتماعی شکوفا می‌شود شاعران نویسندگان و فعالان فرهنگی داستان‌ها و ترانه‌ها را به زبان مادری تولید می‌کنند و از طریق شبکه‌های اجتماعی میلیون‌ها مخاطب می‌یابند این پویایی نشان می‌دهد که زبان ترکی نه فراموش شده و نه مرده است بلکه در حاشیه رسمی زندگی می‌کند و سرشار از خلاقیت و مقاومت فرهنگی است.واقعیت این است که محدودیت‌های رسمی نه توانایی زبان را خاموش کرده و نه عشق مردم به زبان مادری‌شان را بلکه فقط فضای عمومی را فقیر و نابرابر کرده است این شکاف همان‌جاست که هویت آموزش و عدالت فرهنگی به چالش کشیده می‌شوند همان‌جایی که سیاست‌گذاری می‌تواند تفاوت ایجاد کند و صدای ترکی را از زیرزمین به عرصه عمومی بیاورد. رسمیت زبان پلی میان هویت و وحدت ملیرسمیت یک زبان فراتر از یک تصمیم اداری یا فرهنگی است این گام به معنای تأیید هویت تضمین حقوق و پاسداری از حافظه جمعی یک ملت است ایران با تنوع زبانی و قومی خود در نقطه‌ای حساس قرار دارد جایی که سیاست‌گذاری زبان می‌تواند یا شکاف‌ها را عمیق‌تر کند یا پل‌های اعتماد و تعلق بسازد.از منظر حقوق بشری این مسئله روشن است اسناد بین‌المللی از جمله اعلامیه حقوق اشخاص متعلق به اقلیت‌های قومی ملی زبانی و مذهبی و حتی قانون اساسی ایران در اصل ۱۵ و ۱۹ به صراحت به آموزش و حمایت از زبان‌های مادری اشاره دارند این متون زبان را نه فقط ابزار ارتباط که حق بنیادین شهروندان می‌دانند حقی که تضمین‌کننده کرامت انسانی و مشارکت برابر در جامعه است.رسمیت زبان‌های مادری به‌طور شگفت‌انگیزی وحدت ملی را تقویت می‌کند ممکن است این یک پارادوکس به نظر برسد اما تجربه تاریخی و اجتماعی نشان می‌دهد وقتی هویت‌های منطقه‌ای دیده شنیده و محترم باشند، حس تعلق به کل ملت افزایش می‌یابد برعکس نادیده گرفتن زبان مادری و فرهنگ بومی اغلب به احساس بیگانگی انزوا و شکاف‌های قومی منجر می‌شود.تجارب بین‌المللی این واقعیت را تأیید می‌کند. کانادا با دو زبان رسمی انگلیسی و فرانسه سوئیس با چهار زبان ملی هند و اسپانیا با سیاست‌های چندزبانه موفق توانسته‌اند هم وحدت ملی را حفظ کنند و هم هویت‌های منطقه‌ای را گرامی بدارند در همه این کشورها رسمیت زبان نه تهدید که فرصت بوده است فرصتی برای گفت‌وگو همزیستی و همدلی فرهنگی.در ایران رسمیت زبان ترکی و دیگر زبان‌های بومی نه تنها پاسداری از هویت است که سرمایه‌ای برای توسعه اجتماعی فرهنگی و ملی محسوب می‌شود سرمایه‌ای که اگر دیده شود و از آن حمایت شود همه شهروندان از آن بهره‌مند می‌شوند و کشور از تهدید بی‌اعتمادی به امنیت فرهنگی عبور می‌کند و به سوی وحدتی پایدار و خلاق حرکت می‌کند. فارسی، پُل همدلی، ترکی، زادگاه احساسزبان فارسی بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی ماست ما با آن سخن گفته‌ایم شعر خوانده‌ایم، ترانه گوش داده‌ایم و با آن زیسته‌ایم علاقه به زبان فارسی میراث غنی ادبیاتی غزل‌سرایی شعر کلاسیک و معاصر همه بخشی از زندگی جمعی ماست و هیچ‌کس مخالفتی با قدرت و زیبایی فارسی ندارد.اما این نباید به معنای حذف یا نادیده‌گرفتن زبان مادری باشد. بسیاری از مردم ایران احساس می‌کنند که زبان مادری‌شان به رغم جایگاه پررنگ فرهنگی و تاریخی در فضاهای رسمی آموزشی و رسانه‌ای به حاشیه رانده شده است. آن‌ها نمی‌خواهند جایگزینی برای فارسی باشند بلکه خواستار همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام‌آمیز میان دو زبان‌اند فارسی به‌عنوان زبان رسمی و ترکی به‌عنوان زبان مادری و هویتی و همچنین رسمی.این خواسته انصاف زبانی، احترام به تنوع فرهنگی و حق انسان به حفظ و رشد هویت خود است. سرمایه‌ای فرهنگی که می‌تواند ایران را بیشتر به هم نزدیک کند نه از هم جدا. تجربه جهانی و مطالعات زبان‌شناسی نشان می‌دهد که دوزبانگی نه فقط تهدید نیست بلکه توانمندساز است همانطور که فرد می‌تواند همزمان به خانواده و کشورش وفادار باشد می‌تواند به هر دو زبان مسلط باشد. این تصویر ایران را نه به سرزمینی یکصدایی که به موزاییکی زنده و متنوع تبدیل می‌کند جایی که حق زبان مادری نه امتیاز که پایه‌ای برای عدالت و همبستگی ملی است. زبان مادری، تکه‌ای از موزاییک هویت ایرانمفهوم زبان مادری در ایران تاریخی قابل‌شناسایی است. زبان مادری، به‌عنوان زبانی که فرد در کودکی و در محیط خانوادگی با آن رشد می‌کند، در ایران همواره وجود داشته است. برای مثال در مثنوی مولوی یا تاریخ بیهقی نمونه‌های زیادی از حضور نفراتی با زبان‌های کردی و ترکی وجود دارد. زبان فارسی در طول تاریخ ایران، به‌ویژه از دوره‌ی سامانیان به بعد، نقش زبان میانجی و فرهنگی را ایفا کرده است. اما این نقش، به معنای نفی زبان‌های مادری دیگر نیست. زبان‌های مادری مانند کردی، بلوچی، گیلکی، و ترکی در کنار فارسی، نه‌تنها به‌عنوان ابزار ارتباط روزمره، بلکه به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی جوامع مختلف حفظ شده‌اند. این زبان‌ها نه‌تنها با فارسی در تعارض نبودند، بلکه در کنار آن به حیات فرهنگی خود ادامه دادند. نفی مفهوم زبان مادری به بهانه‌ی سیالیت زبانی ساده‌سازی تاریخ پیچیده‌ی ایران است. پیشنهاد می‌کنم که به‌جای نفی زبان مادری، بر هم‌افزایی زبان‌های مادری و زبان فارسی به‌عنوان عاملی برای تقویت هویت ملی و فرهنگی ایران تأکید شود. این دیدگاه، به واقعیت‌های تاریخی ایران وفادار است. زبانهای این سرزمین در تقابل با یکدیگر نیستند با هم کشتی نمی‌گیرند. نسبت به هم برتری ندارند. پرند و پلاس نیستند. دارایی‌های سرزمین‌مان هستند. حافظه‌اند، هرکدام تکه‌ای از موزاییک هویتی ما هستند.از وعده تا عمل، چالش اجرای قانون آموزش زبان مادریدر جریان رقابت‌های انتخاباتی، وعده‌های مبنی بر اجرای کامل اصل پانزدهم قانون اساسی به یکی از محورهای مهم بحث‌ها تبدیل شد. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، دکتر مسعود پزشکیان، نامزد انتخابات ریاست جمهوری، بر ضرورت تحقق حق آموزش به زبان مادری و تبدیل شدن به صدای بی‌صدایان تأکید کرده بود. این وعده‌ها که با استقبال بخش‌هایی از جامعه، به‌ویژه اقلیت‌های زبانی، روبرو شد، بر پایه قانون اساسی موجود اصل ۱۵ ارائه شده بود. قانونی که به صراحت آموزش ادبیات زبان‌های قومی در مدارس را مجاز شمرده است. با این حال، مخالفت آشکار برخی نمایندگان مجلس با طرح تدریس ادبیات زبان‌های مادری و به تعویق افتادن اجرای این وعده، این پرسش را در اذهان عمومی برجای گذاشته که آیا مطالبات فرهنگی و زبانی جامعه، جایگاهی در اولویت‌های اجرایی دارد یا خیر. این شکاف میان وعده و عمل، موجب شکل‌گیری این احساس در میان برخی حامیان شده که صدای آنها در مرحله اجرا ناشنیده مانده است. امنیت ملی در گرو عدالت زبانیبسیاری نگران هستند که توجه به زبان‌های بومی تهدیدی برای امنیت ملی باشد، این ترس اغلب ریشه در فهم ناقص سیاست‌های زبانی دارد واقعیت این است که بی‌توجهی به حق طبیعی مردم برای آموزش و استفاده از زبان مادری خود می‌تواند بذر نارضایتی و بی‌اعتمادی ایجاد کند. وقتی میلیون‌ها شهروند احساس کنند زبان و هویت‌شان دیده نمی‌شود، مشارکت اجتماعی کاهش می‌یابد و شکاف‌ها عمیق‌تر می‌شوند در مقابل رسمیت بخشیدن به زبان‌های منطقه‌ای مسیر را برای همراهی تعامل و مشارکت فعالانه همه گروه‌ها هموار می‌کند. همان تضمینی که امنیت فرهنگی و اجتماعی یک کشور به آن نیاز دارد. بنابراین رسمیت زبان ترکی نه تهدید است و نه عامل جدایی بلکه ابزاری برای تقویت وحدت عدالت فرهنگی و امنیت ملی است پلی که هویت منطقه‌ای و هویت ملی را همزمان حفظ می‌کند و ایران را به کشوری واقعی متنوع و همدل تبدیل می‌سازد. کارزار عدالت زبانی، اجماعی از جنس فرهنگ، قانون و علمدر ایران حرکت برای عدالت زبانی دیگر صرفا یک خواسته خاموش در حاشیه نیست اینک جامعه مدنی و فعالان فرهنگی به پیشگامانی تبدیل شده‌اند که با صراحت و شفافیت حق آموزش و استفاده از زبان مادری را مطالبه می‌کنند کارزار تحقق عدالت زبانی یکی از برجسته‌ترین نمونه‌هاست. حرکتی مدنی که سال‌هاست خواستار تدریس زبان‌های بومی در مدارس از پایه تا دانشگاه و تضمین حضور رسمی آن‌ها در نظام آموزشی کشور است. این کمپین نه فقط یک شعار، که نماد پویایی هویتی و احترام به تنوع فرهنگی ایران است تلاشی مدنی برای احیای حقوق زبانی اقلیت‌ها در چارچوب قانونی. نویسندگان این کارزار با اشاره به آیات قران در بخشی از بیانیه آورده اند: خداوند حکیم در کتاب کریم خویش، سوره روم، آیه ۲۲، فرموده است "وَمِنْ آیَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَأَلْوَانِکُمْ  إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِّلْعَالِمِینَ". این کلام الهی، اختلاف زبان‌ها را نشانه‌ای از آیات عظمای آفرینش دانسته و آن را موهبتی برای تعمق عالمان و خردمندان قرار داده است.همچنین، در سوره حجرات، آیه ۱۳، می‌فرماید: "یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا  إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ". این آیات نورانی، تنوع زبانی و قومی را عاملی برای تعارف، همبستگی، و تجلی حکمت ربانی شمرده‌اند. به‌رسمیت‌شناختن زبان مادری، گامی در راستای تحقق این تعالیم متعالی است که اقوام را به پاسداشت هویت خویش و تقویت پیوندهای اخوت فرا می‌خواند.