https://virgool.ir/feed/@mehrdad.nahavandchifa2026-11-12 11:00:54https://files.virgool.ir/upload/users/1142547/avatar/GkpFl7.jpeghttps://virgool.ir/@mehrdad.nahavandchihttps://virgool.ir/@mehrdad.nahavandchi/همدان-خوش-آب-و-هواترین-شهر-ایران-oautlhpjumxxمهرداد نهاوندچیکارشناسی ارشد مدیریت محیط زیستهمدان از دیرباز شهری بوده است که معروف به آب و هوای خوش بوده است. با مطالعه تاریخ این موضوع کاملا محرز است. البته حتی اگر نگاهی به چند سال پیش نیز بیندازیم، این موضوع مشهود است. شاخص همدان همواره برای شهروندان و گردشگران آب و هوای لطیف آن بوده است. اما در سالهای اخیر، تعداد روزهای آلوده به خصوص در فصل سرد افزایش پیدا کرده اند، به طوری که در سال جاری روزهای ناسالم متعددی را داشته ایم. با شروع فصل سرد سال جاری شاخص کیفیت همدان، اعداد نگران کننده ای را نشان دادند که موجب تشکیل دو کمیته اضطرار آلودگی هوا نیز گردید. هوای همدان البته برخلاف شهرهای صنعتی، معمولا در فصل زمستان روزهایی آلوده را سپری می­کند و برخلاف اهواز، اصفهان و تهران و برخی شهرهای دیگر که در فصول گرم هم روزهای آلوده دارند، چنین نیست. نوع آلودگی هوای همدان بیشتر از نوع ذرات معلق کمتر از 5/2 میکرون است که جزء آلاینده‌های خطرناکی است که روی سیستم دفاعی بدن و دستگاه تنفسی بسیار تأثیرگذار هستند.شاید این سوال به وجود بیاید که دلایل آلودگی هوای همدان چیست؟ و چرا شهری غیر صنعتی با وسعت همدان این چنین روزهای آلوده ای را تجربه کند؟ چگونه همدان گوی سبقت را از شهرهای همچون اهواز و تهران نیز ربود و در روزهایی به صدر جدول آلوده ترین شهرهای ایران رسید؟ برای پاسخ به این سوالات، بایستی به مولفه های متعددی بپردازیم. شکل هندسی شهر، تراکم بالای شهر، وارونگی هوا (اینورژن)[1]، کیفیت بنزین و گازوئیل اتوبوس ها و تردد موتورسیکلت­ها را می­توانیم، نام ببریم.در نگاهی عمیق تر، تخریب مراتع، باغات و حتی کوهستان های اطراف شهر و گستره محدوده شهر (به خصوص در دو دهه اخیر) را نیز، می­توان از مقصران این معضل دانست. تخریب باغات شهر همدان موجب کاهش تاب آوری اکولوژیکی شده که می­توان به عنوان گواه این کاهش تاب آوری، سیل مهیب ابتدای سال را نام ببریم.اما اینکه چه راهکارهایی می­تواند راهگشای این مسئله باشد، نیاز به کار کارشناسی دقیقی دارد؛ به نظر می­رسد مهم ترین راهکار، در بدو کار افزایش کیفیت سوخت (بنزین و گازوئیل)، کاهش میزان گوگرد گازوئیل اتوبوس ها، حرکت به سمت سوخت های پاک (گاز سوز کردن اتوبوس ها و تاکسی های شهری)، انجام زمان بندی شده معاینه فنی خودروها[2]، جلوگیری از تردد خوروهای آلاینده، روان سازی ترافیک، پایش مداوم مراکز صنعتی باشد. در این میان هماهنگی و هارمونی بین ادارات و سازمان های دولتی – که حداقل 18 ارگان را درگیر می­کند-، تشکیل کمیته های تخصصی و تعیین وظایف هر یک از دستگاه ها، تعیین سهم هر آلاینده، آموزش و مشارکت همگانی در زمینه استفاده کمتر از خودروی تک سرنشین و گسترش ناوگان حمل و نقل عمومی، بهره گیری از توان سمن ها، حائز اهمیت است. که می­توان راهکار بلند مدت کالبد-فضایی، رشد هوشمند شهری را نیز پیشنهاد داد.