https://virgool.ir/feed/@mohammaddadkhoahدرمحمد دادخواه، نویسنده اهل بدخشان افغانستان. تحصیلات: دانشجو مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه تهران آثار: از بن تا دوحه تحولات دو دهه در افغانستان/ زیباک در گذرگاه تاریخfa2026-11-10 19:28:20https://files.virgool.ir/upload/users/4908823/avatar/fKCKoC.jpghttps://virgool.ir/@mohammaddadkhoahhttps://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/چرا-خیام-بخوانیم-qdz7uetznuslاز آن‌جایی که ما باید بفهمیم برای چه زندگی می‌کنیم و زندگی چه معنا دارد، ولی این فهمیدن تنها با سروکله زدن به فلسفه میسر است؛ که آن‌هم کار دشواریست، خیام این پیچیدگی را با زبان ساده و سلیس برای ما آسان می‌کند.فلسفه او اصالت وجود (اگزیستانسیالیسم) را به بررسی می‌گیرد. یعنی اهمیت و اولیت برای وجود خویشتن، نه جهانی از پدیده‌های سردرگمی که راه به جای نمی‌برند. آنان که کهن شدند و اینان که نواندهرکس به مراد خویش یک تک بدوند این کهنه چهان به کس نماند باقیرفتند و رویم، دگر بیایند و رونددادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihFri, 06 Nov 2026 16:10:48 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/از-تنهایی-نترس-و-جرئت-رویاروی-با-آن-را-داشته-باش-px9ecsbz8d0cدر مورد اینکه تنهایی چیست، با نگاه فلسفی و واکاوی ریشه‌های روانشناختانه آن بعدا مفصل خواهم نوشت. اما گزاره کوتاهی را برای آن اینجا دم دستی از ذهن خود چرک‌نویس می‌کنم.سیمین بهبهانی در ابیاتی می‌گوید:پرکَس بی‌کسم وزین یارانغمگساری و هواخواهی نیستلاف دلداری بسیار زنندلیک جز لحظه‌ای کوتاهی نیستمی‌خواهم از این بینش کمک بگیرم و با این عینک به کوتاهه بحث تنهایی ورود پیدا کنم.زندگی بر حسب اصل و اصالت آن چهار قسمت دارد. مرگ_ تنهایی_ آزادی و پوچی (که در رابطه به هریکی از این ساحات زندگی اگزیستانسیال در آینده جداگونه خواهم نوشت).تنهایی بخش مهم و اساسی زندگی انسانی ماست. همان‌گونه که عامیانه می‌گوییم: "تنها به دنیا می‌آییم و تنها می‌میریم". اگر به واقعیت زندگی فکر کنیم، ما خودمان هستیم که جهانمان را می‌سازیم. در این جهان به تنهایی معنا میافرینیم و به تنهایی زندگی می‌کنیم؛ ولی ظاهرا این‌طور به نظر نمی‌رسد. چگونه؟ این‌گونه که مجموعه از آدم‌های تنها، با همدیگر دست را یکی می‌کنند و یک گروه را تشکیل می‌دهند که گاه نام این گروه خانواده، گاه حزب، گاه همکلاسی و گاه نمونه‌های دگر است.ولی اگر در اصل تأمل کنیم، زندگی باهمی برای هریک از افراد مربوط به این گروه‌ها، صرفا مشغولیتی است که در مواجهه با چالش‌های زندگی به آن درگیراند. این مشغولیت صرف برای مدتی می‌تواند فرد را از حضور واقعی او دور کند و برایش جهان ناتنهایی کاذب را خلق کند.اگر با ذره‌بین واقعیت به این تفاهمات نگاه کنیم، هر عضو از این گرو‌ها جهان معنایی خاص خودشان را نسبت به زندگی دارند. در مواجهه با مرگ، ترس، مریضی و معنویات دگر به واقع آن‌ها هستند که مواجه‌ می‌شوند، نه گروه و جمع که با همدیگر تشکیل داده‌اند. اصالت واقعی آن‌ها تنهایی شان است. ولی با تاسف که جرئت روه‌به‌رو شدن با تنهایی خود واقعی‌شان را ندارند و مدام به دنبال ائتلاف حامی و پیوستن به گروه‌ها و گریز از وجود اصیل خود هستند.بر فرض مثال زمانی که ائتلاف‌های حامی این افراد می‌شکند (مانند جدایی عاطفی از عشق، خانواده، دوستان و...) آن‌ها در آخر سر ناچاراند با خود واقعی‌شان روبه‌رو شوند، و به این درک لاجرم برسند که زندگی با گریز از تنهایی معنا پیدا نمی‌کند؛ بلکه باید بسیار وقت پیش این واقعیت را می‌پذیرفتند و با آن کنار می‌آمدند.پس جهان پیرامون ما آن‌گونه نیست که تصور می‌شود، بلکه آن‌گونه است که هست!دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 04 Nov 2026 15:16:31 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/جهان-بینی-اخلاقی-آدم-ها-higuft0nxa2dآرتور شوپنهاور از یک گزاره خیالی کمک می‌گیرد تا نوع نگاه اخلاقی انسان‌ها نسبت به همدیگر را مشخص کند. وی در این گزاره اخلاق را امر صرفا پنداری آدم‌ها می‌داند که هرکس با توجه به شرایط و زمان و جبر جغرافیایی خودش اخلاقیاتش را تعیین می‌کند.اخلاق در این نگاه چیزی غیر از برداشت انسان نسبت به شرایط و سنت‌های فکری‌اش نیست:وقتی دو نفر تنها در بیابان بزرگ شده باشند، برای نخستین‌بار همدیگر را ملاقات کنند چه رفتاری از خود نشان خواهند داد؟ هابز (فیسلوف بریتانیایی ۱۶۷۹): آن‌ها به همدیگر حمله می‌کنند!پوفندروف (قاضی و فیسلوف آلمانی ۱۶۹۴): آن‌ها با علاقه و اشتیاق به همدیگر نزدیک می‌شوند.روسو (فیسلوف آلمانی ۱۷۷۸): آن دو از کنار همدیگر با سکوت و آرامی خواهند گذشت.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihSat, 31 Oct 2026 09:52:57 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/زندگی-عرفانی-گری-نیست-woxg3y808zewمی حافظ و جام بلورین خیام و زلف پرپیچ نگار سعدی و صائب را #عرفانی نه‌پندارید و ابزار برای توجیه باورهایتان نه‌سازید. آن‌ها خوردند و بردند ولی آشکارا دم نزدند و در لفافه سخن گفتند. پس سخم سخت ناصواب نزنیم چنان‌که شاعری طنازی گوید:شراب تلخ می‌خواهم که مردافکن بود زورشاز آن‌هایی که مال ارمنستان است انگورشاز آن‌های که حافظ خورده و در شعر آوردهولی یک عده می‌گویند که عرفانیست منظورشدادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 28 Oct 2026 10:59:27 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/شوپنهاور-و-خودکشی-uoawj0txzhliآرتور شوپنهاور با وجود این‌که بدبینانه‌ترین نگاه فیسلوفانه را نسبت به هر فیسلوف دگر در مورد زندگی و شر حاکم بر جهان داشت؛ هرگز در برابر #خودکشی سر فرود نیاورد. به زعم این شاه فیسلوف، خودکشی بزدلانه‌ترین راه گریز از سختی و چالش‌های زندگی است. کسی که خودش را می‌کشد، جرئت مقابله با زندگی را ندارد و او شایسته صفت موجود برتر نیست. دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihTue, 27 Oct 2026 21:26:53 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/غار-درون-vzh1vhjqmxfwدر روانشناسی شخصیتمفهوم "غار درون" برای تنهایی آدم‌ها و بیشتر مردها به‌کار می‌رود. یعنی آدم وقتی در جهان بیرون خودش را تنها حس می‌کند، به غار درونش پرت می‌شود. آن‌جا می‌رود تا نداشتن‌ها و نادرک شدن‌ها را تلافی کند. قدم گذاشتن به این غار بی‌نیازی نیست؛ عدم درک و تناسب فردیت با جهان خارج است. چه خوب عطار می‌گوید:حال خود را از دو کس پنهان مدار:"از طبیب حاذق و از یار غار"ولی از آن‌جا که یار غار داشتن نصیب هرکس نیست؛ لاجرم خود یار غار خویشتن شویم.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihThu, 22 Oct 2026 16:58:17 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/سازوکارهای-دین-در-تناسب-به-راهکارهای-دفاعی-روانکاوی-فلسفه-اگزیستانسیالیسم-در-مواجهه-با-مرگ-و-زندگی-wyes2v7ppolwاز آن‌جایی که یک بعد فلسفه درمان زندگی و حفظ سلامت اندیشه‌ی منوط به آن است، بیشتر فیلسوفان نقش یک رواتکاو و روان‌درمانگر را در حقیقت بازی کرده‌اند. از آموزه‌های نخستین افلاطون تا مکتب رواقیون و اندیشه‌های درمانی شوپنهاور، نیچه و اگزیستانسیالیست‌های معاصر.وقتی به فلسفه اگزیستانسیالیسم دقت می‌کنیم، در میابیم که سازوکارهای دفاعی پیشنهادی این جریان فلسفی هدف کلی و منسجمی بر حفظ اصالت "وجود" در برابر "ماهیت" در زندگی انسان دارد. این یعنی چه؟ یعنی این‌که بودن را مقدم بر شدن بر می‌شمارد.روانکاوی اگزیستانسیالیسم برای انسان می‌گوید اگر می‌خواهی به زندگی معنای [قابل قبولی] بدهی، به مرگ نیز فکر [معقولی] کن. یعنی سازوکار دفاعی در برابر اضطراب مرگ را با پارادوکس آن یعنی زندگی تنظیم کن تا بیشتر به کیفیت بودن در برابر شدن پی ببری. چگونه؟ این‌گونه که لذت زندگی را در پیوند به واقعیت مرگ، متناسب بسنجیم. اگر ما یک‌سره به زندگی بچسپیم، شدت مواجهه با اضطراب مرگ که خواه‌ناخواه دامن‌مان را خواهد گرفت، این لذت را باطل کرده و بال آرامش ما را می‌شکند. به‌طور مثال شخصی اگر پیوسته به زندگی سخت دل بسته است و ناگهان با خبری مرگش دچار شود که سرطان آن‌را رقم خواهد زد، با آن‌که کیفیت زندگی را دیده باشد، طعم تلخ مرگ همه را به خاک سیاه می‌نشاند.حالا سازوکار ادیان در این رابطه شباهت نزدیک به اگزیستانسیالیسم پیدا می‌کند؛ با این تفاوت که دین (و یا به قول سارتر اگزیستانسیالیست مسیحی) با وعده پسا مرگ، مواجهه با آن‌را آسان می‌کند؛ اما اگزیستانسیالیسم (اگزیستانسیالیسم بی‌خدا)، صرف قبول واقعیت مرگ و رویارویی با آن‌را سهولت در پنداشت زندگی بهتر، بر می‌گزیند.