https://virgool.ir/feed/@mahdy.miryیک طلبه سادهfa2026-11-12 11:37:40https://files.virgool.ir/upload/users/1566739/avatar/TE1O0h.jpghttps://virgool.ir/@mahdy.miryhttps://virgool.ir/@mahdy.miry/سنت-گرائی-تحول-خواهی-مدرن-و-دکتر-سید-حسین-نصر-پایانی-kwhhnnpmrpby(ادامه از قبل)بررسی دیدگاه دکتر نصرنگارنده با دیدگاه­ های دکتر نصر همراه بوده و در تأیید و تکمیل آنها نکاتی بیان می­کنم:1- أساساً بشر به دنبال رفع نیازهای خود است. اگر پدیده حادث و نوبنیاد به رفع این نیازها کمکی نکند یک پویایی کور است و بالعکس اگر پدیده تکراری و کهنه به رفع آنها کمک کند مطلوب است بلکه حقیقت پویایی و زندگی را در خویش دارد چرا که انسان از آن حیث که مرتبه­ ای مادی و زمان مند دارد هر لحظه نو و تازه می­شود و به تبع آن تمام نیازهای او نیازی تازه برای جلوه­ ای تازه از مبدأ هستی است. تشنگی تازه انسان آب گوارائی تازه را می­طلبد و نوشیدن این آب تازه هیچ گاه احساس کهنگی ندارد. نیاز معنوی انسان به شهود امر قدسی نیازی ثابت است که سنتی در بنیان، ثابت، اگرچه در ظاهر، متغیر، برای رفع آن می­طلبد و این ثبات، عیناً پویایی و تازگی را برای تجربه­کننده در پی دارد اگرچه ناظر، آن را یک تکرارِ صرف ببیند. ناظری که درکی از امر قدسی ندارد، درکی از سنت هم نخواهد داشت (نصر، 1380، 146) و طبیعیست که برای او سنت، مرده و کهنه است.2- گرایش به برخی تجربه­ های نو در زندگی در واقع تحولی در درون انسان است که در تکاپوی وصول به مطلوبی تازه که خود را از آن مهجور می­بیند، رقم می­خورد. پدیده­های مادی متغیر صرفاً یک نقش اعدادی و زمینه­ ساز برای تجربه­ های درونی نفس انسانی دارند که در صورت هدایت درست، تجربه­ های معنویِ انسانی را به بار می­ آورند. در فرهنگ مدرنیته که در بنیان معرفت شناسی خود، مافوق ماده را بی معنا دانسته یا نفی می­کند، تمامی آنچه آنرا فرهنگ یا تمدن می­خواند، عینیتی جز عینیت مادی ندارند که مستقیم یا غیر مستقیم باید به پدیده­های مادی رجوع کنند. از منظر یک انسان سنت­گرا، پویایی ظاهری انسان مدرن چیزی جز سرگشتگی او نیست. مطلوب تازه­ای که همیشه به دنبال آن است، عینا مطلوب کهنه او نیز هست. شهود ضعیف و فروخفته وجدان بشری معطوف به وجه بسیط و حقیقت مطلق هستی است که در ورای صورت های ظاهری مادی به دنبال اوست. این تکاپو گاهی با مد­پرستی خود را نشان می­دهد؛ گاهی سر از ایسم­های جدید فلسفی در می­ آورد و زمانی پست مدرنیته را در ورای مدرنیته رقم می­زند. فرق انسان سنت­گرا با انسان مدرن در این است که یکی مطلوب کهنه را هر لحظه شهود کرده و جلوه­ای نو از آن را تجربه می­کند و هر دم عیدی تازه از تجربه­ای تازه بلکه دو عید دارد[1]و یکی در طلب این مطلوب کهنه، در حالت مهجور از آن، نقش بر آب زده و دل به سراب می­بندد.