التزام جمهوری اسلامی ایران به اعلامیه جهانی حقوق بشر، به‌ویژه ماده دوم، که بر برابری تمامی انسان‌ها فارغ از تمایزات زبانی تأکید می‌ورزد، و ماده بیست و هفتم، که حق مشارکت آزادانه در حیات فرهنگی جامعه را به رسمیت می‌شناسد، ما را بر آن می‌دارد که از دولت محترم بخواهیم این حق بنیادین را به تمامی معنا محترم شمارد.این کارزار، توجه و حمایت شمار زیادی از فرهیختگان و استادان دانشگاه را نیز به همراه داشته است.جعفر ساعی‌نیا ژورنالیست و پژوهشگر اقتصاد از تبریز معتقد است: آموزش باید فرایندی آزاد، انسانی و مبتنی بر انتخاب باشد، نه ابزاری برای تحمیل زبان یا فرهنگ خاصی از سوی دولت. تحمیل یک زبان رسمی به عنوان تنها زبان آموزش، نه‌تنها عدالت آموزشی را نقض می‌کند، بلکه شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌سازد. در یک جامعه چندزبانه، آزادی آموزش به زبان مادری، حق اساسی هر شهروند است و نشانه‌ای از احترام به کرامت انسانی و تنوع فرهنگی. دولت باید نقش حمایتی داشته باشد، نه تحمیلی، با فراهم‌کردن بستر آموزش به زبان‌های مختلف، زمینه مشارکت برابر همه اقوام را در توسعه ملی فراهم کند.محمد علیمرادی فیلمساز و مستند ساز عنوان می کند: من محمد علیمرادی، که سال‌ها با دوربینم داستان‌های ناگفته مردمان این سرزمین را ثبت کرده‌ام، شاهد بوده‌ام که چگونه سرکوب زبانی، قلب جوامع را زخمی می‌کند. عدالت زبانی یعنی حق آموزش به زبان مادری، حق تولید آثار فرهنگی و رسانه‌ای به زبان تورکی، و حق استفاده از این زبان در همه عرصه‌های زندگی، از مدرسه تا اداره. این نه‌تنها یک مطالبه قانونی، بلکه یک ضرورت انسانی برای حفظ تنوع فرهنگی ایران است. کارزار عدالت زبانی، فریاد میلیون‌ها تورک در ایران از خوراسان تا سرزمین قشقایی، از آذربایجان تا کرمان هست که می‌خواهند هویت‌شان دیده و شنیده شود. به‌عنوان یک مستندساز آذربایجانی، با تمام وجود از کارزار عدالت زبانی حمایت می‌کنم، چرا که زبان، نه‌تنها ابزار ارتباط، بلکه ریشه هویت، فرهنگ و تاریخ یک ملت است. وقتی به گفته علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه وقت، چهل درصد جمعیت ایران را تورک‌ها تشکیل می‌دهند، یعنی بیش از سی میلیون انسان که زبان مادری‌شان تورکی است، حق دارند صدای خود را بلند کنند و خواستار احترام و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن زبان و فرهنگ‌شان باشند.رضا سرابی اقدم مجسمه ساز، مجموعه دار آثار تاریخی و طرح موزه بیان می کند: زبان مادری بخشی از هویت هر فردی به حساب می‌آید و تردیدی نیست که ترکی آذربایجانی یکی از ریشه دارترین و کهن ترین زبانهای شناخته شده دنیاست که میلیون ها نفر در دنیا با آن تکلم می‌کنند و من هم به نوبه خود به رسمیت شناختن زبان ترکی را تکرار تکرار امضا می‌کنم.عمار احمدی پژوهشگر انسان‌شناس هم کارزار عدالت زبانی را اندیشه‌ای کاملا علمی، مدنی، قانونی و اخلاقی می‌داند.اتابک وثوقی به عنوان آسیب‌شناس گفتار و زبان، ️اعتقاد دارد: زبان یک فرایند درک و بیان فقط در بُعد شفاهی -گفتاری و شنیداری- نیست، بلکه بُعد کتبی‌ -نوشتاری و خوانداری- آن باعث فراگیری و ماندگاری‌اش می‌شود. تاثیر استفاده از زبان غیرمادری بر رشد ارتباطی و گفتار نوزادان و کودکان -به‌خصوص کودکان با تفاوتهای حسی، ارتباطی و شناختی‌- می‌تواند مخرب باشد. در بروز بیماریهای مغزی-عروقی زبان مادری و غالب، دیرتر تحت تاثیر قرار می‌گیرد و اگر فرد خواندن و نوشتن به زبان مادری‌اش را بلد نباشد، مسیرهای درمان را بسیار محدود می‌کند.سپیده آبادپور دانشجو و فعال فرهنگی باور دارد مانند هرجای دیگر در دنیا، این یکی از حقوق شهروندی هریک از شهروندان ایران است. وی معتفد است اگر ترکهای ایران به این حق خود برسند، گروه‌های اتنیکی دیگر نیز بدان خواهند رسید. چون این مانع برای همیشه از میان خواهد رفت.وحید انگوتی، موزیسین و فعال هنری معتقد است: اقوام ترک ساکن ایران میراث‌دار هزار سال تاریخ، فرهنگ و سیاست این سرزمین هستند که در شکل گیری وطنمان ایران نقش بسزایی داشته‌اند. رسمیت یافتن زبان ترکی در ایران احترام به تاریخ این سرزمین است و موجبات اتحاد ملی در ایران خواهد شد‌.صدرا آقاسی، مهندس کارآفرین از خوی هم باور دارد که ترکیت یکی از مهم‌ترین عناصر ایران در طول تاریخ بوده و در واقع ستون خیمه آن است. رسمیت زبان ترکی در ایران نه در سطح یک خواسته حقوق بشری، بلکه بایست به عنوان الزامی در سطح ملی دیده شود.رامین قره‌پاپاق قشقایی از شیراز، هم چنین می نویسد: با باور به حق مسلم هر ملت در حفظ و گسترش زبان مادری خود، خواستار عدالت زبانی هستم. زبان، هویت و میراث یک ملت است و هیچ قدرتی نباید آن را سرکوب یا محدود کند. ما حق داریم به زبان خود بیاموزیم، بنویسیم و سخن بگوییم، بدون آن‌که مورد تبعیض یا تحقیر قرار بگیریم. عدالت زبانی، حق طبیعی و انسانی ماست.مهدی جلیلی، وکیل پایه یک دادگستری از تبریز چنین استدلال می‌کند: در دنیا مثال کشور با چند زبان رسمی کم نیست که که در آنها صرف نظر از آمار کم و زیاد ملل مختلف زبان اتنیک‌ها به رسمیت شناخته شده است و نمونه غربی بلژیک و نمونه شرقی آن مالزی هست، پس رسمی شدن زبان ملل ایرانی و تحصیل به زبان مادری آنها در تقابل با زبان فارسی نبوده و فارسی به عنوان زبان ارتباطی مرز سیاسی ایران به حیات خود ادامه خواهد داد و این مصداق بارز وحدت در حین کثرت خواهد بود.محمد عبدی قیداری، فعال مدنی اجتماعی از قیدار زنجان ابراز می‌دارد که زبان یکی از اساسی ترین رکن هویتی یک فرد است. و زبان مادری من با پشتوانه‌ی تاریخی چند هزار ساله ذخایر ارزشمند و بی بدیل فرهنگی، اجتماعی، هنری و... را در خود دارد ضرورت اجتناب ناپذیر دارد که این زبان بسط و گسترش داده شود تا برای بشریت در این وانفسای بحران اخلاق و فرهنگ راهگشای سعادت و نیک بختی شود.محمد جواد جسور از تبریز استدلال می‌کند که هند ۱۴ زبان رسمی دارد، سوئیس ۴، اسپانیا ۴، بلژیک ۳، کانادا ۲، آلمان ۲، فنلاند ۳، عراق ۳، افغانستان ۳، آفریقای جنوبی ۱۱، بولیوی ۳۵ زبان رسمی دارند. آلمان نیز ۲ زبان رسمی دارد. حق تحصیل به زبان مادری چیزی نیست جز احترام به همه ملت‌هایی که در یک کشور چندزبانه زندگی می‌کنند، و اگر این حق در ایران محقق شود، رضایت ملت‌های غیرفارس این کشور را به دنبال خواهد داشت. وقتی منِ ترک می‌توانم با مهاجرت به کشوری مثل کوزوو، عراق یا ترکیه، که زبان ترکی یکی از زبان‌های رسمی آن‌هاست، به زبان مادری‌ام تحصیل کنم، چرا در سرزمین خودم از این حق خدادادی محروم شده‌ام؟اکبر نعیمی فعال مدنی از خوی بیان می‌کند که ایران کشوری متکثر و چند زبانه بوده و زبان تورکی، زبان مادری ده‌ها میلیون شهروند این کشور است. رسمیت یافتن زبان تورکی احترام و رسمیت بخشیدن به حقوق شهروندی تورک‌ها محسوب می‌شود. ممانعت از این امر یعنی کنار ماندن جامعه تورک‌های ایران در سیستم رسمی این کشورزهره مظلومی گرافیست و هنرمند از تبریز معتقد است که تحصیل به زبان مادری، حق طبیعی هر انسان است. هیچ‌کس حق ندارد ملتی را از این حق بدیهی محروم کند. پافشاری ما بر رسمی‌شدن زبان ترکی در ایران، پیش از آن‌که یک مطالبه سیاسی باشد، تحقق نخستین و اساسی‌ترین حق ماست؛ حقی که دفاع از آن را وظیفه‌ای ملی می‌دانیم.غلامرضا نصیرزاده نویسنده و مترجم معتقد است که زبان ترکی به عنوان یکی از قدرتمندترین، عمیق ترین و ثروتمندترین زبانها، انعطاف و زوایایی چندبعدی دارد و باتوجه به کثرت متکلمین آن ضرورت تام دارد تا به عنوان زبان رسمی دوم تصویب و اجرایی شود.رعنا رفیعی هنرمند و فعال اجتماعی تاکید دارد که من از زبان مادری خویش، یعنی زبان ترکی، حمایت می‌نمایم، زیرا این زبان در کنار زبان فارسی از اهمیت بسزایی برخوردار است. متأسفانه، سیاست‌های مغرضانه‌ای که از مدت‌ها پیش موجب بروز رفتارهای قومیتی و نژادپرستانه گردیده، چالش‌هایی را به وجود آورده است. امید دارم که در آینده‌ای نه چندان دور، در ایرانی آزاد و عاری از محدودیت‌های قومیتی و زبانی، همگی در کنار یکدیگر با صلح و آرامش زندگی کنیم.موسی آشفته فعال مدنی از تهران اظهار می‌کند که رسمیت زبان ترکی به عنوان طبیعی‌ترین زبان ایران یک دین تاریخی مهم برای ایران است. ترکی بخش بزرگی از گذشته و اکنون ایران است. نقش تاریخی در تاسیس و حفظ ایران کلاسیک، جمعیت چند ده میلیونی و گستره جغرافیایی بزرگ، گذار از نظم متزلزل صدساله را اجتناب ناپذیر می‌کند.رقیه کبیری از شهر خوی، به‌عنوان عضوی از جامعه ادبیات آذربایجان، باور دارد که عدالت زبانی، یکی از پایه‌های اساسی برای حفظ غنای فرهنگی و همزیستی هویت‌های گوناگون است. زبان، مهم‌ترین بخش هویت انسان است و تنوع آن، بخشی از زیبایی و ثروت بشری به‌شمار می‌آید. رسمیت‌یافتن زبان ترکی، علاوه بر تقویت احساس همبستگی و وحدت، می‌تواند غنای فرهنگی را دوچندان کرده و پلی از دوستی میان مردم ایجاد کند.رحیم غلامی، شاعر، نویسنده و فعال مدنی اهل اردبیل، معتقد است که زبان، اگرچه در ظاهر قواعدی برای ارتباط کلامی است، اما در ماهیت خود پدیده‌ای اجتماعی و معرفت‌شناختی است که معنای عمیق‌تری در بستر جامعه می‌یابد. به باور او، تقریباً یک قرن است که بحران هویت زبانی ـ شناختی، نوعی تداخل و آشفتگی فکری ایجاد کرده است. به گونه‌ای که هویت جمعی ما در چارچوب معنایی زبان، تحت سرکوبی آگاهانه تداوم یافته و بازتعریف شده است.رضا سیدی قره بابا از بستان‌آباد اظهار می‌دارد که توجه به زبان مادری به عنوان بخشی از هویت فردی و اجتماعی نه تنها در تحکیم وحدت موزائیک فرهنگی ایران تاثیرگذار است بلکه گامی در جهت تحقق حقوق شهروندی است.