https://virgool.ir/feed/@mehdi.najiاستادیار دانشکده اقتصاد دانشگاه تهرانfa2026-11-11 17:03:46https://files.virgool.ir/upload/users/145425/avatar/9NFDR7.pnghttps://virgool.ir/@mehdi.najihttps://virgool.ir/@mehdi.naji/آیا-ما-به-اندازه-کافی-نفت-تولید-میکنیم-j1ysdt1cvjxzپادکست سکه:‌ گفتگو با رامین فروزندهاین یادداشت را تحت تاثیر گفتگوی اخیرم با رامین فروزنده در اپیزود بیست و یکم پادکست سکه در خصوص تحولات اخیر بازار نفت می‌نویسم. اینجا صرفا قصد دارم توجه ویژه شما را به گوشه‌ای از این اپیزود جلب کنم و البته دعوت کنم شنیدن کل اپیزود را (که به نظرم گفتگوی خوبی شد) از دست ندهید. در این اپیزود از رامین فروزنده خواهش کردم برایمان از سقوط قیمت نفت و رخدادهای پیرامون آن بگوید. رامین که مدیر استراتژی و توسعه شرکت «انرژی دانا» و تخصصش استراتژی و سرمایه‌گذاری با تمرکز بر صنعت انرژی است، به خوبی و با تسلط سوالات من را پاسخ داد. محورها و سوالات اصلی که در این گفتگو سعی کردم از رامین بپرسم اینها هستند: ویژگی‌ها و عوامل موثر بر بازار نفت کدامند؟ روندها و نوسانات قیمت نفت در این بازار چه می‌گویند؟ نقش سازمان‌های بین‌المللی مثل اوپک و سازمان بین‌المللی انرژی در این بازار چیست؟نقش تحریم‌ها در صادرات و میزان اثرگذاری ایران در بازار نفت چقدر بوده است؟آیا سیاست‌های نفتی ایران در کوتاه‌مدت و بلندمدت قابل دفاع است؟دلایل افت اخیر قیمت نفت کدامند؟ کدام عامل در این آشفتگی موثرتر بود،‌ دعوای روسیه و عربستان یا شیوع ویروس کرونا؟ گمان می‌کنم این اپیزود برای افرادی که دوست دارند بدانند در بازار انرژی در جهان چه می‌گذرد، مفید باشد؛ هرچند احتمالا سوالات و ابهامات زیادی می‌ماند برای مطالعه بیشتر خودمان یا اپیزودهایی که در آینده در سکه به آن می‌پردازیم. در ضمن، رامین کانال ارزشمندی با عنوان «اقتصاد و نفت» دارد که می‌تونید تحلیل‌های روز بازار نفت و انرژی را در این کانال دنبال کنید. برای شنیدن پادکست سکه کافی است کلمه Sekke را در اپلیکیشن پادگیر خود جستجو کنید. اما در این گفتگو علاوه بر مطالب متعددی که مطرح شد، چند نکته اساسی توجه من را جلب کرد و عنوان این یادداشت هم به آن مربوط است. سعی می‌کنم در این یادداشت به طور خلاصه به آن‌ها بپردازم:«ما تا کی نفت داریم؟» آیا مسأله این است؟نه! مساله این نیست! نکته مهمی که رامین به خوبی توضیح داد غلط بودن یک باور قدیمی بود که متاسفانه هنوز در ذهن سیاست‌گذاران ما جا خوش کرده است. مدت‌ها تصور می‌شد منابع نفتی محدود و در افق زمانی میان‌مدت تمام شدنی است، و طبعا هر چه زمان می‌گذرد ارزش واقعی آن بیشتر می‌شود. بنابراین کشورهای نفت‌خیزی مثل ایران بهتر است در استخراج نفت عجله نکنند. توجیه دیگر هم این بود که منابع زیرزمینی یک ثروت بین نسلی هستند و ما حق نداریم آن‌ها را بیش