https://virgool.ir/feed/@modirzade74fa2026-11-11 14:40:01https://files.virgool.ir/upload/users/744635/avatar/sIAgtu.jpeghttps://virgool.ir/@modirzade74https://virgool.ir/@modirzade74/ما-برای-زمین-چه-کنیم-bmmkuqnmbvwxدر متن‌های قبلی‌ام در مورد وظایف دولت‌ها و حکومت‌ها در خصوصِ حراست از منابع طبیعی و محافظت از محیط زیست در جهت حرکت به سمت توسعه پایدار سخن گفته‌ام. (در اینجا مطالعه کنید) در این متن می‌خواهم در خصوص وظایف هر یک از ما مردم در این باره بنویسم. تلاش می‌کنم یک اصلِ کلی ارائه کنم که هر کدام از ما با توجه‌کردنِ روزمره به این اصل بتوانیم وظیفه خود را در قبال منابع زمین، خصوصاً این تکه از زمین که مال ماست، تشخیص دهیم.من اساساً معتقد به این هستم که در کوتاه‌مدت وظیفه‌ی اصلی بر دوش دولت‌هاست. هر چقدر هم مردم مصرف آب را کم کنند، وقتی دولت بی‌حساب‌و‌کتاب مجوز حفر چاه‌های عمیق‌تر و سدسازی‌های گسترده‌تر صادر می‌کند، مانند این می‌ماند که جلوی چکه‌کردن آب از پوسیدگی لوله را بگیریم اما یادمان برود که شیر آب را باز گذاشته‌ایم. ضمن اینکه وقتی عموم جامعه این پیام را در عمل از دولت می‌بینند که آب ارزان است، برق مفت است، بنزین و گاز در کشور به وفور هست، رغبتی برای بهینه ‌مصرف‌کردن ندارند. در واقع دولت ناخودآگاه معلم جامعه است؛ اما نه با گفتارش بلکه با عملکردش.من معتقدم آگاه‌سازی مردم در خصوص محیط زیست باید در جهت مطالبه از دولت‌ها باشد، نه اینکه پیکان انتقادات به سمت خود مردم نشانه برود. مثال عینی‌اش قضیه‌ی خیزش دوباره‌ی کرونا در کشور است. در ایام عید نوروز 1400 این پیام بصورت ضمنی به مردم داده شد که مسافرت‌کردن به شهرهایی که در حال حاضر تعداد مبتلایان در آنها کم است اشکالی ندارد. حتی مکروه هم نه، مباح تلقی شد. در عمل این جابه‌جایی‌ها از همه‌ی کشور به همه‌ی کشور اتفاق افتاد و مانند این بود که آبِ گل‌آلودی که لجنش ته‌نشین شده بود دوباره به‌هم زده شد. درست است که مردم این سفرها را رفتند، اما این نشانه و علامتی بود که دولت به آنها مخابره کرد.خوشبختانه مشاهده می‌شود که حساسیت مردم نسبت به مسأله‌ی محیط زیست بیشتر شده‌است. هر دهه نسبت به دهه قبل این موارد با جدیت بیشتری دنبال می‌شود. حتی آموزش و پرورش یک کتاب درسی برای محیط زیست تألیف کرده که امیدوار‌کننده است. فضای مجازی بسیار با دقت مسائل را دنبال می‌کند و حتی می‌توان گفت امروز سلبریتی‌های محیط زیستی هم پیدا شده‌اند که البته امیدوارم جای فعالان محیط زیستی واقعی را نگیرند –که احتمالاً می‌گیرند-. مجموعه‌ی این عوامل خیلی امیدوارکننده است؛ این که ما نسل به نسل بیشتر پیگیر مسائل زیست محیطی هستیم. تجربه‌ی شخصی به من می‌گوید که نسل‌های قدیمی‌ترِ مدیران کشورِ ما نگاهشان به محیط زیست این است که این مسائل سوسول‌بازی اروپایی‌هاست، و اساساً به جز تأمین آب شرب سالم و هوای پاک، باقی دغدغه‌های محیط زیستی حربه‌ی غربی‌هاست که جلوی توسعه‌ی ما را بگیرند. اما در نسل‌های جدیدتر می‌بینیم که نگرانی‌های تخریب محیط زیست را جدی‌تر گرفته‌اند و همچنین اقبال جوانتر‌ها به رشته‌های مرتبط با محیط زیست در دانشگاه هم بیشتر شده‌است.من هم به سهم خود اگر بخواهم وظیفه‌ی خودمان را جمع‌بندی کنم، آن را در یک جمله می‌گویم: "ما باید در استفاده از هر چیزی که یکبار‌مصرف است صرفه‌جو باشیم" . هر کدام از ما یک کارخانه هستیم؛ ورودی‌هایی داریم و خروجی‌هایی. ورودی ما آن چیزهایی است که از منابع زمین مصرف می‌کنیم، اعم از خوراک و لباس و وسایل و غیره. خروجی هم احتمالاً زنده‌بودنمان است و اینکه شاید برای دیگران هم مفید باشیم. اما خروجی‌های دیگر اثراتی است که مستقیم یا غیر مستقیم بر محیط زیست می‌گذاریم. دودی که از اگزوز ماشینمان خارج می‌شود، آلودگی‌ای که به خاطر مصرف برق ما در نیروگاه تولید می‌شود. زباله‌ای که در منزل تولید می‌کنیم، و یا پسماندهایی که در کارخانه‌ها، پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌هایی ایجاد می‌شود که ما مشتری محصولاتشان هستیم. بطور کلی راهکار حراست از محیط زیست کنترلِ مصرف‌گراییِ افراطی است؛ یعنی به‌اندازه خرید کردن، به‌اندازه مصرف کردن. اما در بینِ مصارفی که داریم، آن‌هایی که یکبار‌مصرف هستند باید بیشتر کنترل شوند.1- آب: وقتی شیر آب را باز می‌کنیم، فارغ از اینکه از آب چه استفاده‌ای می‌کنیم، این آب به فاضلاب تبدیل می‌شود (به جز بخش اندکی که تبخیر می‌شود). چه برای استحمام (که بیشترین سهم آب مصرفی ما را دارد) چه شستشوی ظروف و لباس، چه برای پختن غذا و چه خوردن. نمی‌توانیم آب کمتری بخوریم، یا غذا را بدون آب بپزیم، اما می‌توانیم و باید بتوانیم که آبی که برای شست‌و‌شوی خودمان و وسایمان استفاده می‌کنیم را کنترل کنیم.2- برق: کنترل مصرف برق دو جنبه دارد؛ یکی اینکه اگر در زمان‌های پیکِ مصرفِ برق یاد بگیریم که برق کمتری مصرف کنیم و عادت کنیم استفاده از وسایل برقیِ پر‌مصرف را به زمان‌های دیگری موکول کنیم، این باعث می‌شود هزینه‌ی سرمایه‌گذاری برای احداثِ نیروگاه در کشور کمتر شود و منابع ملی صرف کارهای مهم‌تر شود. اما این کار مجموعِ گاز و گازوییل و مازوتی که برای تولید برق سوزانده شده را کم نمی‌کند. پس نه فقط انتقال، بلکه کاهش مصرف برق هم باید در دستورکار باشد.3- بنزین: این مورد خیلی ملموس است، خصوصاً برای ساکنان کلان‌شهرها. گویا اصلی‌ترین مقصر آلودگی هوای تهران بخش حمل‌و‌نقل است؛ چه بهتر که تا می‌توانیم از وسایل عمومی استفاده کنیم. ( به جز در زمان شیوع کرونا)4- گاز: کشور ما بیشترین منابع گاز جهان را دارد. این مسأله درست یا غلط باعث شده که به تمام کشور –حتی دورافتاده‌ترین روستاها- گازرسانی شود. کاری در بسیاری از موارد حتی صرفه‌ی اقتصادی هم نداشته‌است. اما به جز صرفه‌ی اقتصادی، این مهم است که بدانیم برق را می‌شود پاک کرد اگر دولت بر روی انرژی‌های تجدیدپذیر سرمایه‌گذاری کند. اما گاز با این که به مراتب از فرآورده‌های نفتی پاک‌تر است، چون کل کشور به آن وابسته شده دیگر نمی‌شود کاری برایش کرد. جز این که در زمستان اولویت اصلی برای گرم‌شدنمان لباس باشد و درزگیری پنجره‌ها، و بعد از آن گرم‌کردنِ خانه.5- غذا: نه این که غذا کمتر بخوریم، بلکه مراقب دورریز آن باشیم. خصوصاً وقتی به رستوران می‌رویم. رستوران‌ها واقعاً نمی‌دانند با غذاهای دست‌خورده‌ی اضافی چه کنند. با غذاهایی که در دنیا روزانه دور ریخته می‌شود می‌توان کل گرسنگان دنیا را سیر کرد. این اغراق نیست، بلکه آمار رسمی است.6- سایر موارد: در عصری که همه کارها الکترونیکی شده می‌توانیم مصرف کاغذمان را به حداقل برسانیم. همگی باید تمرین کنیم مصرف مواد پلاستیکی را کاهش دهیم. داشتن لیوان مخصوص به خود، بردن سفره‌های پارچه‌ای و ظروفِ غیرِ پلاستیکی به پیک‌نیک، داشتن کیسه پارچه‌ای برای خرید؛ این‌ها کارهایی است که می‌توانیم با تمرین‌کردن به آنها عادت کنیم. بخشی از فرهنگسازی را با تمرین جمعی بدست می‌آوریم، مثلاً وقتی در سفرهای دوستانه می‌بینیم که دوستانمان از وسایل شخصی استفاده می‌کنند، ما هم ترغیب می‌شویم. هدیه‌دادن لیوان‌های شخصی، کیسه‌های طرح‌دار پارچه‌ای و مواردِ از این دست هم خیلی مؤثر است.مثال‌های دیگر را هر کدام از ما می‌توانیم در زندگی خودمان جست‌و‌جو و پیدا کنیم. تکرار می‌کنم: در استفاده از هر چیزی که یکبار مصرف است صرفه‌جو باشیم؛ و این با تمرین فردی و هم‌افزاییِ جمعی میسر است.