هایده بلوکی نویسنده و شاعر از تبریز تاکید دارد که زبان مادری سرمایه فرهنگی است و وقتی از حفظ، توسعه و تقویت فرهنگ یک جامعه سخن به میان می‌آید، تنها چیزی که گذشته، حال و آینده آن جامعه را بهم پیوند می‌دهد چیزی به جز زبان نیست. همه ما می‌دانیم که فرهنگ صلح زمانی شکوفا می‌شود که مردم از حق طبیعی زبان مادری استفاده کنند.دکتر شعله اعلایی از ارومیه بیان می‌دارد که  از ادبیات زیبای فارسی لذت برده و ‌می‌برم ولی به علت بی‌سوادی در زبان ترکی از ادبیات زیبای این زبان بی‌بهره ماندم هم خواندن و هم نوشتن زبان مادریم را نم‌یدانم و فقط مکالمه محاوره ای آنرا می‌دانم، می‌خواهم این وضعیت اصلاح شود برای من شاید دیر شده باشد ولی برای فرزندانمان دیر نشود و از گنجینه هر دو زبان ترکی و فارسی بهره‌مند شوند و روح فاخر هر دو زبان در جانشان نور بیفشاند.حسن فیضی فعال سیاسی و مدنی از مرند باور دارد که زبان مادری و ‌حق تحصیل و تدریس به زبان مادری یکی از حقوق اساسی  هر انسان هست. مخالفت با زبان مادری به مثابه مخالفت با هویت و زندگی آن انسان هست. نابودی هر زبان مادری، نابودی زندگی، تاریخ، تمدن و فرهنگ  انسان هست. علاوه تدریس و تحصیل به زبان مادری در هر کشوری، به تناسب جمعیت، عدالت در زمینه رسمی بودن  آن زبان در کشور اجرا و‌ عملی گردد.لیلا آکسون، از میاندوآب استدلال می‌کند که برقراری حقوق طبیعی انسان‌ها نمی‌تواند به انواع شرط‌ها و بهانه‌ها مشروط و مقید شده، به تعویق بیفتد. حقوق طبیعی همانند حق حیات می‌باشند که هیچ کسی، به هیچ دلیل مجاز به تعلیق و تعویق آنها نیست. تحصیل به زبان مادری یکی از این حقوق است. محرومیت از حق تحصیل به زبان مادری میلیون‌ها ایرانی به‌ویژه ما تورک‌ها، محرومیت از بدیهی‌ترین حقوق اولیه است و در جهان امروز نمونه‌ای مشابه ندارد.سعید یاسین‌زاده، مسئول انتشارات قالان یورد و کنشگر فرهنگی، اظهار می‌دارد که زبان مادری، عنصری هویتی است که نشان می‌دهد به کدام جامعه فرهنگی تعلق داریم. آموزش به زبان مادری، تنها حفظ ابزار ارتباط فرد نیست؛ بلکه پاسداری از پیوندهای عاطفی او، حافظه جمعی‌اش، جهان‌بینی‌اش و احساس تعلق اجتماعی اوست. این حق هر انسان است و تحقق آن عین عدالت است.افشار سلیمانی سفیر سابق ایران از اردبیل می‌نویسد معتقدم که ترکی آذربایجانی باید زبان رسمی دوم در ایران شود. این اقدام برای حفظ یکپارچگی ایران ضروری است؛ یکپارچگی‌ای که با به‌رسمیت‌شناختن هویت‌های زبانی تقویت می‌شود نه تضعیف. آذربایجانی‌ها اکثریت جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند و طبیعی است که حقوق زبانی آنان انعکاسی در ساختار رسمی کشور داشته باشد. اصل ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی که سال‌هاست بر زمین مانده، باید بالاخره عملیاتی شود. او تأکید می‌کند که ترویج و توسعه زبان ترکی، حق الهی، انسانی و قانونی آذربایجانی‌هاست و تحقق آن نه تنها مشکلی ایجاد نمی‌کند، بلکه آثار مثبت مهمی دارد. به‌ویژه، زبان ترکی در توسعه و تحکیم مناسبات خارجی با کشورهای ترک‌زبان—به‌خصوص اعضای سازمان کشورهای ترک—نقش سازنده و مؤثری خواهد داشت. همچنین، رسمیت زبان ترکی می‌تواند مشارکت همه‌جانبه آذربایجانی‌ها در روندهای مختلف کشور را افزایش دهد و در نتیجه مشروعیت نظام سیاسی ایران را تقویت کند. این روند در نهایت به افزایش سطح امنیت ملی و تقویت منافع ملی ایران می‌انجامد و حتی دشمنان ایران را خلع سلاح می‌کند.فاطمه داداش‌زاده، از تبریز و به‌عنوان یک رسام، بیان می‌دارد که زبان مادری، نه‌تنها هویت ملی هر ملت، بلکه سرمایه فرهنگی آن است و مهم‌ترین عاملی است که وجود و استمرار یک ملت را تأیید می‌کند. زبان، نیرومندترین وسیله‌ای است که میراث مادی و معنوی هر ملت را حفظ و ارزش‌های آن را توسعه می‌دهد. از همین رو، زبان یک ملت از ارکان اصلی شکل‌گیری آن ملت به شمار می‌رود. برای آینده‌مان باید زبان مادری‌مان، ترکی، را حفظ کنیم و آن را به نسل‌های بعدی منتقل سازیم چرا که ملت‌هایی که زبان خود را از دست بدهند، دیر یا زود هویتشان را نیز از دست می‌دهند و به سوی نابودی رانده می‌شوند.مرتضی مصطفی لو، رئیس اتحادیه خواربارفروشان شهرستان خوی معتقد است که زبان و فرهنگ به هم مرتبط هستند و ما نمی توانیم یکی از اینها را بدون داشتن درک روشنی از دیگری یاد بگیریم. زبان را برای ابراز و منتقل کردن مؤثر فرهنگ لازم داریم. زبان یکی از ارکان اصلی برای استقرار فرهنگ است. زبان و فرهنگ هر دو از عوامل موثر در شکل گیری شخصیت ما دارند. فرهنگ نحوه تعامل با دیگران را به ما می آموزد و به شکل گیری ارزش ها و اخلاق کمک می کند. از سوی دیگر، به کمک زبان می توانیم فرهنگمان را انتقال دهیم. این عقاید و باورهای فرهنگی است که از طریق زبان منتقل می‌شوند.پریسا ساعی، فرهنگی فعال و مترجم از تبریز، تاکید دارد که زبان مادری مهم‌ترین ابزار انسان‌ها برای برقراری ارتباط، نوشتن، تبادل افکار و احساسات و درک جهان است. زبان مادری هویت، فرهنگ، گذشته و آینده یک جامعه را شکل می‌دهد و با انتقال دانش و تجربه به دیگران، موجب حفظ و تقویت آن می‌شود. من معتقدم که با به‌رسمیت‌شناخته‌شدن زبان ترکی، همبستگی، عدالت فرهنگی و مدنی در این کشور تقویت خواهد شد و پیوند میان اقوام و فرهنگ‌ها مستحکم‌تر خواهد شد.حجت محمودی، دانشجوی دکترای پژوهش محور، دانشگاه علوم پزشکی تبریز معتقد است: زبان، شاهکار خلقت و ماحصل تکامل شکوهمند سلول های عصبی انسان است، هر زبانی خواستگاه زایش اندیشه های نوین برای کشف مجهولات هستی می باشد. با حفظ و نگهداشت زبان ها در تعالی میراث بشری سهیم باشیم، ایرانِ چندزبانه گهواره میراث ژرف تر و علم افزایی و مساله گشایی بیشتر در عرصه هستی خواهد بود.میرعلی رضایی، با بیش از ۲۳ سال تجربه تدریس زبان ترکی در دانشگاه‌ها هم معتقد است: زبان مادری فقط ابزار ارتباط نیست، بلکه ریشه هویت، تاریخ و فرهنگ ماست. از پیش از پهلوی، ترکی در حکومت، ادبیات و زندگی جاری بود، اما سیاست "یک زبان، یک ملت" رضاخان و تداوم فارسی‌محوری پس از انقلاب، آن را به حاشیه راند. اصل ۱۵ قانون اساسی دیگر پاسخگو نیست، دو واحد درسی اختیاری و بی‌کیفیت کافی نیست و موانع اداری و امنیتی، حق آموزش به زبان مادری را سرکوب می‌کند. رسمی شدن ترکی تنها راه توقف این مسئله زبانی است، از آموزش و رسانه تا دادگاه‌ها، باید به‌کار رود تا هویت میلیون‌ها گویشور ترک حفظ شود.نوید محمدی روزنامه نگار و فعال سیاسی از تبریز هم عنوان می‌کند: برای احیای زبان به عنوان بخش مهمی از  فرهنگ، تسهیل ارتباطات، تقویت اعتماد به نفس و توسعه هم‌بستگی میلیون‌ها انسان رسمیت یافتن زبان ترکی امری بدیهی و در جهت بسط عدالت می‌باشد.آیدین تبریزی، ژورنالیست از تبریز هم چنین اظهار می‌کند: زبان، نه‌تنها ابزار ارتباط، بلکه ستون هویت جمعی و حافظه تاریخی یک ملت است. کارزار تحقق عدالت زبانی و به‌رسمیت‌شناختن زبان ترکی به‌عنوان یکی از زبان‌های رسمی ایران، تنها یک مطالبه زبانی نیست، بلکه تلاشی برای احیای عدالت، احترام به تکثر فرهنگی و تثبیت هویت ملی آذربایجان در چارچوب همبستگی ملی است. نادیده‌گرفتن زبان مادری، به‌معنای انکار بخشی از وجود یک جامعه است، چراکه زبان، پیوندی ناگسستنی با اندیشه، تاریخ و فرهنگ دارد. امروز، این کارزار نه یک تقابل، بلکه فریادی برای همزیستی عادلانه و مشارکت برابر در ساختار اجتماعی و سیاسی ایران است. به‌رسمیت‌شناختن زبان ترکی، نه‌تنها حق طبیعی میلیون‌ها ترک‌ کشور، بلکه گامی ضروری در مسیر تحقق وحدت در عین کثرت است، وحدتی که بر پایه پذیرش و احترام متقابل شکل می‌گیرد، نه بر انکار و حذف.حمید والائی، وکیل دادگستری و ژورنالیست از تبریز معتقد است: با توجه به اینکه یکی از حقوق اساسی هر فرد، برخورداری از آموزش به زبان مادری است و این حق در اسناد بین‌المللی مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر ماده 26، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ماده 27 و کنوانسیون حقوق کودک ماده 29 مورد تأکید قرار گرفته است، همچنین اصل 15 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به‌صراحت به امکان آموزش زبان‌های قومی در کنار زبان رسمی اشاره دارد، متأسفانه در نظام آموزشی کشور، این حق اساسی رعایت نشده و امکان تحصیل رسمی و نظام‌مند به زبان مادری فراهم نیست. این امر منجر به محدودیت در یادگیری، کاهش کیفیت آموزشی و نابرابری‌های آموزشی شده و موجب تضییع حقوق اینجانب و سایر هم‌زبانانم شده است. رفع هرگونه ممانعت از استفاده از زبان مادری در امور آموزشی و فرهنگی در چارچوب قوانین کشور مورد خواست بنده است.محمدباقر کریمی استاد دانشگاه از تبریز چنین استدلال می‌کند: یک سوال ابتدایی همیشه در ذهن ام هست که چرا مردمی که زبان دارند، و با آن حرف می زنند، نباید امکان خواندن و نوشتن آن را داشته باشند؟ فکر نمی کنم بتوان یک منطق صحیح پیدا کرد که بتواند این تناقض بسیط را توجیه کند. حتی اگر آن مردم خودشان هم بلوغ مطالبه این حق را نداشته باشند، حکومت موظف است که برای تسهیل مسیر رشد آنها، امکان آموزش زبان شان را فراهم کند، چه برسد به زمانی که آن مردم این حق آشکار را مطالبه کنند، که در این صورت هیچ جایی برای معطل گذاشتن این مطالبه و ادای وظیفه حاکمیت در قبال آن مردم باقی نمی ماند.