https://virgool.ir/feed/@mohammad_jalaeeروزنامه‌نگار و مستندسازfa2026-11-12 17:55:37https://files.virgool.ir/upload/users/23303/avatar/vAg0WY.jpghttps://virgool.ir/@mohammad_jalaeehttps://virgool.ir/@mohammad_jalaee/ناظم-اتریشی-برای-نسق-دارالخلافه-آشفته-ypbgwvtma4eaپس از اول شورش مردمی در دارالخلافه، طهران به بهانه گرانی نان بود که ناصرالدین‌شاه به فکر تاسیس پلیسی تازه در پایتخت افتاد. بعد از آن در سفرهایش به فرنگ، چشم خریدار به نظم و نسق شهری آن‌ور آب‌ها داشت و همین چشم‌چرانی موجبات آشنایی با کنت دمونت فرت در اتریش و بعد از آن استخدام او برای اداره انتظامات دارالخلافه که مشیرالدوله «نظمیه»اش خوانده بود پا به ایران گذاشت. کنت که از اعضای قشون اتریش بود سابقه شرکت در چندین جنگ را داشت و آمده بود تا با اصول جنگ، صلح و آرامش را به کوچه‌ پس‌کوچه‌های پایتخت برگرداند.کنت تا پا به شهر چنارها گذاشت، چهارصد پلیس پیاده و شصت پلیس سواره درخواست و تابلوی شهربانی تهران را کوفت. مضمون تابلو چنین بود: «اداره جلیله پلیس دارالخلافه و احتسابیه»‌ «نظم‌الملک» لقبی بود که در انبوه القاب ناصری در دامن کنت افتاد و ناصرالدین‌شاه هم در اعطای اختیارات تام و تامه به کنت کم نگذاشت.بعدتر کتابچه قانون کنت بود که نظم و نسق را جوری تازه به شهر دیکته کرد. من بعد با جرایم به اتکای متن برخورد می‌شد و البته بیشتر بی‌نظمی‌ها را این کتاب پیش‌بینی کرده بود. اما کنت بی‌خبر از چم و خم جامعه ایرانی مشغول به کار و کوشش بود که از گوشه و کنار پایتخت توطئه‌ها جان می‌گرفت.اول روحانیون بودند که بر نمی‌تابیدند یک غیرمسلمان بر مسلمین حکم براند بعد لوطی‌های متنفذ در لایه‌های زیرین مردم شهر که احکام کنت دستشان را بسته بود. از طرفی هم مردم تهران عمدتا بیسواد بودند و نمی‌دانستند قانون را با قاف می‌نویسند یا غین و شاید فرق قاف و غین را هم اساسا بلد نبودند!در امیریه که امروز آنرا خیابان ولیعصر می‌خوانند کامران میرزا، حاکم طهران و پسر شاه حرص پیشرفت کنت را می‌خورد و پیوسته در حال زدن زیرآب طفلک بی‌خبر فرانسوی‌الاصل بود. پس آنقدر او و دار و دسته‌اش زیر سبیل ناصرالدین‌شاه بد کنت را گفتند تا بالاخره نظر همایونی از کنت برگشت و رفیق سالها بدل شد به آشنایی غریبه. پس ناصرالدین‌شاه کنت را برکنار کرد. دسیسه‌چینی‌ها موفق افتاد و کنت بعد از چهارده سال برای ابد نظمیه طهران را رها کرد.تصویری کهنه از کنت دومونت فرتمی‌گویند همیشه کت نیم‌تنه‌ی سرمه‌ای رنگی با یقه بلند و بسته با دکمه برنجی شیر و خورشید به تن داشت؛ شلوار آبی کم‌رنگی به پا می‌کرد و کلاهی از پوست با ز به سر می‌کرد. با این‌همه به لطف سیاه و سفید بودن عکس‌ها همیشه تصویر او را بی‌رنگ می‌بینیم.محمد جلاییمحمد جلاییThu, 23 Jan 2020 00:58:19 +0330https://virgool.ir/@mohammad_jalaee/سلفی-با-انقلاب-جذابیت-آشکار-یک-اعتراض-gfxmudh0ndvzبرای من «انقلاب» و «انقلاب کردن» تصویری هولناک و پر استرس است. نمایشی از دود و فریاد و صدای شلیک. اگر بخواهم انقلاب را تصور کنم حتما به نمایی لانگ‌شات از میدان انقلاب تهران می‌رسم که گوشه‌گوشه آن عده‌ای در حال دویدن هستند و بوی تند گاز اشک‌آور همه‌جا پیچیده است. این تصویر و تصور البته محدود به من ایرانی نیست. شاید این رویاها مربوط به خاورمیانه‌ای ها باشد. اعتراضات 2 اکتبر 2019-عراقاین فریم را چند روز پیش، نیویورک تایمز در جریان اعتراضات مردم عراق منتشر کرده بود. از این دست تصاویر در تاریخ معاصر خاورمیانه کم نیست. در سوریه و عراق سالهاست چنین ترکیب رنگی از خاکستری دود و سرخی خون، کمپوزیسیون اصلی گزارش‌های تصویری شده است. در خود ایران هم چه در جریان انقلاب57 و چه در درگیری‌های سال 88 وضعیت شهر به چنین شکلی در آمده. فلسطین هم سالهای سال است که صدای مظلومیتش به مهیب گلوله وصل شده است. مخلص کلام اینکه همه چیز مهیا بود تا ما باور کنیم خاورمیانه، منطقه‌ای ملتهب در جهان است که در «اعتراض» و «واکنش به اعتراض» هیچ تساهل و تسامحی وجود ندارد. تا اینکه در هفته‌های گذشته، اعتراضات مردم لبنان وجه دیگر این منطقه را نشان ما و جهان داد‍!معترضان لبنانیصورت‌هایی که لبخند می‌زنند و چشم‌هایی که می‌درخشند و فریادهایی که از اعتراض و نه عصبیت نشات گرفته‌اند، در کنار پلاکاردها و پرچم‌های قرمز و سفیدی که منقش به صدرس سبزرنگ به نشانه جنگل‌های سبز و انبوه لبنان است، عکس‌های دیگری از «انقلاب» داده‌اند. دختران و پسران جوان در خیابان‌ها هستند و اگر کسی خبر نداشته باشد که این مردم در اعتراض به وضعیت نابسامان اقتصادی در لبنان به خیابان‌اند آن را به جای کارناوالی همگانی می‌گیرد!البته که هیچ اعتراضی را نمی‌توان یافت که خالی از درگیری باشد. و واکنش پلیس لبنان هم آنقدر گل و بلبل نبوده اما به هر تقدیر تصویری که برآیند کلیه ماجرای اعتراضات مردم لبنان است و از قضا همان تصویر هم به دنیا مخابره می‌شود، اتفاقی متفاوت، عجیب و شاید مبارک است. معترضان لبنانیدر لبنان، کارخانه‌های بسیار زیادی برای تولید پرچم وجود دارد. پرچم‌دوزی اصلا یکی از مشاغل پرطرفدار در لبنان است. یکی دیگر از تمایزهای اعتراضات لبنان با آشوب‌های خاورمیانه تاکید مردم بر ملیتی که دارند به واسطه حضور انبوه پرچم‌های لبنان در بین معترضین است. ملی‌گرایی نه به عنوان هدف بلکه به عنوان روش قطعا جز صلح و صمیمیت چیز دیگری در پی نخواهد داشت. معترضان لبنانیدختران زیبای لبنانی هم دیگر عنصر بصری عکس‌های منتشر شده از لبنان‌اند. شکوه زیبایی و دلفریبی این دختران به طرز عجیبی ترکیب‌بندی این عکس‌ها را کلمل کرده است. شاید برخی این شکل از اعتراض را مبتذل تعریف کنند اما من نشاط را وقتی حسی عمومی و ملی می‌شود به سختی می‌توانم با شادی‌ةای سخیف یکی بی‌انگارم!معترضان لبنانیفریم آخری که برای این نوشتار انتخاب کردم همه آنچه را که مقصودم بود با شما در میان بگذارم در خود دارد. اینجاست که عکس بدون متن حرف می‌زند و پیکسل به پیکسل یک عکس حکم کلمه، کلمه صدها یادداشت و مقاله‌اند. کفایت می‌کند برای این عکس تنها عنوانی انتخاب کنم: سلفی با انقلاب!