این متن تقدیم می‌شود به حرکتِ ارزشمندِ سایت ویرگول و بانک ایران‌زمین برای پاسداشت زمین:#پیک_زمینسید علیرضا مدیرزادهسید علیرضا مدیرزادهMon, 19 Apr 2021 01:03:09 +0430https://virgool.ir/@modirzade74/تولید-ثروت-سبز-nuwr85frpujjدر متنی با عنوان "توسعه‌ی پایدار در برابر توهّم توسعه" مفهومِ توسعه‌ی پایدار، اهداف هفده‌گانه‌ی آن و توضیحاتی درباره جنبه‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی آن بیان کردم. این متن را در اینجا مطالعه کنید. چنانکه گفته شد توسعه‌ی پایدار آرمان‌شهری را برای کشورها ترسیم می‌کند که رسیدن به آن متضمّنِ رشد و توسعه‌ی اقتصادی، حراست از منابع طبیعی و محیط زیست و نیز عدالت اجتماعی است. در این متن نیز از دیدگاه وظایف دولت به مسأله‌ی توسعه‌ی پایدار نگاه می‌کنم و فرصت‌هایی را معرفی می‌کنم که نگاه توسعه‌ی پایدار می‌تواند پیش پای بخش‌های اقتصادی کشور بگذارد.تصور کنید در منطقه‌ای از کشور، جنگلی حفاظت‌نشده وجود داشته و کاربری فعلی آن تنها تفرجگاه و منازل شخصی افراد بومی باشد. کم‌کم افراد دیگری با این منطقه آشنا شده و در آن اقدام به ساخت ویلا می‌کنند. این کار البته چرخه‌ی پول را در اقتصاد محلی به گردش در می‌آورد: خریدِ تجهیزات و مصالح ساختمانی از فروشندگان محلی، و تأمینِ نیروی کار از نزدیکترین شهرها و روستاهای اطراف برای خود سازنده به‌صرفه‌تر است. با ایجادِ این ویلاها و –مثلاً- اجاره‌ی فصلی آنها به گردشگران، نگاهِ مردم به این منطقه به عنوانِ مقصد توریستی گردش پیدا کرده و باز هم مردم محلی از فروش محصولات خود به گردشگران منتفع می‌شوند. ساخت هر ویلا –فرضاً- دو سه درخت را از بین می‌برد، اما در برابر انبوه درختان این جنگل مسأله خاصی به نظر نمی‌رسد. سکونت در هر ویلا نیز اندکی زباله، فاضلاب و آلودگی تولید می‌کند که لابد جنگل توان هضم آن را دارد.یک مشکل نگاه سنتی به محیط زیست و منابع طبیعی همین است؛ تنها تأثیر یک اقدام بر محیط زیست با کلّ یک منطقه مقایسه می‌شود. یک باغبان تنها یک چاه در نزدیکی دریاچه ارومیه حفر می‌کند و حجم آبی که برداشت می‌کند در برابر این دریاچه‌ی بزرگ هیچ است. اما دریغ که این نگاه تداوم روندِ سرمایه‌گذاری را مشاهده نمی‌کند. وقتی سرمایه‌گذاری‌ای برای یک نفر جذاب شد برای بقیه هم می‌شود. یک ویلا می‌شود دو ویلا، دو ویلا می‌شود دویست ویلا، و بعد از مدتی آنقدر ویلاها زیاد می‌شود که برای دسترسی مناسب‌تر به آنها راه آسفالتی کشیده می‌شود. یک چاه می‌شود هزار چاه، ده هزار چاه، دو سد می‌شود دویست سد، و می‌شود آنچه شده‌است. اصلی‌ترین انتقاد به انتقال آب از دریاچه خزر به کویر مرکزی ایران همین است: وقتی چرخه‌ی اقتصادی با آسیبِ –ولو اندک- به محیط زیست به حرکت درآمد، این قطرات جمع می‌شوند و دریا می‌سازند.کم‌کم سرمایه‌گذاران تصمیم می‌گیرند در این منطقه‌ی جنگلی هتل بسازند. سرمایه‌گذارانِ دیگری تصمیم می‌گیرند از منابعِ چوب این جنگل استفاده کرده و مبلمان و لوازم دیگر تولید کنند. در مناطقی که جنگل درختان خود را از دست داده حالا دامپروری توجیه پیدا می‌کند؛ چون مراتعِ سرسبز بوجود آمده‌است. کم‌کم ‌سرمایه‌گذارانِ چند ده میلیونی جای خود را به سرمایه‌گذارانِ چند ده میلیاردی می‌دهند. تمام این سرمایه‌گذاری‌ها اشتغال ایجاد می‌کند، تمام این سرمایه‌گذاری‌ها دارای آثار و برکات کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای مردم منطقه هستند. اگر بعد از یک دهه یا دو دهه مشکلات زیست محیطی شروع به نمایان‌شدن کنند، حتّی مردم به یاد نمی‌آورند که این مشکلات چرا شروع شد. حتماً مسئولی که الآن بر سر کار است بی‌عرضه است. حتماً او اشکالی در مدیریتش هست. وقتی شیرابه‌های پسماندهای منطقه باعثِ نابودی اکوسیستم آن شد، وقتی خاکِ منطقه ثبات و پایداری خود را از دست داد، وقتی گردوغبار و ریزگردها آمدند، وقتی با اولین بارانِ نسبتاً سنگین سیلاب در منطقه به راه افتاد، کسی به یاد نمی‌آورد اولین ویلا را چه کسی ساخت، یا مجوز ساخت اولین ویلا را که داد، یا در اولین ویلا چه کسی اقامت گزید.کار به همین جا ختم نمی‌شود؛ چون وقتی مردم در منطقه‌ی جنگلی، یا در حاشیه‌ی رودخانه ویلاها ساختند، وقتی کشاورزان در کنار دریاچه ارومیه درختان کاشتند، دیگر نمی‌شود از آنها خواست منطقه را ترک کنند. دیگر اکوسیستم به تعادل قبلی برنمی‌گردد. چه می‌کنیم؟ وقتی سیلاب ایجاد شد، سیل‌بند احداث می‌کنیم. وقتی دریاچه خشک شد، از جای دیگری به آن آب انتقال می‌دهیم. تمام مشکلات را با درست‌کردنِ مشکلات دیگری حل می‌کنیم. دردناک آن است که هر کدام از این راه‌حل‌ها خودشان اتفاقاً باز باعث منافع اقتصادی –حداقل برای گروهایی خاص- هستند، باز اشتغال ایجاد می‌کنند، و باز باعث رونق کسب‌و‌کارهای محلی، صنعت، کشاورزی و گردشگری می‌شوند؛ یعنی تولید ثروت در جامعه می‌کنند. تولید بیشتر یعنی رشد اقتصادی؛ و آن ظاهراً یعنی توسعه. به همین دلیل (و دلایل مشابه) است که می‌گویند تولید ناخالص داخلی (GDP) و رشد اقتصادی معیارهای ناقصی برای توسعه به شمار می‌روند. شما می‌توانید در کشور دیگری جنگ ایجاد کنید و به طرفین درگیری سلاح بفروشید و رشد اقتصادی ایجاد کنید. که می‌کنند.آنچه تحت عنوان اهداف توسعه پایدار عنوان می‌شود، به همین دلیل هم جنبه‌های اقتصادی توسعه را دیده است، هم زیست‌محیطی و هم اجتماعی. (در همین لحظه برق منزل ما رفت و اتفاقاً شارژ لپتاپم هم رو به پایان است) و بی‌جهت نیست که صلح جهانی را ضامن چنین توسعه‌ای می‌داند؛ و البته پرداختن به محیط زیست. (برق پس از نیم ساعت آمد). در مثال‌هایی که زدم، مفهوم کلیدیِ "شکست بازار" مشهود است. مکانیزم بازار در این موارد به‌خوبی عمل کرده و سودآوریِ چندین بنگاه اقتصادی و نیز خانوارها را افزایش داده است؛ اما و هزار اما... . و چنانکه مستحضرید، مفهومِ شکست بازار نیاز به مداخه دولت را توضیح می‌دهد. دولت‌ها قواعد بازی را تعیین کرده و بر اجرای این قواعد نظارت می‌کنند. اما اگر دولت اجازه‌ی بهره‌برداری از جنگل‌ها را به کلی منع کند، و حفر چاه و احداث سد را نیز، اینجا حراست از محیط زیست چوب لای چرخ اقتصاد است. چگونه می‌شود دولت راه سوّمی انتخاب کند؟1- با این توجیه که منابع طبیعی یک کشور برای همه مردم آن کشور است، دولت قواعد روشنی برای منعِ ویلاسازی در جنگل‌ها و حریم رودخانه‌ها وضع کند و بر اجرای این قوانین مُصِر باشد، با متخلفان در هر لباس و طبقه‌ای مقابله کند و هیچ نهادی رانتِ ویژه‌ای برای دور زدنِ قانون نداشته باشد (هدف شانزدهم توسعه پایدار: صلح، عدالت و نهادسازی قدرتمند). بدیهی است که در اینجا منظور از دولت کلیه ارکان و قوای حکومت است.2- دولت اجازه‌ی بهره‌برداری از منابع جنگلی و آبی را تنها در صورتی صادر کند که برای جایگزین‌کردنِ هر درخت و هر قطره آب برنامه مشخصی داشته باشد. به این ترتیب هم می‌توان از این منابع بهره‌ی اقتصادی برد و هم این بهره را به معنای دقیق کلمه "پایدار" کرد. در خصوص جنگل، قطع درختانِ پیر و کاشتن درختان جوان به جای آنها اتفاقاً به تواناییِ جذب بیشترِ دی‌اکسید کربن کمک می‌کند. در مورد منابع آبی، سطوح مشخصی برای بهره‌برداری تعریف می‌شود که نباید از آن تجاوز کرد؛ مثلاً سفره‌های آبِ زیرزمینی تا میزانی تجدیدپذیر هستند به این صورت که هرساله بارشِ باران و نفوذ آب به داخل خاک و همچنین طرح‌های تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها می‌تواند این سطح را ثابت نگه دارد. اما چنانکه می‌دانید در کشور ما این سطوح به بهانه‌های مختلف زیرِ پا گذاشته شده است. همچنین سدسازی برای ذخیره‌ی آب به دلیل حجم بالایی که در این روش تبخیر می‌شود باعث تلفاتِ منابع آبی می‌شود و توصیه شده که وظیفه‌ی ذخیره‌ی آب به مخازن زیرزمینی سپرده شود. البته سدها اهداف دیگری نظیر کنترل سیلاب و تأمین برق نیز به عهده دارند و شکر خدا علوم مربوطه در کشور ما در سطوح بالا تدریس و تحقیق می‌شود؛ اما اجرا نه.3- برنامه‌ریزی برای توسعه‌ی مناطق مختلف برحسبِ توانِ طبیعیِ اکولوژیکی و زیست‌محیطی آنها صورت گیرد؛ نه فقط آرمان‌های اقتصادی. در طول تاریخ بشر، هر جا آب و خاک مناسب داشته بشر جمع شده است. چرا ظرفِ چند ده سال روندِ به اصطلاح توسعه در کشور، اول بشر در مناطقی جمع شده و سپس برای بحران‌های زیست‌محیطیِ به‌وجودآمده برنامه‌ریزی شده‌است؟ در کشورِ ما معادنِ عظیمِ سنگِ‌آهن در دل کویر -خصوصاً یزد و کرمان- مانند گنج‌های نهان هستند. همزمان این مناطق جزو دشت‌های بی‌آب و با‌ وضعیتِ قرمز محسوب می‌شوند. آیا مدیران ما نمی‌توانند قبل از توسعه‌ی زنجیره‌ی تأمین صنایع آهن و فولاد و قبل از آنکه بحران بوقوع بپیوندد برای توسعه‌ی پایدارِ این مناطق برنامه‌ریزی نموده، قوانین و مقررات مربوطه را وضع کرده و اجرا کنند؟آنچه زمین را -و خصوصاً این تنها تکه زمینی که مال ماست را- حفظ می‌کند و همزمان مردمانش را سعادتمند، آگاهی است و اینکه نگاهمان قدری فراتر از امروز و فردا باشد. مخاطب این متن گرچه ظاهراً دولت‌مردان هستند، اما وسعتِ صدایش در حدّ چند شمای خواننده‌ی محترم است. نویسنده همچنین خود را متخصص در تمامیِ شئون و علومِ محیط زیست نمی‌داند که بخواهد نظریه‌های آن‌چنانی برای اداره کشور صادر کند. هدفِ این متن و متن‌های مشابه این است که اولاً هر کدام از ما هر چه می‌دانیم و هر چه یاد می‌گیریم و هر جور که فکر می‌کنیم آن را به اطلاع همدیگر برسانیم، تا خود اصلاح‌کننده‌ی آرای خویش باشیم؛ و اینکه بدانیم از حکومت‌ها و دولت‌ها چه بخواهیم.این متن تقدیم می‌شود به حرکتِ ارزشمندِ سایت ویرگول و بانک ایران‌زمین برای پاسداشت زمین:#پیک_زمیناقتصاد سبز، توسعه پایدارسید علیرضا مدیرزادهسید علیرضا مدیرزادهSat, 10 Apr 2021 05:30:20 +0430https://virgool.ir/@modirzade74/توسعه-ی-پایدار-در-برابر-توهّم-توسعه-onpeomuwhxf5در متنی با عنوان "تصعید؛ گذار از مهندسی عمران به گرمایش جهانی" از توهّمِ توسعه سخن گفتم (از اینجا مطالعه کنید). آنجا که طرحی، ایده‌ای، احداثِ سدّی، تأسیسِ کارخانه‌ای یا سرمایه‌گذاری بر صنعتی گرچه در ابتدا دارای منافع جذابی نظیر اشتغال‌زایی، رشدِ اقتصادی و رونقِ کسب‌ و‌ تولید است، اما در بلندمدت اثرات جانبی آن هزینه‌هایی به‌مراتب بیشتر از کلّ سود حاصل به کشور تحمیل می‌کند. در این متن از نوع دیگری از توسعه صحبت می‌شود؛ توسعه‌ای که توسعه بماند، رشدی که دائمی باشد، و اقتصادی که در همکاری با منابع طبیعی و محیطِ زیست انسان باشد نه در رقابت با آن: توسعه‌ی پایدار.تا قبل از قرن بیستم آنچه تحت عنوان پیمان‌های بین‌المللیِ زیست‌محیطی مطرح بوده، بیشتر مالکیت کشورها بر آب‌های مرزی و حق ماهیگیری آنها را معین می‌کرده است. در ابتدای قرن بیستم نیز چند پیمان چندجانبه برای حفاظت از گونه‌های جانوری خاصی (مثل پرندگان مهاجر، فک های خزدار، و غیره) منعقد شد. در دهه‌های 50 و 60 قرن بیستم توافقنامه‌هایی درمورد کنترل آلودگی‌های دریایی ناشی از نفت و نیز آلودگی‌های ضایعات هسته‌ای به امضا رسید. یکی از نمونه‌های موافقتنامه‌های بین‌المللی گسترده در سال 1971 و در شهر رامسر ایران برای محافظت از تالاب‌ها بسته شد. این روند نشان می‌دهد که اولاً مسأله محیط زیست به دلیل پیامدهای رشد سریع اقتصادی قرن بیستم بتدریج برای کشورهای دنیا پررنگ شد و ثانیاً معاهدات بین‌المللی در زمینه محیط زیست از معاهدات تک موضوعی و به لحاظ جغرافیایی محدود به سمت پیمان‌های کلی‌تر و چندجانبه‌تر حرکت کرد.کنفرانس سازمان ملل در سال 1972 در شهر استکهلم با عنوان محیط زیستِ انسان بدون شک نقطه عطف این روند است. برای اولین بار مسأله محیط زیست در سطح یک سازمان بین‌المللی مطرح می‌شد و روزِ افتتاحیه این کنفرانس –پنجم ژوئن- روز زمین نام گرفت. بیانیه پایانی کنفرانس استکهلم یک چارچوب جامع شامل بسیاری از شئون محیط زیست (منابع طبیعی زمین، آلودگی دریاها، تنوع زیستی، ...) بود که در عین حال صحبت از کمک به کشورهای درحال‌توسعه برای محافظت از محیط زیست می‌کرد، تمامیت ارضی کشورها را محترم می‌شمرد، و به نقش دانش، فناوری، سازمان‌های مردم‌نهاد و آموزش در این مسیر اذعان می‌کرد.خود این بیانیه یک مشکل کلیدی را مطرح می‌کند و آن اینکه ممکن است محافظت از محیط زیست با رشد و توسعه اقتصادی کشورها همسو نباشد. محرّک اقتصاد منابع اولیه و انرژی است که در کنار سرمایه و نیروی کار باعث تولید کالا یا خدمت شده و به تولید ثروت می‌انجامد. چنانچه استفاده از منابع اولیه و یا منتشرکردن آلاینده‌ها محدود شود، ممکن است در عمل به تولید و اشتغال ضربه بخورد. این کنفرانس یک نقطه شروع برای همکاری‌های بین‌المللی در زمینه‌ی محیط زیست محسوب می‌شود، که یکی از درخشان‌ترینِ آنها انعقاد پروتکل مونترآل[1]در سال 1989 است. پروتکل مونترآل به منظور محافظت از لایه ازون جو انتشار گازهای مخرب را محدود می‌کند. در سال‌های اخیر روند ترمیم لایه ازن در نواحی آسیب‌دیده بسیار امیدبخش ارزیابی شده‌است.بیست سال پس از کنفرانس استکهلم، کنفرانس دیگری در شهر ریو برگزار شد که نام آن محیط زیست و توسعه بود. از عنوان این کنفرانس معلوم بود که در تلاش برای طراحیِ چارچوبی است که بتواند مسأله‌های رشد و توسعه اقتصادی، محافظت از محیط زیست و نیز ارتقای عدالت و رفاه اجتماعی را در کنار هم حل کند؛ چارچوبی که تحت عنوان توسعه پایدار[2]و در قالب 17 هدف ارائه شد. این اهداف هر یک با شاخص‌های کمّی سنجیده می‌شوند و سازمان ملل هر ساله به کشورهای دنیا بر این اساس نمره می‌دهد. اما فارغ از نمره و آزمون، اهداف توسعه پایدار آرمان‌شهری را مجسم می‌کند که شکوفایی اقتصادی، کاهش نابرابری‌های اجتماعی، محافظت از محیط زیست، و صلح و پیشرفت جهانی را به ارمغان می آورد. اهداف توسعه پایدار را می‌توان به صورت زیر دسته‌بندی کرد:کنفرانس ریو در سال 19921- اهداف رفاه و عدالت اجتماعی: حذف فقر (هدف 1)، رفع گرسنگی (هدف 2)، سلامت و به‌باشی (هدف 3)، آموزشِ با‌کیفیت (هدف 4)، برابری جنسیتی (هدف 5)، آبِ سالم و سیستم فاضلاب مناسب (هدف 6)، انرژی ارزان و پاک (هدف 7)، کاهش نابرابری‌ها (هدف 10).2- اهداف رشد و توسعه: آب سالم و سیستم فاضلاب مناسب (هدف 6)، انرژی ارزان و پاک (هدف 7)، اشتغال مناسب و رشد اقتصادی (هدف 8)، صنعت، نوآوری و زیرساخت (هدف 9)، شهرها و اجتماع‌های پایدار (هدف 11)، تولید و مصرف مسئولانه (هدف 12).3- اهداف زیست‌محیطی: تولید و مصرف مسئولانه (هدف 12)، اقدام اقلیمی (هدف 13)، زیستِ دریایی (هدف 14)، زیست در خشکی (هدف 15).4- اهداف ترویجی: صلح، عدالت و نهادهای نیرومند (هدف 16)، مشارکت جهانی برای دستیابی به اهداف (هدف 17).اهداف توسعه پایدارچنانکه تشریح شد طرح مسأله توسعه پایدار تلاشی بود برای جمع‌کردن بین دغدغه‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی کشورهای جهان. هم‌اکنون در بسیاری از کشورها، گروه‌ها و احزاب سیاسی به دو دسته‌ی محافظه‌کاران لیبرال و تحول‌خواهانِ جامعه‌گرا تقسیم می‌شوند و البته رفته‌رفته وزنه‌ی گروه‌های سبز نیز در پارلمان‌های کشورها بیشتر شده‌است. اهداف توسعه پایدار دغدغه همه این جناح‌ها را به رسمیت شناخته و آرمانشهر مشترکی ارائه کرده‌است.