در این راستا، سوالی که به وجود می­آید، این است که: آیا برنامه ای برای توسعه شهری در جهت تراکم زدایی، مراکز درمانی، تجاری، انتقال مشاغل آلاینده و مزاحم به رینگ های خارجی شهر اندیشیده شده است؟ با گسترده شدن شهر، برنامه ریزی برای آب خام شهری، آلودگی هوا، آّب، خاک و سایر معضلات محیط زیستی پیش روی کلانشهر همدان پیش بینی شده است؟طبق پیش بینی تصاویر ماهواره ای، زمستان امسال بارندگی نرمال و بهار پر بارشی در پیش رو خواهیم داشت. با وجود وقوع معضلات گسترده و جدید محیط زیستی، اکنون لزوم حفظ باغات و فضای سبز شهری بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است. با توجه به این که در محیط زیست، پیشگیری به مراتب بهایی کمتر از درمان دارد؛ بهبود تاب آوری شهری، موجب جلوگیری از وقوع بحران ها و بهبود کیفیت محیط زیست (به خصوص کیفیت هوا) خواهد بود. همه این موارد، نشان دهنده این است که توجه به محیط زیست همدان، اکنون اولویتی است که باید با نگاهی همه جانبه و با عزمی همگانی دیده شود. که اگر چنین نشود، تشدید برخی مشکلات کنونی و وقوع پدیده هایی جدید نیز بعید نیست، پدیده هایی همچون بوی بد هوا به دلیل بالا بودن میزان گوگرد در هوای شهر، سیل های فجیع و ... . همدان شهری است که همواره به آّب و هوایش معروف بود است، براستی از منظر گردشگری، همدان بدون آّب و هوای خوبش چه جذابیت خواهد داشت؟1- در فصلی که هوا رو به سرد شدن می‌رود به دلیل سرد و گرم شدن هوا و حرکت آلاینده‌ها به سمت بالا، درست زمانی که وزش باد به صورت افقی رخ نمی‌دهد، تجمع آلاینده‌ها اتفاق می‌افتد، در واقع آلاینده‌ها به صورت تصاعدی افزایش پیدا می‌کنند.2- انجام معاینه فنی – که تا 12 درصد در کاهش آلودگی هوا تأثیرگذار استتصویری از آلودگی هوا در همدانمهرداد نهاوندچیمهرداد نهاوندچیWed, 25 Aug 2021 14:22:54 +0430https://virgool.ir/@mehrdad.nahavandchi/جاده-سلامت-مرضی-بر-جان-الوند-گزارشی-در-باب-اهمیت-توسعه-پایدار-در-کوهستان-های-همدان-gxmi5x0xlsirمهرداد نهاوندچیکارشناسی ارشد مدیریت محیط زیستکوهستان با تمامی صلابت ظاهری و با وجود تامین خدمات و ارزش های فراوان محیط زیستی منطقه ای فوق العاده مهم برای دشتها (به ویژه برای نواحی خشک و نیمه خشک چون ایران)، هیچگاه با چنین شدتی رو به تباهی نبوده است. نتیجه این روند منجر به فقر اهالی کوهستانها، تباهی تنوع زیستی و فرهنگی هم در نواحی منزوی کوه و هم در دشتها (آبادی) است که کوهستانها آنها را پشتیبانی می­کنند. تخریب مراتع، زیستگاه حیات وحش، فرسایش، خزش، رانس، لغزش اراضی و خاک، ریزش مواد: سنگ و یخ و برف ... یا سیل و رسوب گیری همه از عواقب بی توجه بودن به ماهیت خاص کوهستان و نیازهای برنامه ریزی محیط زیستی است که می­طلبد اما وجود ندارد. قبلا نواحی بکر و منزوی پناهگاه بخش مهمی از فضا و حیات و فرهنگ بومی کوه بود ولی امروزه اکثر این نواحی یا با پیست های اسکی-جاده و هتل و یا مزارع و مراتع مصنوعی محاصره و یا اشغال شده اند.