محمد جلاییمحمد جلاییFri, 25 Oct 2019 14:42:59 +0330https://virgool.ir/@mohammad_jalaee/عکس-دیگران-اکنون-باید-بمیرند-zinilyodvoxpبه جای مقدمهاین نخستین مجموعه از «عکس دیگران» است که با شما به اشتراک می‌گذارم. در «عکس دیگران» سراغ مجموعه‌های عکس مستند رفته و با شما چند فریم از مجموعه‌هایی را که عمدتا در آژانس‌های عکس غیرفارسی می‌بینم به اشتراک می‌گذارم. اکنون باید بمیرید!سال 2016 اوج بحران تروریسم در خاورمیانه بود؛ نیروهای داعش با تصرف بسیاری از مناطق کشور عراق و سوریه هر روز خبری تازه از کشتار و جنگ‌های پیش‌بینی نشده را بر صدر اخبار رسانه‌های شرقی و میانه می‌بردند و در پس هر خبر، صدها مرد و زن و کودک یا کشته شده بودند یا آواره. وقتی داعش به عنوان مجهزترین گروهک تروریستی در حال بهم زدن امنیت خاورمیانه بود و فضای این منطقه را بیش از پیش آلوده ناامنی کرده بود، بسیاری از عکاسان و خبرنگاران از سراسر جهان به این منطقه شتافته بودند تا تصویرگر وضعیت نامناسب زندگی بومیان این ناحیه از جهان باشند. پائولو پلگرین، عکاس آژانس مگنوم از جمله عکاسانی بود که با اوج‌گیری تسلط داعش در مناطق عراق به این کشور سفر کرد و در نزدیکی شهر محاصره‌شده موصل به عکاسی پرداخت. در این مجموعه سه فریم از او را با شما به اشتراک می‌گذارم و بنظر من این تصاویر نه نمایش تاریخ که اصلا خود تاریخ معاصر خاورمیانه هستند و روزی تماشای آنها یادآور میلیون‌ها انسان است که از خشونت و جنگ در عراق و سوریه رنج‌های بسیاری را متحمل شدند.دختری که از دست داعش فرار کرده و در پشت خط نیروهای پیشمرگه پناهنده شده استباد مارا خواهد برد...سوژه در مرکز تصویر است. در این حالت باید وضعیت به شکلی متعادل باشد. اما اینطور نیست. نامتعادل بودن تصویر را صورت نگران دختر به اوج رسانده. عکس مثل پلانِ سکانس نقطه اوج یک فیلم پر از تعلیق و دراماتیک است. در پس دختر، سربازی پیشمرگه با نگاه به جهت نگاه دختر محتوای هنر عکاسی را به چالش کشیده است. آیا عکس واقعیت را آشکار می‌کند یا آن را پنهان می‌سازد؟ آیا سوژه دختر است یا سوژه خارج از قاب عکس قرار گرفته؟ از سویی دیگر بسته بیسکوییت در دست دختر، روایت عکس را پیچیده‌تر می‌کند. در کپشن این عکس اشاره شده که عکس در صبح زود برداشته شده است؛ این دختر در حالی که باید در خانه و در کنار خانوده به خوردن صبحانه مشغول باشد، مجبور است که در کشمکش جنگ و فرار، شکمش را سیر کند. باد موهای دختر را و لباس بلندی که به تن دارد به رقص درآورده و شمایلی شاعرانه به عکس بخشیده است. شعر و جنگ پیوندی تاریخی دارند که در عکس‌های بعدی این مجموعه نیز ترکیبی از این دو هنر دیده می‌شود. دو نفر در حال تماشای فیلم زنی داعشی هستند که وارد کرکوک شده استنوموفوبیاروانشناسان مدرن، بیماری‌ای با عنوان نوموفوبیا یا ترس دور بودن از موبایل را کشف کرده‌اند که گفته می‌شود