اقتصاد، جامعه و محیط زیست؛ سه بال توسعه پایدارهر چه سیستم اقتصادی کشور برای دوره زمانی طولانی‌تری بهینه شود، سرمایه‌گذاری برای محافظت از محیطِ زیست و منابع طبیعی ارزش بیشتری پیدا می‌کند، که آن هم ضامن سلامت، سعادت و رفاه جامعه است. سرمایه‌گذاری بر روی سیستم‌های جذب و فیلتر آلاینده‌های هوا شاید با رشد اقتصادی یک کارخانه خاص در کوتاه‌مدت مغایر باشد، اما از آنجا که آثار بلندمدت این آلایندگی بر سلامت و بهداشت جامعه بیشتر بوده و هزینه‌های درمانی کشور را افزایش می‌دهد، در اینجا وظیفه دولت است که برای جلوگیری از شکست بازار[3] قوانین مناسب را ایجاد و از متخلفان جریمه دریافت کند تا هزینه‌های بیرونی انتشار آلاینده‌ها برای کارخانه مذکور درونی شده و سرمایه‌گذاری به‌صرفه شود.برای تشریح بهتر موضوع به این مثال ساده توجه کنید. چنانچه دستیابی به رشد اقتصادی در دوره زمانی ده ساله مطرح باشد، به‌صرفه است اگر اراضی جنگلی یک منطقه برای تولید چوب از‌ بین ‌رفته و به جای آن اراضیِ آزاد‌شده تبدیل به چراگاه برای پرورش دام و نیز زمین کشاورزی شود. در این صورت در یک بازه ده ساله بخش چوب، کاغذ، دام و کشاورزی رشد چشمگیر خواهد داشت. آنچه این رشد را ناپایدار و نامانا می‌کند آن است که فقط رشد اقتصادی چند صنعت و آن هم در بازه کوتاه‌مدت درنظر گرفته شده‌است. پس از پایان سال دهم، اراضی جنگلی به طور کامل از بین رفته، پس صنعت چوب و کاغذ زمین خورده و موجی از کارگران بیکار را به جامعه تحویل می‌دهد. فرسایش خاک و چرای بی‌رویه دام نیز اراضی حاصل را بی‌فایده و کم‌محصول می‌کند و رشد اقتصادی آن بخش‌ها نیز کُند می‌شود. به این موارد هزینه‌های درمانیِ تحمیل‌شده به جامعه به دلیل انتشار گرد‌و‌غبار و آلاینده‌ها را نیز اضافه کنید. گزینه‌ی دیگر در این مثال چیست؟ چنانکه می‌دانیم قابلیت جذب دی‌اکسید کربن در درختان جوان به مراتب بیشتر از درختان پیر است. چنانچه نهادِ قانون‌گذار اجازه قطع درختان پیر را منوط به کاشت درختان جوان کند، تولید چوب پایدار و اراضی جنگلی حفظ شده، از فرسایش خاک جلوگیری و منابع طبیعی کشور حفظ می‌شود و این خود گامی در جهت کاهش غلظت گازهای گلخانه‌ای در جو خواهد بود. طبعاً برنامه‌ریزی برای عبور از کشاورزی سنتی که نسبت تولیدات به مساحت زمین در آن پایین‌تر از روشهای مدرن است، و نیز حرکت به سمت شیوه‌های به‌روزِ دامپروری صنعتی در دستورکار مدیران قرار می‌گیرد تا رشد پایدار آن بخش‌ها نیز تأمین شود. به این موارد می‌توان ایده‌های کشتِ فراسرزمینی و دامداری فراسرزمینی را اضافه کرد؛ یعنی کشاورزی و دامپروری را در کشورهای دیگری که زمین و آب فراوان‌تری دارند انجام داد. این گونه توسعه پایدار ضمن محافظت از محیط زیست، رشد اقتصادی بلندمدت را تضمین می‌کند. پس پیش‌نیاز دیگر توسعه پایدار تغییر افق نگاه مدیریتی از دوره‌های کوتاه به بلند‌مدت است.نهادسازیِ نیرومند (هدف 16 توسعه پایدار) به گمانِ نویسنده یکی از مهمترین اهداف توسعه پایدار است؛ چنانکه که در کشورِ ما نیز یکی از خلأهای اصلی به شمار می‌رود. نویسندگانِ کتاب مشهور "چرا ملت‌ها شکست می‌خورند" در تلاش برای دستیابی به پاسخِ این سؤالِ کلیدی، و اینکه چرا تئوری‌های اثبات‌شده و تجربه‌شده‌ی اقتصادی نظیر بازار آزاد و پول‌گرایی، در کشورهای در‌حال‌توسعه توفیق نمی‌یابند، به عدمِ نهادسازیِ مناسب در این کشورها اشاره می‌کنند. نهادسازیِ مناسب یعنی سیستم‌هایِ اقتصادیِ شفاف و دور از رانت و ویژه‌خواری، سیستمِ قضاییِ کارآمد و قوانین فراگیر، و جامعه‌ای که در آن احترام به قانون و مردم‌سالاری نهادینه شده باشد. در اقتصادی که عده‌ای یا مراکزِ قدرتمندی به دور از شفافیت و پاسخگویی از مزایای ویژه برای تولید و تجارت خود برخوردار باشند، درآمدِ دولت و مالیاتِ مالیات‌دهندگان صرفِ اعطای تسهیلات به آنها شده و سیستمِ اقتصاد کشور از تولید محصولاتِ رقابتی به سمت تولیداتِ حمایتی سوق داده می‌شود. وقتی سیستمِ قضایی یک کشور در برخورد با مجرمانِ اصلی ناتوان باشد، مقصّرِ نهایی تمام گرانی‌ها، بزهکاری‌ها و توسعه‌نیافتگی‌ها مردم هستند؛ و نهایتاً وقتی مردم درک درستی از مسئولیت‌های خویش در قبال دموکراسی نداشته باشند، راه حلّ خرابیِ ماشینِ کشور را در تغییر راننده می‌بینند.این متن تقدیم می‌شود به حرکتِ ارزشمندِ سایت ویرگول و بانک ایران‌زمین برای پاسداشت زمین:#پیک_زمین[1] Montreal Protocol[2] Sustainable Development[3] Market Failureبرای مطالعه درباره تاریخچه معاهدات بین‌المللیِ محیط زیستی رجوع شود به:P. Sand, "The History and Origin of International Environmental Law: Introduction," Edward Elgar Publishing Ltd, 2015.در متن زیر درباره پدیده گرمایش جهانی و نیز سیر مطالعاتی خودم توضیحاتی ارائه کرده‌ام: https://vrgl.ir/jgf3B در متن زیر درباره‌ی بازتاب‌های مسأله گرمایش جهانی در اذهان مردم و سیاست‌های دولت‌ها توضیحاتی ارائه کرده‌ام: https://vrgl.ir/MzVLb سید علیرضا مدیرزادهسید علیرضا مدیرزادهFri, 02 Apr 2021 23:06:27 +0430https://virgool.ir/@modirzade74/کرونا-و-گرمایشِ-جهانی-سه-گانه-ی-دانشمندان-مردمان-و-سیاستمداران-kzgxegnyoeknدر این متن بنا نیست در مورد تأثیر همه‌گیری ویروس کووید-19 بر گرمایش جهانی صحبت شود؛ یعنی قرار نیست گفته شود که اِعمال قرنطینه‌ی سراسری، کاهش تولیدات صنایع و رکود اقتصادی ناشی از این همه‌گیری باعث شده که انتشار گازهای گلخانه‌ای کشورها کاهش یافته و بنابراین روند گرمایش جهانی کند شود. برای اطلاعات بیشتر در مورد گرمایش جهانی و نیز آشنایی با نویسنده به مقاله‌ای با عنوان "تصعید؛ گذار از مهندسی عمران به گرمایش جهانی" مراجعه شود. https://vrgl.ir/jgf3B مشکل از اینجا شروع می‌شود که یک مسأله‌ی علمی به دلیلِ قرارگیری در شرایط خاصی در محملی غیرعلمی مطرح و مورد بحث قرار می‌گیرد. مثلاً داروین وقتی سخن از ایده تکامل گفت، سروکارش با شواهد علمی و مستندات پژوهشی بود؛ اما چون نتایج سخنش با برخی باورهای ظاهراً دینی در تعارض بود، تکفیر شد. یک گفت‌و‌گوی قرن نوزدهمی در یک کافه در شهر کوچکی در کشور اسکاتلند را تصور کنید که در آن مردمی از قشر متوسط شهری –مثلاً یک تاجر، یک پزشک، یک روزنامه‌نگار و چندی دیگر- مشغول بحث و جدل هستند. یک نفر می‌گوید این ایده که ما از نسل حیوانات هستیم نمی‌تواند درست باشد چون تفاوت‌های ظاهری بین انسان و سایر حیوانات زیاد است. خب مشخص است که این شخص اصلاً سخن داروین را نشنیده است. دیگری می‌گوید داورین اساساً با گفتن این حرف می‌خواهد با کلام کتاب مقدس، که زمین و آسمان در شش روز آفریده شده و اینکه سایر جانوران و حیوانات برای بهره انسان آفریده شده‌اند و انسان جانشین خداوند در روی زمین است، مخالفت کند. خب این سخن اساساً استدلال نیست، بلکه مغلطه است. شما از کجا میدانی که داروین هدفش از بیان ایده‌اش چه بوده؟ دیگری بحث را شخصی کرده و می‌گوید من داروین را به واسطه می‌شناسم، شنیده‌ام که او اتفاقا مردی مؤمن و باورمند بوده است. خب باز این سخن آیا تأیید یا ردّ ایده‌ی داروین است؟ شخص دیگری می‌گوید این استدلال که صفات اکتسابی به نسل‌های بعدی منتقل می‌شود قابل قبول نیست؛ مثلاً یهودیان فرزندان خود را نسل‌هاست که ختنه می‌کنند، اما فرزندان آنها ختنه‌شده بدنیا نمی‌آیند. در واقع این شخص اساساً نظریه داروین را با سخن لامارک اشتباه گرفته است. شخصی در پاسخ به این سخن و در دفاع از داروین برمیخیزد و می‌گوید داروین نگفته بعد از هزارسال یا دوهزارسال صفات منتقل می‌شود، بلکه او سخن از صدهاهزارسال زده‌است. این شخص در یک بحث اشتباه، در پاسخ به یک مدعای اشتباه یک نظر اشتباه داده است. معمولاً پایان این بحث‌ها را کسانی در دست می‌گیرند که سرچشمه را مسموم می‌کنند؛ مثلاً به این شکل که داروین از اربابان انگلیسیَش پول گرفته که اعتقادات ما را نشانه رود، یا اینکه داروین اساساً پزشک است و چگونه در مورد تاریخ و الهیات و باستان‌شناسی و جانورشناسی نظر می‌دهد.