علی اصغر عزیزپور، شاعر و نویسنده از تبریز هم بیان می‌کند: زبان ترکی زبان مادری من است و با این زبان نسل اندر نسل در این جغرافیا زیسته‌ایم و خواهیم زیست.آیدین سرداری‌نیا نویسنده، مترجم و روزنامه‌نگار معتفد است: عدالت زبانی به قدری مسئله‌ای بارز، مسلّم و مسجّل است که برای تحقق حقوق زبانی احتیاجی به توضیح و ارائه دلایل علمی، منطقی و حقوقی نیست. کنجکاوان می‌توانند به کنوانسیون‌های بین‌المللی حقوق بشری از جمله اعلامیه حقوق زبانی مصوّبه ۱۹۹۶ میلادی مراجعه نمایند.اصغر اسدی، فعال مدنی از تبریز بیان می کند: رسمیت زبان ترکی در ایران، آزمونی برای پایبندی به عدالت، دموکراسی و حکمرانی عادلانه است. این اقدام حقوق فرهنگی میلیون‌ها ترک ایرانی را تامین خواهد نمود و یقینا سبب تقویت همگرایی ملی می‌گردد. رسمیت زبان ترکی در ایران همچنین پلی برای تقویت پیوندهای فرهنگی-سیاسی با کشورهای ترک‌ است و نیز فرصتی برای همکاری‌های اقتصادی و دیپلماتیک در قالب سازمان‌های منطقه‌ای مانند سازمان دولت‌های ترک‌ (TDT) را فراهم می‌کند و ایران را به بازیگری کلیدی در معادلات اوراسیا تبدیل خواهد کرد.مختار اندریانی، شاعر و فعال سیاسی از تبریز اظهار می‌دارد: آموزش زبان مادری به هیچ اجازه و دستوری نیاز ندارد، چرا که یک امر طبیعی و یک حق اساسی است. دولت‌ها با ممانعت‌هایشان فقط می‌توانند این امر طبیعی را تبدیل به یک امر طبیعی زیر زمینی کرده و از آن یک مساله امنیتی بسازند! و در مقابل، حکومت‌ها می‌توانند با رسمی کردن این زبان‌ها احساس همدلی را در میان شهروندان خود تقویت کرده و سطح مشروعیت کشور برای همه شهروندان را به مراتب ارتقا بخشند. کودکی که به بهانه‌های ملی‌گرایانه از هویت بومی خود جدا شود، در بزرگسالی و به راحتی هویت ملی خود را به بهانه های بین‌المللی بر باد خواهد داد.کمال مرادی نمین روزنامه نگار و قائم مقام انجمن مهندسان ایران  چنین می‌نویسد: زبان مادری بنیان هویت و روح ملی و منشأ هستی فرهنگی -مدنیت- است تا جایی که علمای فرانسوی می‌گویند هر کس زبان مادری خود را نداند وحشی است و روس‌ها ندانستن زبان مادری را نهایت وحشیگری توصیف می‌کنند. هیتلر گفته اگر می‌خواهید ملتی را درمانده و محتاج کنی زبان آن ملت را نابود کنید. لذا انتظار از رئیس جمهور محترم جناب دکتر مسعود پزشکیان به‌عنوان فرزند آذربایجان اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی با استفاده از اختیارات قانونی بدون تکیه به بروکراسی‌های مجلس و نهادهای بروکراتیک که عملأ در طول این چهار دهه و اندی بر ضد اجرای این اصل مهم عمل نموده‌اند، می‌باشد. امیدوارم در این دولت شاهد پایان  بی‌احترامی و تحقیر فرهنگی و زبانی در این کشور باشیم .آیدین صادقی، سردبیر فصلنامه فرهنگی - اجتماعی آیدین گله جک، نویسنده و محقق و فعال در حوزه مسائل اجتماعی هم خاطر نشان می‌کند اگرچه بعضی از زبانها نقش واسط و ارتباطی دارند، اما زبان ملی، قومی و مادری ماهیتی هویتی برای انسان‌ها دارند که باید بیش و پیش از زبان‌های واسط مورد توجه، حمایت و آموزش قرار گیرند. عدالت زبانی در سایه توجه به حقوق فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مورد تاکید در بیانیه حقوق بشر، اعلامیه جهانی حقوق زبانی و از همه مهم‌تر توجه به خواست مردمان گروه های هویتی ممکن است و عدم تحقق آن، بی شک ظلمی آشکار است که ادامه آن در عصر جهانی شدن ارتباطات ناممکن خواهد بود.معصومه کامکار شاعر، نویسنده و نقاش از ایل بزرگ بچاقچی معتقد است: زبان هر قوم خاستگاه قدمت و اصالت گویش‌های آن است. باید آن را پاس داشت و به آیندگان رساند تا حامل فرهنگی اصیل و غنی باشند و بدانند که حیات، محیط و نوع تفکر نسل گذشته چگونه درآئینه زبان متجلی شده است.فاطمه مناف‌زاده، نویسنده و شاعر از تبریز تاکید دارد که آموزش به زبان مادری باعث می‌شود فرآیند یادگیری و آموزش مهارت‌های اجتماعی، انتقادی، ارتباطی، زبانی، تفکری، فنی و انتقال دانش و تجربه بهتر، دقیق‌تر و عمیق‌تر  و کاربردی‌تر صورت بگیرد.ساره عباسلو فعال فرهنگی مدنی ایل بزرگ بیچاقچی از کرمان معتقد است: زبان، نه‌تنها ابزار ارتباط، بلکه بخش جدایی‌ناپذیر هویت و فرهنگ هر انسان است. هیچ زبانی نباید به حاشیه رانده شود.علیرضا صرافی پژوهشگر و محقق از تبریز چنین بیان می‌کند: با عنایت به اینکه زبان ترکی در کنار فارسی پر گوینده‌ترین زبان متداول در ایران است اما طی یکصد سال اخیر صدمات جدی از سیاستهای نژادپرستانه حاکم خورده و با در نظر گرفتن اینکه رسمیت  آن در  جغرافیای خویش میتواند زمینه مناسبی برای تامین حقوق فرهنگی و زبانی مردم باشد.مجید وطن‌پور، ژورنالیست ورزشی از تبریز تاکید دارد که رسمی شدن زبان ترکی در سطح ملی، گامی اساسی در تقویت حقوق شهروندی و ایجاد برابری اجتماعی است. این اقدام نه تنها به حفظ هویت فرهنگی و زبانی ترک‌ها کمک می‌کند، بلکه اعتماد به نفس شهروندان را نیز افزایش می‌دهد. با فراهم کردن فرصت‌های آموزشی و رسانه‌ای به زبان ترکی، عدالت زبانی تحقق می‌یابد و افراد می‌توانند بدون هیچ گونه محدودیتی به بیان نظرات و احساسات خود بپردازند. این روند موجب تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش تبعیض‌های زبانی خواهد شد. در نهایت، احترام به زبان ترکی به عنوان یک حق اساسی، پایه‌ای برای توسعه پایدار و مشارکت فعال شهروندان در فرآیندهای اجتماعی و سیاسی است.سینا بانان، فعال مدنی، سیاسی از تبریز هم استدلال می‌کند به رسمیت شناختن، آموزش و احترام به زبان مادری اولین گام برای مقابله با فاشیست و رسیدن به عدالت اجتماعی است.اکبر نظری، فعال سیاسی از تبریز معتقد است که زبان -دیل- و هویت -کیملیک- دو بخش جدایی‌ناپذیر از جوامع انسانی هستند. زبان عاملی است که هویت را شکل می‌دهد، زبان مادری نه‌تنها ابزاری برای ارتباط هست، بلکه وسیله‌ای برای تفکر، هویت‌سازی، و نمادی از تاریخ و شکوه است. بدون تردید، هر اندیشه‌ای که به دنبال تحقیر اقوام، آسیمیلاسیون، و یکسان‌سازی فرهنگی و زبانی باشد، محکوم است. تلاش برای نابودی یک زبان، برابر یا حتی بدتر از جنایت یک جانی است.جلیل یعقوب‌زاده فرد نویسنده و محقق از تبریز معتقد است که با وجود آنکه باور دارم مسئله اصلی ایران همسان پنداری شهروندی با ملیت غالب است مشکل اصلی عدم زدودن ملیت از شهروندی است و تا زمانی که زدودن ملیت از شهروندی تحقق نیابد حقوق شهروندی و از جمله حق آموزش به زبان مادری تحقق نمی یابد کارزار عدالت زبانی و مطالبه به رسمیت شناختن زبان ترکی به عنوان یکی از زبان های رسمی را امضاء نموده و از همه دوستان خواهشمندم در این کارزار شرکت نمایند باشد تا با نوزایی طبیعت این کارزار آغازی برای تحقق شهروندی ملیت زدایی شده و حقوق شهروندی باشد.سعید نعیمی از کرج  بیان می کند که بر اساس شواهد تاریخی و سابقه آذربایجان و ترکان در چند قرن اخیر، ما از همه مدعیان دیگر ایرانی‌تر هستیم، از همه مدعیان دیگر بیشتر دلبسته ایران و یکپارچگی‌اش بوده و هستیم و پدران ما در بزنگاه‌های مهم تاریخی این را ثابت کرده‌اند، این موضوع، اعتقاد درونی مورد غفلتی است که اکنون نیاز به پر رنگ شدن دارد.  مشخص است که بدون فکر و عمل اجداد ما احتمالا یا ایرانی وجود نداشت یا در صورت وجود کشوری کوچک و محدود در همسایگی افغانستان بود. ایران امروز محصول فکر و عمل پدران ترک‌ها است، منظورم نادیده گرفتن نقش دیگران نیست. بدیهی است که همه نقش داشته‌اند، ولی با سهم و نقش ما قابل مقایسه نیست. مرزهای ایران امروز با خون اجداد ترک ما ترسیم شده است هم در بندرعباس و جنوب در مبارزه با اشغالگران پرتغالی و انگلیسی هم در شمال و مبارزه با مهاجمان روس. ما برای حفظ این خاک حتی با عموزادگان و همزبانان خود در عثمانی هم جنگیده‌ایم.رضا ابری فعال فرهنگی سیاسی از تبریز معتقد است: تحصیل به زبان ترکی، برای کودکان ترک، این فرصت را فراهم می کند که آنچه در ذهن دارند را راحت تر بیان کرده و بهتر عمل کنند، اعتماد به نفسشان بیشتر شده و در جهت توسعه کشور عملکردشان بهبود یابد.سیدمرتضی حسینی از زنجان اظهار می‌دارد که تنوع ذات جهان طبیعی و انسانی‌است. هیچ تنوعی بالذات عامل اختلاف یا تفرقه نیست. آنچه تنوع و گونه‌گونی هویتی- فرهنگی انسان‌ها را به عامل تفرقه و اختلاف تبدیل می‌کند، برخورد نادرست با تنوع و تکثر، انکار آنها و تلاش برای از بین بردن آنهاست. اساسا جهان طبیعت و جهان انسانی- اجتماعی با تکثر و تنوع معنا و امکان حیات می‌یابد. بر همین اساس، تنوع و تکثر طبیعی و انسانی از مهم‌ترین ویژگی‌های عالم وجود است‌. ایران نیز به عنوان بخشی از این جهان طبیعت و عالم بشریت، از این قاعده مستثنی نیست. مهم‌ترین جلوه‌گاه این تنوع و تکثر از بعد انسانی، تنوع هویتی- زبانی‌است.امیر محمد گلوانی اقتصاد دان از تهران دلیل پیوستن به کارزار عدالت زبانی را چنین عنوان می‌کند: چون قائل به ایرانی آزاد و آباد برای همه ایرانیان هستم.دکتر میرقاسم بنی هاشمی از تهران معتقد است که برای ایران متحد، برای ایران برابر، برای تفاهم ملی، برای نظام آموزشی عادلانه، برای آینده ای زیبا.سامی سردار ملی نوه ستارخان از تبریز تاکید دارد که رسمیت و آموزش زبان مادری حق مسلم هر انسانی است.حسین ادیبان، جامعه‌شناس و فعال اجتماعی از شهر مراغه هم بیان می‌کند: امر آموزش در اکثر جوامع بخصوص جوامع غیر توسعه یافته در انحصار دولت است. لذا هر گونه تغییر عمده و مهم در این نهاد مستلزم تغییر در رویکرد و ساختار حاکمیت است. نیز می‌دانم که جمع‌آوری امضاء برای رسیدن به اهداف متعالی بشری در کشوری که عقلانیت در آن متاعی بی‌ارزش است، کار مهمی به پیش نخواهد برد. به نظرم مهمتر از اهداف این کمپین، خود وجود کمپین می‌باشد. جمع گردیدن مجموعه‌ای از افراد یک جامعه، پیرامون پیشبرد هدفی انسانی، خود یک موفقیت بزرگ محسوب می‌شود.