یکی از چند بیماری‌های روانی انسان عصر مدرنیته است. در این تصویر اما همین موضوع به چالش کشیده شده است. ابزاری که برای نزدیک کردن انسان‌ها به یکدیگر ساخته شده است در دوره‌ای از عصر معاصر دستگاه تبلیغ خشونت گروهی بود که تمام عملیات‌های خود را با همین وسیله انجام می‌داد و با ارعاب منطقه بیش از پیش بر اذهان موافقان و مخالفان خود مسلط می‌شد. در این عکس علاوه بر سوژه اصلی که در نقطه وضوح کامل قرار گفته دو دست هم با وضوح کمتر جا گرفته است. دست‌هایی که انگار خشونت را منتقل می‌کنند. بی‌قراری دست‌ها نشان‌دهنده تاثیری است که این ویدئوی موبایلی بر مردم می‌گذارد. اولین نشانه «ترس» لرزش دست‌هاست و حسی که این عکس ایجاد می‌کند هم حسی مشابه لرزش دست است. گور دسته‌جمعی در اطراف شهر سنجارگور به گور ویلیام فاکنر، نویسنده آمریکایی کتابی دارد با عنوان نسبتا با طول و دراز « و همچنان که دراز کشیده بودم و داشتم می‌مردم» که در ایران با عنوان کوتاه «گور به گور» ترجمه و چاپ شده است. این تصویر یادآور عنوان کتاب فاکنر است. زاویه معوج نگاه دوربین نشان‌دهنده سرگیجه‌ای است که از بوی متعفن اجزای باقی‌مانده کشته‌شده‌ها در این گور ایجاد شده است. در حالی که کسی از گور دسته‌جمعی سنجار به محیطی دیگر که گور زندگان در دام داعش‌افتاده است می‌رود یک پونکتوم اساسی در عکس شکل گرفته است. کنتراست سفیدی استخوان‌ها و سایه مردی که زنده است نیز به نوعی این محتوا را بیرون داده که مردگان در جهانی بهتر بسر می‌برند و این زنده‌ها هستند که در گور اصلی زندگی می‌کنند. لینک مجموعه عکس مگنوم که تیتر مطلب را از عنوان این مجموعه برداشته ام: https://www.magnumphotos.com/newsroom/conflict/they-will-have-to-die-now-james-verini-paolo-pellegrin-iraq-mosul-unseen-photographs/ پی‌نوشت: مجموعه عکس‌نوشت «عکس دیگران» را هر بار با تعداد عکس‌های کم دنبال خواهم کرد تا هم نگارنده خسته نشود و هم حوصله مخاطب سر نرود! در ادامه هم سعی می‌کنم «عکس دیگران» را به مجموعه‌های شخصی ام تبدیل کنم. این اما منوط به این است که متوجه شوم چقدر مخاطبان ویرگول علاقه‌مند به تماشای عکس و خواندن چند سطر درباره آنها هستند؛ پس نظرات شما بدون شک در مسیر «مخاطب‌شناسی» من کمک خواهد کرد.: محمد جلاییمحمد جلاییTue, 15 Oct 2019 20:45:39 +0330https://virgool.ir/@mohammad_jalaee/لمپنیسم-مانع-ورود-زنان-به-استادیوم-cfgvaqretzstفضای استادیوم‌های فوتبال در کشور ما مشخصا «لمپن‌پسند» شده‌اند. حجم عظیم تستسترون در ورزشگاه‌های چندده‌هزار نفری در کنار ذات طرفداران ورزش و پایگاه اجتماعی آنها بر این امر تاثیر گذاشته است. اینکه گفته می‌شود نبود زنان در ورزشگاه منجر به این اتفاق شده کمی من را به تعلل و تامل می‌اندازد. چرا که من عدم اجازه به ورود زنان به ورزشگاه‌های فوتبال را نه دلیل بلکه مدلولی می‌دانم که از برآیند عده‌ای فعل و ترک فعل به‌وجود آمده است.