از حد (سهم نسل خودمان) استخراج کنیم. در واقع برای مدت‌ها مساله اصلی تحلیل‌گران بازار انرژی «پیک عرضه نفت» بود و این که چه زمانی عرضه‌ی نفت به اوج خودش می‌رسد و از آن پس کم‌تر و کم‌تر می‌شود و محدودیت آن بر اقتصاد کشورها فشار می‌آورد. اما پیشرفت تکنولوژی (بهره‌وری تولید)، ظهور انرژی‌های تجدیدپذیر و حتی کشف ذخائر مختلف و متنوع‌تر نفت و گاز به ما نشان داد این باور غلط است. آنچه در این میدان اهمیت دارد «پیک تقاضای نفت» است نه عرضه‌ی آن. به عبارت دیگر خیلی زودتر از آن که عرضه‌ی نفت در جهان محدود شود، تقاضا برای آن فروکش خواهد کرد و آن جاست که روزی برسد که ما نفتی در زیر زمین داشته باشیم که خواهانی ندارد!بنابراین مساله این نیست که تا کِی نفت داریم. مساله اصلی این است که تا کِی نفت ما خریدار دارد. به نظر می‌رسد به اندازه کافی متوجه این موضوع مهم نیستیم و داریم این فرصت خدادادی و ارزشمند را به سرعت از دست می‌دهیم.آیا در استخراج این منبع عظیم نفت زیاده‌روی می‌کنیم؟ باز هم نه! نه تنها زیاده‌روی نمی‌کنیم که در استخراج نفت کوتاهی جدی روبروییم. اگر توضیحاتی که در بالا آمد را بپذیریم، در واقع نفت یک دارایی ارزشمند است که به نظر می‌رسد ارزش واقعی آن در طول زمان در حال کاهش است. خب،‌ در این شرایط استراتژی درست برای استخراج چیست؟ طبیعی است که در چنین شرایطی باید همه ظرفیت خود را معطوف و استخراج حداکثری نفت و تبدیل آن به یک دارایی ارزشمند دیگر بکنیم. در این صورت هم قبل از بی‌ارزش شدن نفت آن را می‌فروشیم، از کاهش ارزش آن جلو‌گیری می‌کنیم، علاوه بر آن با سرمایه‌گذاری منابع حاصل از فروش نفت به منابع جدیدی دست می‌یابیم و نه تنها نسل حاضر به خوبی از منافع آن بهره‌مند می‌شود بلکه می‌توانیم سهم نسل‌های آتی را بپردازیم. البته می‌دانم که اینجا یک «اگر» بزرگ وجود دارد: اگر سیاستمداران و سیاستگذاران فعلی طمع نکنند و به بهانه‌های مختلف (افزایش حقوق کارمندان دولت، افزایش انواع یارانه‌ها و ...) به جای سرمایه‌گذاری بلندمدت به عواید حاصل از استخراج نفت دستبرد نزنند! به هر حال تا بیش از این دیر نشده باید برای این «اگر» هم فکری بکنیم!آیا تحریم‌های ظالمانه امریکا مانع اتخاذ این تصمیم درست از جانب ایران نشده است؟نه! متاسفانه باز هم پاسخ منفی است. رامین در خصوص ارتباط تحریم‌ها و نفت ایران به دو نکته بسیار مهم اشاره کرد:اول این که اگر ما با استخراج حداکثری نفت تلاش می‌کردیم سهم بیشتری در بازار نفت داشته باشیم، هزینه‌ی تحریم‌ برای امریکا بسیار بیشتر بود. فراموش نکنیم که رییس‌جمهور امریکا طبق قانون داخلی این کشور‌ موظف است تنها تا جایی با ابزار تحریم به ایران فشار بیاورد که عرضه نفت در بازار جهانی با مشکل روبرو نشود و متاسفانه می‌بینیم که در این زمینه موفق هم بوده است. هرچند تقریبا ایران از بازار نفت کنار گذاشته شده، همچنان عرضه نفت بر تقاضا مسلط است. در حالی که اگر ایران سهم بیشتری از این بازار را در دست داشت، (و البته مانند عربستان سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در خارج از کشور انجام داده بود!) دیگر تحریم ایران به این سادگی نبود!