https://virgool.ir/feed/@moini.m.rezafa2026-11-12 03:27:05https://files.virgool.ir/upload/users/190587/avatar/Dhf42q.jpeghttps://virgool.ir/@moini.m.rezahttps://virgool.ir/@moini.m.reza/پژوهش-های-باستان-شناختی-و-تاثیر-آن-بر-حل-معضلات-فقهی-gmpmvqr8zvexشکی نیست که فهم دقیق برخی از احادیث و گزارش‌های تاریخی در گرو واقعیات موجود در جامعه عصر نزول است. به طور خاص برخی از مسائل معروف و شناخته شده جامعه عربی، موضوع احکام شرعی قرار گرفته‌است و به همین دلیل شناخت دقیق آن برای دستیابی به حکم شرعی یا فهم مسائل تاریخی اهمیت دارد.واحدهای اندازه‌گیری یکی از این مسائل هستند. در گزارش‌های تاریخی و حدیثی متعددی در مقام بیان وظیفه شرعی یا بیان یک واقعه خارجی، از واحدهای اندازه‌گیری معروف و متداول زمان خود استفاده شده است و با توجه به فاصله زمانی بسیار زیادی که میان ما و عصور متقدم اسلامی افتاده است، گاهی فهم دقیق این واحدهای اندازه‌گیری مورد اختلاف واقع شده است.یکی از واحدهای اندازه‌گیری فاصله طولی که در قرون متقدم اسلامی در جزیرة العرب رواج داشته «میل (جمع: أمیال)» است. بر اساس گزارش‌های تاریخی به نظر می‌رسد در مسیرهای تردد مهم، تعدادی سنگ (الأمیال الحجریة) در فواصل مشخص نصب می‌شده و این سنگ‌ها علاوه بر اینکه راهنمایی برای یافتن مسیر بوده است، معیاری برای طی مسیر و فاصله پیموده شده نیز به حساب می‌آمده است. به عنوان مثال بر اساس متون تاریخی در مسیر میان مکه و مدینه حدود 150 میل سنگی وجود داشته است.دو نمونه از میل‌های سنگی موجود در صحرای جزیرة العرببا توجه به اینکه مسافت سفر شرعی (فاصله‌ای که پس از آن شخص شرعا مسافر به حساب آمده و احکام ویژه مسافر بر او صدق می‌کند) در متون اسلامی بر اساس همین معیار «میل» بیان شده، شناخت مقدار دقیق این واحد شرعی مورد اهتمام فقها بوده و نزاع‌های دقیقی حول آن شکل گرفته است.دکتر عبدالله القاضی استاد دانشکده معماری و نقشه برداری در دانشگاه عبدالرحمن بن فیصل در عربستان سعودی است. یکی از پروژه‌های علمی او در بیست سال گذشته، تلاش برای یافتن شواهد تاریخی در مورد «الأمیال الحجریة» بوده است. او در سال‌های گذشته بر اساس شواهد موجود در کتب تاریخی و با استفاده از ابزارهای جدید تکنولوژیک تلاش کرده است میل‌های سنگی باقی مانده در جزیرة العرب را بازیابی و کشف کند.القاضی حدود هفت سال پیش نتایج اولیه پژوهش‌ خود را در مقاله‌ای منتشر کرده است و با اشاره به روش خود برای کشف این میل‌های سنگی، گزارشی از یافته‌های خود ارائه کرده است (لینک مقاله). سال گذشته، القاضی نتایج نهایی پژوهش خود را در کتابی با عنوان «الأميال الحجرية» منتشر ساخته است.الامیال الحجریة - دکتر عبدالله بن حسین القاضیالقاضی چند ماه پیش خودش در جلسه‌ای به توضیح اثرش پرداخته و مهم‌ترین یافته‌‌های خودش را شرح داده است (لینک این جلسه). مهم‌ترین نکته‌ای که القاضی به آن اشاره می‌کند این است که میل‌های سنگی جزیرة العرب، برگرفته و دقیقا منطبق بر نظام مسافت‌سنجی امپراتوری رومی Imperial Mile است و مقدار آن تفاوتی با «مایل» که واحد اندازه‌گیری مسافت در امپراتوری روم بوده ندارد.