یونسکو و سازمان جهانی توریسم کوه را زیبا و کوهستان را محلی با فرصتهای خاص بهره­وری گردشگری، ورزشی، تفریحی و فرهنگی و فعالیتهای تحقیقی می­داند. توریسم از مهمترین صنایع در حال رشد در جوامع مختلف (و زیارت در نزد برخی فرهنگ­ها) هم اشتغال­زا و درآمد­زا است و هم می­تواند با لحاظ ابعاد حفاظتی با حفاظت، آبخیزداری و دیگر بهره بره وری های مستقیما غیر وابسته به تولید از بستر منابع و محیط همراه گردد. البته ابعاد و عوارض سوء گردشگری را نباید فراموش نمود که آفت اصلی کوه­ها خواهد بود، مگر ابعاد برنامه ریزی و توسعه با مشارکت و به نفع اهالی محلی بوده و پایداری توسعه در کوهستان سر لوحه برنامه ریزی­ها باشد، نه حداکثر بهره­برداری و درآمدزایی (ملی و شخصی) و یا حتی اشتغال حداکثر به قیمت تخریب و آلوده سازی محیط زیست منشاء و مادری کوهستان.کهن شهر همدان، از دیرباز به عنوان یک شهر کوهستانی شناخته شده است و کوه­های آن، پیشینه تاریخی مفصلی در موضوعات فرهنگی، هنری، باستانی، تاریخی، اقتصادی، ورزشی و گردشگری داشته اند. کوه­های همدان خدمات اکولوژیکی همچون تامین ذخایر عظیم آب و تلطیف هوا، نقش مهمی برای شهر همدان دارند و حفظ آن­ها به عنوان نعمت های الهی، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. اما کمی پیشتر، خبری دلمان را لرزاند و آن هم طرحی به نام"جاده سلامت" بود که اجرایی شدن آن تبری است برآخرین رگه های طبیعت و حیات وحش دامنه الوند شمالی! جاده ای بر قلب و جان این کوه با شکوه. گفته شده مشخصات و نقشه پیشنهادی این طرح نیز تهیه شده که شامل دو بخش بوده دربخش اول جاده از میانه جاده گنجنامه کوه ها را می شکافد تا به مجموعه اقامتی دهکده گنجنامه برسد! در بخش دوم این طرح قراراست جاده ای به عرض 8 مترازدامنه گنجنامه تامیدان میشان با درخت کاری و آسفالت کشیده شود! حال باید پرسید این طرح مطالعه زیست محیطی دارد؟ آیا ساکنان آینده همدان مارا برای تخریب طبیعت شکننده الوند می بخشند؟از نظر اکولوژیکی، جابه جایی حتی یک سنگ می­تواند اثرات مخربی بر پیکر یک کوه داشته باشد. حال کوهی را که با تله کابین، احداث دهکده، سورتمه و ... آزرده ایم و از ظرفیت بردش بیش از حد توانش استفاده کرده ایم چرا باید بشکافیم؟ گفته شده است که مجموعه تله کابین زیان ده است و قصد تعطیلی آن نیز وجود دارد، چون حتی اصل سرمایه گذاریش نیز برنگشته است! به عنوان یک محیط زیستی، با گردشگری کوهستانی و گردشگری زمستانی به شدت موافقم، اما به نظر می­رسد ما برای توسعه کوهستان های کهن شهرمان، معیارهای محیط زیستی را رعایت نکرده ایم و اگر این ناشی از ناآگاهی بوده است؛ اکنون به هیچ دلیلی، نبایستی اثرات جبران ناپذیری بر کوه­های این دیار -میراث با ارزش مان برای آیندگان- بگذاریم.در پی مطرح شدن طرح کشیدن جاده سلامت در دامنه الوند در کمیسیون گردشگری شورای شهر همدان و راه افتادن موجی از انتقادات و حتی بعضا تهدید به عدم برگزاری جلسات این کمیسیون با حضور خبرنگاران، حال رئیس این کمیسیون در یادداشتی به انتقادات پاسخ داده و از رسانه های خواسته است منفی گزارش نکنند!