صوفیان در دمی دو عید کنند عنکبوتان مگس قدید کنند[2]3- سنت ها در ورای ظاهر خود دارای یک حقیقت ثابت و اصیل هستند که دارای ملاک­ها و معیارهای مشخص­ است. به همین دلیل، یک سنت­گرا در هر شرایطی، ملاک­ها و معیارهای رفتار انسانی را مبنای تشخیص خود قرار می­دهد. معیارگرایی و نه تعصب بر ظاهرِ رفتارها، شاخصه حقیقی نوگرایی اعتدالی و معقول است. هیچ پویایی و نوگرائی­ای نمی ­تواند بدون معیار باشد. کورترین و بی مایه­ ترین نوع پویایی نیز ملاک­هایی را به عنوان معیار رفتار معقول از غیر معقول لحاظ می­کنند؛ اگر چه این معیار هیچ مبنای استدلالی و عقلی نداشته باشد و معقولیت در آن بر مبنای common sence یا یک عرف اجتماعی نخبگانی شکل گرفته باشد که به اصطلاح کوهنی [3]مشهور، پارادایم حاکم بر بنیانهای علمی یک فرهنگ را تشکیل دهد؛ آنچنانکه امروز در غرب به نحو پررنگی دیده می­شود. یک حرکت نو بر خلاف عرف پذیرفته شده جامعه ولو اینکه مبتنی بر استدلالی متقن باشد، در این نگاه، عملاً مطرود و نکوهیده می­شود در حالی­که یک سنت­گرایِ معیارگرا، هیچ ابایی از تغییر رفتار و سلوک خود در موقع به هنگام ندارد. در جریان تغییر قبله در صدر اسلام چنین شرایطی پیش آمد و این مؤمنین قوی الایمان بودند که ملاک اینکه کدام جهت باید جهت قبله باشد را که دستور الهی بود، اخذ کرده و به طیب نفس پذیرفتند و بر نیش­خند­های مغرضان و شبهات آنها بی­توجهی کردند.معیارگرائی در خصوص انسانِ معطوف به خداوند جز با توجه دائم به باطن وجود و حقیقت خود از سویی، و علم به کیفیت حضور امر قدسی در عالم کثرات از سوی دیگر، میسر نیست. انسان در هر لحظه از زندگی در سیاله ­ای از رفتارها و اراده ­ها غوطه­ور است که ماهیت هر نقطه از این سیاله یا یک ماهیت نورانی سنتی است که ظهور و بروز آن در تطبیق دادن رفتار بر معیارهایی است که درک آن به لحاظ معرفت شناختی منوط و متوقف بر شهود لحظه به لحظه بُعد ملکوتی نفس است و یا اینکه منقطع از این شهود در تاریکی­های هوای نفس فرو رفته است . این انقطاع باطنی از سنت، در صورت استمرار، یا با تبعیت ظاهری از ارزشها نفاق و سنت­های مرده می ­آفریند و یا با شکستن ظاهری نظام ارزش­های سنتی، کفر و در نمونه امروزیِ آن، مدرنیته می­ آفریند.عقل منور شده با نور کتاب و سیره اهل بیت ع در سنت تشیع پرشتاب­ترین راه را برای وصول به مقصد فراهم می­سازد. اهل بیت پیامبر ص نسخه­ی باز شده و تفصیل یافته وجود پیامبر ص در شرایط مختلف زندگی در برهه های مختلف بودند. از صلح امام حسن ع تا جنگ امام حسین ع و از ادعیه امام سجاد ع تا جلسات پرشور امام صادق ع پر است از تغییر و تحول­ هایی مبتنی بر معیارها و ملاکهایی که پیامبر نهاده بود. اکنون نیز این مکتب تشیع است که به عنوان برترین نمونه سنت­گرایی باید هم برای همه مکاتب سنت­گرا و هم برای همه بشریت در درجه بعد، معیار و الگوی تحول و تغییرِ معیارگرا باشد.4- ماهیت حقیقی رفتارها و سلوک­های زندگی بر اساس ظاهرآنها تعیین نمی­شود. رفتارهای هم سنخ، وجه شباهتشان در باطن آنها نهفته است. همچنان که وجوه شباهت­های سرشتیِ یک رفتار سنتی در باطن آن نهفته است، در سبک زندگی مدرن نیز وجوه شباهتی وجود دارند که ماهیت اصلی آنرا شکل داده و آنرا به گذشته تاریخ فرهنگ و زندگی بشر پیوند می­زنند. به این ترتیب همان­طور که به عنوان مثال انتقال یک وجه به حساب یک خیریه در دنیای امروز با ظاهری کاملا متفاوت هم سنخ صدقه دادن انسان دوره