مثال‌های زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد چگونه مطرح کردنِ مسائل علمی در بسترهای غیرعلمی فاجعه‌آفرین بوده است. اگر نیچه را زنده می‌کردند و از او می‌پرسیدند منظور شما از عبارت اوبرمانش یا ابَرانسان این چیزی بود که جانِ میلیون‌ها نفر در دنیا را گرفت، معلوم میشد که ظاهراً تئوری‌های فلسفی نیز از گزند دستمالی عوام و فریبکاریِ خواص فرصت‌طلب بی‌بهره نبوده‌است. آیا مارکس گفته بود دولت اقتدارگرای مرکزی تشکیل شده و مخالفان را به اردوگاه‌های کار اجباری بفرستند و یا با ایجاد قطحی‌های عمدی کشور را کنترل کنند؟ بلکه گفته بود خیزش پرولتاریا بر علیه بورژوا نهایتاً منجر به ازبین‌رفتنِ هرگونه دولت و حکومت مرکزیِ اقتدارگرا و تشکیل جامعه‌ی بی‌طبقه شود.مثال‌های زنده‌ای در همین زمان از به‌حاشیه‌راندنِ مباحث علمی و دخیل‌کردنِ حدس و گمان عموم جامعه وجود دارد. پیگیری اخبار همه‌گیری ویروس کووید-19 و نیز حواشی مربوط به آن یکی از این مثال‌های زنده است. از یک طرف دنیای علم را درنظر بگیرید؛ که اولاً در تلاش برای فهمیدن علت و اسباب این ماجرا تاکنون ناموفق بوده‌است، چرا که احتمالاتی که از ابتدا در مورد منشأیتِ سوپ خفاش در ووهان چین داده شد اینک مردود اعلام شده‌است. ثانیاً در تحلیل جزئیاتِ بسیاری، مثل انتقال ویروس از سطوح یا اثربخشیِ ماسک، ضدونقیض سخن رانده‌است. ثالثاً رقابتِ کشورهای دنیا و شرکت‌های واکسن‌ساز موجی از بدبینی و ترس را در عموم جامعه نسبت به محتوای واکسن‌ها ایجاد کرده‌است. دنیای علم بر پایه‌ی رقابت و همکاری شکل می‌گیرد؛ هر مقاله در اندونزی می‌تواند باعث یک نوآوری در مکزیک شود و البته اگر یک محقق بتواند پایه‌ای‌ترین اصولِ پذیرفته‌شده در علم را زیر سؤال برد در رقابت با سایر همکاران و هم رشته‌ای‌هایش جلو میفتد.حالا در طرفِ مقابل مردم را ببینید. ویروس کووید-19 پدیده‌ای جدید و غیرقابلِ پیش‌بینی بوده که برای بررسیِ رفتارش نیاز به داده‌های زیاد و آن هم متأسفانه نیازمند صرف زمان زیاد و ابتلای هر چه بیشتر مردم بوده‌است. اینکه در ابتدا گفته شد که مثلاً ماندگاری آن بر روی فلان سطح پنج ساعت است یا از طریق هوا منتقل نمی‌شود، اما تحقیقات بیشترِ برخی محققین در برهه‌ای نشان داد که شاید در برخی حالات خاص از طریق هوا منتقل شود، و یا اینکه سازمان بهداشت جهانی در ابتدا بگوید ماسک پارچه‌ای کفایت می‌کند و بعد از تحقیقات بیشتر بگوید که ماسک جراحی هم کافی نیست و باید از دو ماسک استفاده کرد، عموم مردم را به این فکر می‌اندازد که حتماً کلکی در کار است. یک روز برخی می‌گویند کار چین است. عده‌ای دیگر می‌گویند کار امریکا است. دیگران می‌گویند اگر کار امریکا است چرا صدها هزار نفر از مردم کشور خودشان تلف شدند؟ یک روز می‌گویند اصلاً ویروس را ساختند تا ایمان ما را نشانه بگیرند و عبادت‌های مذهبی ما را تعطیل کنند.دنیای علم پر از سؤال است و عطش برای یافتن پاسخ. البته گاهی نگاهِ دنیای علم به سرمایه هم هست؛ چرا که نهایتاً برای تولید یک واکسن سرمایه‌گذار لازم است، نه فقط بلندپروازی و اشتیاق دانستن. در عین حال این رقابتِ همه‌ی کشورهای دنیا –از شرق و غرب- است که می‌تواند اطمینان ایجاد کند که هر تولیدکننده برای رونق بازار و فروش بیشترِ خودش واکسن قوی‌تر و اثربخش‌تری تولید می‌کند. هم دانشمندان و هم مردم در قضاوت‌هایشان اشتباه می‌کنند؛ اما تجربه نشان داده دانشمندان شهامت بیشتری برای قبول اشتباه و پذیرش خطایشان دارند؛ اما مردمی که ده‌ماه پیش فکر می‌کردند اصلاً ویروسِ کرونا فریب و دروغِ آنها برای خانه‌نشین‌کردنِ ما و ضربه‌زدن به اقتصاد و اعتقاد ماست، هفت‌ماه پیش فکر می‌کردند هدف آنها اصلاً نابودیِ ماست، چهارماه پیش فکر می‌کردند هدف آنها تزریق ردیاب یا چیزهای دیگر به درونِ خون ما برای کنترل ماست، و اکنون می‌پندارند هدف آنها درآمدزایی از بیماری و درمان ماست، هیچ‌گاه اشتباهات قبلی خود را نمی‌بینند و هیچ‌گاه متوجه تناقض‌های باورهای روزمرّه‌شان نمی‌شوند. دانشمندان امّا مجبورند واقعیت‌ها را بپذیرند، وگرنه اعتباری در دنیای آکادمیک نخواهند داشت.داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود. این یک سکه‌ی دو رو متشکل از مردم و دانشمندان نیست، بلکه یک مثلث با سه رأس است که سومینِ آن سیاستمداران هستند. از اینجا موضوع کمی پیچیده می‌شود؛ چرا که منافع اقتصادی و سیاسیِ کوتاه‌مدت و توسعه‌طلبیِ بلند‌مدّتِ کشورها ایجاب می‌کند سیاستمداران محتاطانه عمل کنند. اگر فعالیت رسانه‌ها را هم اضافه کنیم، باز داستان پیچیده‌تر می‌شود. آنها که در خطّ مقدمّ مبارزه با کرونا هستند، یعنی دانشمندان، در تشخیصِ رفتار آن مطمئن سخن نمی‌گویند. آنان که برای مقابله با این چالش در سطح ملی برنامه‌ریزی می‌کنند، یعنی سیاستمداران، باید ده‌ها چالش دیگر از قبیل سیاست داخلی، وجهه و اعتبار در روابطِ بین‌الملل، اقتصاد، تجارت و سلامت عمومی را نیز لحاظ کنند. رسانه‌ها هم منافعی در پمپاژ اخبار بد و جعلی دارند. پس آنچه ما مردم بر اساس آن باید برای زندگی و رفتارهای خود و خانواده‌مان تصمیم بگیریم و قضاوت کنیم، عملاً پر از عدم‌قطعیت است.نویسنده این متن هیچ تخصصی در زمینه ویروس کرونا و جامعه‌شناسی ندارد و قطعاً اشکالاتی در مواردی که بیان شد وجود دارد. غرض تنها اشاره و تشبیهی بود برای به‌دست‌دادنِ قیاسی از مسأله‌ی گرمایش جهانی. دانشمندان با پدیده‌ای روبرو هستند که خود همواره به اطلاعات ناکافی در خصوص آن معترف بوده‌اند. تمام اعداد، ارقام و مدلسازی‌های بزرگترین مؤسسات تحقیقاتی دنیا در خصوص گرمایش جهانی و تغییر اقلیم اولاً دارای مفروضاتی است –یعنی مشخص نیست که همه پارامترهای دخیل در مسأله شناسایی شده یا خیر- و ثانیاً اعداد و ارقامِ اعلامی از سوی آنها با عدمِ‌قطعیت اعلام می‌شود. علم هواشناسی از علوم بسیار پیشرفته و روزآمدی است که از کمک قوی‌ترین مدل‌های شبیه‌سازی و ابزارهای سنجش بهره می‌برد. چنین علمی بارش باران در شهرها را با زبانِ احتمال بیان می‌کند، مثلاً می‌گوید 30 درصد محتمل است که باران ببارد، چون بارش باران تنها به غلظت بخار آب در جو و حرکت جریان‌های هوایی وابسته نیست و ده‌ها پارامتر در وقوع آن مؤثر است. وقتی بارشِ باران با عدمِ‌ قطعیت بیان می‌شود، تصور کنید سناریوهای اقلیمی و گرمایش جهانی چقدر پیچیده‌تر و مشکل‌تر هستند.حال به جای کافه‌ی قرن نوزدهمی اسکاتلندی، یک تشکّل دانشجوییِ امروزیِ ایرانی را تصور کنید. دانشجویان با پیش‌زمینه‌های متفاوت سرگرم بحث درباره گرمایش جهانی هستند. یکی می‌گوید گرمایش جهانی به ما چه ارتباطی دارد؟ به ما چه که دنیا یک‌درجه گرم شده‌است؟ اشتباه این شخص اولاً آن است که فکر می‌کند یک‌درجه یعنی مثلاً دمای هوا به جای 30 درجه شده باشد 31 درجه. در صورتی که افزایش یک درجه‌ای دما یعنی موج‌های گرمایی متعدد در تابستان، یعنی خشکسالی، یعنی زمستان بی‌برف، یعنی سیل. (برای توضیحات بیشتر به اینجا مراجعه کنید) ضمن اینکه این شخص متوجه نیست که ایران هم جزئی از جهان است و اتفاقاً نه یک درجه بلکه حدود دو درجه (یعنی بیشتر از میانگین جهانی) گرمایش داشته است.شخصی در پاسخ و برای دفاع می‌گوید این چه حرفی است؟ مگر نمی‌بینی انتشار کربن دی‌اکسید چه به روزِ آلودگیِ کلان‌شهرها آورده؟ نمی‌بینی هر سال اواخر پاییز و اوایل زمستان در چه دود و آلودگی‌ای زندگی می‌کنیم؟ سخن این شخص هم اشتباه است. آلاینده‌های هوا با گازهای گلخانه‌ای متفاوت هستند. نه این که هیچ ربطی به هم نداشته باشند، اما اساساً آنچه هوا را آلوده می‌کند (مثلاً اکسیدهای گوگرد و نیتروژن یا ذرات معلق) باعث گرمایش جهانی نمی‌شود و دی‌اکسید کربن هم که گاز گخانه‌ای است اصلاً برای حیات بر روی کره‌ی زمین الزامی است؛ اما غلظت های زیاد آن باعث پدیده گرمایش جهانی شده است.نفر سومی به جوش می‌آید و از فقدانِ دانشِ نفر قبلی شکایت کرده و می‌گوید وای به حال سازمان محیط‌زیستِ ما که فکر کرده توافق پاریس برای کاهش آلودگی هوا بوده و رفته آن را امضا کرده است در حالی که اصلاً ربطی به آن نداشته است. سخن این شخص هم که معلوم است اشتباه است، چرا که سازمان محیط زیستِ وقت برنامه‌ای برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و سازگاری با تغییر اقلیم در قالب توافق پاریس ارائه کرده و یک کلمه در آن سخن از آلودگی هوا نگفته است. دیگری می‌گوید چرا دولت توافق پاریس را اجرا کرده؟ اجرای این توافق باعث شده در تابستان برق‌ها را قطع کنند! در حالیکه اصلاً توافق پاریس –در شورای نگهبان- تصویب نشده که بخواهد اجرا شود و اساساً کشور ما عضو این توافق نیست.دیگری می‌گوید اصلاً بحث‌های گرمایش جهانی در دنیا سیاسی است و می‌خواهند ما نفت نفروشیم و جلوی توسعه‌ی ما را بگیرند. اصلاً کل قصّه از اول بازیِ کشورهای توسعه‌یافته بوده برای اینکه از دستِ کشورهای نفتی خلاص شوند. نتیجتاً ما نباید مثلاً به توافق پاریس بپیوندیم و با این قضیه همراهی کنیم. اینجا همان‌جایی است که مثلث مردم، سیاستمداران و دانشمندان را برای آن مطرح کردم. اگر سیاستمداران غربی برای کاهش وابستگی به نفتِ کشورهای خاورمیانه دائماً مسأله گرمایش جهانی را بزرگ کنند (که می‌کنند) آیا این به این معنی است که سخن دانشمندان کشورهای مختلف در مورد اثرات انتشار گازهای گلخانه‌ای و تغییر اقلیم دروغ است؟ اینکه رئیس جمهور سابق آمریکا برای اجتناب از انجام تعهدات مالی کشورش در توافق پاریس از توافق بیرون بیاید و بگوید من گرمایش جهانی را قبول ندارم، یعنی قصّه گرمایش جهانی داستان رئیس‌جمهورهای دموکرات بوده است؟ اینکه رئیس جمهور فعلی آمریکا در مناظره‌های انتخاباتی بگوید گرمایش جهانی مسأله مهمی است و نیاز به همکاری همه کشورها دارد و مثال بزند که روند جنگل‌زداییِ در کشور برزیل باعث گرمایشِ همه‌ی دنیا می‌شود، آیا این چرخش برای این است که مثلاً در انتخابات رأی بیاورد؟تحلیل اقداماتِ سیاستمداران حقایق علمی را خدشه‌دار نمی‌کند. گرچه دانشمندان کشورهای مختلف هم بر سر ارائه حقایق جدید و کشفیاتِ تازه و زمین‌زدنِ باورهای قبلی با هم رقابت و همکاری دارند. شاید مارگارت تاچر[1] در سخنرانی مشهورش در سازمان ملل به گرمایش جهانی اشاره کرد تا توجیهی باشد برای توسعه برقِ هسته‌ای که بعد از جنگ جهانی بدنام شده بود، شاید اینکه ال گور[2] یکی از سردمداران معرفی موضوع گرمایش جهانی در سطح سیاسی بود برای خلاصی از نفت کشورهای خاورمیانه بود؛ چرا که در سال‌های اولیه دهه‌ی هفتاد کشورهای اوپک تصمیم گرفتند قیمت نفت خود را بیش از سه برابر افزایش دهند و در کشورهای غربی این موضوع به بحران انرژی و کمبود بنزین و سوخت تبدیل شد. شاید امروز جوزف بایدن با پیوستن مجدد به توافق پاریس می‌خواهد مسیری را برای غلبه‌ی کشورش در بازار توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و تکنولوژی‌های پاک در جهان باز کند. قطعاً دلِ سیاستمداران به حالِ محیط زیست و کره‌ی‌ زمین نسوخته است؛ اما این دلیل نمی‌شود که دل ما مردم هم نسوزد.این متن تقدیم می‌شود به حرکتِ ارزشمندِ سایت ویرگول و بانک ایران‌زمین برای پاسداشت زمین:#پیک_زمین[1] نخست‌وزیر بریتانیا در دهه هفتاد میلادی[2] معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده در زمان ریاست جمهوری بیل کلینتونمارگارت تاچر در سازمان ملل درباره گرمایش جهانی سخن میگوید.ال گور در حال سخنرانی در مورد پروژه اقلیمیسید علیرضا مدیرزادهسید علیرضا مدیرزادهWed, 31 Mar 2021 23:51:25 +0430https://virgool.ir/@modirzade74/تصعید-گذار-از-مهندسی-عمران-به-گرمایش-جهانی-zbbxgndqfxsrدر دوره کارشناسی مهندسی عمران اکثر درس‌های ما "سازه‌ای" بود. اهلش می‌دانند یعنی چه؛ یعنی طراحی سازه‌های بتن آرمه، سازه‌های فولادی، مهندسی زلزله، بارگذاری، مقاومت مصالح، استاتیک و دینامیک، و تحلیلِ سازه‌ها مهمترین درس‌های ما بودند. نه فقط تعداد واحدهایی که از دانشجوی مهندسی عمران یک متخصصِ محاسبِ سازه می‌ساخت بیشتر از تعداد واحدهای هر گرایش و جنبه دیگری از عمران -به معنی آبادکردن- بود، هر کدام از این درس‌ها بیشترین حجم تکالیف و پروژه‌ها، و سخت‌ترین اساتید و امتحانات را داشتند و طبعاً بیشترین وقت را از بچه‌ها می‌گرفتند. بعد از سازه درس‌های مهندسی خاک و مهندسی آب بودند که آنها هم عموماً از زاویه دید مهندس محاسب به مسائل می‌نگریستند.مهندس محاسب یعنی چه؟ یعنی یک مسأله تعریف شده وجود دارد، یک کارفرمای آرمان‌خواه و خسیس که از شما بهترین سازه را با کمترین هزینه می‌خواهد، خواه کارفرمای خصوصی باشد و سازه مدّنظر منزل مسکونی یا برج باشد، خواه کارفرمای دولتی باشد و سازه پل یا سدی باشد که قرار است قبل از انتخابات ربانش توسط آقای مسئول بریده شود. یک پیمانکارِ -به گمان اساتید ما- کم‌سواد هم هست که باید نقشه های اجرایی بدستش برسد و مطابق با آن بسازد. مهندس معماری هم که نقشه‌های معماری سازه را طراحی می‌کند؛ مثلاً در مورد یک ساختمان جانمایی آشپرخانه و اتاق‌ها و نیز نمای ساختمان را معین می‌کند یا در مورد یک پل یا فضای شهری با خلاقیت و درک معماری‌اش طرح هندسی و فُرم ظاهری را رقم می‌زند. باز به گمان اساتید ما نقشه‌ها و فرم‌هایی که در بسیاری از موارد غیرواقع بینانه و در عمل نشدنی هستند. این ذهنیت یک دانشجوی مهندسی عمران تا اواخر ترم ششم است.تابستان بعد از آن کارآموزیِ اجباری تعریف شده‌است. بچه‌ها یا خودشان به دنبال یک کارگاه ساختمانی یا پروژه عمرانیِ در حال ساخت می‌گردند، یا از آشنایان و اقوام کمک می‌گیرند، یا مثل من از یکی از اساتید می‌خواهند که پروژه‌ای به او معرفی کند که دربرگیرنده بسیاری از جنبه‌های اجراییِ همه‌ی آن چیزهایی است که در کلاس درس و پایِ گچ و تخته دیده و شنیده است. کارآموزی برای من آموزنده بود؛ پروژه هم پروژه مهمی بود. یک تقاطع مهم شهری در غرب تهران که تعدادی پل و زیرگذر در مسیر آن احداث می‌شود. در واقع من در آن یکی دو ماه، هم حفر شمع[1]دیدم، هم کِیج‌گذاری[2]، هم بتن‌ریزی شمع، هم تسطیح راه، هم آسفالت‌ریزی، هم نصب اسکافولد‌[3]، هم قالب‌بندی عرشه‌ی پل، هم بتن‌ریزی عرشه‌ی پل، و بسیاری موارد جزئی‌تر از این دست. هم سری به آزمایشگاه مصالح ساختمانی کارگاه زدم، هم در کارهای دفتری سرک کشیدم. بعد از آن تابستان یک آموخته جدی نصیبم شد؛ اینجا همه کارشان را خوب بلدند، هم طراح معماری، هم مهندس محاسب، هم پیمانکار، هم ناظر، هم همه عوامل دیگر. هیچ نقصی نیست؛ مگر در خود پروژه، در ماهیتش، در تعریفش، در موجودیتش. آن پروژه بعد از دو سال متوقف شد و الآن جز تیر و تخته‌ای از آن باقی نمانده. حیف شد که کسی نتوانست رُبان آن را قبل از هیچ انتخاباتی پاره کند.