قانونگذاری بنظر اولین اقدام برای فرهنگ‌سازی است. عبارت تکراری و کلیشه‌ای «باید فرهنگ‌سازی بشه...» سالهاست بیخ ریش هر مسئول و مردمی که خطاب مصاحبه خبرنگاران می‌شوند بسته شده است. اما واقعا فرهنگ‌سازی کردن چگونه است؟ آیا برای فرهنگ‌سازی در موضوع بیرون نریختن زباله از ماشین باید خانه به خانه رفت و با یکایک مردمی که ماشین دارند نشست و حرف زد که آشغال‌های خود را از ماشین به بیرون پرتاب نکنند؟ حتما ذهنتان به سمت تبلیغات تلویزیونی و بیلبوردهای شهری و... می‌رود. اما کافی است به یکی از این سوژه‌ها توجه کنیم؛ سالهاست که درباره خطر سرعت غیرمجاز و سبقت‌های غیرمجاز برنامه و انیمیشن و بیلبورد و... تولید و طراحی شده است اما هر ساله با تعطیلات نوروز خیل عظیمی از مردم به دلیل همین یک قلم سبقت غیرمجاز جان خود رو از دست می‌دهند. این نقطه عطفی است که ما را به فکر می‌برد. اما باور کنید راه آسانی در پیش است: نجومی کردن جریمه‌های رانندگی و افزایش وسایل کنترل‌کننده خودروها در جاده‌ها و خیابان‌ها!‍فلسفه قانون‌گذاری به نیاز جامعه به یکسری قراردادهای جمعی باز می‌گردد که مردم بتوانند با اتکا به این قراردادها از حقوق حقه خود دفاع کنند و همینطور هم نتوانند حقوق دیگران را زایل کنند. بدون شک اجتماع کوچک و بزرگ دیگری هم که درون اجتماع بزرگ انسان‌های روی زمین ایجاد می‌شود نیازمند قراردادهایی هستند که محیط آن اجتماع را ایمن کند.استادیوم‌های ورزشی کشور از جمله این اجتماعات به شمار می‌روند که بنظر فقدان قراردادهایی محکم آنها را به محیط‌هایی ناامن بدل کرده که حالا درهای این استادیوم‌ها به روی زنان و دختران کشور بسته باشد. وقتی تماشاگری که به راحتی با پرتاب یک شی به یک بازیکن فوتبال باعث آسیب دیدن آن بازیکن می‌‌شود و وجدان عمومی را هم نسبت به محیط ورزشگاه خدشه‌دار می‌کند و بعد هم شناسایی نمی‌شود و با او برخورد نمی‌شود یعنی به شکل ضمنی گفته شده که محیط استادیوم‌ها چیزی کم از میدان جنگ ندارد.وقتی تماشاگرانی که اعتیاد دارند به آسانی مواد مخدر خود را به داخل ورزشگاه می‌برند وبین دو نیمه حجم عظیمی از دود غلیظ گل و حشیش فضای ورزشگاه را مملو از خود می‌کند یعنی تلویحا گفته شده ورزشگاه‌های فوتبال مکان‌های امن برای معتادان و کسانی است که جزو آسیب‌های اجتماعی محسوب می‌شوند!نبود سیستم کنترل ورود و خروج استاندارد و سالم و کاربردی، عدم وجود دوربین‌های نظارتی، غیربهداشتی بودن محیط ورزشگاه، عدم مدیریت متمرکز در زمان برگزاری مسابقات و... خیلی زودتر از فحاشی و توهین‌هایی که روی سکوها نثار بازیکنان و داورها می‌شود مانع ورود زنان و دختران به ورزشگاه هستند. موانعی که نمی‌شود با زرورق گیت‌های خوش‌رنگ و لعاب آنها را پوشاند.ینبود سیستم کنترل ورود و خروج استاندارد و سالم و کاربردی، عدم وجود دوربین‌های نظارتی، غیربهداشتی بودن محیط ورزشگاه، عدم مدیریت متمرکز در زمان برگزاری مسابقات و... خیلی زودتر از فحاشی و توهین‌هایی که روی سکوها نثار بازیکنان و داورها می‌شود مانع ورود زنان و دختران به ورزشگاه هستند. موانعی که نمی‌شود با زرورق گیت‌های خوش‌رنگ و لعاب آنها را پوشاند.