باستانی است، رأی دادن به یک حزب سیاسی غربی با جهت­گیری­ های نوین در مظاهر جدید استعمار، نیز هم سنخ لشکرکشی های ظالمانه جنگ­های صلیبی است. لذت­ طلبی، قدرت­ طلبی، حب شهرت و جاه و مقام، تمتع ­طلبی جنسی، حب کسب علوم ظاهری و لذات ذهنی ناشی از آن، گرایش به زیبایی­ های مادی، فردیت و خودخواهی و ... همه و همه بخشی از قدیمی­ترین و کهنه­ترین شالوده­ های رفتارهای بشری است که ماهیت اصلی رفتارهای بشر امروز را تشکیل می­دهند. انسان به نحو بالفعل از ابتدای تاریخ بشر به عمده یا تمام این امیال آکنده بوده است. در واقع این تمایلات و گرایش های معنوی و بار یافتن به شهود امر قدسی است که در ابتدا به نحو خفی و تا حد زیادی بالقوه است و در اثر حرکت و صعود انسان، بالفعل می­شود. از این منظر، طرفه و نو و بدیع برای فرهنگ بشری، همین سنت­هایی هستند که شالوده آنها بر این شهود بنا نهاده شده است و چنین چیزی تحقق نیافته مگر اینکه در میان انبوه انسان­های غرق در غرائز حیوانی، بزرگانی از اولیاء خدا با سخنی جدید به میدان آمده و عمق سخن آنان و شدت تأثیر آنها بر نفوس انسانی، توانسته این چنین فرهنگ­ساز شود. بازگشت به زندگی غریزه ­محور هرچند که ظاهری متفاوت و مدرن داشته باشد، چیزی جز بازگشت به قدیمی­ترین بت­های بشری و ارتجاع نیست. (نصر، 1389 الف ، 271) انقطاع از امر قدسی در فرهنگ مدرنیته، چیزی جز فرو رفتن در این غرائز حیوانی نیست چنانکه عملاً پیداست.5- سیر اجتهاد از متن دینی در جهان اسلام فراز و فرود­های زیادی داشته است. جریان­های ظاهرگرائی از سویی در غیرمعقول جلوه دادن سنت اسلامی نقش ایفا کرده­اند و تأویل­گرائی­ ها و قیاس­های افراطی و مانند آن از سوی دیگر زمینه را برای حاکم کردن امیال انسانی بر تفسیر شریعت الهی مهیا کرده اند. اجتهاد اصولی در جهان تشیع با آموزه ­هایی مانند تنقیح مناط، گوهر معنا، بطون معنایی، روح شریعت و توجه به غایات فقه و نظام­وارگی آن و قرینه قرار دادن آن برای جایگاه هر حکم در نقشه کلان نظام تجویزی اسلام، بهتر از سایر مکاتب فقهی، نقشِ اعتدالی و اعتدال­ آفرین خود را ایفا کرده و ظرفیت تطبیق ثابتات فقه بر شرایط عصری و جدید را در خود ایجاد کرده است.بررسی یک نقددکترطباطبایی از منتقدان جدی سنت­گرائی، چه با تبیین دکتر نصر و چه با تبیین رایج حاکم بر جریان­های مذهبی حاکم، است. ایشان سنت موجود در جهان اسلام و به خصوص ایران را یک سنت متصلب و غیرپویا می­داند. از منظر ایشان در سیر تاریخی اندیشه دینی، بعد از حمله مغول، عناعصر یونانی-ایرانشهری که حاوی یک خرد ضابطه­مند و زمینه­ ساز تعادل عقل و شرع و نوزایش اسلام و احیای فرهنگ ایرانی بود، کاسته شد. سنت، پیوند خود را از حیات اجتماعیْ فرهنگیْ تمدنی گسست. شریعتمداری و سیطره شرع بر همه وجوه خردورزی موجب دریافت یک اسلام قشری شد. (طباطبایی، 1392، 54-57) اندیشه آشفته و مبهم و گسیخته از الزامات زمان و تکرار خالی از تأمل گذشته، وضعیت تصلب سنت را به وجود آورد. اندیشه جایگاه خود و توانایی طرح پرسش جدید را از دست داد و در این صورت سنت، زندگی و زایندگی نخواهد داشت. ( همو،1389، 398 و 399)در پاسخ بایدگفت ایشان با تصلب و تعصبی خاص، عدم پذیرش اصول حاکم بر فرهنگ مدرن را نوعی تصلب می­داند:" در دورانی که با انقلاب مشروطیت آغاز می­شود، تأسیس اندیشه فلسفی جدید ایرانی غیرممکن شد و وجدان تاریخی جدید ایرانی نه بر شالوده استوار اندیشه فلسفی جدید و اندیشه تجدد که با توجه به ایدئولوژی هایی به وجود آمد..." (همو،1377، 127)در این بیان ایشان "اندیشه فلسفی جدید و اندیشه تجدد" را شالوده­ای استوار می­خواند."... از بیرون سنت نیز گسست از سنت از مجرای نقادی آن و با تکیه بر مبانی اندیشه دوران جدید می­توانست امکان پذیر شود( که ممکن نشد)" (همو، 1389، 399)به این ترتیب از منظر ایشان نقادی سنت از بیرون با مبانی اندیشه دوران جدید امکان­پذیر است. به عبارت دیگر، مشکل ایشان با بنیادهای تفکر اسلامی است که، راه را برای دگراندیشی بسته است:"بحران کنونی بحرانی در بنیادها و بحران بنیادهاست و نمی­تواند مؤدی به پرسش از بنیادها نباشد." (همو،1392، 19)اگر ایشان در جای دیگری، نگاه مقلدانه و ورود غیرخردمندانه اندیشه غربی را برنمی ­تابد( همو،1377، 128و 165و166) نه از این جهت است که بر استواری آن تردید داشته باشد بلکه به این دلیل است که اساسا سیطره نگاه­های جامعه شناسانه و به اصطلاح ایدئولوژیک را بر نقادی فلسفه جدید و قدیم نمی­ پذیرد. تفکراتی که توجیه­کننده یا نفی­کننده یک نظام سیاسی یا ساختارِ دارای اقتدار اجتماعی خاص است و بدون اینکه توان ورود به صلب موضوع را به طور طبیعی داشته باشند، به تولید فکر و ترویج آن می­ پردازند. اما در نهایتِ اندیشه­ ورزیِ غیرایدئولوژیکِ مدنظر او، آنچه که باید مبنا و اصل قرار گیرد و به اصطلاح او "شالوده استوار" است، همان اندیشه مدرن است که باید فهم و بومی­سازی شود.در واقع از منظر دکتر طباطبایی، تفسیری از اسلام که در آن عقل بر نقل و متن دینی سیطره دارد- البته عقلی که لباس شریعت را طوری بدوزد که به قواره اصول و مبانی تفکر مدرن جور درآید- پذیرفته است.تحلیل اینکه چگونه دوره شکوفایی تمدن اسلامی در قرون چهار و پنج هجری و شخصیت­هایی همچون بوعلی و ملاصدرا از منظر ایشان از مظاهر تجلی خردورزی مورد نظر ایشان خوانده شده­اند، مجال دیگری را می­طلبد ولی با نگاهی به بیانات ایشان در این خصوص می­توان منشا اصلی چنین نسبت­های غیرواقعی را در عوامل زیر جستجو کرد: (ر.ک: همو، 1389، 6و7و380و 399-401؛ 1392، 54-58)- گستره علوم مختلف در دوره زرین تمدن اسلامی و محدود نبودن حوزه­های علوم دینی به برخی علوم نقلی و شرعی- نفس تحقق یافتن یک تمدن اسلامی زرین که به نوعی مؤید وجود یک زیربنای فکری قویم و خردمندانه در مقیاس زمان بوده است- ضعف حوزه­های علمیه در دوره­های بعدی از حیث تنوع علوم و تمرکز بیش از حد بر فقه فردی و در سوی دیگر کم­توجهی و عمدتا کم­مهری یا تعارض با رویکردهای فلسفی- مطرود شدن ملاصدرا و کناره­ گیری از مجامع علمی زمان خود که عمدتا تحت نفوذ فقها بود، در کنار نقدهای زیادی که وارثان سنتی تفسیر متن دینی، بر او داشته ­اند مبنی بر تعارض آراء او با مدالیل کتاب و سنتاما ظهور فیلسوفان فقیه و فقیهان فیلسوف از تابعان مکتب صدرائی و تاکید بر همراهی و هماهنگی متن دینی و عقل و لزوم استفاده از تمامی منابع معرفت اعم از عقل و نقل و تجربه و نیز حاکمیت عقل در تفسیر کتاب و سنت و تبیین روش استنباط پویا از متن دینی با نظر به مقتضیات زمان و بسیاری پیشرفت­های دیگر که در گستره علوم اسلامی رخ داده و یا در حال رخ دادن است، هرگونه اتهام تصلب را، بیش از گذشته، بی­ پشتوانه قرار می­دهد.