رحیم بقال اصغری، نویسنده و تصویرگر از تبریز هم خاطر نشان می‌کند: هر انسان با زبانی قراردادی با دیگر همنوعان و جامعه و محیط خود ارتباط برقرار می کند که قابل ترجمه نیست. زبان احساس و درک اوست و این حق طبیعی بعنوان تکریم کرامت انسانی باید محترم شمرده شود. در کشور ایران که زبان تورکی از دیرباز توسط اکثریت جامعه وجود داشته است، رسمیت یافتن آن امری مستلزم و منطقی است.سیامک کوشی از تبریز باور دارد که برای تحقق عدالت، رفع تبعیض و پیشرفت و پویایی کشور در امور فرهنگی، علمی، اقتصادی، روابط بین المللی و سیاسی خواستار رسمی شدن زبان ترکی به عنوان یک زبان مهم بین المللی، اصیل و با قاعده و دارای ریشه در تاریخ در این خاک، می‌باشم.محمد صالحی، شهروند و فعال مدنی آذربایجان از تبریز چنین می‌نویسد: جهت اتحاد و بالندگی  و توسعه جامعه بایستی هویت و زبان مادری مان رسمی گردد با دو واحد درس اختیاری یا دو بیت شعر تورکی نمی توان یک زبان و فرهنگ را محافظت نمود.  نمونه کشورهای چند زبانه  توسعه یافته نمونه بارز این موضوع می باشد.مسعود فیوضات فعال فرهنگی آذربایجان تاکید دارد: بدون اعتقاد به تغییر در حیات اجتماعی و فرهنگی، افق‌های توسعه برای ایران شکل نخواهد گرفت. یکی از مهمترین تغییراتی که زمان آن فرا رسیده پایان سیاست تک زبانی و ایجاد امکان برای آموزش و حمایت از زبانهای غیر فارسی است.بهزاد بنیادی موزیسین و فعال هنری از تبریز چنین باور دارد: سرکوب زبان یک جامعه، تنها به معنای از بین بردن یک وسیله ارتباطی نیست، بلکه سرکوب هویت فرهنگی، تاریخ و شیوه تفکر آن جامعه نیز محسوب می‌شود. زبان یکی از ابزارهای اساسی برای بیان هویت فردی و جمعی است. هنگامی که ممنوع شود، افراد از حق آموزش به زبان مادری، توسعه ادبیات و هنر خود، و حتی صحبت کردن راحت در زندگی روزمره محروم می‌شوند. این وضعیت باعث گسست افراد از هویت خود، محو حافظه جمعی و نابودی تنوع فرهنگی می‌شود. ممنوعیت زبان‌ها معمولاً به دلایل سیاسی یا ایدئولوژیک اعمال می‌شود و آسیب‌های روانی و اجتماعی عمیقی بر جوامع برجای می‌گذارد. اما در یک جامعه عادلانه و آزاد، حق صحبت کردن، نوشتن و حفظ زبان مادری باید به عنوان یکی از حقوق اساسی انسان‌ها به رسمیت شناخته شود.احد فرهمندی، محقق و پژوهشگر ادبیات و فولکلور آذربایجان اظهار می‌دارد: زبان مادری نه تنها وسیله‌ای برای ارتباط است، بلکه ابزاری برای حفظ هویت، فرهنگ و تاریخ یک ملت نیز محسوب می‌شود. بنابراین، حفظ و ترویج زبان‌های مادری از اهمیت بالایی برخوردار است. راه پیش رو برای یک سرزمین، چندصداییوقتی به تمام آنچه گفتیم نگاه می‌کنیم یک حقیقت ساده اما عمیق آشکار می‌شود رسمیت زبان ترکی نه امتیاز است نه امری سیاسی، بلکه حقی طبیعی و فرصتی بزرگ برای ایران است. حقی که تضمین‌کننده کرامت فرهنگی میلیون‌ها ایرانی است و فرصتی که می‌تواند تنوع را به سرمایه‌ای برای وحدت و همدلی بدل کند.راه پیش‌رو برای یک سرزمین چندزبانه روشن است. زبان فارسی، به عنوان زبان مشترک و میراث فرهنگی اصلی بخش بزرگی از تاریخ مکتوب ایران، نقشی بی‌بدیل در پیوند این سرزمین کهن ایفا کرده است. با این حال، این واقعیت نباید مانع از آن شود که سهم دیگر زبان‌ها در شکل‌دهی به موزاییک رنگارنگ هویت ایرانی نادیده گرفته شود. مخالفت با تدریس زبان مادری در مدارس، تنها یک مسئله آموزشی نیست، این چالشی هویتی است که می‌تواند حس محرومیت و بی‌عدالتی را در میان میلیون‌ها ایرانی تقویت کند.راه‌حل‌ها روشن و چندلایه‌اند. در کوتاه‌مدت، دولت و مجلس می‌توانند با بهره‌گیری از اصل ۱۵ قانون اساسی، لایحه‌ای برای رسمیت‌بخشی به آموزش ترکی و دیگر زبان‌های قومی تدوین کنند، قانونی که هم حق آموزش به زبان مادری را تضمین کند و هم جایگاه زبان ملی فارسی را حفظ نماید. در بلندمدت، تجربه کشورهای چندزبانه نشان می‌دهد که راهکارهای ساختاری و قانونی از جمله اصلاح قانون اساسی یا همه‌پرسی و رفراندوم می‌توانند حقوق زبانی اقلیت‌ها را پایدار و تضمین‌شده کنند. همه‌پرسی راهی برای مشارکت مستقیم مردم و تایید اجتماعی این حق است و تغییر قانون اساسی، ابزاری برای تثبیت رسمی و قانونی این رسمیت بدون خدشه بر یکپارچگی ملی.ما تصویری روشن از ایران آینده می‌خواهیم: سرزمینی که دو زبان در آن هم‌زیستی می‌کنند، جایی که تفاوت زبانی نه تهدید، بلکه سرمایه‌ای برای همزیستی، پیشرفت و احترام متقابل است. جایی که کودکان هم حافظ و سعدی را می‌خوانند و هم شهریار و نسیمی، و همه صداها در کنار هم هویت یک ملت کهن را زنده نگه می‌دارند. و باز، پرسشی که سنگینی تاریخ را بر دوش دارد: آیا زمان آن نرسیده است که این سرزمین، به تمامی صداهایش رسمیت بخشد؟مجتبی رزمیمجتبی رزمیTue, 23 Dec 2025 12:16:08 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/کوراوغلو-معنایی-فراتر-از-یک-اسطوره-tpkccdv3w9xbکوراوغلو تمرین فریاد است، تمرین ایستادن با دست‌های خالی اما قلبی پر. کوراوغلو در تبریز، بیش از آن‌که یک اجرای صحنه‌ای باشد، آزمونی دوباره برای نسبت ما با هویت جمعی است، صحنه‌ای که در آن هنر، وظیفه‌اش را به‌عنوان آخرین سنگر حافظه به یادمان آورد، ایستادن مقابل فراموشی، تحریف و تک‌صداسازی. از همین منظر، نقدهای فنی و تکنیکی به نمایش اگرچه ضروری است، اما نباید ما را از امر اصلی دور کند، مسئله نه فرم که فوران آن زبانی بود که هنوز زنده است، زبانی که از میان قرن‌ها عبور کرده و خود را به امروز رسانده است. هنر اصیل همیشه از همین زخم‌های کهنه تغذیه می‌کند، زخمی که برای فروش باز نمی‌شود، بلکه برای فهمیدن، برای ترمیم، برای اینکه بفهمیم چه چیز از ما ربوده شده و چگونه باید پس‌گرفته شود.داستان از جایی آغاز شد که رقص آذربایجانی غیرفرهنگی تعریف شد و سخن‌گفتن به زبان خانه، نیازمند مجوز مضاعف. این‌ لغزش‌ها فردی نیستند، اجزای همان هندسه فرهنگی‌‌اند که در آن تنوع فرهنگی، نه سرمایه و دارایی، بلکه هشدار و تهدید تلقی می‌شود. هر بار که این سیاست بازتولید می‌شود، نتیجه‌اش یکی است، واکنش جامعه‌ای که نمی‌پذیرد هویت‌اش به حاشیه رانده شود.اما وقایع همین روزهای اخیر نشان دادند که سیاست یکسان سازی فرهنگی دیگر خریداری ندارد. استقبال خیره‌کننده مردم از بخش‌های فولکلوریک کوراوغلو، از عاشیقی تا رقص، آن هم در همان سالن خاوران، نشانه ساده‌ای نبود. رکوردشکنی تماشاگران، حضور ترکمن‌ها در کنار آذربایجانی‌ها، تشویق‍های ممتد، همه یک چیز را فریاد می‌زدند، رقص و زبان و روایت، فقط عناصر هنری نیستند قطعات پراکنده یک هویت‌اند که وقتی کنار هم می‌نشینند، تصویر یک فرهنگ زنده و پرریشه را کامل می‌کنند.در چنین زمینه‌ای، کوراوغلو معنایی فراتر از یک اسطوره پیدا می‌کند. او در روایت امروزین‌اش، قهرمانی نیست در دور دست و در گرد و غبار، بلکه بیش از آن‌که بازخوانی یک افسانه باشد، بازتاب نسلی است که میان سانسور و سکوت گرفتار شده اما هر بار روزنه‌ای پیدا کرد، چراغ حافظه را روشن نگه داشت. درباره مردمی است که می‌دانند زبان را نمی‌شود ممنوع کرد، رقص را نمی‌شود مصادره کرد و صدای یک ملت را نمی‌شود نشنید. و درست در همین نقطه است که مخالفت‌ها قابل فهم می‌شود. حامیان یکسان‌سازی فرهنگی همانانی که تنوع فرهنگی و زبانی این سرزمین را نه سرمایه که غیر می‌دانند طبیعی است که از چنین اجرایی واهمه داشته باشند. هر اجرای ترکی، هر رقص آذربایجانی، هر عاشیق روی صحنه، میخی است بر تابوت سیاست‌هایی که سال‌ها تلاش کرده‌اند صدای این فرهنگ را کم‌جان کنند. برای نسل امروز، کوراوغلو نه خاطره‌ی مبهم مادربزرگ است، نه تندیس موزه‌ای، او مشت گره‌کرده آینده است، مشتی که اگر لازم باشد هزاربار بالا می‌رود. کوراوغلو تمرین فریاد است، تمرین ایستادن با دست‌های خالی اما قلبی پر. تمرین اینکه مردم تکه‌تکه‌شده این جغرافیا هنوز قلب مشترک دارند. او در صدای پیرمردی حضور دارد که می‌گوید، نانت را از تو گرفتند، زبانت را نگیرند، در قدم‌های دختری روی صحنه که زبان مادری‌اش را بر کف سالن می رقصد.و در پایان، باید از صاحبان این جسارت یاد کرد، از کسانی که امکان دیدن این روایت را فراهم کردند. جناب صدیق جمالی، زنده‌باد. شما مزه‌ی زنده‌بودن این صحنه را به ما برگرداندید.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:58:13 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/panopticon-هنر-در-تقاطع-قدرت-و-هویت-j9th9jfsgy3gپان‌اپتیکون استعاره‌ای است از نظمی که در آن نگاه به ابزار اعمال قدرت بدل می‌شود و مرز میان دیدن و دیده شدن فرو می‌پاشد. در جهانی که خطوط کنترل و نظارت در تار و پود زندگی روزمره تنیده‌اند، هویت به موجودیتی سیال بدل شده است، هویتی که از دل تجربه، روایت‌های اجتماعی و قدرت شکل می‌گیرد و همواره در معرض دیده شدن است. نمایشگاه گروهی «Panopticon» با نمایشگاه گردانی زهرا حبیبی خسروشاهی به این پرسش می‌پردازد که در چنین جهانی، هنرمند کجاست؟ ناظر است یا نگریسته، فاعل است یا مفعول، شاهد است یا موضوع نگاه؟