آموزه‌های اکثر ادیان بعنوان سازوکار مواجهه با مرگ را همین کم‌تر اهمیت دادن جریان زندگی و آسان‌پنداری و پاداش در برابر مرگ شکل می‌دهد؛ که در روانکاوی اگزیستانسیالیسم این سازوکار همان درمان اگزیستانسیال فردی است.البته این نکته را یادآور شویم، که این توضیح به معنای توجیهی دین در برابر فلسفه نبوده؛ بلکه یه راهکار نسبتا سهل‌تر در مواجهه با مرگ برای افرادی است که سعی می‌کنند به هر طریق و ابزار ممکن آرامش خود را تامین کنند.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 21 Oct 2026 13:52:12 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/فلسفه-حق-داشت-در-تمدن-ما-نه-روید-j5oix3uflzbaاز عارف تا شاعر و ملا و مولوی ما را به دوری از فلسفه دعوت کرده‌اند. این دعوت‌ها فقر فلسفه ما شدت بخشید و باعث شده است که در قرن ۲۱ هنوز هم جرئت پرسش‌گری را نداشته باشیم و زندگی را ندانیم که چیست.مشت نمونه خروار شعر حضرت عطار:مرد دین شو محرم اسرارم گردوز خیال فلسفی بیزار گردشرع فرمان پیمبر کردنستفلسفی را خاک بر سر کردنستفلسفی را شیوه زردشت دانفلسفه با شرع پشتاپشت داندر حقیقت صد جهان عقل کلگم شود از هیبت یک امر قلعقل را گر امر ندهد زندگیکی تواند کرد عقلی بندگیعقل را قل باید و امر خدایتا شود هم رهبر و هم رهنمایعلم دین فقه است و تفسیر و حدیثهرکه خواند غیر این گردد خبیثاین سه علم پاک را مغز نجاتحسن اخلاقست و تبدیل صفاتاین سه علمست اصل و این سه منبع استهرچه بگذشتی ازین لاینفع استدادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihThu, 15 Oct 2026 21:27:36 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/مثبت-و-منفی-شوپنهاوری-z02obry5abvmلذت و عدالت مثبت نیستند؛ درد و بی‌عدالتی مثبت‌اند!این مورد یکی از بحث‌های هستی‌شناسانه "واقعیت" در متافیزیک شوپنهاور است. آن‌چه که علارغم نگاه ساده‌لوحانه ما، جریان واقعیت به عوض توهم واقعیت را می‌نمایاند.شوپنهاور می‌گوید یک امر زمانی مثبت است که وجود آن منتفی با وجود چیز دیگر نباشد. برای مثال جهان کلا درد است (امر مثبت به معنای وجود حتمی). چرا؟ زیرا ذات وجودی جهان رنج و دشواری است. پس این یک واقعیت است. حالا اگر زمانی چرخه این درد می‌ایستد و عوامل متعدد این درد را متوقف می‌کند، این به معنای لذت نیست؛ فقط درد موقتا از کار مانده است و بنابرین چیزی به معنای "لذت" وجود محسوس ندارد؛ که درد را نفی کرده باشد.همین‌طوری بی‌عدالتی وجود دائمی دارد؛ فقط زمانی که اتفاق نمی‌افتد را ما "عدالت" می‌نامیم.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 14 Oct 2026 17:43:31 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/غزالی-دلیل-فقر-فلسفه-ما-k2obx7c5x0qhاینکه می‌گوییم فلسفه اسلامی، شاید از دید برخی این ایراد وارد باشد که چگونه فلسفه و دین را می‌توان به سادگی در یک مفهوم آشتی داد؟ آیا ستیز و پیکار این دو را در برهه‌های تاریخی می‌توان فراموش کرد و به راحتی از مصالحه دین و فلسفه سخن گفت؟ آیا فلسفه‌ای که کارش پرسشگری و ضربه زدن به آموزه‌های جزم‌اندیشی دینی بوده است را می‌توان به آسانی با تنها رقیب بی‌بدیلش به مصالحه دعوت کرد؟ چه آنکه یکی از سرسخت‌ترین مدافعان دین [اسلام] در برابر فلسفه، حجت‌الاسلام ابوحامد محمد غزالی، آن را ناممکن دانست و به نمایندگی از عالمان مسلمان عصر خود و نسل‌های بعدی در برابر آن ایستاد و آثار گران‌سنگی در رد آن نگاشت.در این جستار به چگونگی مبارزه غزالی، این عالم زبردست مسلمان می‌پردازیم که بخشی از عمر، علم و اندیشه خود را صرف رد فلسفه و ریشه‌کن کردن آن از درون دین و دنیای اسلام کرد و باعث شد تا جامعه اسلامی قرن‌ها از فلسفه دور بماند و فقیر شود.نفوذ فلسفه در ادیان به صورت عام و دین اسلام (از قرن اول هجری به بعد و جذابیت آن برای مسلمانان در زمان خلافت مأمون) به صورت خاص، نمایان و روشن بود/است. ورود فلسفه به دین و رخنه کردن آن در میان مسلمانان، اجباری نبوده است؛ بلکه عالمان برجسته مسلمان خود به آن چنگ زدند و خواستند از درخت پربار فلسفه، نهالی بر درخت دین پیوند بزنند تا از این طریق دین، پرسشگری را بپذیرد و دغدغه‌های ذهنی پیروانش را از طریق روش‌های منطقی، عقلانی و جدلی، اگر به طور کامل حل نمی‌کند، دست‌کم کاهش دهد.