همین ضعف‌هاست که هولیگانیسم و پیش از آن لمپنیسم را به شکل گسترده‌ای به استادیوم‌های فوتبال کشانده و صندلی‌هایی که باید فرصتی برای لذت و استراحت خانواده‌ها باشد را تسخیر کرده است.محمد جلاییمحمد جلاییMon, 30 Sep 2019 19:04:20 +0330https://virgool.ir/@mohammad_jalaee/گرمای-زمین-یا-گرمای-کلاس-ljysxlyfujt2توسعه را اگر نه مقوله‌ای انتزاعی و سوژه‌ای برای پر کردن صفحات روزنامه، بلکه امری عینی و عملی در نظر بگیریم، بدون نیروی انسانی هیچوقت هیچ توسعه‌ای اتفاق نخواهد افتاد. نیروی انسانیِ لازم و کافی برای تحقق توسعه نیز برآیندی از مجموعه دستورات ایجابی و سلبی است که عجالتا آن را در کشور ما آن را «آموزش‌ و پرورش» می‌نامند.تحقیقا تمام کشورهای توسعه‌یافته سیستم‌های آموشی توسعه‌یافته نیز در اختیار دارند و از افراد جامعه را از ابتدای زندگی برای بقای نژاد و حفاظت از کیان جامعه آماده می‌کنند. فنلاند، ژاپن، سوئد و... کشورهایی هستند که نظام آموزشی آنها به شکلی وسواس‌گونه با موضوع آموزش برخورد می‌کند. یک روز پیش اعتصاب دست‌جمعی دانش‌آموزان در چند نقطه از جهان-به ویژه در استرالیا-در شبکه‌های مختلف بازتاب داشت که این اعتصابات توسط دانش‌آموزان و در اعتراض به اقدامات دولت‌ها در قبال گرمایش زمین صورت گرفت. بهانه این اعتراضات نسبتا گسترده نزدیک بودن زمان برگزاری نشست اقلیمی سازمان ملل بود و نوجوانان خواستار دخالت دولت‌ها برای جلوگیری از گرم شدن زمین اتفاق افتاد. https://www.isna.ir/news/00060462176/ این اعتراضات یکی از وجوه آشکار و البته پر از نقطه ضعف کشور ما را نمایش می‌داد. وقتی به چهره‌های مصمم و پر از هوش این نوجوانان نگاه می‌کردم، با خود می‌گفتم چنددرصد از دانش‌آموزان ایرانی می‌توانند برای ماهیت گرمایش زمین کمترین نظری داشته باشند؟ اگر همین حالا سراغ یکی از دبیرستان‌های تهران برویم و از دانش‌آموزان رشته تجربی یا انسانی که بی‌شک به این مقوله مرتبطند بخواهیم چند خط درباره گرمایش زمین برایمان صحبت کند با چه نتیجه‌ای روبرو خواهیم شد؟ وقتی کتاب‌های عجوزه مدرسه و دبیرستان جز سرمشق‌هایی برای تکلیف‌های حوصله‌سربر شبانه نیستند، وقتی مطالعه مجله، روزنامه، وب‌گردی و جست‌جو در منابع و ماخذ غیرفارسی به دانش‌آموزان آموزش داده نمی‌شود، وقتی معلم‌ها تکلیف را به جای تحقیق به دانش‌آموز می‌دهند و ده‌ها سوراخ روی بدنه نظام آموزش و پرورش ما جا خوش کرده است پس نمی شود با کاشتن باد انتظار درو کردن چیزی جز باد را کشید!سال تحصیلی دیگری با شروع فصل پاییز تحویل شده است. وقتی خبرهای حوزه آموزش را بالا و پایین می‌کنم خبری از «تغییر» و «تحول» نمی‌بینم. سیستم اگرچه زرق و ورقی گرفته اما همان است که همیشه بوده. همان بی‌تفاوتی و بی‌انگیزگی همیشگی در نگاه دانش‌آموزان و همان سرمای خشک تخته‌های سیاه در دل کلاس‌های رفوزه درس! اگر دانش‌آموزان فرانسوی و استرالیایی با دغدغه گرمایش زمین از خانه و مدرسه بیرون زده و روانه خیابان می‌شوند اما از روز دوشنبه دانش‌آموزان ایرانی با دغدغه گرمای طاقت‌فرسای اتاق‌های خط‌خطی کلاس باید گوش جنبانده و منتظر صدای زنگ تعطیلی مدرسه باشند!