پان‌اپتیکون استعاره‌ای است از نظمی که در آن نگاه به ابزار اعمال قدرت بدل می‌شود و مرز میان دیدن و دیده شدن فرو می‌پاشد. آثار حاضر نه فقط روایت می‌کنند، بلکه تجربه می‌شوند، بدن‌ها و هویت‌ها را در تنش میان کنترل و آزادی، آشکار و پنهان، به نمایش می‌گذارند.مریم اصغری دستجرد، هنرمند و فیلمساز تبریزی در توضیح اثر خود پیکره انضباط می‌گوید: چهره در نور سرد نظارت حل می‌شود. جهان تصویر را بیش از انسان می‌شناسد و آرام و بی‌صدا خطوط هویت را پاک می‌کند. من چون نگاتیوی فرسوده از میان لایه‌های بازتولید و تکرار عبور می‌کند، گاهی بازشناختنی است، گاهی گم می‌شود و سرانجام تنها ردی میان بود و نبود، میان چهره و نقاب باقی می‌ماند.او در توضیح اثر دیگر خود نیز با الهام از میشل فوکو و کتاب نظارت و تنبیه می‌گوید: پیکره انضباط به بدنی اشاره دارد که از طریق انضباط‌های مدرن شکل داده می‌شود، بدنی قابل کنترل، قابل پیش‌بینی، مطیع و کارآمد. از قرن ۱۸ به بعد، قدرت از شکل قدیمی قدرت پادشاه به قدرت انضباطی جزئی‌نگر و روزمره منتقل شد، قدرتی که بدن‌ها را آموزش می‌دهد و تنظیم می‌کند. انسان‌ها از طریق شبکه‌ای از نهادها ساخته می‌شوند: مدرسه، سربازخانه، بیمارستان، زندان، کارخانه و اداره.در ادامه می‌افزاید: panopticon به مفهومی اشاره دارد که سیستم نظارتی که وقتی که نیست یعنی زندان‌بانی وجود ندارد چون زندانیان به آن نظارت خو گرفته اند .درنبود زندانبان و نظارت باز آن قوانین را رعایت میکنند.پان اپتیکون وضعیتی را خلق می‌کنه که بدن ها در کنترل قرار می‌گیرند و هویت رو به فروپاشی میرود من در این مجموعه با عنوان پیکره انظباط که طراحی و چاپ هایی با الهام از یک سلف پرتره در مرز فروپاشی روانی است تصویری که تجزیه می‌شود و هویتی که پاره پاره میشود را نشان داده ام.نغمه شادی‌پور در چیدمان خود از نوارهای شبرنگ بیمارستانی بهره برده است، ایشان در توضیح اثرش چنین می‌گوید: این نوارها نشانه‌ای از وضعیت شکننده‌ای هستند که تحت نظارت و کنترل مدام قرار دارد. جایی که مراقبت و نظارت در هم می‌لغزند و چیزی که قرار است محافظت کند، گاه خود منبع فشار می‌شود.زهرا حبیبی خسروشاهی درباره نمایشگاه اظهار می‌کند: این نمایشگاه به واکاوی مفهوم هویت در تقاطع نیروهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی می‌پردازد، جایی که هنرمند در وضعیتی پارادوکسیکال قرار دارد، ناظر و نگریسته، فاعل و مفعول، شاهد و موضوع نگاه. پان‌اپتیکون یادآور آن است که هر نگاهی خود نیز در معرض دیده شدن قرار دارد.بازدید از Panopticon تجربه‌ای است در تقاطع هنر، قدرت و هویت، جایی که هر نگاه هم ناظر است و هم نگریسته و هر مخاطب، بی آنکه بخواهد، وارد بازی پیچیده دیدن و دیده شدن می‌شود.نمایشگاه از ۷ تا ۲۸ آذر ماه در گالری نقطه هنری، تهران، خیابان حافظ، نبش کوچه بامشاد برگزار می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند همه روزه از ساعت ۱۶ تا ۲۰ از آثار دیدن کنند.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:54:36 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/مهریه-در-مجلس-و-ترازوی-کج-عدالت-q66m54qy0utkشاید وقت آن رسیده مجلس که این‌بار، امنیت زنان را به صحن بیاورد، تا این ترازو، یک‌بار هم که شده، عادلانه بایستد.تقریبا روزی نمی‌گذرد که خبری از خشونت علیه زنان به گوش نرسد، از ضرب و شتم و تهدیدهای خانگی گرفته تا فشارهای اقتصادی و آسیب‌های روانی. قانون‌گذاری در ایران اما همچنان شبیه همان ترازوهای قدیمی میدان‌های شهر است، یک کفه را سنگین می‌کنند، کفه‌ی دیگر بی‌ثبات و بی‌قرار می‌ماند، و عدالت همیشه در نوسان است. حالا مجلس با تصویب کاهش سقف مجازات کیفری مهریه از ۱۱۰ به ۱۴ سکه، دوباره این قانون را به صحن علنی آورده است، قانونی که به جای عدالت، سال‌هاست صدای ناهماهنگ و سنگینش، گوش‌ها را آزرده و اعتماد عمومی را تضعیف کرده است.چهارشنبه ۱۲ آذر، نمایندگان مجلس در میان موافقت‌ها و نگرانی‌ها، طرحی را با ۱۴۴ رای موافق و ۷۶ رای مخالف به تصویب رساندند که به نام حبس‌زدایی معرفی شد، اما به‌سرعت به یکی از جنجالی‌ترین تصمیم‌های مرتبط با حقوق زنان تبدیل شد. در نگاه نخست، کاهش زندانیان مهریه قدم مثبتی به‌نظر می‌رسد، طبق آمار ستاد دیه ۲ هزار و ۷۰۰ نفری زندانی مهریه و نفقه را شامل می شود، اما سیاست هرگز در ظاهر تصمیم‌ها خلاصه نمی‌شود حقیقت آن در پیامدهای ملموس و تجربه زنان، بلافاصله پس از اجرای قانون خود را نشان می‌دهد.در این میان، پرسش‌هایی جدی در میان کارشناسان و جامعه زنان شکل گرفته است، چگونه است که قانون‌گذار در بسیاری از عرصه‌ها همچون ارث، حضانت،شهادت با استناد مستقیم به احکام فقهی، سهم زنان را نصف مردان می‌کند، اما درست در جایی که یک ابزار حداقلی برای حمایت مالی از زنان وجود دارد یعنی مهریه به ناگاه فقه پویا را به میان می‌آورد و دست به استثنا‌سازی می‌زند؟ آیات قرآن به صراحت بر مهریه تأکید دارند: «…و آتوا النساء صدقاتهن نحله» (نساء، آیه ۴ و ۲۵، احزاب، آیه ۵۰)، یعنی پرداخت مهریه حقی است قطعی و نه هدیه‌ای اختیاری. با این حال، فقهی که باید ثابت، عدالت‌محور و حمایت‌کننده باشد، گاهی جاری می‌شود، گاهی متغیر است و گاهی دقیقاً در نقطه‌ای فعال می‌شود که نتیجه‌اش کاهش قدرت چانه‌زنی زنان است. این همان سیاست یک بام و دو هواست که اعتماد عمومی را تصمیم‌های متناقض مستمر،ضعیف و فرسوده می‌کند.اصل ۲۰ و ۲۱ قانون اساسی نیز تأکید می‌کنند که همه انسان‌ها، فارغ از جنسیت، باید از حمایت یکسان قانون برخوردار باشند و هرگونه تبعیض ناروا ممنوع است. تصویب قانون اخیر مهریه، نه تنها این اصول را نادیده گرفته، بلکه رسماً حقوق یکی از طرفین خانواده را به نفع طرف دیگر محدود می‌کند. نمایندگان مدافع طرح می‌گویند این مصوبه سقفی برای مهریه تعیین نمی‌کند، تنها سقف مجازات کیفری را تعیین می‌کند. یعنی مرد اگر ۱۴ سکه را بپردازد، برای بقیه بدهی زندانی نمی‌شود. اما آیا همه ماجرا همین است؟ در کشوری که بسیاری از زنان، نه به‌خاطر انتقام، بلکه برای امنیت حداقلی در زندگی مشترک به مهریه تکیه می‌کنند، حذف ضمانت کیفری عملاً به معنای تضعیف یکی از معدود ضمانت‌های حقوقی موجود است.در طرف دیگر این روایت، پرونده‌ای خاک‌خورده روی میز قانون‌گذاری جا خوش کرده است، لایحه تأمین امنیت زنان در برابر خشونت. از برنامه پنجم توسعه تا امروز، این لایحه ۱۴ سال است که از دولت به مجلس و از مجلس به دولت پاس داده می‌شود و هیچ گاه به مرحله اجرا و تحقق واقعی نرسیده است.تناقض از همین‌جا آغاز می‌شود، قانونی که می‌تواند امنیت زنان را تضمین کند، سال‌ها پشت صف می‌ماند، اما قانونی که می‌تواند قدرت چانه‌زنی زنان را کاهش دهد، در کمتر از چند هفته به صحن و رأی و مصوبه می‌رسد. این همان جایی است که تحلیل‌گران از اولویت‌گذاری معکوس سخن می‌گویند، اولویتی که در آن اصلاح نهاد خانواده با کاهش ابزارهای حقوقی زنان آغاز می‌شود، نه با رفع زمینه‌های خشونت.دولت چهاردهم می‌گوید خشونت علیه زنان ۳۰ برابر بیشتر از خشونت علیه مردان است، آماری که اگر درست باشد، هر ساعت تعلل در تصویب لایحه امنیت زنان نه فقط تأخیر اداری که تأخیر در محافظت از نیمی از جمعیت کشور است. اما مجلس ترجیح می‌دهد تکلیف مهریه را روشن کند و تکلیف امنیت زنان را به فردا موکول کند، فردایی که سال‌هاست نمی‌رسد و این بی‌توجهی مداوم، تصویری تلخ از نظام قانون‌گذاری ارائه می‌دهد.در نهایت، اصلاح قانون مهریه نه یک تصمیم ساده حقوقی، بلکه بخشی از معماری کلان روابط قدرت در خانواده ایرانی است. اگر قرار است مهریه اصلاح شود، باید سایر اضلاع این معماری، حق طلاق، حضانت، تقسیم اموال مشترک، حق تحصیل، حق سفر به خارج از کشور همزمان دیده شود. در غیر این‌صورت، ما نه در حال اصلاح قانون، که در حال برداشتن تنها تیرک چادر امنیت حقوقی زنان هستیم.شاید وقت آن رسیده مجلس که این‌بار، امنیت زنان را به صحن بیاورد، تا این ترازو، یک‌بار هم که شده، عادلانه بایستد.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:50:45 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/جشن-نگیرید-سیب-نکارید-آب-نیست-nayvrav5ze6fآقایان! سیب نکارید، نهال نکارید، آب نیست.در مراغه جشنواره سیب برگزار شد با همان طمطراق همیشگی، با همان سخنرانی‌هایی که بیش از آب، تشنگی تولید می‌افزایند. فرماندار از کشاورزی به‌عنوان محور توسعه پایدار گفت، گویی هنوز کسی به او نگفته است که توسعه در سرزمینی که خاکش ترک خورده و سفره‌های آبش به مرگ رسیده‌اند، دیگر معنایی جز خودفریبی ندارد. ما در این سرزمین، بحران را جشن می‌گیریم. هر سال، بنری تازه و تریبونی نو، جشنواره سیب، جشنواره هلو، جشنواره رونق. انگار در این کشور، هرچه خشک‌تر می‌شود، رنگ بنرها شادتر می‌شود! در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، همچنان سیب می‌کاریم همان محصولی که برای هر کیلو، صدها لیتر آب می‌بلعد. آیا این است سند توسعه پایدار ما؟ توسعه‌ای که در آن، درخت به ظاهر زنده است اما دریاچه مرده؟ در شندآباد، جشنواره هلو گرفتند و در بنرهای رنگی می‌نویسند افتخار کشاورزی منطقه. افتخار؟ آری، افتخار نابودی منابع زیرزمینی، افتخار گسترش بی‌تدبیری در لباسی نو! ما هنوز در همان دور باطل می‌چرخیم هر سال یک میوه، یک جشن، یک عکس یادگاری، و یک قدم دیگر به سمت بی‌آبی کامل.