آنچه در حقیقت ناقد محترم تصلب خوانده است، چیزی جز تأکید و ثبات بر اصول ثابت حاکم بر حقیقت هستی و انسان نیست که جلوه این اصول در کتاب تدوین الهی و بیانات مفسران معصوم آن، مسلمات و اجزاء ثابت متن دینی را تشکیل می­دهند. ایشان با تصلبی خاص، اصرار دارند که این اصول با تمام یا بخشی از اصول و مبانی حاکم بر تفکر مدرن جایگزین شود. یکی از این اصول حاکم بر اندیشه مدرن، عدم امکان تفسیر جزمی از متن دینی و به عبارت دیگر شکاکیت و نسبی­گرایی در عرصه قرائت­ های دینی است که در نتیجه آن، هرجا خرد ابزاریِ گسسته از شهود عقلی، امری را اقتضاء کرد، با مانعی مواجه نشود.نتیجه­ گیریسنت­گرائی آنچنانکه دکتر نصر معرفی می­کند-صرف­نظر از برخی نقدها- ناظر به بعد باطنی دین است و اگر با روشی سازمند دیدگاه­های ایشان را تحلیل کنیم، به این نتیجه می­رسیم که اندیشه­ های دکتر نصر در این موضوع با روح تفکر اسلامی سازگار بلکه برگرفته از عمق نگاه اسلامی است. پویایی و تحول­، بخشی از ماهیت ثابت آن بلکه غایت اصیل حرکت وجودی یک سنت­گراست. توجه به ثابتات و متغیرات وجود آدمی سرّ جمع پویایی و ثبات در این اندیشه است.منابع1- آتش زای، یحیی و ایمانی، بهروز، گزاره‌هایی بر «دو عید سنایی» در حدیقه الحقیقه، نشریه پژوهش های ادب عرفانی، شماره 30، 13952- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج1، انتشارات صدرا، چاپ هشتم، تهران، 1372 ش3- صالحی، علیرضا، انسان معاصر و نیاز های او از دیدگاه سیدحسین نصر، نشریه نقد و نظر، شماره 55، 1388،قم4- نصر، سیدحسین، ترجمه: انشاءالله رحمتی، معرفت و معنویت، انتشارات سهروردی، تهران، چاپ اول، 13805- -------------------------------------------، اسلام سنتی در دنیای متجدد، انتشارات سهروردی، تهران، چاپ اول، 13866- -------------------------------------------، اسلام و تنگناهای انسان متجدد، انتشارات سهروردی،تهران، چاپ سوم، 1389 الف7- -----------------، ترجمه: سیدمحمدصادق خرازی، قلب اسلام، انتشارات نی، تهران، چاپ چهارم، 13908- -----------------، گفتگوی مشروح خبرگذاری مهر با سید حسین نصر، 1393 ش9- -----------------، گفتگو با دکتر سید حسین نصر در تاریخ 12/6/96 ، سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی10- -----------------، سخنرانی ویدئو کنفرانسی با دانشگاه یزد در تاریخ 25/2/9711- -----------------، مصاحبه با دکتر سیدحسین نصر در شبکه FotrosMediaTVبا عنوان "تفسیر روز آمد قرآن"، بی تا12- -----------------، ایمان و تجدد (مجموعه مقالات)، ترجمه و تألیف: مرضیه سلیمانی، انتشارات علم، تهران، چاپ اول، 1389 ب13- -----------------، جوان مسلمان و دنیای متجدد، ترجمه مرتضی