دوم این که اگر استخراج و فروش نفت ایران در انحصار دولت نبود، تحریم‌ها نمی‌توانست تا این اندازه اثربخش باشد. به عبارت دیگر قبل از تحریم اگر به بخش خصوصی به اندازه کافی میدان داده می‌شد تا مسیرها و مقاصد فروش نفت را متنوع کند تحریم‌ها فروش نفت ایران را قفل نمی‌کرد. حتی بعد از تحریم هم اعتماد و ورود بخش خصوصی می‌تواند در دور زدن تحریم‌ها بسیار راهگشا باشد. اما ظاهرا عدم اعتماد تاریخی به بخش خصوصی که هنوز در ذهن برخی تداعی‌کننده چپاول و غارت ثروت ملی است از یک سو و این باور باطل که نفت در آینده ارزشمندتر خواهد شد، موانع جدی در برابر این تصمیم حیاتی حاکمیت است.لطفا سکه را در اپلیکیشن‌های تخصصی پادکست (پادگیرها) بشنوید:Apple Podcast, Google Podcast, Anchor, Castbox, Namlik https://castbox.fm/va/2394025 مهدی ناجیمهدی ناجیWed, 06 May 2020 01:05:59 +0430https://virgool.ir/Sekke-Podcast/ابعاد-اقتصادی-شیوع-کرونا-etmlipwianylپادکست سکه:‌ گفتگو با حامد قدوسیدر اپیزود بیستم (اپیزود پنجم از پرونده ویژه کرونا) در پادکست سکه،‌ میزبان دکتر حامد قدوسی بودم. هرچند اختلاف سنی من با حامد زیاد نیست (تقریبا پنج سال) اما او حق زیادی بر گردن من دارد. از زمانی که با اقتصاد آشنا شدم، به آن علاقه‌مند شدم و تصمیم گرفتم در این رشته ادامه تحصیل دهم، حامد قدوسی بدون آن که بداند یا من را بشناسد در من اثرگذار بوده است. همیشه از آثارش لذت برده‌ام و مشتری وبلاگ دوست‌داشتنی «یک لیوان چای داغ»ش بوده‌ام. وبلاگی که حالا تبدیل شده به کانالی با همان اسم. نگاه حامد به موضوعات اقتصادی کاملا حرفه‌ای، ساختاریافته و روش‌مند است. فارغ از هوش و سوادی که دارد، شیوه پرداختنش به مسايل می‌تواند برای مخاطب آموزنده باشد. در ادامه سعی می‌کنم با زاویه نگاه خودم مروری داشته باشم بر گفتگویی که در این اپیزود با حامد داشتم. هرچند، مطمئنم این خلاصه جایگزین مناسبی برای این اپیزود نیست. توصیه می‌کنم شنیدن این مطالب را به طور کامل‌تر و از زبان شیرین خود حامد قدوسی از دست ندید.برای شنیدن پادکست سکه کافی است کلمه Sekke را در اپلیکیشن پادگیر خود جستجو کنید. ویژگی‌های بحران کرونا:بحران کرونا بدون تردید یک شوک منفی به اقتصاد دنیا و طبعا به کشور ما وارد کرده است. این بحران چند ویژگی خاص دارد: ‌ویژگی اول: برخلاف تجربیات قبلی، این اولین بار است که یک اپیدمی اقتصادهای توسعه‌یافته را درگیر می‌کند. اقتصادهای توسعه‌یافته موتورمحرکه اقتصاد جهان هستند، طبعا با فرونشستن این اقتصادها احتمال ورود به رکودی جهانی وجود دارد. مگر این که به زودی راهی برای کنترل شیوع و اثرگذاری کرونا یافت شود.