توسعه واقعی، نه در سایه‌ی میکروفون، بلکه در سایه‌ی تفکر رخ می‌دهد. یعنی شناخت خاک، یعنی تسلیم‌نشدن در برابر عادت. یعنی اینکه بپذیریم دوران کشاورزی، سنتی، قدیمی، تشنه به سبک نیاکان و دوران مصر باستان تمام شده است. امروز اگر از فناوری‌های نوین حرف نزنیم از کشت گلخانه‌ای، از سیستم‌های هوشمند آبیاری، از پلنت فکتوری، فردا باید از بیابان‌سازی حرف بزنیم.اما دولت جدید چه کرده است؟ همان بنرها، همان سخنان، همان نگاه کوتاه‌مدت. آیا واقعا تفاوتی میان دولت رئیسی و دولت پزشکیان هست؟ ما به امید اصلاح ساختارها پای صندوق رفتیم، نه برای شنیدن تکرار شعارهایی که حتی خاک هم دیگر باورشان نمی‌کند.درآمد کشاورزی سنتی در کل حوزه آبریز یک میلیارد دلار هم نیست، اصلا این درامد توجیه ندارد، حقوق تمام کشاورزان، باغداران را نقدا از بودجه ملی بدهیم می ارزد که محیط زیست حفظ شود تصمیمات تکراری و قدیمی ما را به مسیرهای جدید نمی رساند باید تصمیمات جدی گرفته شود.اگر آب را از زمین بگیرد، زیان است نه توسعه.آقایان! سیب نکارید، نهال نکارید، آب نیست.وقت آن رسیده است که از پشت تریبون پایین بیایید و خاک را لمس کنید. توسعه را با شعار نمی‌کارند با عقل و آینده‌نگری می‌کارند. ما برای نابودی منابع سرزمین‌مان مرثیه می‌خوانیم جشن نمی‌گیریم.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:45:57 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/تب-برفکی-تهدیدی-اقتصادی-در-کمین-صنعت-دامداری-ایران-dorbrs8ybn6gکارشناسان هشدار می‌دهند که هنوز مشخص نیست کدام سویه‌ها و تاپوتایپ‌های ویروس در کشور غالب هستند.خبرهای نگران‌کننده از شیوع بیماری تب برفکی در استان‌های مرکزی ایران، از جمله البرز، قزوین و تهران، زنگ خطر را برای صنعت دامداری کشور به صدا درآورده است. کارشناسان دامپزشکی هشدار می‌دهند که بی‌توجهی به کنترل تردد دام، تأخیر در واکسیناسیون و نبود قرنطینه مؤثر می‌تواند این بیماری مسری را ظرف چند روز به استان‌های پاک مانند زنجان، همدان، آذربایجان شرقی و غربی گسترش دهد.تب برفکی (Foot-and-Mouth Disease - FMD)، یکی از مسری‌ترین بیماری‌های ویروسی دام‌های نشخوارکننده، از دیرباز چالش بزرگی برای دام‌پروری جهان بوده است. این ویروس با حداقل هفت سروتیپ شناخته‌شده، دام‌هایی نظیر گاو، گوسفند، بز را درگیر می‌کند. ویروس تب برفکی به دلیل مقاومت بالا در محیط، می‌تواند مدت‌ها فعال بماند و به سرعت منتشر شود.دکتر کریم حاجی‌پور صوفیانی، دامپزشک برجسته در تبریز، می‌گوید: علائم این بیماری شامل تاول‌های دهانی، تب شدید، کاهش اشتها، افت تولید شیر و گوشت و در موارد شدید، مرگ دام‌های جوان است و اگر مهار نشود، کل دامداری کشور را در بر می‌گیرد. سرعت انتشار آن وحشتناک است.بر اساس برآوردهای سازمان دامپزشکی، هر دوره شیوع تب برفکی بیش از هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم و غیرمستقیم به صنعت دامداری ایران وارد می‌کند. هزینه‌های واکسیناسیون، معدوم‌سازی دام‌های آلوده، توقف جابجایی دام و کاهش تولید لبنیات و گوشت، تنها بخشی از پیامدهای فوری این بیماری هستند. خسارات بلندمدت، مانند کاهش اعتماد بازارهای صادراتی و افزایش وابستگی به واردات محصولات دامی، ضربه‌ای عمیق‌تر به اقتصاد کشور وارد می‌کند.دکتر حسن پوررستمی، تولیدکننده مکمل‌های پودرچربی برای صنعت دام و طیور، با نگرانی می‌گوید: با شیوع تب برفکی، صنعت دام دچار چالش جدی شده است و فروش محصولات افزودنی و مکمل‌ها و صنایع وابسته هم به تبع آن تحت الشعاع قرار گرفته است و این برای ما فاجعه است.کارشناسان هشدار می‌دهند که هنوز مشخص نیست کدام سویه‌ها و تاپوتایپ‌های ویروس در کشور غالب هستند. شواهد حاکی از گردش تاپوتایپ‌های SAT1 و SAT2 با زیرشاخه‌های متعدد است. مشکل بزرگ‌تر، کمبود واکسن SAT1 و تاخیر در برنامه‌های واکسیناسیون است. موجودی فعلی واکسن برای پوشش جمعیت دامی کشور کافی نیست و تلاش‌ها برای تولید واکسن داخلی، با وجود پیشرفت، هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است.استان‌هایی که هنوز از شیوع تب برفکی در امان مانده‌اند، باید فورا اقدامات پیشگیرانه را اجرا کنند:ـ قرنطینه مبادی ورودی: کنترل دقیق ورود و خروج دام و محصولات دامی.-نظارت بر حمل‌ونقل: ارتقای سطح مراقبت‌های بهداشتی در مسیرهای جابجایی دام، به‌ویژه در مناطق عشایری.- واکسیناسیون فوری: اولویت‌بندی تزریق منظم و به‌موقع واکسن.- کنترل تردد در دامداری‌ها: نظارت سختگیرانه بر ورود و خروج کارکنان و وسایل نقلیه.عدم رعایت این اقدامات، به‌ویژه در مسیرهای پرتردد بین‌استانی و مناطق عشایری، می‌تواند مناطق پاک را ظرف چند روز آلوده کند.هزینه پیشگیری از تب برفکی برای هر رأس دام در حدود یکصد هزار تومان برآورد می‌شود، در حالی که خسارت ناشی از ابتلا چندین برابر این رقم است. واکسیناسیون منظم، قرنطینه دقیق و نظارت هدفمند، نه‌تنها اقدامی بهداشتی، بلکه سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌ای برای حفظ زنجیره تولید گوشت و لبنیات کشور است.تب برفکی تنها یک بیماری دامپزشکی نیست بلکه بحرانی اقتصادی است که زنجیره تأمین مواد غذایی کشور را تهدید می‌کند. اکنون که برخی استان‌ها هنوز از این ویروس در امان هستند، فرصت طلایی برای اقدام پیشگیرانه وجود دارد. هر استان باید نقشه قرنطینه، واکسیناسیون و نظارت خود را بازبینی کند، زیرا در برابر ویروسی با این سرعت انتشار، یک غفلت کوچک می‌تواند سال‌ها سرمایه‌گذاری در صنعت دامداری را نابود کند.تب برفکی، بیش از هر چیز، آزمون مدیریت جمعی ماست. آزمون اینکه آیا هنوز می‌توانیم در برابر بحران‌ها پیش از حادثه تصمیم بگیریم. در کشوری که با هر بحران، کمیته‌ای تازه تشکیل می‌دهد اما کمتر سامانه‌ای پایدار می‌سازد، پیشگیری، خود یک انقلاب مدیریتی است.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:43:16 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/مَثلِث-تجربه-ای-خلاقانه-از-تئاتر-عروسکی-در-تبریز-cvrpojaiwre2تئاتر خوب، بیش از آنکه سرگرمی باشد، آینه‌ای از تفکر و تخیل انسان معاصر است.در روزگاری که صحنه‌های تئاتر بیش از هر زمان دیگری نیازمند نفس تازه و نگاه‌های نو هستند، نمایش مَثلِث به کارگردانی قیس یساقی نشان داد که هنوز می‌توان با امکاناتی ساده و ذهنی خلاق، اثری بدیع و تماشایی آفرید. این نمایش در سالن استاد مقبلی مجتمع فرهنگی هنری بیست‌ونهم بهمن تبریز به روی صحنه رفت و با استقبال چشمگیر مخاطبان همراه شد.مَثلِث در قالب تئاتر عروسکی با دست و بر پایه‌ی نقیضه‌سازی یا پارودی اجرا شد. اقتباسی آزاد از سه تراژدی مشهور شکسپیر، مکبث، هملت و اتللو. اما این‌بار روایت در جهانی فانتزی و کمیک پیش می‌رود، جایی که قهرمانان تراژدی در پاساژی خیالی و در مجاورت سرویس بهداشتی عمومی گرفتار چرخه‌ای از قدرت، خیانت و طنز می‌شوند.در مَثلِث خبری از دکورهای پرزرق‌وبرق یا گفت‌وگوهای مطول نیست. تنها یک میز، چند نور متمرکز و عروسک‌های میله‌ای، جهانی می‌سازند که در آن مرز میان تراژدی و طنز به‌ناگاه محو می‌شود. این نمایش نشان می‌دهد که ذهن خلاق و طناز می‌تواند حتی استیکرهای سر در توالت عمومی را به اثر هنری بدل کند.هماهنگی دقیق میان عروسک‌گردانان و گوینده، و ریتم منسجم اجرا تا پایان، از ویژگی‌های درخشان این اثر است. امری که در ساختارهای مینیمالیستی به‌سادگی حاصل نمی‌شود. مَثلِث در حقیقت تلاشی است برای بازآفرینی طنزآمیز شکسپیر و بازخوانی معاصر مفاهیمی چون قدرت، گناه و مکافات. در این جهان نمایشی، پاساژ استعاره‌ای از جامعه‌ی مدرن است و توالت، نمادی از چرخه‌ی تکرارشونده‌ی رقابت و سقوط قدرت.استقبال تماشاگران تبریزی از اجرا، نشان از ارتباط موفق نمایش با ذهن و ذائقه‌ی مخاطب امروز دارد. هرچند برخی نقدها به تقلیل محتوای تراژیک شکسپیر به شوخی‌های سطحی اشاره داشتند، اما اغلب منتقدان بر خلاقیت تیم اجرایی، فرم تازه و جسارت کارگردان تأکید کرده‌اند.مَثلِث پیش‌تر در جشنواره مبارک موفق به دریافت جوایز بهترین کارگردانی، عروسک‌گردانی و اثر شده و در بخش‌های موسیقی، متن و صداپیشگی نیز نامزد دریافت جایزه بوده است. این اثر همچنین در جشنواره پاپتلند قزاقستان عنوان بهترین اثر اقتباسی را کسب کرده و از سوی انجمن نمایش عروسکی ایران به‌عنوان برترین اثر سال شناخته شده است.در خلاصه‌ی داستان آمده است که هر قلمرویی شاهی دارد و هر شاهی خائنی. مَثلِث، روایت خیانت مردی وفادار به شاه، خیانت شاهی وفادار به مرد و خیانت زنی وفادار به هر دو است؛ مثلثی از تناقض و توطئه که در دل یک پاساژ می‌چرخد و تنها سه برادر سرنوشت، از پایان آن آگاه‌اند.تئاتر خوب، بیش از آنکه سرگرمی باشد، آینه‌ای از تفکر و تخیل انسان معاصر است. در روزگاری که بسیاری از هنرها گرفتار تکرارند، دیدن آثاری چون مَثلِث نه فقط تجربه‌ای متفاوت، بلکه تمرینی برای اندیشیدن و زیستن است. باید به تئاتر رفت و تئاتر خوب را دید، چرا که صحنه هنوز جایی است که می‌توان در آن زندگی را با تخیل، حقیقت را با طنز، و انسان را با سایه‌های خودش روبه‌رو کرد.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:41:04 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/قسم-به-چشم-های-معمولی-ات-ای-موسی-عزیزم-gy7mmg1upzw1قسم به چشم‌های معمولی‌ات ای موسی عزیزم!قسم به چشم‌های معمولی‌ات ای موسی عزیزم!که آفتاب روزی بهتر از آن روزی که تو باختی خواهد تابید.آه ای موسای بی کتابای اهل مذاکرهریش پرفسوریشهروند آزاد، ساندیس خورای متناقض ابدی! عاشق احمد زیدآبادی، علی شریعتی و دختری اردبیلی باهم.