قراباغی در این یادداشت آورده است: ️طرح مسیر برگشت جاده گنج‌نامه در زمان آقای خرم، استاندار وقت همدان مطرح بود، اما با توجه به هزینه بالای آن و عدم توجیه اقتصادی به‌منظور دریافت ردیف ملی، تا به این لحظه در حد حرف باقی مانده است؛ از این‎رو کمیسیون گردشگری شورا ضمن بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌ها و طرح مساله، نسبت به بررسی ابعاد این طرح اقدام کرده است. در این زمینه عده‌ای از کارشناسان خواستار طراحی مسیر برگشت بوده‌اند که با توجه به عدم توجیه اقتصادی آن، امکان اجرای طرح ذکر شده، مقدور نیست؛ از این‌رو در کمیسیون مذکور، ضمن بررسی اجمالی طرح، از حداقل‌ها برای حصول یک نتیجه عملی اقدام شد. در خصوص پیشنهاد مدیرکل جدیدالورود محیط زیست استان همدان که سخنان وی در فضای رسانه‌ای نیز منعکس شد، توصیه می‌کنم ایشان در بیان احساسی مطالب خود با منتخبان مردم در پارلمان شهری دقت نظر بیشتری داشته باشند، زیرا با انعکاس آن در رسانه‌ها موجب ایجاد شائبه می‌شوند. ️وقتی طرحی به صورت بیان مسأله، مطرح می‌شود و هنوز در حال بررسی مقدماتی بوده و مصوبه‌ای برای آن صادر نشده است؛ آیا برای این موضوع باید از مجموعه محیط زیست استعلام گرفت؟! انتظار می‌رود اصحاب محترم رسانه نیز مطالب مطرح شده در جلسه‌ها را صادقانه منعکس کنند و فقط زوایای منفی را گزارش ندهند.پس از رویداد رخ داده، کمیسیون گردشگری شورای شهر همدان که هر هفته یک بار در شورای شهر همدان تشکیل و به بررسی طرح های حوزه سرمایه گذاری وگردشگری می پردازد، پس ازانتقادهای بسیار به ارائه طرح "جاده سلامت" در آن از سوی خبرنگاران و فعالان محیط زیستی تصمیم گرفته است پشت درهای بسته و بدون حضور خبرنگاران این طرح ها را بررسی کند.چندی بعد از این ماجرا، جمعی از کوهنوردان باسابقه همدانی با حضور در صحن شورای شهر دغدغه های خود را در خصوص لزوم حفظ زیست بوم الوند با اعضا مطرح کردند,مهم ترین مباحث اشاره شده در این دیدار این موارد بود: 1- زیبایی الوند به طبیعی بودن آن است نه دست کاری آن 2-کشیدن جاده اسفالت تا میدان میشان موجب آسیب غیر قابل جبران به الوند خواهد شد 3- با ساخت و سازها در میدان میشان هر روز این طبیعت بیشتر مورد دست کاری قرار می گیرد 4-توسعه جاده کشی در کوهستان برای خودروسواران باعث می شود جامعه محلی که خدمات حمل نقل با احشام را انجام می دهند ضربه بخورند. اعضای شورای شهر نیز با اشاره به اینکه دغدغه های کوهنوردان منعکس خواهد شد از عقب ننشستن برای حفظ طبیعت سخن گفتند! گفته می شود در این جلسه سخنی از تایید یا تکذیب و یا لغو طرح جاده سلامت به میان برده نشده است.با توجه به مقر کوهپایه­ای، اکثر مراکز تجمع و استقرار، ارزش روز افزون حفاظت از آبخیزها، منابع گیاهی (داروئی، مرتعی ییلاقی لازم طی تابستان و فراوانی میراث ژنتیک) و تنوع زیستی، نقش تلطیف هوا، گردشگری و اهمیت این نواحی در تامین آب شیرین برای مراکز تجمع واقع در دشتهای خشک و کویری روز به روز روشن­تر می­شود.این نیاز البته به این معنا نیست که بالا دست باید عنوان یک نوع صحنه سازی و به صورت یک موزه فقط حفاظت شود و اهالی آن فقط سیاه لشگر و محیط بان باشند. اما با وجود روند حاضر از هم اکنون واضح است که ایجاد نوعی توازن میان ضرورت حفاظت از این نواحی آسیب پذیر ولی منشاء منابع و با اهمیت استمرار تولید دام و زراعت دیم، باغبانی و انواع دیگر فعالیتهای بهره­برداری اقتصادی به شدت بیشتری مطرح و حل و فصل صحیح آن ضرورت بیشتری خواهد داشت و در کل بهره‌مندی باید به گونه‌ای صورت پذیرد که طبیعت موجود به عنوان ذخیره‌گاهی برای جامعه درحال و آینده حفظ شود.مهرداد نهاوندچیمهرداد نهاوندچیWed, 25 Aug 2021 13:45:28 +0430