ویژگی دوم: این بحران هم سمت عرضه در اقتصاد را تحت تأثیر قرار داده و هم سمت تقاضا را و این به معنی عمق زیاد رکود حاصل از این بحران است.تقاضا:کاهش مصارف عمومی و تغییر سبد خرید خانوارکاهش مخارج بنگاه‌های اقتصادی برای خرید مواد اولیه و خدماتعرضه:عدم دسترسی پایدار به نهاده‌های تولید - کاهش عرضه نیروی کار - اختلالات به وجود آمده در واردات مواد اولیهویژگی سوم: بحران کرونا یک بحران فراگیر است که همه دنیا و همه اقشار را درگیر خود کرده، این بحران مساله «همه» است نه فقط مساله مبتلایان یا مساله مردمی در منطقه‌ای خاص.ویژگی چهارم: به دلیل جهانی‌شدن اقتصاد و وابستگی متقابل کشورهای مختلف به یکدیگر امکان قرنطینه یک کشور وجود ندارد. حتی اگر کشوری در شرایطی آرمانی خود را از دنیا ایزوله کند، با اولین اتصال ناگزیر به زنجیره جهانی راه را برای ورود ویروس باز کرده است.اقتصاد ایران:این بحران در یکی بدترین دوران تاریخی برای اقتصاد ایران اتفاق افتاد. از سال ۸۷ شاهد عملکرد ضعیف اقتصاد ایران هستیم و بعید نیست یکی از دلایل تعلل و بی‌عملی یا واکنش کند دولت در عکس‌العمل به این بحران، همین موضوع باشد. در شرایط فعلی:مردم در مشکلات پیشین پس‌اندازهای احتیاطی خود را مصرف کرده‌اند و حالا توان اندکی برای مقابله با این شرایط ویژه دارند.بنگاه‌ها با بحران نقدینگی و سرمایه در گردش روبرو هستند.منابع بودجه‌ای دولت بسیار محدود است.اقتصاد ایران با چالش‌های چندگانه ساختاری مواجه است: بحران بانکی، بحران صندوق‌های بازنشستگی، بودجه وابسته به نفت، تورم، تحریم و ...حاکمیت از سرمایه اجتماعی پایینی برخوردار است.مکانیزم‌های اثرگذاری بحران کرونا بر اقتصاد ایران:بحران در سه سطح می‌تواند بر اقتصاد ایران اثربگذارد: سطح خانوار، سطح بنگاه و سطح کلان (دولت)سطح خانوار:دو عکس‌العمل خانوار در مقابله با شیوع کرونا جدی است:کاهش مصرف کل و تغییر سبد مصرفبحران پیش‌آمده با افزایش نااطمینانی از آینده، رفتارهای احتیاطی خانوار را افزایش می‌دهد، یعنی خانوارها با کاهش مصرف کل خود سعی می‌کنند آمادگی خود برای آینده‌ی نامطلوب و نامعلوم را افزایش دهند. از سوی دیگر ترکیب سبد خانوار تحت تاثیر این بحران دست‌خوش تغییراتی خواهد بود. طبعا مخارج بهداشتی (شوینده‌ها، ضدعفونی‌کننده‌ها و ... ) و حتی درمانی خانوار افزایش پیدا می‌کند و در عوض به دلیل ضرورت رفتارهای احتیاطی مخارجی دیگر مانند هزینه‌ی رستوران و کافه، گردشگری، حمل‌ونقل عمومی و ... کاهش می‌یابند. کاهش عرضه نیروی کاراز سوی دیگر عرضه نیروی کار توسط خانوار به دلایل مختلف کاهش می‌یابد:خروج موقت مبتلایان و همراهان از بازار کارخروج داوطلبانه با هدف پیش‌گیری از ابتلاخروج اجباری از سر نبود تقاضا برای محصولات سطح بنگاه‌هابخش خدمات در وهله‌ی اول و پس از آن صنایع محصولات بادوام و غیرضروری از این بحران بیشترین ضربه را می‌خورند. هرچند صنایع تولیدکننده محصولات بهداشتی با شوک مثبت روبرو هستند.