در طول هشت ترم کارشناسی مهندسی عمران، درس‌های شیرین و تلخ زیادی داشتیم. اما آن درسی که مسیر مرا برای انتخاب رشته کارشناسی ارشد تغییر داد، یک درس دو واحدی اختیاری بود که چون اولاً استادش دلچسب تدریس می‌کرد و ثانیاً در بین سایر گزینه‌های موجود در لیست دروس اختیاری درس آسان‌تر و بی‌مشکل‌تری بود اکثر بچه‌ها آن را برمی‌داشتند: مهندسی محیط زیست. دو جلسه اول درس مهندسی محیط زیست دکتر کراچیان حقیقتاً "مرثیه‌ای برای توسعه در ایران" بود. نه این که قصه بخواند یا تئوری ببافد، یکی‌یکی پروژه‌های بزرگ و افتخارآفرینی که در کشور ما در دهه‌های اخیر به سرانجام رسیده بود را از جنبه اثرات جانبی آن بررسی می‌کرد. سد گتوند در آن زمان زنده‌ترین مثال و عینی‌ترین نمونه بود. مشاور خارجی گفته بود که بر روی بستر نمکی نباید سد ساخت، اما اصرار داشتند که سد در همان‌جا ساخته شود. راهبردشان این بود که دیواره‌ای رسی بسازند تا آب به بستر نمکی نفوذ نکند. اعداد و ارقام هزینه‌ها سرسام‌آور است. انگیزه چه بود؟ رونق کشاورزی منطقه؟ خودنمایی دولت؟ فشار نماینده محلی مجلس؟ در مورد سدها همیشه طبیعی است که وقتی آبگیری می‌شود زمین‌های بالادستِ آن زیر آب می‌رود. بنابراین چندین روستا زیر آب رفت که طبعاً از قبل تخلیه شده‌اند. اما شگفتا که در روستاهای دوردست نیز بدلیل فشاری که آب به بستر نمکی آورد، آب شُرب شور شد و برخی ابنیه تاریخی چندصدساله از بین رفت. فدای سر مردم اگر این سد باعث رونق کشاورزی و ایجاد اشتغال شود. شد؟ آب سد بعد از چند روز به شدّت شور شد طوری که اگر آن را به خلیج فارس تخلیه می‌کردند غلظت شوری آن را به طرز قابل ملاحظه‌ای بالا می‌برد که برای اقلیم و اکوسیستم آن خطرناک بود. کلیدواژه دکتر کراچیان "توهم توسعه" بود.مثال دیگری که در این کلاس مطرح می‌شد، خودکفایی گندم بود. هر سرزمینی یک ظرفیت طبیعی برای کشت دارد. ضمن اینکه امنیت غذایی مسأله بسیار مهمی در جامعه است و گندم کالای کلیدی است. چه می‌شود اگر کشور ما به یک کشور برای واردات گندم وابسته باشد و آن کشور فقط برای یک ماه تصمیم بگیرد به ما گندم نفروشد؟ اینجاست که می‌گویند خودمان باید دست بکار شویم و در تولید گندم خودکفا. زمین از کجا بیاوریم؟ این شد شروع روند توسعه اراضی کشاورزی. آب از کجا بیاوریم؟ چاه. خبر موفقیت‌های غرورآفرین‌ توسعه و رشد کشاورزی، اشتغال‌زایی، و از همه مهم‌تر خودکفایی گندم. این توهّم توسعه است؛ وقتی که دشت‌های کشورت را از منابع آب تجدیدپذیر تهی می‌کنی، وقتی با هر سیلابی مجبور هستی خسارت کشاورزان را بدهی، وقتی برای ایجاد ثبات بازار باید بصورت تضمین‌شده گندم‌ها را از کشاورزان بخری، وقتی با هر خشکسالی مجبور هستی مجدداً گندم وارد کنی، چاه‌های عمیق تر حفر کنی، به کشاورزانِ بیکارشده بسته‌ی حمایتی بدهی و شعار خودکفایی‌ات را یک سال دیگر به عقب بیندازی.یک روز در کلاس مهندسی محیط زیست از شدت شور و هیجان و البته اضطراب سرخ شده بودم. اما وقتی برگشتم و کلاس را نگاه کردم دیدم اکثر کلاس خوابند. خب کلاس بعد از زمان ناهار بود، استاد هم متکلم وحده بود و مطالب تماماً تئوری بود و کمتر مسأله ریاضی داشت. وقتی هم که برای بهتر دیده‌شدنِ اسلایدها چراغ های کلاس را خاموش می‌کنند، طبعاً انسان خوابش می‌گیرد. اما انگار من این دردها را دوست داشتم و معنایی در آن می‌دیدم. نه اینکه آنهایی که خواب بودند را بخواهم به جماعت خواب، جامعه خواب زده و اجتماع چرتی[4]تشبیه کنم؛ بهترین دوستان من بودند و هستند و موفق‌ترین مهندسان و مدیران خواهند بود و هستند. فقط اینکه من فهمیدم نه مهندس محاسب و نه پیمانکار، بلکه مهندسی محیط زیست ادامه مسیر من است.همانطور که در بین 142 واحد درس‌های کارشناسی، با یک درسِ دو واحدی اختیاری، رشته مهندسی محیط زیست را انتخاب کردم، در کارشناسی ارشد هم یک درس سه واحدی اختیاری به نام تغییر اقلیم توجهم را جلب کرد. فهمیدم توهم توسعه مختص ایران نیست و معضلی جهانی است. کشورهای دنیا سده‌ها موتور رونق اقتصادی خود را با سوزاندن زغالسنگ و نفت به حرکت درآورده‌اند در حالیکه از اثرات جانبی آن غافل بوده‌اند. در اینجا صحبت از آلودگی هوا نیست؛ گازهایی که هوا را آلوده می‌کنند البته عمر کوتاهی در جو دارند ولی غلظت زیادشان برای تنفس انسان و جانوران خطرزا است. اینجا صحبت از گازهایی مثل دی‌اکسید کربن است که اتفاقاً در دم و بازدم وجود دارد، هیچ ضرری که ندارد لازمه حیاط است. بیش از صد‌و‌بیست سال پیش سوانته آرنیوس شیمی‌دان سوئدی فهمید که غلظت این گاز در جو در طول تاریخ با دمای زمین ارتباط داشته‌است. شاهکار آرنیوس این بود که توانست مسیری را باز کند که وقوع عصر یخبندان را توجیه کند. در واقع غلظت این گازها در جو دارای سیکل‌های صعودی و نزولی بوده‌است که عصرهای یخبندان در زمان سیکل‌های نزولی به وقوع پیوسته‌ است. آرنیوس البته نگاهی هم به آینده انداخت و ابراز نگرانی کرد که این روند انتشار کربن دی‌اکسید که بعد از انقلاب صنعتی و به دلیل سوزاندن زغالسنگ شروع شده می‌تواند هزاره‌های بعدی را با مشکل گرمایش جهانی روبرو کند. پیش‌بینی آرنیوس خیلی نگران‌کننده نبود و اگر من دوره کارشناسی ارشدم را صد سال پیش می‌گذراندم اصلاً علاقه‌ای به پیگیری این مطلب به عنوان موضوع تز ارشد پیدا نمی‌کردم.چه شد که از دهه شصت و هفتاد میلادی این موضوع بار دیگر در محافل علمی مهم شد؟ مقایسه ساده است. در زمان آرنیوس احتراق زغالسنگ انرژی لازم برای نیروی محرکه ماشین‌های بخار و قطارها را فراهم می‌کرد. تولید برق در نیروگاه به تازگی در آمریکا و بریتانیا شروع شده بود. اکتشاف نفت، توسعه روش‌های پالایش آن، و استفاده گسترده از آن بعنوان منبع انرژی همه مربوط به دوران بعد از آرنیوس است. کجا در زمان او همه مردم ماشین داشتند، در دورافتاده‌ترین روستاهای دورافتاده‌ترین مناطق دنیا مردم شب‌های زمستان را با برق نورانی می‌کردند و روزهای تابستان را با کولر خنک؟ کجا در زمان او صنایع مهم و انرژی‌بر مثل فولاد، سیمان و پتروشیمی تا این اندازه گسترش یافته‌ بود؟گاز کربن دی‌اکسید و گازهای مشابه اثری مانند پتو برای کره زمین دارند. پتو به شما گرما نمی‌دهد؛ بلکه نمی‌گذارد گرمای بدن شما خارج شود. ماشین وقتی در آفتاب پارک می‌شود دمای داخلش از دمای بیرون داغ‌تر می‌شود، چون شیشه‌ها نمی‌گذارند که گرما خارج شود. گلدان‌های باغ را در زمستان در گلخانه می‌گذارند چون می‌تواند گرمای ورودی را در خود حفظ کند. به همین دلیل به این گازها، گازهای گلخانه‌ای می‌گویند. روزی دوستی از من پرسید که موضوع کارت چیست و گفتم گازهای گلخانه‌ای؛ گفت من چند آشنا در وزارت کشاورزی دارم اگر به دردت می‌خورد (!). البته گازهای گلخانه‌ای از کشت بعضی محصولات کشاورزی هم منتشر می‌شود، همین‌طور از صنعت دامپروری؛ اما اصلی‌ترین منبع انتشار آن احتراق سوخت‌های فسیلی است، مصرف انرژی است، مصرف برق و گاز و بنزین و گازوییل است. تشابه اسمی "گازهای گلخانه‌ای" با گلخانه و باغداری و کشاورزی ما را از این حقیقت دور نمی‌کند که اثر گلخانه‌ای باعث افزایش دمای متوسط کره زمین شده و می‌شود.در طول تاریخ چهارصدهزار ساله‌ی دوره هولوسین (دوره‌ی زمین‌شناسی اخیر زمین) غلظت دی‌اکسید کربن همواره بین 180 تا 300 قسمت در میلیون نوسان داشته است. در زمان پیش‌بینی آرنیوس در دهه آخر قرن نوزدهم این رقم نزدیک به 300 بود. در دهه هفتاد میلادی این رقم به 325 رسید. امروز که این مطلب را می‌نویسم غلظت دی‌اکسید کربن حدود 415 است. آیا شکستن رکورد چهارصدهزارسال در صد سال می‌تواند روندی طبیعی باشد؟ در این مدت دمای متوسط زمین بیش از یک درجه افزایش پیدا کرده ‌است.آیا افزایشِ یک درجه سانتی‌گراد واقعا نگران‌کننده است؟ مگر نه اینکه ما در طول شبانه‌روز بیش از این مقدار نوسان دمایی داریم؟ نکته در اینجا است که این افزایشِ میانگین دما است، نه فی‌المثل حداکثر آن. اگر شما ده شهر در دنیا داشته باشید، و دمای کل ساعاتِ فصل تابستان را در این ده شهر چهار درجه افزایش دهید، افزایش یک درجه‌ایِ متوسط کل سال در کره زمین محقق می‌شود. حال اگر دمای پنج شهر را مانند قبل نگه دارید، برای افزایش دمای یک درجه‌ای متوسط کره زمین باید دمای تابستان را در پنج شهر باقیمانده هشت درجه افزایش دهید. این‌بار نگران‌کننده شد؛ چون مردم آن شهرها باید ظهرهای تابستان به جای دمای 35 درجه در دمای 43 درجه اوقات خود را بگذرانند. نکته‌ای که وجود دارد همین است؛ که اولاً افزایش دمای کره زمین در تمام مناطق آن یکسان نیست و اساساً در برخی مناطق مثل کشورهای مدار استوا افزایش چشمگیری مشاهده نشده‌ ولی افزایش دمای قطب شمال بسیار سریعتر بوده‌است. ثانیاً افزایش دما لزوماً در تمام طول سال و طول شبانه‌روز بصورت یکسان پخش نشده‌است. پس افزایش یک درجه متوسط دمای کره زمین در طول یک سال به معنی مخاطره‌ای جدی است. بسیاری از گونه‌های جانوریِ دریایی و خشکی در دماهای بالاتر از بین رفته و می‌روند.اقلیم طبیعت یک سیستم پیچیده است. ریشه‌‌ی واژه cosmos به معنی کیهان، القاکننده‌ی معنای ثبات، نظم، یکپارچگی و به‌هم‌پیوستگیِ نظام خلقت است؛ اما واژه متضاد آن chaos به معنای آشفتگی و از‌هم‌پاشیدگی است. باید توجه داشت که افزایش دما فقط افزایش یک متغیر اقلیمی نیست؛ بلکه سلسله‌ای از تغییرات را در این صُنعِ مُتقَن رقم می‌زند. به این مورد توجه کنید: افزایش دما باعث تسریع روند ذوب‌شدنِ یخچال‌های قطبی می‌شود؛ این امر موجب ورود آب سرد و شور به اقیانوس شده و جریان‌های اقیانوسی که وظیفه انتقال دما و مواد مغذی را در گستره‌ی اقیانوس‌ها به‌عهده داشته به‌هم می‌زند. جریان‌های اقیانوسی و جریان‌های هوایی در ارتباطِ تنگاتنگ با یکدیگر بوده و تغییر در یکی منجر به تغییر الگوی دیگری می‌شود. بنابراین الگوی جریان‌های آب‌و‌هوایی تغییر کرده و نتیجتاً الگوهای قدیمی بارش نیز تغییر می‌کند. تغییر الگوهای بارش در خشکی باعث تغییر پوشش گیاهی و تنوعِ جانوری شده که به آن تغییر اقلیم[5] گفته می‌شود. این سلسله، تنها یکی از صدها رابطه‌ی علت‌و‌معلولیِ شناخته‌شده و نشده از به‌هم‌پیوستگیِ اجزای سیستم اقلیم است. یکی دیگر از این سلسله‌ها این است که افزایش دمای هوا باعث افزایش دمای اقیانوس‌ها می‌شود، و بنابراین آزادسازی گازهای محلول در آب به جو تسریع می‌شود که یکی از این گازها متان است. گاز متان در دوره زمانی صدساله دارای اثر گلخانه‌ای 28 برابر دی‌اکسید کربن است؛ در نتیجه انتشار این گاز گلخانه‌ای باز موجب افزایش غلظت این گازها در جو شده و به گرمایش بیشتر منجر می‌شود. به همین دلیل است که دانشمندان از قریب‌القوع‌بودنِ یک نقطه غیرقابل‌بازگشت سخن می‌گویند، که از آن زمان به بعد حتی اگر بشر هیج گاز گلخانه‌ای منتشر نکند، خودِ سیستمِ از‌هم‌پاشیده‌ی طبیعت روند گرمایش را ادامه می‌دهد؛ و به همین دلیل است که سخن از نیاز به اقدام فوری و بلندپروازانه کشورها برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و البته سازگارشدن با تغییر اقلیم است.داستان خیلی طولانی تر از این حرفهاست. این فقط شمه‌ای از مطالب بود. در همان سال‌های تحصیل فهمیدم که عده‌ای در دنیا و در ایران هستند که این حقایق را قبول نداشته و توطئه می‌پندارند. حقیقتاً اولین بار بود که درسی می‌خواندم که می‌دیدم مخالفانی دارد. برایم در ابتدا کمی عجیب بود و حرف‌ها سیاسی بنظر می‌رسید. در ایران جریان‌های خاصی مخالف پیوستن ایران به توافقنامه آب‌و‌هوایی پاریس بودند که از بخت بد در همان سالِ انعقاد برجام بدست آمده بود. نهایتاً هم شورای نگهبان قانون پیوستن ایران به این توافق را رد کرد و فعلاً مسکوت مانده است. در این وانفسای تحریم و کرونا، طبیعی است که پیوستن به توافق پاریس غیرمنتظره است. البته جالب است بدانید که تنها کشورهایی که به این توافق نپیوسته‌اند ایران، یمن، لیبی، اریتره و سودان جنوبی هستند. ترکیه و روسیه نیز با تأخیر اما به توافق اضافه شدند. ایران هفتمین منتشرکننده گازهای گلخانه‌ای است و همزمان در حال تجربه افزایش دمای متوسط 2 درجه است. واقعیت این است که کشورهایی که بیشترین انتشار را داشته‌اند لزوماً کشورهایی نیستند که بیشترین افزایش دما را تجربه می‌کنند. البته ایران ممکن است همینک در صف کشورهای پرانتشار باشد، اما به لحاظ تاریخی سهم زیادی ندارد. یعنی بیشترین مسئولیت را کشورهایی دارند که در طول صدسالِ گذشته گازهای گلخانه‌ای زیادی منتشر کرده‌اند. توافق پاریس این دعواها را به رسمیت شناخته و مسئولیت کشورهای توسعه‌یافته می‌داند که در کشورهای مثل ما سرمایه‌گذاری کنند. حیف که با نپیوستن به توافق از این سرمایه‌گذاری‌ها محرومیم.اصلی‌ترین منبع انتشار گازهای گلخانه‌ای در کشور ما و در کل دنیا بخش انرژی است. من از انرژی چیزی نمی‌دانستم، به همین جهت درسی در دانشکده انرژی دانشگاه شریف برداشتم. از اینجا موضوع پایان‌نامه‌ام بیش‌از‌پیش بینِ‌رشته‌ای شد. در آن زمان نمی‌دانستم که در آینده خودم را چه می نامم. آیا به واسطه رشته لیسانسم مهندس عمران هستم، یا به دلیل گذراندن واحدهایی در دوره ارشد مهندس محیط زیست، یا متخصص تغییر اقلیم، یا سیاستگذار حوزه انرژی؟ شاید مثالم اقیانوسی به عمق یک سانتی‌متر باشد، شاید هم مثالِ کودکی که در کنار ساحل با صدف‌ها بازی می‌کند، غافل از دریای بیکران پیشِ‌رو[6].در دوران ارشد با همراهی دوستان ارزشمند و اساتید گرانقدرم چهار همایش در دانشگاه برگزار کردم، بعضی از آنها مناظره بود و برخی هم‌اندیشی، و در همه‌ی آنها پرسش‌و‌پاسخِ حضار پررنگ بود. صحبت‌های اقلیم‌شناسان، کارشناسانِ علوم سیاسی، کارشناسان علوم فنی و تکنولوژیک و مسئولان سازمان محیط زیست را شنیدم. مستندهایی که در دنیا و در ایران بر علیه این واقعیات ساخته شده را هر کدام دوبار دیدم. با بسیاری از منتقدان بحث کرده‌ام. هر چه بیشتر می‌خوانی، بیشتر می‌فهمی که نمی‌دانی، اما لااقل می‌فهمی کجا رواست حرف زدن و کجا شایسته سکوت.پایان‌نامه‌ی من مسیری را در دانشکده عمران- محیط زیست دانشگاه تهران باز کرد که امروز دانشجویان دیگری در مقاطع ارشد و دکتری آن را ادامه می‌دهند. مسیری را هم پیش پای خودم گذاشت که البته نهایتش معلوم نیست، اما لذتبخش است. در یک سال گذشته فرصت‌هایی فراهم شد که در این حوزه مشغول به کار شوم و با سازمان محیط زیست همکاری کنم. تحت چه عنوانی؟ دقیقاً نمی‌دانم. می‌دانم که مهندسی عمران نیست و البته به گلخانه و کشاورزی هم ارتباط ندارد. کارشناس مثلاً، یا پژوهشگر، در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای. این گذاری بود که در سه سالِ گذشته از آهن و فولاد (جامد) به دی‌اکسید کربن (گاز) داشته‌ام: تصعید.این نوشته تقدیم می‌شود به حرکت ارزشمند سایت ویرگول و بانک ایران‌زمین برای پاسداشت زمین:#پیک_زمین ------------------------[1] پایه های بلند و لاغر که در مواردی که بار وارده بر پی زیاد است زیر پی احداث می‌کنند؛ مثلا زیر پایه پل ها یا زیر فونداسیون خانه های مناطقی که خاک آن سست است.[2] آرماتوربندی خاص شمع که به شکل استوانه است.[3] داربست‌های خاص که زیر عرشه پل‌ها قبل از بتن‌ریزی نصب می‌کنند.[4] دیالوگ مشهور سریال هزاردستان؛ اثر مرحوم علی حاتمی[5] Climate Change[6] متواضعانه باید عرض کنم که این جمله وصف ایزاک نیوتن از خودش است.سید علیرضا مدیرزادهسید علیرضا مدیرزادهTue, 30 Mar 2021 03:13:52 +0430