توجه به میراث مادی باقی‌مانده از عصور متقدم رویکردی نسبتا جدید است که می‌تواند در برخی از زمینه‌ها و برای پاسخ‌گویی به برخی از سوالات و ابهامات مورد استفاده قرار گیرد.محمدرضا معینیمحمدرضا معینیTue, 01 Jun 2021 12:20:58 +0430https://virgool.ir/@moini.m.reza/جایزه-ای-برای-تجربه-نگاری-سازمان-های-مردم-نهاد-ww7yjxnlg2w0یکی از شیوه‌های بسیار رایج برای تشویق فعالیت‌های مختلف فرهنگی و علمی، تأسیس جایزه‌های علمی برای انجام پروژه‌هاست. خیلی از این قبیل جایزه‌ها بدون وابستگی به حکومت‌ها و سازمان‌های سیاسی تأسیس شده‌اند و مقبولیتی بسیار زیاد پیدا کرده‌اند. شاید مشهورترین مثال این جایزه‌ها، جایزه نوبل‌ه که بیش از 100 سال پیش به وصیت آقای آلفرد نوبل راه افتاده. در ایران هم از این قبیل جایزه‌های غیر دولتی برای حمایت از فعالیت‌های فرهنگی و علمی کم نداریم، خصوصا در فضای ادبیات فارسی.دکتر مصطفی معین وزیر علوم دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، بعد از اینکه از فعالیت‌های سیاسی عملا کناره گرفته، به سمت فعالیت‌های اجتماعی و غیر سیاسی متمایل شده و در سال‌های اخیر در فضای سازمان‌های مردم‌نهاد مشغول فعالیت‌ه.یکی از جاهایی که به همت دکتر معین راه افتاده، مؤسسه نیکوکاری دکتر مجتبی معین‌ه که به یاد برادر مرحوم دکتر مصطفی نام‌گذاری شده. بنا بر چیزی که در وبسایت این مؤسسه نوشته شده:پشتیبانی از فعالیت‌های آموزشی، ترویجی و پژوهشی سازمان‌های مردم نهاد (سمن‌ها) در جهت توانمندسازی گروه‌های آسیب پذیر و افزایش بهره‌وری و توسعه ظرفیت سازمان‌های جامعه مدنی در حوزه مسائل اجتماعی از مهمترین اهدافی است که موسسه در پی تحقق آنها حرکت خواهد نمود.‌یکی از راهبردهایی که این مؤسسه پیش گرفته، تأسیس یک جایزه برای مستندسازی و تجربه‌نگاری فعالیت‌های مردم‌نهاده.جایزه دوسالانه مؤسسه دکتر مجتبی معین با این فکر درست شده که:سازمان‌های مردم نهاد، همانند هر سازمان و گروهی که فعالیت منسجمی (پروژه‌ای) را اجرا می‌کنند، اندوخته‌ای از تجارب در قالب موفقیت‌ها و شکست‌ها را دارند و تلاش می‌کنند در دوره‌های آتی فعالیت موفقیت را تکرار، تعمیم یا بهبود دهند و شکست‌ها را کاهش یا حذف کنند و البته در سازمان‌های مردم نهاد جامعه مدنی به واسطه انگیزه اجتماعی ارزشمندی که دارند تجارب ارزنده‌ای به دست می‌آید...تا جایی که من روی سایت مطالعه کردم، خیلی دقیق نفهمیدم که این جایزه دقیقا چیه و نحوه حمایت مؤسسه از کسانی که کاندید می‌شوند چطوری‌ه، ولی در این حد مشخص‌ه که بعد از برگزاری یک دوره آموزشی مستندسازی دانش، از افرادی داخل سازمان مردم‌نهاد حمایت میشه که مسیر ثبت و نگارش تجربیات سازمان‌شون رو به درستی طی کنند.