محمد جلاییمحمد جلاییSat, 21 Sep 2019 17:22:34 +0430https://virgool.ir/@mohammad_jalaee/پدر-یا-سلطان-u5wgmtojmaod(امین‌الضرب در کنار دو تاجر دیگر)در سنه 1284، وقتی همراه مظفرالدین‌شاه راهی روسیه شده بود، شبی در حال قدم زدن در خیابان بود که نورهای درخشان ساطع شده از لامپ های اطراف و اکناف کارخانه برق چشمش را گرفت. مشغول تماشا و حظ بردن از پیشرفت آدمی بود که نگهابان کارخانه با طعنه به او- که لباس های نه چندان مناسبی بر تن داشت- گفت: «خریدارشی؟» و او پاسخ داد: «ارزان باشد، بلی!» مکالمه‌اش با نگهبان کارخانه برق تمام نشده بود که رئیس کارخانه رسید و از موضوع با خبر شد. با تمسخر قیمت کارخانه را «پانصد هزار تومان» اذعان کرد. او هم از رئیس کارخانه خواست تا فی المجلس قولنامه را مرقوم و تنفیذ کنند و پول را هم حواله یکی از تجار معتبر روس کند! همین گشت و گذارِ در حاشیه سفر کاری باعث شد تا یکی از تجار خوش نام تاریخ ایران، محمدحسین امین‌الضرب، برای ابد لقب «پدر برق ایران» را از آن خود کند. اگرچه ورود برق به کشور با واکنش منفی مردمی که لامپ های برق را شراره های آتشین شیطان می دانستند همراه شد و بعد از اولین سیم کشی مردم لامپ ها را شکستند و سیم های برق را پاره کردند اما با این حال برق هم رفته رفته پا به دکان ها و خانه های عوام گذاشت و نور کم سوی آن چراغ علم را در این مرز و بوم روشن کرد. السابقون تجار ایران چنین بودند. آنها منافع شخصی خود را در گرو منافع ملی ایران و آزادی خود را در گرو آبادی کشور می دیدند. (عکس 3*4 کاشف‌السلطنه)بعد از بیرون آمدن از دارالفنون، تجارت را پیشه خود قرار داد و دغدغه هایش را به امر بازرگانی و تجارت گره زد. در سنه 1898 میلادی وارد بمبئی هندوستان و درگیر تحقیق و تفحص در کشت «چای» در این کشور شد و یحتمل وقتی در کشتزار سبز چای قدم می زد در خیالاتش به این می اندیشید که آیا روزی کشاورزان هم‌وطنش هم می توانند خستگی کار را با لیوانی عطرآگین از دم کرده این گیاه از تن به در کنند یا نه؟ از این رو او شروع به مکاتبه با طهران کرد و بر اهمیت واردات کشت چای تاکید کرد. تا آن زمان چای به ایران وارد می شد و واردات چای بالغ بر یک میلیون تومان برای دولت ایران هزینه داشت. از سویی دیگر نیز خاندان قاجار، تحت تاثیر کشت بومی چای در بلاد انگستان و روسیه بودند. پس دلایل او برای واردات کشت چای تا حد زیادی قانع کننده بود. او تخمین می زد که کشت داخلی چای نه تنها کشور را در مدت ده تا دوازده سال می تواند خودکفا کند، بلکه تولید این محصول در تجارت با کشورهای همسایه توازن ایجاد خواهد کرد. النهایه، او با مشکلات بسیار توانست مقداری تخم چای به همراه چهارهزار گلدان چای و اقلام مشابه دیگر را از هند به سوغات بیاورد. او را حاج محمدمیرزا کاشف السلطنه می خواندند و سالها بعد از سفر تاریخی اش به هند به «پدر چای ایران» و «چایکار» شهره شد.