https://virgool.ir/feed/@mohammad.jamshidianfa2026-11-11 15:53:09https://files.virgool.ir/upload/users/161402/avatar/avatar.pnghttps://virgool.ir/@mohammad.jamshidianhttps://virgool.ir/Zanboorak/عسل-تکگیاه-چیست-kdxzlf874w1sبسم الله الرحمن الرحیمعسل تک گیاه چیست؟چند سالی است که در صنعت زنبورداری ایران، مفهوم جدیدی به نام عسل تک‌گیاه بر سر زبان‌ها افتاده است.عسل گَون، عسل کُنار، عسل شوید، عسل سیاه دانه، عسل آویشن و ...شاید برای شما خواننده محترم هم این سوال پیش آمده که مگر می‌شود که زنبورعسل فقط روی یک گیاه بنشیند و شهد یک نوع را مصرف کند که عسل به دست آمده هم تک‌گل از آب در بیاید؟اصلاً مگر وقتی زنبورعسلِ چراگر به صحرا می‌رود، پایبند اصول و مقررات خاصی است که از آن پیروی کند و فقط از شهد یک نوع گیاه تغذیه کند؟این سوال و سوالاتی از این دست، ابهاماتی هستند که در ذهن خیلی از مصرف کنندگان عسل نقش بسته  و کاملاً هم به جاست.در این مقاله قصد دارم در حد بضاعت و آشنایی اندکم با علم  زنبورداری و تجربه کار عملی که طی این سال‌ها در تیم زنبورداری "زنبورک" به دست آورده‌ام، اطلاعاتی را با شما گرامیان به اشتراک بگذارم.برای پاسخ به این ابهام دانستن 2 نکته راه‌گشا خواهد بود.1. پوشش گیاهی مناطق مختلف ایران:واقع مطلب این است که به دلیل خشکسالی طولانی مدتی که به جان طبیعت ایران افتاده و بعضاً موجب تغییراتی در دشت‌های مختلف شده است از یک سو و پیشرفت‌های علم کشاورزی و تغییر سبک کشاورزی از سنتی به صنعتی از سوی دیگر، این امکان برایمان فراهم شده است که در زمان‌های خاص و در مناطق خاص، به یک نوع پوشش گیاهی منحصر به فرد دسترسی داشته باشیم.به عنوان مثال زمانی که ما برای برداشت عسل شوید، زنبورستانمان را نزدیک مزارع سرسبز شوید برپا می‌کنیم، مناظری که با آن روبرو می‌شویم واقعاً دیدنیست؛ به قول معروف تا چشم کار می‌کند، سبز است و سبز! و همه آن سبزی که دیده می‌شود فقط و فقط شوید است.برای بعضی از عسل‌ها نظیر کنار هم به دلیل گرمای بیش از 50 درجه سانتی‌گراد که در تابستان و قبل از گل‌دهی کنار (پائیز) آن منطقه را فرا می‌گید، اصلاً هیچ گیاه دیگری زنده نمی‌ماند و تمام علف‌های صحرا در اثر حرارت بالا باصطلاح می‌سوزند و تا بهار سال بعد، تنها برگ سبزی که در منطقه یافت می‌شود همان برگ کنار است!پس لاجرم زنبورعسل، گلی به غیر از گل شوید، کنار یا... پیدا نمی‌کند که بخواهد روی آن بنشیند و کار کند، بجز برخی از علف‌های صحرا(در مثال اول) که آن هم اولاً با توجه به نکته دوم که در ادامه به آن اشاره خواهم کرد (آناتومی بدن زنبورعسل) و ثانیاً درصد ناچیز نسبت به گل‌های مزرعه اصلی (مثلاً شوید)، واقعاً قابل چشم‌پوشی است.نکته: البته در عرضه عسل‌های تک‌گیاه  همیشه عنوان می‌شود که "همراه با درصدی از گل‌های منطقه"؛ بدین معنی که عسل مورد نظر، حاوی درصد قابل توجهی از شهد گیاه مذکور است ولی درصد ناچیزی هم از شهد گل‌های منطقه داخل آن یافت می‌شود.2. آناتومی بدن زنبورعسلهمانطور که همگان می‌دانیم وظیفه اصلی زنبورعسل در طبیعت، گرده‌افشانی گل‌هاست که باعث بقای گیاهان می‌شود و البته طبیعت هم پاداش زنبورعسل را همان لحظه می‌دهد! بله شهد گل و باقیمانده گرده‌ای که روی بدن زنبور می‌نشیند، تنها مواد غذایی هستند که زنبورعسل برای ادامه حیات خود بدان‌ها نیاز دارد. معامله‌ای بُرد ـ بُرد !اما فرایند گرده‌افشانی زمانی محقق می‌شود که زنبورعسل گرده یک نوع گیاه (که همان سلول‌های نر آن گیاه هستند) را بر روی گل دیگری از همان گونه گیاهی تخلیه کند وگرنه به وظیفه خود عمل نکرده است و عملیات گرده‌افشانی ناقص انجام می‌شود. (فرض کنید زنبورعسل گرده گل بادام را روی گل پرتقال بریزد!)اینجاست که سیستم بویایی زنبور عسل به کمک می‌آید!طی تحقیقاتی که دانشمندان علم زنبورداری انجام داده‌اند، سنسورهای بویایی زنبورعسل که بر روی شاخک‌های این حشره قرار گرفته‌ دو گونه هستند، برخی شبیه به حس بویایی انسان عمل می‌کنند و برای کوتاه مدت و تشخیص لحظه‌ای بوی گل‌ها مفیدند.