همون‌طور که قبلا نوشتم (+) یکی از قدم‌های بسیار بسیار ضروری در مسیر رشد و پیشرفت هر جامعه، مستند و منتشر کردن تجربیات نسل‌های قبل برای استفاده بعدی‌هاست و خیلی باعث خوشحالی‌ه که ایده و فکر ثبت تجربیات فعالیت‌های مردم‌نهاد داره به این شکل جدی گرفته میشه و ازش حمایت میشه!و امیدوارم که مؤسسه نیکوکاری دکتر مجتبی معین موفق بشه با جلب حمایت‌ها به چشم‌اندازش برسه:چشم انداز این پروژه به گونه‌ای طراحی شده است که در 10 سال آینده نظام مدیریت دانش و مستند سازی در سازمان‌های مردم نهاد ایران نهادینه شود و سازمان‌ها منابع اطلاعاتی غنی از تجارب و درس آموخته‌ها داشته باشند تا بتوانند با انتشار آن ضمن تکثیر تجارب، زمینه‌ای برای بهبود کیفی و کمی خدمات و راهکارها فراهم کرده و در نهایت این نظام بتواند به حرفه‌ای شدن سازمان‌های جامعه مدنی کمک کند.محمدرضا معینیمحمدرضا معینیThu, 28 Jan 2021 17:36:15 +0330https://virgool.ir/@moini.m.reza/ره-چنان-رو-که-رهروان-رفتند-b3ditiy2h0p8پسركم!چون ديدم ساليانى را پشت سر نهاده‌ام و به سستى در افتاده، بدين وصيت براى تو پيشدستى كردم... تا با رأى قاطع روى به كار آرى، و از آنچه خداوندان تجربت در پى آن بودند و آزمودند بهره بردارى، و رنج طلب از تو برداشته شود و نيازت به آزمودن نيفتد. پس به تو آن رسد كه ما -به تجربت- بدان رسيديم، و براى تو روشن شود آنچه گاهى تاريكش مى‌ديديم.پسركم هر چند من به اندازه همه آنان كه پيش از من بوده‌اند نزيسته‌ام، اما در كارهاشان نگريسته‌ام و در سرگذشت‌هاشان انديشيده، و در آنچه از آنان مانده، رفته و ديده‌ام تا چون يكى از ايشان گرديده‌ام، بلكه با آگاهى كه از كارهاشان به دست آورده ام گويى چنان است كه با نخستين تا پسينشان به سر برده‌ام.پس از آنچه -ديدم- روشن را از تار و سودمند را از زيان‌بار باز شناختم و براى تو از هر چيز زبده آن را جدا ساختم و نيكويى آن را برايت جستجو كردم، و آن را كه شناخته نبود از دسترس تو به دور انداختم...بخشی از نامه 31 نهج البلاغة، وصیت به امام حسن مجتبی علیه السلام، ترجمه مرحوم استاد دکتر شهیدی با اندکی تصرفیکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که متمایز کننده بشر از سایر موجودات‌ه، توانایی ما برای انتقال تجربیات و یافته‌هامون به نسل‌های بعده. زبان و ساختار ذهنی ما، به ما این امکان رو داده که نسل پشت نسل تجربیات‌مون رو انباشت کنیم و با یاد گرفتن از موفقیت‌ها و شکست‌های نسل قبل، اندک اندک و قدم قدم پیشرفت کنیم.شامپانزه‌ها و سوسک‌ها قرن‌هاست به همون شیوه‌ای زندگی می‌کنند که اجدادشون زندگی می‌کردند و تغییرات قابل توجهی در سبک زندگی و ابزارها و...شون به چشم نمی‌خوره؛ چرا؟ چون شامپانزه‌های پیر توانایی انتقال تجربیات گرانقدر خودشون رو به شامپانزه‌های جوان رو ندارند!