این عالمان متقدم عبارت بودند از: الکندی، پدر فلسفه عربی-اسلامی (۸۰۱-۸۶۶)، فارابی، معلم ثانی (۸۷۰-۹۵۰)، ابن سینا، شارح ارسطو (۹۸۰-۱۰۳۸) و... که هر کدام به نوبه خود خواستند ثمرات مفید فلسفه غرب را وارد دین و دنیای شرق کنند.به کوشش این عالمان، مسلمانان فلسفه غرب را دریافتند و نظریات فیلسوفان بزرگ جهان همچون سقراط، افلاطون، ارسطو و دیگران را در زندگی آن روزگار خود به کار بستند. رشد و توسعه فلسفه در میان مسلمانان تا آنجا پیش رفت که غربی‌ها آثار فیلسوفان مسلمان را به زبان لاتین (از نیمه دوم قرن دوازدهم به بعد) ترجمه و از آن‌ها استفاده می‌کردند. بحث و تبادل نظر فلسفی پیرامون مفاهیم الهیات، اخلاق و علوم طبیعی در میان فیلسوفان مسلمان به اوج رسیده بود و هر کدام با اقتباس از آرای فیلسوفان غربی به بسط آن‌ها می‌پرداختند. در نتیجه، می‌توان گفت که تأثیر فلسفه بر جامعه اسلامی آن زمان بیشتر بود و در میان مسلمانان عرب رونق داشت.در این هنگامه که فلسفه آرام آرام در میان عالمان اسلامی نفوذ می‌کرد و اندیشه آن‌ها را مجذوب خود می‌ساخت، غزالی همچون سپاهی ستیزگر از راه رسید (قرن پنجم هجری) و بساط فلسفه را با آتش انتقاد برچید. او عالمان پیشین و هم‌دین خود چون کندی، فارابی و ابن سینا را که راه فلسفه را پیموده بودند، نخست به رگبار انتقاد گرفت و سپس کافر خواند. غزالی به سادگی این کار را نکرد؛ او نخست فلسفه غرب را بدون اینکه نزد هیچ استادی بیاموزد، فراگرفت و آراء فیلسوفان بزرگ را از نظر گذراند. سپس اندیشه فلسفی عالمان مسلمان را به دقت بررسی کرد و مزایا و معایب فلسفه را سنجید و آنگاه نعره مبارزه با فلسفه و فیلسوفان را سر داد. بدون شک، اگر غزالی می‌خواست ادعای فیلسوف بودن کند، یکی از زبده‌ترین عالمان در دانش فلسفه می‌شد؛ چرا که به خوبی فلسفه را خوانده بود.غزالی فلسفه را در مغایرت با شرع خواند و فیلسوفان را دشمنان دین خدا و سنت پیامبران الهی [از دین یهود تا اسلام] دانست. وی برای اینکه بتواند در مبارزه با فلاسفه قدرتمندانه عمل کند، از متحد شدن مذاهب اسلامی علیه فیلسوفان سخن گفت و مخالفت‌های درون‌گروهی مذاهب را کنار گذاشت (اگرچه به این اصل پایبند نبود و پیش از آن مذاهبی چون اسماعیلیه را تکفیر کرده بود). غزالی به صراحت اعلام کرد که آب فلسفه و دین در یک دیگ نمی‌جوشد و قاطعانه از طرد آن در جامعه اسلامی سخن گفت. او تمامی نظریات انتقادی و نقدآمیز خود در باب فلسفه را در کتاب مشهور و معروفش، تهافت الفلاسفه یا تناقض‌گویی فیلسوفان، منتشر کرد. در این کتاب، غزالی رد فلسفه و تناقضات فیلسوفان را در چهار مقدمه و بیست مسئله ایراد کرد. وی ماهرانه تناقضات فیلسوفان را در باب خدا، طبیعت، روح و ماده واکاوی کرد و با استدلال‌های مبتنی بر دین، آن‌ها را به چالش کشید. کتاب او یکی از نامدارترین آثار در نقد فلسفه به شمار می‌رود. منظور غزالی، جدایی دین از فلسفه (البته نه به صورت کلی؛ بلکه در شاخه‌های غیرمرتبط با ریاضیات،ااخترشناسی، گیاه‌شناسی و...) بود. وی در کتاب خود می‌گوید: چون فلسفه و نظریات شامخ فلسفی بیشتر در آرای ارسطو، معلم اول خلاصه می‌شود، بایست تیر نقد را به‌سوی او نشانه گرفت و شارحان وی از جمله فارابی و ابن سینا را هدف قرار داد؛ و این کفایت می‌کند. منظور غزالی این است که: نمی‌شود همه نظریات فیلسوفان را بررسی کرد؛ چرا که سخن به درازا می‌رود و بی‌ارزش می‌شود. با این سخن او بیشتر به نقد فلسفه ارسطو و پیروان مسلمان او می‌پردازد. غزالی فلسفه را متهم به خشکاندن دین می‌کند و از ترس اینکه پرسشگری فلسفی پایه‌های دین را به لرزه می‌آورد، حراسناک به نبرد فلسفه آستین بر می‌زند و پی‌در‌پی آنرا نقد می‌کند.غزالی عالمان و جامعه اسلامی را به فراگیری علم شریعت و دشمنی با فلسفه تشویق کرد که به این ترتیب، فقر فلسفه را در میان مسلمانان پس از خود رقم زد. او کتاب‌های در ترک دنیا و عشق به آخرت نوشت؛ که هرکدام بر افکار جامعه تاثیر آورد و با اقتباس از آنها دانش چون فلسفه مردود دانسته می‌شد. نظریات او در باب رد آرای فیلسوفان در جامعه اسلامی تا آنجا اثر منفی گذاشت که نویسندگان پس از او با تأثیر از اندیشه‌های غزالی به نوشتن کتاب‌های کلامی روی آوردند. نوشته‌های جدلی و عقلانی به حداقل رسید و سخن بیشتر در مورد شریعت، حدیث، بهشت و دوزخ رواج یافت. فقر فلسفه تا آنجا شدت گرفت که هیچ اثر علمی و پژوهشی غیر از مباحث دینی در آثار قلم به دستان مسلمان در قرن‌های بعد دیده نشد. گرایش فکری به سوی مباحث دینی کشیده شد و جامعه از نعمت فلسفه برای قرن‌ها محروم گشت. حتی پس از غزالی عالمان همچون فخر رازی، سیوطی و دیگران اندیشهٔ او را خط سرخ قرار دادند.