اسعدی، انتشارات طرح نو، چاپ پنجم، تهران، 138414- -----------------،آرمان ها و واقعیت های اسلام، ترجمه شهاب الدین عباسی، انتشارات سهروردی، چاپ دوم، تهران، 1387 الف15- -----------------، صدرالمتالهین شیرازی و حکمت متعالیه، ترجمه حسین سوزنچی، انتشارات سهروردی، چاپ دوم، تهران، 1387 ب16- پارسانیا، حمید، هستی و هبوط (انسان در اسلام)، دفتر نشر معارف، قم، چاپ چهارم، 138917- عبداللهی، محمدحسن، نقش و بررسی اندیشه وحدت متعالی ادیان از دیدگاه دکتر سیدحسین نصر،پایان نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: سید یدالله یزدان پناه، استاد مشاور: محمد لگنهاوسن، مؤسسه امام خمینی ره، 138618- حسینی، سیدحسن، نصر، سنت، تجدد، (مجموعه مقالات) به کوشش عبدالله محمدی، فصل دوم، انتشارات کانون اندیشه جوان، چاپ اول، قم، 139119- خسروپناه، عبدالحسین، نصر، سنت، تجدد، (مجموعه مقالات) به کوشش عبدالله محمدی، فصل اول، انتشارات کانون اندیشه جوان، چاپ اول، قم، 139120- مهدوی، منصور، سنجش سنت، نشر اشراق حکمت، قم، چاپ اول، 139121- طباطبایی، سیدجواد، درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، انتشارات کویر، تهران، چاپ پنجم، 1377 ش22- -----------، دیباچه­ای بر نظریه انحطاط ایران، انتشارات نگاه معاصر، چاپ هشتم، تهران، 1389 ش23- -----------، زوال اندیشه سیاسی در ایران، انتشارات کویر، چاپ دوم، تهران، 1375 ش24- -----------، تأملی درباره ایران، جلد دوم، نظریه حکومت قانون در ایران، انتشارات مینوی خرد، چاپ اول، تهران، 1392 ش[1] نمونه اعلی انسان سنت­گرا عارفان هستند و بقیه به اندازه قوت شهودشان، مشمول سنت­گرا بودن و محکوم به احکام آنان هستند.[2] دیوان شمس، غزل 973. قدید کردن یعنی نوعی قسمت کردن گوشت یا نمک سود کردن آن به منظور نگهداری. اصل این بیت از سنائی است. در مورد تفسیر "دو عید" که معمولاً به فانی شدن از خود مادون و باقی شدن به مرتبه بالاتر تجلی الهی در هر لحظه تفسیر شده ر.ک: (آتش زای و ایمانی، 1395، 129).[3] Thomas Samuel Kuhn (1922 – 1996)مهدی میریمهدی میریSun, 05 Jun 2022 17:34:06 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/سنت-گرائی-تحول-خواهی-مدرن-و-دکتر-سید-حسین-نصر-4-zrexy8vsipkx(ادامه از قبل)بخش دوم: سنت و پویاییدر دنیای مدرن و پست­مدرن بسیاری بلکه به نوعی می­توان گفت تمام آداب، رسوم، سنتها و سبک­های زندگی پیشین ترک شده یا به انزوا رفته­اند و یا اگر احساس التزامی نسبت به آنها وجود دارد ناشی از یک معرفت موجه و واقع­نمایانه نیست بلکه خالی از حقیقت آن، به یک ماکت از آن حقیقت قدسی تبدیل شده است. عقاید و اندیشه های دیرین بشری به افسانه­هایی تبدیل شده­اند که حداکثر می­توانند در شرایطی مفید باشند نه واقعی. اینکه در حاشیه چنین تفکری، ادیان ابراهیمی و نحله­هایی از مکاتب سنتی که جریان­های سنت­گرا از موارد آن هستند، و به طور کلی هر تفکری ضد مدرن نیز حضور دارند، منافاتی با ذات ضدقدسیِ مدرنیته و پست­مدرنیته ندارد.