در سطور فوق به دو تن از تجار خوش نام تاریخ اقتصاد و بازرگانی ایران که ملقب به پدر برق و پدر چای شده بودند اشاره شد. گذشت دهه ها اما سبب شد تا پیشوند پدرِ... به سلطانِ... تغییر کند و این القاب در پس نام کسانی قرار گیرد که سودای قدرت و مال اندوزی آنها را به اختلاس از پول مردم و کسب مال به طرق نامشروع و سودجویی کشاند! وحید مظلومین، صرافصراف بود و اهل داد و ستد سکه و ارز؛ وقتی ایرانی‌ها چشم به تابلوی صرافی‌های پایتخت داشتند که هر ساعت قیمت سکه بر آنها افزایش می یافت، او دو تُن سکه را در ابرگاوصندوق های خود جا داده بود و منتظر بود تا کمبود عرضه ارزش دارایی اش را افزایش دهد. کار به جایی رسید که گردش مالی او و هم قطارهایش به 14هزار میلیارد تومان رسید!این روزها و بعد گذشت چندماه از سحرگاهی که جسم او بر چوبه دار آویخته شد، مردم او را نه به نام وحید مظلومین که به عنوان «سلطان سکه» می شناسند. مه‌آفرید خسرویبسیاری نمی‌دانستند 3هزار میلیارد چند صفر دارد! اما او مبلغ 3هزار میلیارد تومان از بانک صادرات اختلاس کرده بود! اتفاقی بی‌سابقه که رکورد تمام اختلاس‌های ماقبل خود را زده بود. نامش عجیب بود؛ مه‌آفرید... برخی هم او را امیر منصور می نامیدند، امیرمنصور آریا که اسم خود را بر هولدینگ خود نیز گذاشته بود! گیلانی بود و دانشجوی اخراجی دانشگاه آزاد زنجان. با این حال همچون بسیاری از ثروتمندان تاریخ، یک تنه و بی توجه به درس و دانشگاه، آستین بالا زده و شروع به فعالیت های اقتصادی کرده بود. اوایل کار، گاوداری داشت و بعد که کارش را گسترش داد توانست وام های متعدد برای فعالیت «زودبازده» خود بگیرد و سواستفاده از همین وام ها آغاز بدنامی او شد.«شرکت توسعه سرمایه‌گذاری امیرمنصور آریا در سال ۸۹ در راستای اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اقداماتی مشکوک توانست ۹۴٫۹۶ درصد از سهام ماشین‌سازی لرستان، ۹۵٫۲ درصد از سهام گروه صنعتی فولاد ایران، ۹۵ درصد از سهام مهندسی خط و ابنیه فنی راه‌آهن (تراورس) و ۳۹٫۵ درصد از سهام فولاد اکسین خوزستان را خریداری نماید.»(خبرگزاری مهر- بی‌بی‌سی-صدای آمریکا)بدون شک ریشه‌های این که ما از امین الضرب به مظلومین و از کاشف السلطنه به خسروی رسیدیم را تنها در خاک اقتصاد نباید جست و جو کرد. وقتی خلق و خوی بازاریانِ به تاریخ پیوسته ایرانی را با رفتارهای ناپسند فروشندگان امروزی که هدفشان پول و نه خدمت است مقایسه می کنیم متوجه می شویم که در لایه های زیرین این تغییر، خود ما، خود من، خود تویی که این سطور را می خوانی هم کم از بابک زنجانی‌ها نداریم. همه ما در پی یافتن چیزی فراتر از حداکثر داشته های خود و دیگرانیم. حال آنکه آنچه که باید در پی آن باشیم در جمعیتی هشتاد میلیونی نهفته است: آدمیت و وطن! محمد جلاییمحمد جلاییMon, 09 Sep 2019 00:06:52 +0430