گرچه زهری را که غزالی برای فلسفه پاشید، درمان‌ناپذیر می‌نمود؛ اما عالمان مسلمان چندی پس از او کوشیدند تا با نقد نظریات غزالی در مورد فلسفه، حیاتی تازه به فلسفه در میان جامعه اسلامی ببخشند و به نوعی افکار جمعی را نسبت به عدم انکار فلسفه تقویت کنند. یکی از این تلاش‌های بسیار سودمند از آنِ ابن رشد، فیلسوف مسلمان، است. او تنها هم‌دین و هم‌منسب غزالی بود که در رد نظریات وی و به چالش کشیدن اندیشه او، کتاب تهافت التهافت یا ردِ تناقضات را نوشت (سال ۵۹۵ هجری). ابن رشد با دیدگاه آشتی‌جویانه میان دین و فلسفه، کتاب غزالی را مردود شمرد و او را جاهل، شریر و باطل‌کار خطاب کرد. امروزه هر که بخواهد کتاب تهافت الفلاسفه غزالی را بخواند، بایست نسخه تهافت التهافت ابن رشد را نیز مطالعه کند. از دیگر مخالفان مسلمان غزالی در باب رد فلسفه، ابن عربی و ابن تیمیه بودند که اندیشه انتقادی او در باب فلسفه را نقد کردند. ابن عربی در این مورد می‌گوید: شیخ ما فیلسوفان را در خود بلعید و فروبرد؛ اما نتوانست دوباره بیرون کند.#دادخواه03دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 14 Oct 2026 14:08:39 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/مذهب-اگر-به-روزرسانی-نشود-برای-نسل-های-آینده-قابل-تحمل-نیست-pduxbi4fb25rچرا مسیحیت قرون وسطایی دست از فروختن «آمرزش‌نامه‌ها»، زمین و تکت ورود به بهشت، برداشت و اصول غیر قابل قبولش را عوض کرد؟انسان‌ها را زمان و مکان تغییر می‌دهد. بیشتر پدیده‌های کهنه دیگر جواب‌گوی نیاز‌های آدمی در عصر حاضر نیست. حقوق و آزادی که در قرن ۱۶ در اروپا وارونه گشت و نهاد مذهب مجبور به تغییرات گسترده در امور اجتماعی شد، امروزه در قرن ۲۱ هنوز برای ما اتفاق نیافتده است و اعلام آن کفر و بدعت پنداشته می‌شود. مذهب تعیین کننده سیاست، حقوق و آزادی‌های فردی و مدنی، تعاملات اجتماعی و انحصار همه پدیده‌های نوینی شده است؛ که در جهان امروزی قطعاً قابل قبول نیست. ما نمی‌توانیم نسبت به مذهب بی‌خیال باشیم. اکثریت مطلق جامعه از آموزه‌های آن تغذیه می شوند و اساس شخصیت فردی و اجتماعی‌شان را مذهب تعیین می‌کند.فارغ از دغدغه‌های فکری (فلسفی)، اگر مذهب نتواند حیات امن اجتماعی برای آدم‌ها فراهم کند، در برابر جنبش‌های رقیب نوین خود از پای در می‌آید.۸دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 14 Oct 2026 13:56:05 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/زندگی-یعنی-غريزه-am3gar79pzcn"اگر قرار بر این است که کسی جهان را آفریده باشد، آن خدا نه بلکه شیطانی بوده است؛ فلاکت جهان قلبم را می‌شکند".این گزاره شاید این پرسش درونی‌ای بسیاری از ما را بازتاب دهد که اغلب اوقات می‌گوییم: خوشبختی زندگی در کجاست؟ و اگر هست چرا نیست؟به باور شوپنهاور فیلسوفان شهیر آلمانی، جهان سراسر زشتی، بدبختی و فلاکت است، و چیزی به نام سعادت در آن وجود ندارد. دلیل این بدبختی ما نه، بلکه پدیده‌ی به نام #اراده‌ است. به سخن دیگر، ما عذاب می‌کشیم بخاطر این‌که اراده داریم. میل سیری‌ناپذیر و کشمکش میان انسان و امیال، معنای جهان به مثابه تبعیدگاه را برجسته کرده است.از میان همه تمایلات بشری، میل جنسی کشنده‌ترین و برجسته‌ترین نمونه‌های جهانِ شوپنهاوری است. ارضا میل جنسی از یک سو انسان [و دیگر موجودات را] به لذت می‌رساند؛ و از سوی دیگر چرخه تولید و تکامل حیات را به حرکت در میاورد.بنابراین آن‌چه ما زندگی می‌نامیم، چیزی غیر از مبارزه برای ارضاء غرایز نیست. به تایید این پنداشت شوپنهاور، شعر از اخوان ثالث را نقل می‌کنیم که می‌گوید:ماجراها گرچه گوناگونچند و چون و پیچ و خم داردلیک گر هر هر نکته را تا عمق بشکافیمریشه در زیر شکم یا در شکم دارددادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihSun, 11 Oct 2026 19:12:10 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/خدا-در-نگاه-اسپینوزا-ulni4iyacxtfبی‌سبب نیست که اسپینوزا را سقراط فلسفه مدرن، گفته‌اند. او با وجود اینکه خدا_طبیعت را نیروی متافیزیکی در قبال اعمال انسان می‌پنداشت، پرسش‌های ژرفِ را علیه او اقامه می‌کند:"خدا اگر کامل است، چگونه اعمالش می‌تواند هدفی داشته باشد؟". یک مثال پرواضح برای روشن کردن این ادعا، این است که اگر غایت‌مندی انسان برای خدا عبادت او است، پس خدا کامل نبوده و به عبادت مخلوقش نیازمند است. به زبان ساده: عبادت نقش موتور و محرک چرخه خدا را بازی می‌کند. پس هر عملی از طرف خدا اگر هدفی را دنبال می‌کند، این هدف برآورنده نیازی است؛ که در این‌صورت خدا را نیازمند ثابت می‌کند.