نوخواهی، نوپرستی و تغییر، شاخصه مهم عصر ماست. سنت گرایان، بازگشت به آداب و رسوم و سنن گذشتگان را مورد تأکید قرار می­دهند. کهنه پرستی، تصلب، تعصب، خشک­ذهنی و عدم انعطاف، از منظر منتقدان سنت­گرایی، ویژگی های این نوع تفکر شمرده شده است.تبیین دیدگاه دکتر نصر از رابطه سنت و تحول­خواهیدکتر نصر سنت­گرایی را برابر با تعصب و تصلب، بر آداب و رسوم و عقاید گذشتگان، نمی­داند.(نصر، 1380، 144 و 167) أساساً مسئله سنت و تجدد مسئله کهنه و نو نیست. سنت از انسان معطوف به خدا سخن می­گوید و تجدد از انسان بریده از حقیقت بسیط و یگانه هستی. تطبیق این دو بر قبل و بعد از دوره مدرن به لحاظ تطابق مصداقی نسبتاً زیاد این دو مفهوم بر این دو دوره از تاریخ بشر است. به همین دلیل است که مدرنیته با اینکه به تدریج تاریخمند می­شود ولی هیچ­گاه تبدیل به سنت نمی­شود. ایشان برای انسان دو ساحت از هستی قائل است. در یک ساحت مؤلفه های ثابت و کلی­ای قرار دارند که بین همه انسان­ها ثابت­اند و در طول زمان دچار تغییر نمی­شوند[1]. این همان ذات حقیقی و ثابت آدمی است که بر خلاف نگاه­های تاریخی­انگارانه به بشر، دستخوش تحول نمی­شود. (نصر،1389 الف ، 34 و 35 و 117 تا 119) «فطرة الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله»[2]. این ساحت از هستی انسان، حقیقت و اصل ذات او را تشکیل می­دهد. جلوه­های متغیر و نسبی زندگی آدمی نیز در حقیقت، ریشه در همین بُعد از هستی انسان دارند به طوری که اگر از شناخت بُعد ثابت و مرکزی هستی انسان باز بمانیم، ابعاد متغیر وجود او را نیز به درستی فهم نمی­کنیم( نصر، 1389 الف ، 29 تا 31). فرهنگ بشری باید هر دو بخش را تحت پوشش قرار دهد اما با این توجه که بخش ثابت و فطری انسان، بخش اصیل و مرکزی است و اصل و مرکز فرهنگ حاکم باید ناظر به اقتضائات این بخش باشد. مدرنیته با تعصب و تصلبی بی­سابقه در تاریخ بشر، بُعد ثابت وجود انسان را نفی و انسان را بدون ذات ثابت می­انگارد. تنها امر ثابت در فهم بشر امروز از خودش، اصالت تغییر و تحول است (همان، 34و35و189) . ایشان تعصب و عدم انعطاف در ابتناءِ بدون دلیل، بر این اصل ثابت مدرنیته را نفی می­کند.(ن.ک: نصر،1389 الف ، 271 و 285 و 289 و 290 ) و هم از سوی دیگر، پیروی کوکورانه از آداب و رسوم و عقاید گذشتگان را. ( نصر، 1380، 144 و 167)عدم توجه به بعد ثابت هستی انسان که تأله و خداخواهی او و گرایش به شهود امر بسیط متعالیست، منجر به خودبیگانگی و سرگشتگی انسان مدرن می­شود. (نصر، 1389 الف ، 117 تا 119 و همو، 1390، 209) این انسان، در تکاپو برای یافتن مفرّی برای برون­رفت، در میانه­ی سراب­ها، به قرار و ثبات دست نیافته است و این بی­قراری را با عنوان پویایی و نوخواهی، اصل مبنائی خود قرار داده است. چنین پویائی ای، یک پویایی منحط و نازل و سطحی است که بر مبنائی بدون دلیل و در نهایت تعصب و تصلب بنانهاده شده است. از سوی دیگر ایشان معتقد است که تغییر و تحول، لازمه ظهور و تجلی حقایق انسانی و تقرر هدایت الهی در ظرف تکثر عالم ماده و زندگی در زمان و مکان است(نصر، 1396). "سنت فقط اصول نیست. تغییر هم هست. تغییر سنتی هم داریم. فقط بت­شکنی نیست. این تغییر، نوآوری و خلاقیتِ سنتی است اما نه به هر قیمتی. اصلاً پیام حقیقت، خلاقیت است". ( نصر، 1397) ایشان در جای دیگر مسلمانان را برای تطبیق اصول اسلام سنتی بر شرایط جدید و نو به نو زندگی بشر به یک جهاد دائمی فرا می­خواند.