ای گمشده در کافه‌های شهناز، میدان ساعت و رستوران‌های تبریز.ای صلح طلب در روزگار جنگای آرامش در میانه‌ی غوغاای مرد نازنین که سهمی از قدرت نصیبت نشد،اما سهمی بزرگ‌تر در دل‌ها به دست آوردی.آن روز که بساط تقسیم کرسی‌ها پهن شد،نامت در هیچ فهرستی نیامد.نه حکم گرفتی، نه پست، نه دفتر،تنها دستی خالی ماند و قلبی پر از سؤال.می‌دانم، این بی‌مهری، زخمی شد بر روانت،زخمی که گاهی افسردگی‌اش تو را در آغوش می‌گیرد.اما ای موسی، زخم تو همان زخمی است که هر صلح‌طلب راستین، در این سرزمین گرفتار قدرت به دوش کشیده است.این زخم، نشانه‌ی زیستن است، نه نشانه‌ی مرگو تو، برخلاف همه‌ی گمان‌ها، تنها کمی خسته‌ای، کمی دل‌گیر و کمی ساکت‌تر از همیشه.ای تباه شده در دانشگاه، عبای شکلاتی، ادوار تحکیم وحدت، سیاست، تهران شناسی جامعه نشناسی و در مجادله زن و فرزند و دوستان پر‌ادعا و ملال‌آوری چون ما!ای امیدوار به اصلاحات و خیالی که روزی مذاکره خواهد شد و همه چیز درست خواهد شد.ای که می‌خواستی مستقل باشی، تاثیر گذار باشی و به استانداری راهت ندادند.ای که سادگی روحت بر پیچیدگی سیاست چربید.از تبریز تا خسروشاه، اصفهان، تهرانکرمانشاه، جنگ است موسی جنگ استو تو جنگ را دیدی، هر چند باور نمی‌کردی، نمی‌کنی، هیچ چیز درست نشد، نمی‌شود نخواهد.قسم به چشم‌های معمولی‌ات، ای موسی!که روزی خواهد آمد، روزی بهتر، روزی که خورشید عدالت، پرده‌ی بی‌مهری را خواهد درید.آن روز، نام تو نه در حکم‌های دولتی،بلکه در حافظه‌ی جوانانی خواهد بودکه در ستادت زیستند، آموختند و به یاد آوردند که سیاست فقط صندلی نیست، سیاست گاهی صبوری است و گاهی لبخند.سیاست گاهی چون بازاری استکه در آن وفاداری را به زر و زور می‌سنجند،و تو در این بازار، کالایی برای فروش نداشتی.نه چاپلوسی کردی،نه بر سر ایمان و صلح خود معامله بستی،و همین شد که بی‌سهم ماندی.اما ای موسی، بدان کهبی‌سهمی در قدرت، گاه عین سهم داشتن در تاریخ است.وفاق را می بینی؟ تماشا کن موسیتحریم ها رفع نشدند، ماندند، برگشتند. وعده‌ها در غبار گم شدند.ما همگی با هم باختیم موسینویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:36:57 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/به-مدد-عشق-از-گور-بیرونت-خواهم-کشید-دومرول-m5kyzeu0lgotدومرول اسطوره‌ای است که ضداسطوره‌ی خود را می‌پرورد. انسانی که همزمان قهرمان و شکست‌خورده، سرکش و مطیع، عاشق و ناتوان است. در میان انبوه داستان‌ها، افسانه‌ها و اسطوره‌هایی که قهرمانانش دوردست‌اند، دلی دومرول ملموس‌تر و انسانی‌است. قابل فهم‌تر است، الهه نیست، قهرمان نیست، ضد قهرمان نیست، نه بد هست نه خوب، نه سیاه هست نه سفید. انسانی است میان غرور و بلاهت، میان شور و ترس، میان خشم و پرسشگری. و اتفاقا خوبی نقش اول به همین است.دلی دومرول در برابر مرگ به اعتراض برمی‌خیزد. اعتراض می‌کند که چرا جان جوانمردی گرفته می‌شود. این سئوال بسیار انسانی در واقع پرسشی رادیکال است اعتراض به نظم جهان، به قرارداد تقدیر، به خدایی که جان‌ها را بی‌دلیل می‌ستاند. و شگفت آنکه خدای این قصه، خدایی مطلق نیست دست نیافتنی نیست. او به گفت‌وگو تن می‌دهد، اهل معامله است، بده‌بستان می‌کند. شرط می‌گذارد، می‌شود با او مذاکره کرد، می‌شود از او مهلت خواست. همین ویژگی، قصه را از یک روایت بسته و تقدیری به روایتی باز و انسانی بدل می‌کند.پدر و مادر این افسانه هم باز مقدس نیستند، آنها حاضر نیستند جان خود را به پای فرزند بریزند و چقدر ملموس‌اند، وچقدر انسانی است و چقدر حرفشان درست است، قابل درک است. منطقی است. هر چند در افسانه مذموم شمرده شود آنها میان بقا و عاطفه، دومی را انتخاب می‌کنند. اینجا روایت به دایره واقعیت نزدیک می‌شود جایی که اسطوره و زندگی به هم می‌رسند. و در نهایت، عشق است که جان می‌بخشد. تنها زن دومرول است که نقطه‌ی روشن روایت باقی می‌ماند. او مرگ را به آغوش می‌کشد تا عشق را زنده نگه دارد. همین عشق و وفاداری است که سرنوشت قصه را تغییر می‌دهد و مرگ را پس می‌راند. مرگی که با اعتراض آغاز شد، با عشق پایان می‌یابد اما این عشق رهایی بخش نیست، سنگین است، بی رحم است. دومرول در برابر آن عاجز می‌شود، و مرگ او نه تراژدی و پیروزی، بلکه تسلیم در برابر عشقی است که از قدرتش بزرگ‌تر است. و این شاید پیام نهایی داستان باشد زندگی تنها با دو نیرو معنا می‌یابد، اعتراض و عشق.دومرول اسطوره‌ای است که ضداسطوره‌ی خود را می‌پرورد. انسانی که همزمان قهرمان و شکست‌خورده، سرکش و مطیع، عاشق و ناتوان است. این ویژگی، متن را به مدرن‌ترین لایه‌ی ممکن در روایت کهن تبدیل می‌کند. لایه‌ای که از شکست، ترس از مرگ و ناتوانی انسان در برابر عشق و تقدیر سخن می‌گوید.این روزها نمایش دلی دومرول به نویسندگی شاهین مرادی و کارگردانی محمد سالار قلی‌زاده، بر صحنه‌ی سالن استاد صیامی تبریز روایت می‌شود، آیینی موسیقایی که با شعر و حرکات فولکلوریک آذربایجانی، قصه‌ای کهن را دوباره به زندگی می‌آورد، و مخاطب را به قلب انسانی‌ترین اسطوره هدایت می‌کند. ببینید. همین.نویسنده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:29:33 +0330https://virgool.ir/@mojtaba.razmi/هنر-در-امتداد-اصالت-هویت-ماندگار-ترکان-قشقایی-در-قاب-دوربین-en7c2tw4s5mvهویت ماندگار ترکان قشقایینمایشگاه عکس «هویت ماندگار ترکان قشقایی» این روزها در تبریز، قلب فرهنگ‌دوست آذربایجان، برپا شده است مجموعه‌ای از ۳۱ قاب‌ عکس که نه صرفا تصویر، بلکه بازتاب جان یک فرهنگ زنده و جاری در گستره‌ی دشت‌ها، کوه‌ها و بیابان‌های فارس است. عکس‌هایی که بی‌واسطه، بی‌ژست و بی‌صحنه‌سازی، از دل زندگی اصیل عشایر قشقایی بیرون آمده‌اند و با نگاهی مردم‌نگارانه، روایتگر نغمه‌هایی هستند که هنوز در باد کوچ و در سکوت دشت نفس می‌کشند.این مجموعه عکس حاصل سال‌ها سفر، صبر و نگاه تیزبین حمیدرضا روستا، عکاس اقوام و عشایر است. هنرمندی که از دل دشت‌های فارس برخاسته و از سال ۱۳۹۶ به دل ایل‌ها و اقوام ایران سفر کرده تا با ثبت چهره‌ها، آیین‌ها و لحظه‌های ناب، روایتگر فرهنگی باشد که گاه در هیاهوی شهر و رسانه به حاشیه رانده شده است. او درباره انگیزه‌اش از خلق این مجموعه می‌گوید: «عشق من به فرهنگ ژرف ترکان قشقایی، چون ضربان قلبم آرام و بی‌وقفه است. در مقام یک عکاس، هدفم تنها ثبت لحظه‌ها نبود بلکه می‌خواستم نغمه‌هایی را زنده نگه دارم که در رنگ لباس‌ها، نگاه‌های ژرف و هنر دستان خستگی‌ناپذیر جاری‌ است.»مجموعه هویت ماندگار نه تنها روایت زندگی‌ست، که گفت‌وگویی‌ست تصویری میان گذشته و حال. چادرهای رنگین، گوسفند‌هایی که زمزمه‌ی کوچ‌اند، دشت‌هایی که نفس می‌کشند و آسمانی که هنوز خاطره‌ی نغمه‌های ایل را به دوش می‌کشد همه در قاب‌های روستا زنده‌اند. او می‌کوشد با بهره‌گیری از تکنیک‌های مدرن عکاسی، پلی میان دیروز و امروز بسازد تا مخاطب امروزی، نه فقط ناظر، که لمس‌کننده عظمت و لطافت زندگی ترکان قشقایی باشد.روستا در گفت‌وگوی کوتاهی از استقبال پرشور مردم تبریز و مردم ترک‌ آذربایجان گفت و افزود: «حضور مردم برای من بسیار الهام‌بخش بود. حس کردم این پیوند فرهنگی و احساسی میان ترک‌های آذربایجان و قشقایی‌ها زنده و واقعی‌ست. در آینده قصد دارم مجموعه‌هایی از دیگر ترکان ایران چون پیچاقچی‌های کرمان، شاهسون‌ها و ترکمن‌صحرای زیبا را نیز به نمایش بگذارم.»این عکاس متولد ۱۳۶۴ با نگاهی عاشقانه به فرهنگ اقوام ایرانی، هنوز باور دارد که اصالت در خاک این سرزمین زنده است در باد، در دشت، در چهره‌هایی که خاموش نشده‌اند فقط نیاز به نگاهی دوباره دارند. روستا درباره چرایی پرداختن به فرهنگ قشقایی می‌گوید: «آیین‌ها، سنن و زبان ترکان قشقایی، با فرهنگ فارس‌های استان فارس درآمیخته است. من با این فرهنگ بزرگ شده‌ام و به آن علاقه‌ای قلبی دارم. حس کردم این بخشی از هویت خود من است که باید ثبت شود.»اما دلیل انتخاب تبریز برای برگزاری این نمایشگاه نیز برای او روشن است: «فرهنگ ترکان قشقایی شباهت‌هایی با فرهنگ ترک‌های آذربایجان دارد. پیوندهای زبانی، پوششی و آیینی باعث شد احساس کنم این نمایشگاه می‌تواند در تبریز مخاطبانی همدل پیدا کند، که خوشبختانه همین‌طور هم شد.»او همچنین تأکید می‌کند که عکس‌های مجموعه حاصل زندگی در کنار ایل قشقایی در بهار امسال است و هیچ‌یک از تصاویر صحنه‌پردازی نشده‌اند. «همه‌چیز طبیعی بود. من فقط تماشاگر و ثبت‌کننده‌ی لحظه‌هایی بودم که خودشان اتفاق می‌افتادند. این مجموعه بیشتر مردم‌نگاری است تا صرف عکاسی.»حمیدرضا روستا نمایشگاهش را پلی می‌داند میان دیروز و امروز: «هدفم صرفا ثبت یک قاب نبود، می‌خواستم چیزی را منتقل کنم که در نگاه تماشاگر رسوخ کند. یک حس، یک احترام، یک درک از زندگی ساده اما بزرگ.»در جهانی که تصویرها گاه از حقیقت فاصله می‌گیرند، حمیدرضا روستا دوربینش را نه برای بازنمایی، بلکه برای زیستن در میان مردم روشن کرده است. او باور دارد که اصالت، هنوز در خاطره‌ی خاک نفس می‌کشد اگر کسی باشد که با نگاه، آن را ببیند و با قلب، آن را بفهمد.نمایشگاه هویت ماندگار تنها مجموعه‌ای از تصاویر نیست؛ دعوتی‌ست برای مکث، برای بازگشت به ریشه‌ها، برای ایستادن در برابر قاب‌هایی که حقیقت را بی‌واسطه بازتاب می‌دهند حقیقتی که در نبض خاک و نفس ایل هنوز جاری‌ست.نویسنده و مصاحبه‌کننده: مجتبی رزمیمجتبی رزمیمجتبی رزمیSun, 14 Dec 2025 02:25:53 +0330