یکی از سنت‌های خیلی رایج در بین غربی‌ها، نگارش و انتشار تجربه‌هاست. کسانی که مسئولیت یا فعالیت خاصی دارند، اهتمام جدی دارند که در دوره فعالیت‌شون کارهاشون رو به شکلی ثبت کنند و بعد از مدتی با تجمیع و تدوین یادداشت‌هاشون، خاطرات حرفه‌ای دوره کاری‌شون رو منتشر کنند تا برای نسل بعدی فعالان قابل استفاده باشه. اگر بخواهم چند تا مثال دم دستی بزنم، می‌تونم به «راه دشوار آزادی» (خاطرات نلسون ماندلا) و «مسیر آشتی» (خاطرات دزموند توتو که از همراهان ماندلا بوده)، «اتاقی که در آن اتفاق افتاد» (خاطرات جان بولتون) و کتاب جدید «A Promised Land» (خاطرات باراک اوباما) اشاره کنم.خوندن این تجربیات گاهی خیلی جذاب‌ه و می‌تونه افق‌های جدیدی رو برای ما باز کنه. ما می‌تونیم به جای اینکه 80 سال سعی و خطا کنیم و بارها به دیوار و در بسته بخوریم، از تجربه کسی که 80 سال سعی و خطا کرده استفاده کنیم! به نظرم یکی از وظائف اخلاقی نسل قبل این‌ه که تجربیات‌ش رو به نسل‌های بعد منتقل کنه تا نسل‌های بعد -حتی به اندازه 1%- بتونند بهتر و کم دردسرتر فعالیت کنند.در فضای ایران، این قضیه تبدیل به یک سنت و رسم رایج نشده، ولی به خصوص در سال‌های اخیر توجه بیشتری به این کار میشه و به نظر می‌رسه که کم کم افراد متوجه فوائد و مزایای این کار شده‌اند. یکی از قدیمی‌ترین نمونه‌های این کار در زبان فارسی، کاری‌ه که به تلاش حبیب لاجوردی در چارچوب پروژه «تاریخ شفاهی ایران» در دانشگاه هاروارد انجام شده و تعدادی‌ش منتشر شده. مجموعه مصاحبه‌هایی که حسین دهباشی با چهره‌های مهم دوره پهلوی و جمهوری اسلامی انجام داد و با عنوان «خشت خام» منتشر می‌کرد هم نمونه خوبی از این تیپ تجربه‌نگاری‌هاست. اما این دو کار و بعضی دیگه از کارهای مشابه، عمدتا روی چهره‌های سیاسی تمرکز داشتند و تجربه فعالان و فعالیت‌های فرهنگی کمتر دیده شده.در چند سال اخیر کارهای بسیار خوبی در حوزه تجربه‌نگاری یا خود-تجربه‌نگاری فعالان فرهنگی صورت گرفته، مثل تجربه‌نگاری مدارس اسلامی، تجربه‌نگاری اساتید دانشگاهی و... ولی به نظرم خیلی از این تولیدات اون طور که باید و شاید دیده نشده و خونده نشده، لذا دوست دارم به تدریج بعضی از بهترین و ارزنده‌ترین کارهایی که در این زمینه خوندم در اینجا معرفی کنم.ان شاء الله...محمدرضا معینیمحمدرضا معینیMon, 11 Jan 2021 12:43:29 +0330https://virgool.ir/@moini.m.reza/خوجههای-اثناعشری-ساختار-مدرن-شیعی-nejqtjqjcenkتقریبا 10 سال پیش، تازه دانشجو شده بودم که اسم «خوجه‌های شیعه اثناعشری» به گوشم خورد. کتابی خریدم از انتشارات «مؤسسه شیعه شناسی» قم با عنوان «شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان». از همون روز توجه‌م جلب شد به این گروه و چشم‌م به دنبال اخبار و امورشون بوده و هست.خوجه‌های شیعه اثناعشری یک گروه از جماعت خوجه‌های هندی هستند که کمی بیش از 100 سال پیش از جامعه خوجه اسماعیلی جدا شدن و تغییر مذهب دادن به تشیع اثناعشری.(قصه خوجه‌ها از روزگاری که هندو و بت‌پرست بودن تا روزگار ما، خیلی داستان جذاب و پر فراز و نشیبی‌ه که فعلا فرصت تعریف کردن‌ش نیست.)