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihThu, 08 Oct 2026 11:31:44 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/دروغ-اخلاق-یا-ناخلاقی-cpny7kyg9awbاز این ناراحت نیستم که به من دروغ گفتی؛ بلکه از این نا راحتم که دیگر به تو اعتمادی ندارم (نیچه: فراسوی نیک و بد).اگر قرار باشد شخصی به خاطر گفتن یک دروغ جانش را از دست ندهد، و ما با بهای دروغی، وی را از خطر مرگ و نابودی نجات دهیم، آیا چنین کار اخلاقی و واجب است؟!پاسخ به این ساده گی ها نیست. نظریات پیرامون این گزاره را می توان در دو نگاه کلی برشمرد. یکم مکتب نتیجه گرایان؛ و دوم مکتب وظیفه گرایان. مکتب اول دروغ را مشروع نمی داند، مگر این که نتیجه اش به نفع انسان و جامعه تمام شود. مطابق این دیدگاه، انسان به عنوان یک کنشگر منطقی، باید نتیجه را دقت کند؛ اگر مصلحت جامعه و منافع در آن است، دروغگویی اشکالی ندارد. از این طرفداران می توان به ماکیاولی (دروغ اعلا)، افلاطون (محدودتر از ماکیاولی _ دروغ نجیب_)و اسپینوزا( دروغ منطقی) اشاره کرد.مشرب دومی، در برابر دروغگویی موضع حساس اتخاذ کرده و فضا را برای آن تنگ تر می کند. این گروه اخلاق به عنوان مهم ترین اصل در انسان را قربانی دروغ توصیف می کند. آن ها استدلال می آورند که با دروغ، اعتماد میان آدم ها از میان می رود، و جامعه ی بدون اعتماد، جای برای زیستن، روابط و تشکیل پیوند ها نیست. مهم ترین چهره ها در این مکتب،ارسطو، آگوستین و ایمانوئل کانت است.ایمانوئل کانت فیلسوف روشنگرای عصر مدرن و از جمله پیشگامان فلسفه اخلاق، در این مورد می گوید به هیچ عنوان دروغ گفتن حتی برای نجات جان انسان، واجب نیست. او با بحث معروفش: " ما موظف استیم راست گو باشیم، در غیر این صورت باید توبیخ شویم" حتی دروغ گفتن در سیاست را نفی می داند؛ چیزی که پذیرفتن آن غیرممکن می نماید.وی سپس ادامه می دهد که حتی ما نمی توانیم به خود [و قاضی درونی مان] دروغ بگوییم. با دروغ گفتن به خود، مستعد دروغ گفتن به نزدیکان مان می شویم که به این ترتیب هیچکس هم دیگر را باور نخواهند داشت. این یعنی، اگر جامعه باور متقابل را از دست بدهد، معنای برای زندگی باقی نمی ماند.شوپنهاور در همراهی با کانت بر این اعتقاد است که دروغ گفتن بدتر از خشونت است؛ زیرا پیوند صادقانه افراد را از بین می برد.جان استوارت میل، دروغ را بی غیرتی و بزدلانگی دروغ گو با فرار از رویاروی با حقیقت توصیف می کند. ارسطو نیز در پیوند به زندگی خوب، تاکید به داشتن دوستانی می کند که کاملا مشروط به وجود اعتماد متقابل [از ارکان راستی] است.اما اگر از این دنیایی آرمانی بجنبیم و سری به جهان واقع گرایی فرود آوریم، شاید نتیجه متفاوت را بیننده باشیم. یک پاره ی از این دنیا، سیاست است. آیا در سیاست می توان دروغ نگفت؟! اخلاق کانتی و آرمانگرایی وظیفه گرایان چقدر می توانند منافع جمعی یک ملت در نظام جهانی را، با راست گویی تامین کند؟! بدیهی است که هیچ مقدار. دروغ در سیاست نه تنها حق، بلکه ضرورت است.پس در جهان واقع گرایی این تابلو جلوی چشمان ماست : "دروغ اگرچه اشتباه، ولی لازم است".ماکیاولی استاد سیاست مدرن، دروغ در حکمرانی را صریحا مجاز شمرده و آن را جز ابزار شیطانی قوی، برای دفع انسان های شریر می داند. وی استدلال می تراشد که ذات انسان شرور و بد است، و مهربانی [و راست گویی] خودویرانگری در برابر این حقیقت است.هابز نیز، دروغ همراه با ترس (نظام دیکتاتوری) را ضرورت یک حکمرانی خوب توصیف می کند.با وجود این همه، این مهم را مطرح کنیم، که اگر دروغ مغایر راستی و حقیقت است، پس چرا دروغ های هستند که زندگی ما را به معنای مثبت وارونه می کنند؟! یکی از این دروغ ها رمان ها یا داستان ها هستند. آیا می توانیم این ها را دروغ بگوییم؟! اگر دروغ باشند، ولی با تاثیر مثبت، آیا اینجا دروغ کاری را نکرده است که خیر است؟