اما نوع دوم حسگرهای بویایی زنبورعسل امکان ذخیره بوی گل‌ها را برای مدت طولانی دارند و حتی زنبورهای عسل با لمس شاخک‌های یکدیگر می‌توانند بوهای ذخیره شده را به هم معرفی و منتقل کنند!همین حسگرهای فرورفته که بوی گل‌ها را در خود  ذخیره می‌کنند باعث می‌شوند که زنبورعسل روی گلی بنشیند که بوی آن را در حسگرهای خود ذخیره دارد!زنبورهای ‌عسل آن‌قدر از این گل به گل دیگر روی یک نوع درخت یا گیاه می‌روند تا همه گل‌ها گرده‌افشانی شوند و فقط زمانی که گرده‌افشانی همه گل‌های یک گیاه یا درخت تمام شد، به سراغ نوع دیگری از گیاهان می‌روند.در اینجا گفتن این نکته هم خالی از لطف نیست که در برخی از کشورها، به منظور سرعت بخشیدن به عملیات گرده‌افشانی، از همین ویژگی حسگرهای بویایی زنبورعسل حسن استفاده را می‌کنند و با انتشار عطر گل‌های درختی که می‌خواهند گرده‌افشانی شود در ابتدای روز به داخل کندو، عملاً به زنبورعسل دستور می‌دهند که به سراغ کدام گل برود و شهد کدام گل را بخورد!حال با توجه به این دو نکته مشخص می‌شود که زنبورهای عسل قادرند یک نوع شهد را به داخل کندو منتقل و به عسل تبدیل کنند. (با احتساب درصدی جزئی از شهد گل‌های منطقه)در ادامه با اشاره به دو نکته بسیار مهم درباره عسل‌های تک گیاه، مطلب را خاتمه خواهم داد.الف. در این مقاله به بررسی امکان تولید عسل تک‌گل اشاره شد، ولیکن باید توجه داشته باشیم که بدون شک و متاسفانه در بازار ایران، درصد زیادی از عسل‌های تقلبی به اسم تک‌گیاه وارد بازار می‌شوند.دلیلش هم کاملاً مشخص است. مثلاً کسی که به دنبال تولید عسل بهارنارنج تقلبی است، پس از تولید عسل تقلبی، مقداری عرق بهارنارنج داخل آن می‌ریزد!و یا جالب آنجاست که برای تولید عسل تقلبی آویشن، عصاره آویشن را به عسل پختنی اضافه می‌کنند و مشتری با بوییدن عسل و تشخیص بوی آویشن، گمان می‌برد که این عسل اصالت دارد، حال آنکه عسل طبیعی آویشن، اصلاً بوی آویشن نمی‌دهد!!!در مورد عسل‌های تغذیه‌ای هم آن دسته از زنبوردارانی که به طمع تولید بیشتر، اقدام به تغذیه کُلنی‌ها با شربت شکر می‌کنند، عسل را در منطقه‌ای تک گل می‌برند تا عطر گل طبیعی و شربت‌هایی که توسط زنبورعسل تغلیظ شده‌اند مخلوط شده و بوی عسل تک‌گیاه را بگیرد.ب. اساتید و پیشکسوتان علم زنبورداری بر این باورند که در تهیه عسل، اصالت و طبیعی بودن آن است که اولویت دارد. بدون شک، خواصی که به لطف خداوند متعال در عسل طبیعی وجود دارد، به قدری بی‌شمار است که به کار بردن وصف "معجزه طبیعت" برای عسل، عین واقعیت است.ولیکن به دلایلی که در ابتدای مقاله مطرح شد، زنبورداران ایرانی چند سالی است که به دنبال تولید عسل‌های تک گیاه رفته‌اند؛ با اینکه قبول داریم که خواص دارویی گیاهان به عسل تک‌گل منتقل می‌شود و می‌توان عسل‌های تک‌گیاه را در موارد خاص، برای بیماری‌های خاص توصیه کرد؛ ولیکن براین باوریم که چنانچه عسل مصرفی طبیعی باشد، همان خواص غالب عسل‌های طبیعی که مجموعی از خواص دارویی گیاهان مختلف، آنزیم‌های بدن زنبورعسل، ویتامین‌ها، املاح معدنی است برای بدن انسان مفید و معجزه‌آساست و اشاره به خاصیت دارویی ویژه برای هرکدام از عسل‌های تک‌گل، در اولویت دوم قرار دارد. (پس از اطمینان از اصالت)با توجه به علم اندک بنده، بی شک مطالب این مقاله نقایص فراوانی دارد که به مرور تکمیل خواهد شد؛ به همین بهانه از دوستانی که ایراد و یا مطلب جا افتاده‌ای در این نوشتار دیده‌اند تقاضا دارم مطالب خود را از طریق رایانامه به نشانی Mohammad.Jamshidian@Gmail.com با بنده به اشتراک بگذارند.در پایان امیدوارم که مطالب ارائه شده، مورد بهره‌مندی شما خواننده محترم قرار گرفته باشد؛ بابت فرصتی که برای خواندن این مطلب به خرج دادید، صمیمانه سپاسگذارم.محمد جمشیدیان نجف‌آبادیmohammad jamshidianmohammad jamshidianWed, 01 Apr 2020 00:11:21 +0430