لوگوی فدراسیون جهانی خوجه‌های شیعه اثناعشریدر مورد خوجه‌های اثناعشری گفتنی‌های بسیاری وجود داره، ولی در یک کلام به نظرم می‌رسه که به چند دلیل خوجه‌ها پیشروترین و به‌روزترین ساختار شیعی موجود در جهان هستند. شاید مهم‌ترین دلیلش این باشه که خوجه‌ها یک اقلیت مذهبی بدون پشتوانه حاکمیتی بودن که مجبور شدن در جهان مدرن خودشون رو بازیابی و حفظ کنند.اما غرض اصلی...دیروز ایمیل بسیار جالبی از فدراسیون جهانی خوجه‌های اثناعشری به دستم رسید، عنوان ایمیل "Are you READY for KHUMS?" و محتواش تشویق به محاسبه و پرداخت خمس بود. چند نکته بسیار قابل توجه در این ایمیل بود که به نظرم می‌رسه می‌تونه مورد توجه فعالان سنتی شیعی درون ایران هم قرار بگیره. من به سه نکته مهمتری که به نظرم رسیده اشاره می‌کنم.یک) راهنمای کوتاه، کاربردی، همه‌فهم و به‌روز در مورد خمسطبیعتا در ذهن یک شیعه سوالات متعددی در مورد خمس وجود داره، چه سوالاتی که به اصل خمس بر می‌گرده (چرا باید خمس بدیم؟ خمس قراره خرج چه کاری بشه؟) و سوالات ریز و جزئی در مورد احکام خمس (خمس به چی تعلق می‌گیره؟ کی باید خمس بدم؟ چه هزینه‌هایی از خمس استثنا میشه؟ و...)فهم فتاوی فقها و تطبیق اون بر اوضاع و شرائط واقعی زندگی، بعضی اوقات خیلی سخت‌ه و برای خیلی از مردم مبهم‌ه، خب در این شرائط نقش یه سازمان شیعی (مثل دفتر مراجع یا سازمان تبلیغات یا...) چی می‌تونه باشه؟ کمک برای تطبیق فتاوی بر شرائط واقعی!در ایمیل ارسال شده از طرف فدراسیون جهانی خوجه‌ها، لینک یک Easy-to-digest Khums Guide (راهنمای راحت الحلقوم خمس) ارسال شده بود. در مقدمه این راهنما نوشته:This booklet is the result of a four-stage initiative called ‘The Khums Guidance Project’. The aim of the project has been to provide practical guidance to the community on how khums is to be calculated according to the most up-to-date rulings of His Eminence al-Sayyid Ali al-Husayni al-Sistani (may Allah protect all our scholars).مساله چی بوده؟ در نسخه جدید رساله منهاج الصالحین حضرت آیت الله العظمی سیستانی حفظه الله، پاورقی‌ای اضافه شده که برای مقلدین ایشون ابهام ایجاد کرده. راه حل فدراسیون جهانی خوجه‌ها چی بوده؟ اومدن یه فرایند چهار مرحله‌ای درست کردن برای اینکه به صورت عملیاتی ابهام مردم حل بشه! چهار مرحله رو در همون مقدمه توضیح دادن؛ قدم اول این بوده که چند نفر طلبه فقه خونده در مورد فتوای جدید آیت الله سیستانی مباحثه کردن تا دقیق اون رو بفهمند، در مرحله چهار نفر از اون طلبه‌ها با پنج نفر متخصص (مشاور مالی، وکیل و...) که به قوانین و امور مالی آشنا بودن با همدیگه نشستن تا ببینن تطبیق اون حکم شرعی بر شرائط واقعی چی میشه. طبیعتا در این مرحله ابهامات و سوالاتی پیش اومده که نیازمند استفتاء مجدد از دفتر آیت الله سیستانی بوده. در مرحله سوم، این استفتائات برای دفتر آیت الله سیستانی ارسال شده و پاسخ گرفته شده. مرحله چهارم طبیعتا مربوط به خروجی‌ه، مجموعه این گفتگوها و استفتائات تجمیع شده و به صورت همون کتابچه راحت الحلقوم منتشر شده!