تا نباشد راست کی باشد دروغ/ این دروغ از راست می‌گیرد فروغ #مولانادادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 30 Sep 2026 13:37:42 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/زیبایی-زنان-earlbi6gneoyشوپنهاور در باره تاثیر زنان بر مردان، از میان چندین نکته به این مورد اشاره می‌کند که هیچ احساسی برای مرد، فوق‌العاده‌تر از داشتن یک زن زیباروی، که تنها وسیله انباشت و تحریک «غرور» مرد می‌شود، نیست. به زعم وی، دلیل مهم حضور یک زن در زندگی مردِ شوپنهاوی، ابتدا «زیبایی» اوست. زن زیبا، ارزشمند‌ترین دارایی مردان در عالم خیال و محالات یا جهان واقعی‌شان است. این نکته که «زیبایی» چقدر می‌تواند مهم باشد، نقل قول سقراط از زبان افلاطون را در تمثیل‌نامه «ضیافت» باز می‌کند، که می‌گفت: «کسی که بخواهد در مسیر عشق درست راه برود، باید در جوانی به زیباروی دل ببندد. چرا؟ زیرا وقتی که به این درک رسید، که زیبایی یک بدن هم‌مانند زیبایی بدن‌های دیگر است، به طور کامل دل‌باخته یک بدن می‌گردد.» اما این سوال پیش می‌آید، که بالاخره همه شاید زیبا نباشند و چگونه این امر تواند به یک کل تعمیم یابد؟! پاسخی که محتمل باشد، این است که زیبایی سقراطی، زیبایی معنایی است تا مادی؛ امر که تردیدهای زیادی را در مواجهه با «امر زیبا» پر و بال می‌دهد.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihWed, 30 Sep 2026 13:28:20 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/چرایی-زندگی-whhwyrnc1s3iواقعا ما برای چه زندگی می‌کنیم؟زندگی آنقدر کوتاه، نامعلوم و زودگذر است که ارزش ندارد با تقلای زیاد خود را به درد سر بیندازیم (آرتور شوپنهاور)چرا این سوال را از خود نمی‌پرسیم که ما برای چه و چرا زندگی می‌کنیم؟! اهمیت این پرسش در چیست؟ ارسطو در بحث جوهر، چهار علت را برای معناداری یک پدیده یا موجود مطرح می‌کند. به زبان دیگر، برای اینکه یک موجود یا شی معنای استفاده‌اش کامل شود، باید چهار علت در وجود وی حتمی باشد.نخست علت فاعلی: بازیچه را کی ساخته است؟ دوم علت مادی: بازیچه از چه ساخته شده است؟ سوم علت صوری: بازیچه چه‌شکلی است؟ چهارم علت غایی: مقصد و غایت بازیچه چیست و برای چه استفاده می‌شود؟ اگر انسان را در این نظریه قرار دهیم، و با گذشت از سه علت به هدف غایی او برسیم، پس انسان برای چه زندگی می‌کند و چرایی وجود او در چیست؟ شاید همه گزاره‌های مطروحه در قالب این دو دیدگاه کلان، جمع شوند؛ زندگی بخاطر وظیفه و زندگی بخاطر فایده.در نگاه اول تحلیل می‌کنیم که انسان زندگی را بر اساس یک وظیفه به پیش می‌برد. این وظیفه از نیروی به نام خدا یا طبیعت و یا هم چیزی دیگری تغذیه می‌شود. یعنی غایت زندگی انسان، چیزی نیست دقیقاً همچون یک ماشینی که طراحِ آن، برای رسیدن به هدف مشخص، آن‌را مد نظر گرفته است. دوم: انسان زندگی می‌کند تا خوشبخت شود و خودش را مقدم بر هرچیزی دیگر پنداشته و ارضا کند (اگزیستانسیالیسم). ولی در نهایت هر دو گزاره با پرسش‌های رو‌به‌رو‌ شده و دست و پنجه نرم می‌کنند. اگر نیروی ماورایی‌ای انسان را بخاطر وظیفه‌ای آفریده، ماهیت این غایت‌مندی در چیست؟ پس از این‌که وظیفه انسان تمام شد، چه اثری بر کمیت و کیفیت نیروی آفریننده می‌گذارد؟ نیروی برتر، شایسته صفت برتری نیست، کما اینکه با این اجرای وظیفه پاینده‌گی اش را حفظ کند. پس ما انسان ابزاری هستیم.دوم: اگر انسان به هرترتیبی آفریده شده و قرار باشد که تنها غایت وجودی خودرا مشغولیت در خویشتن‌پروری کند، این منزلت او را به تناسب یک حیوان دیگر پاین می‌کشد.در نتیجه انسان چرا باید شایسته صفت سرور مخلوقات و بزرگ آن‌ها باشد؟!دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihSat, 26 Sep 2026 22:10:25 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/خدا-در-نگاه-پاسکال-btaixw2zrt9eآیا خدا وجود دارد؟!این یک سوال ساده نیست؛ بلکه مسیر است که ما را به جهان فلسفه و داد و بیداد عقل با دین، سوق می‌دهد.