اغلب بنگاه‌ها با کمبود تقاضا برای محصولاتشان مواجه می‌شوند.رکود به وجود آمده مسائل مربوط به نقدینگی و سرمایه‌ در گردش بنگاه‌ها را عمیق‌تر می‌کند و مسائل جدیدی نظیر عدم توانایی برای بازپرداخت وام‌های پیشین، پرداخت مالیات و بیمه به وجود می‌آورد.با ادامه وضع موجود ممکن است توانایی بنگاه‌های مختلف (به خصوص بنگاه‌های کاربر و بنگاه‌های وابسته به مواد اولیه وارداتی) در تداوم تولید مختل شود.سطح کلان (دولت)تجارت خارجیاین بحران بر تعاملات تجاری اثر جدی دارد، در کاهش قیمت نفت خام موثر بوده و به صنعت گردشگری ما ضربه جدی زده است.کاهش گردشگری خروجی، کاهش قیمت محصولات خام وارداتی و کمک‌های بین‌المللی می‌توانند تا حدی در کاهش عمق این بحران موثر باشند.تحریم‌ها با محدود کردن تنوع زنجیره تامین آسیب‌پذیری اقتصاد و آسیب‌رسانی بحران کرونا را تشدید می‌کند.بودجه دولتبودجه دولت نیز به دلیل کاهش قیمت نفت، کاهش صادرات محصولات پتروشیمی، افزایش هزینه‌های بهداشت و سلامت و سیاست‌های مقابله با بحران کرونا، کاهش گردشگر ورودی و صادرات غیرنفتی با بحران کرونا تحت فشار دوچندان قرار خواهد گرفت.چه باید کرد؟ سیاست‌گذاری متناسب با این بحرانپیش از هر چیز باید خود را برای یک دوره ریاضت اقتصادی آماده کنیم. باید بپذیریم که در دوران دشواری به سر می‌بریم و گذر از این دوران نیازمند تدبیر و عقلانیت مضاعف است. برخی از سیاست‌های پیشنهادی در این دوران عبارتند از:سیاست پولی:تا حد ممکن می‌بایست با یک سیاست پولی انبساطی کاهش تقاضا جلوگیری کرد. هرچند این سیاست در آینده با تورم همراه خواهد بود ولی در شرایط فعلی ناگزیر از پذیرش این تورم هستیم.سیاست مالی (بودجه‌ای):دولت برای جلوگیری از ورشستگی بنگاه‌ها و حفظ زنجیره تامین می‌بایست با مسامحه بیشتر با صنایع برخود کند. به عنوان مثال با به تعویق انداختن مالیات یا کاهش سهم تامین اجتماعی به بنگاه‌های امکان و انگیزه لازم برای تدام فعالیت را بدهد. سیاست‌های حمایتی-معیشتی برای کمک به خانوارها و کسب‌وکارهایی که تاب تحمل این شرایط دشوار را ندارند از سیاست‌های ضروری است که لازم است دولت به سرعت و با توجه ویژه نسبت به آن اقدام نماید. سیاست تجاری:با توجه به این که بحران کرونا مستقیما به تعاملات تجاری آسیب زده است،‌ دولت می‌بایست قیود و اصطکاکات موجود در این عرصه را کاهش دهد تا انگیزه لازم برای این تعاملات به وجود آید.لطفا سکه را در اپلیکیشن‌های تخصصی پادکست (پادگیرها) بشنوید:Apple Podcast, Google Podcast, Anchor, Castbox, Namlik https://castbox.fm/va/2394025 مهدی ناجیمهدی ناجیWed, 25 Mar 2020 17:49:46 +0430