دو) گزارش‌دهی در مورد موارد هزینه خمسیکی از سوالاتی که ذهن بسیاری از شیعیان معتقد و خمس‌پرداز رو به خودش درگیر می‌کنه، این‌ه که خمس پرداخت شده واقعا داره کجا هزینه می‌شه؟ من شخصاً از خیلی از افراد معتقد شنیدم که دقیقاً اطلاع ندارن خمس داره خرج چه کاری میشه و براشون سوالات جدی پیش اومده.گزارش دادن در مورد نحوه خرج خمس، می‌تونه یک عامل جدی در جلب اعتماد مردم به ساختار هزینه خمس باشه و مردم رو تشویق کنه به پرداخت خمس.در ایمیل ارسال شده از سمت فدراسیون جهان، لینکی قرار داده شده برای مشاهده گزارش سالانه هزینه‌کرد خمس. گزارش دو سال 2018 و 2019 بر روی وبسایت فدراسیون جهانی گذاشته شده و هر کسی می‌تونه این گزارش رو مشاهده کنه. مثلا بر اساس گزارش سال 2019، در مجموع حدود 1.1 میلیون پوند خمس از خوجه‌ها جمع شده که 42%ش خرج MCE (مرکزی‌ه برای آموزش مسائل دینی، حدود 1000 معلم و 7000 دانش آموز توی این مرکز هستن) شده، 26% خرج تبلیغ در کشورهای مختلف، 9% خرج کمک هزینه تحصیلی، 9% گرنت به علما و 4% شهریه ماهانه حدود 260 طلبه در کشورهای مختلف!گزارش هزینه‌کرد خمس فدراسیون جهانی خوجه‌های اثناعشری - 2019به نظرم می‌رسه که ارائه همچین گزارش‌هایی می‌تونه نقش جدی در افزایش اعتماد مردم به سازمان‌های شیعی متولی خمس داشته باشه!سه) تسهیل محاسبه و پرداخت خمسدر سالهای اخیر پرداخت اینترنتی خمس در سایت اغلب مراجع تقلید هم رواج پیدا کرده (مثلا سایت آیت الله العظمی شبیری زنجانی حفظه الله رو ببینید)، خوجه‌ها هم طبیعتا یه درگاه پرداخت آنلاین گذاشتن برای پرداخت خمس.اما کار نسبتا جدیدی که خوجه‎ها انجام دادن و به نظرم قابل توجه‌ه، طراحی یک اپلیکیشن موبایلی ویژه محاسبه خمس‌ه. شما می تونید با وارد کردن موجودی حساب‌های بانکی و اموالی که دارید و مقداری که سال قبل خمسش رو پرداخت کردید، خیلی سریع به محاسبه خمس امسال برسید! بعد از محاسبه و پرداخت خمس هم می تونید یه یادآور (Reminder) سالانه اضافه کنید که خودش سر سال بهتون یادآوری کنه که سال خمسی رسیده!البته اپلیکیشن هنوز نسخه Beta است و به نظر می‌رسه که جای بهبود زیادی داره، ولی به عنوان یک قدم اول کار جالبی‌ه!دنیا در حال تغییره، اگر ما تغییر رو نپذیریم و به استقبالش نریم، موج تغییرات به ما آسیب جدی خواهد زد...محمدرضا معینیمحمدرضا معینیWed, 30 Dec 2020 14:22:25 +0330https://virgool.ir/@moini.m.reza/بسم-الله-ourfyhdbrqoaخیلی وقت بود که دوست داشتم اینجا شروع کنم و بنویسم، غیر از عامل تنبلی که همواره با ابناء بشر همراه بوده و خواهد بود، مشکل اصلی این بود که نمی‌دونستم در چه زمینه‌ای بنویسم.سخت‌تر از اصل نوشتن، شروع نوشتن بود. خیلی فکر کردم که اولین نوشته‌ام در اینجا چی باشه که «فِرست ایمپرشن» ایجاد کنه! نهایتاً به نتیجه خاصی نرسیدم و تصمیم گرفتم همین طور آداب و ترتیبی نجویم و بی مقدمه هر آنچه دل تنگم می‌خواهد بگویم!محمدرضا معینیمحمدرضا معینیSun, 27 Sep 2020 21:24:41 +0330