از میان ده‌ها برهان فلسفی در مورد اثبات و یا رد وجود خدا، برهان #شرط‌بندی بلز پاسکال، متفکر و ریاضی‌دان فرانسوی به نظرم جالب آمد:"ما نمی‌دانیم خدا وجود دارد یا نه؛ ولی ناچاریم در میان این " بله و نخیر" طوری زندگی کنیم، که گویی یکی از این دو امکان دارد". در ادامه می‌گوید: "اگر شما به وجود خدا باور داشته باشید، کمترین زیان و بیشترین سود احتمالی را در جهان دیگری [چنانکه وجود داشته باشد]، به دست می‌آورید. اما اگر به وجود خدا بی‌باور باشید، ولی خدا وجود داشته باشد، بیشترین زیان و کمترین سود را متقبل می‌شوید". به باور او، ایمان کدام هزینه‌ی اضافی را در بر ندارد، چنانکه اگر اشتباه هم باشد. ولی در صورت درستی، ضرر جبران‌ناپذیری را وارد می‌آورد. ولی این #نکته را بایست دقت کرد، که نقدهای شدید بر این برهان وارد است، و نقد بر آن نقدها هم خواندنی به نظر می‌رسد (رک: الفبای فلسفه، نایجل واربرتون).دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihFri, 25 Sep 2026 14:10:19 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/عشق-با-عاشقِ-عشق-بودن-متفاوت-است-xrsii6vl1pb3یک نوع عشق را «عشق افلاطونی» می‌نامند. این عشق عالیترین و کمال‌یافته‌تربن عشق تعریف می‌شود. در این نوع انسان به دنبال دریافت معنویت و کشف منبع آرامشی است که مشکلات و چالش‌های عمیق او را می زداید و به انسان نیروی انگیزه و امید به ادامه میبخشد.در این عشق رابطه جنسی علتی نیست که به آن معنا بدهد. این عشق برای برخی خدا و برای برخی معنویات دیگر و هم انسان میتواند باشد. چنان‌که هر امر و پدیده‌ی را غایتی است غایت این عشق استحکام روح و ذهن است (البته برای کسانی که به آنها باورمند باشند).بنابراین اگر انسان‌ها میتوانستند این عشق را به طور قطعی تجربه کنند شاید در برابر بیشتر از چالش‌های درونی توان ایستادگی و مقاومت را به خوبی برخوردار میشدند. پس عاشق عشق بودن که از ناآگهی واقعی در عشق و تقلید از جامعه ساختار گسیخته می آیید، تا تجربه واقعی عشق چیزی کاملاً متفاوت است.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihFri, 25 Sep 2026 14:09:36 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/اخلاق-و-انسانِ-برتر-نیچه-xnzwtp1nkzxjاخلاق در نگاه نیچه چیزی غیر از یک پندار (توهم) نیست. اما به هر حال این پندار یکی از ضرورت‌های حفظ اجتماع برای انسانِ نیچه‌ای تلقی می‌شود. برا اینکه وی این توهم را بهتر معرفی کند، لاجرم ابتدا باید انسان‌ها [به معنای جنس مذکر] را به پست و بلند (برتر) تقسیم کند. این دو انسان دو گونه اخلاق را دارااند؛ انسان برتر اخلاق سروری و انسان پست اخلاق برده‌گی. در اخلاق پست عوام‌الناس و در اخلاق برتر افراد برجسته و آزاده قرار می‌گیرند.آزده‌گان کسانی‌اند که سر در لاک دگرخواهی، ایثار و فداکاری نمی‌دهند. آن‌ها به جای آن بر نبوغ، آزادی و تکریم خویشتن می‌پردازند. فارغ از هر یوغ و اسارتی از فراسوی نیک و بد (اشاره به کتابِ از نیچه)، فراتر رفته و "انسان برتر" را می‌آفرینند. انسانی که اخلاق غیر از آنچه را که عوام‌الناس دارد، برای خودش اختراع می‌کند.در مقابل انسان برده، ناآزاده‌‌ای فرواخلاقی است که قبل از خودش دیگرخواهی می‌کند. پیش از این که خودش را بشناسد و برای خود جست‌وخیز کند، برای دیگران خزیده است.به این‌ ترتیب اخلاق نیچه اخلاق انسان برتر است. اما این‌که انسان برتر کیست، و آيا اینکه فلاسفه، ادبا و هنرمندان می‌توانند برای نیچه برتر باشند، امریست در تردید. برتر بودن برای نیچه، شاید بیشترین برتریت برای ما را هم کمتر به حساب آورد.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihFri, 25 Sep 2026 14:08:28 +0330https://virgool.ir/@mohammaddadkhoah/خدا-در-نگاه-کانت-lco6zc3whpbqعلارغم براهین متعدد در رد وجود خدا، ایمانوئل کانت را عقیده بر آن است که: خدا وجود دارد، ولی قابل اثبات نیست. این یعنی همین غیر قابل اثبات بودن تفاوت آن با هر پدیده‌ی و موجودی دگر، نمایان می‌کندو به او برتری می‌بخشد.حالا از کانت سوال می‌کنیم که اگر خدا هست ولی قابل اثبات نیست، از کجا این کشف یعنی #بودن ناشی می‌شود؟ در جواب می‌گوید: خدا و آزادی (اختیار) پیش‌فرض‌های ضروری حیات آدمی‌اند. حیات عقلانی جدا از این دو مفهوم غیر ممکن است؛ بنابراین بحث فطری است.چشم‌پارگی کرده سوال دیگر از کانت می‌پرسیم که اگر خدا و آزادی کنار هم برای انسان مهم هستند، پس چرا خدا آزادی را از دست انسان گرفته و او را از لذت استفاده‌اش کم‌بهره کرده است؟ یعنی انسان فاقد اراده مطلق است، و صرف ابزاری است برای برآوردن اهداف و مقاصد خدایان متعدد! در جواب می‌گوید این مسله مربوط ادیان است و خدا در اصل آنچه ادیان می‌گوید نیست.دادخواه/ Dr.M.Dadkhaihدادخواه/ Dr.M.DadkhaihFri, 25 Sep 2026 14:05:50 +0330