( نصر، 1386، 55) عدم اندیشه و توجه به این حقیقت، پوسته و ظاهری از سنت­گرائی را به نمایش می­گذارد که فاقد محتوا و مغز است. استمرار ظاهری آداب و رسوم علی­رغم تغیر ظرفها و شرایط به فدا شدن بُعد ثابت و فطری بشر در شرایط جدید منجر می­شود که روی دیگر سکه همان چیزیست که در مدرنیته نفی می­شود. (نصر، 1396). "می­توان گفت که نیازهای انسان تغییر کرده است. آن نیازها نه به لحاظ ذات، بلکه به لحاظ حالت و صورت ظاهر خود تغییر کرده­اند...لازم است این هر دو قطب را به خاطر داشته باشیم، یعنی، هم ماهیت ثابت نیازهای بشر که به حکم آن، همه­­ی تعالیم سنتی درباره انسان و غایت نهایی او تعالیمی مناسب و در حقیقت، حیاتی­اند و هم صورت ظاهری متغیر نیازهای انسان که معلول تجارب خاص انسان جدید است" (نصر، 1389 الف ، 121 و 122). هوشمندی در تطبیق این دو بر هم با شناخت دقیق اسلام از یک سو و موضوعات و شرایط و ماهیت پدیده های معاصر از سوی دیگر، می­تواند انسان را از این مقطع حساس به سلامت عبور دهد.[3]دکتر نصر در خصوص نحوه پویایی در سنت فقه اسلامی به طور خاص معتقدند اگرچه تدوین و صورت بندی شریعت، مراحلی را در تاریخ فقه گذرانده است ولی خصلت ثبات و تغییر ناپذیری و جاودانگی آن بوده و هست. (نصر، 1387الف،199) البته این ثبات، نافی پویایی سبک زندگی اسلامی نیست. همچنانکه در سایر سنت­ها نیز کم و بیش، بخش های ثابت در سبک زندگی و سلوک سنتی وجود دارد. دکتر نصر با تغییر و تحول فقه به منظور عصری کردن و به روز شدن آن به شدت مخالف است و معتقد است این بشر است که در هر شرایطی که قرار می­گیرد باید خود را با شریعت تطبیق دهد. (نصر، 1387الف، 195 و 196؛ همو، 1390، 120) اگر شریعت، خود در درون، ملاک­هایی برای تطبیق در شرایط مختلف قرار داده است، به روز بودن، جز به این نخواهد بود که شریعت را بر شرایط جدید با تمسک به ملاک­ها، به درستی تطبیق کنیم(همان، 199 و 208). هر نوع معنایی از اجتهاد به جز این، به شدت از سوی ایشان نفی می­شود (همان، 208). این شریعت است که انسان را در همه حوزه­های زندگی در عالم کثرات، برای توجه به وحدت، تربیت می­کند ( همان، 197) و حقیقت و سرمنشأ آن فراتر از زمان و مکان است. هم شریعت و هم طریقت مسیر هستند. زندگی مسلمان یک مسیر است. (همان، 191) شریعت یک مسیر عمومی­تر است و طریقت مسیری در دل شریعت است برای افرادی که می­خواهند سلوکی عمیق­تر و والاتر داشته باشند.چکیده دیدگاه دکتر نصر در خصوص رابطه سنت و پویایی را می­توان در پرسش و پاسخ کوتاه زیر که از خود ایشان نقل می­شود، دید:" شما معتقد هستید که سنت غیرقابل تغییر و تبدیل است. بر این اساس این سنت چگونه می­تواند در دنیای جدید پویایی خود را حفظ کند و به نیازهای انسان عصر جدید پاسخ دهد؟سید حسین نصر: افرادی مثل من که طرفدار سنت هستیم یا به سنّت­گرایی مشهور هستیم، "اصول" سنّت را غیر قابل تغییر و تبدیل می­دانیم و این اصول در زمانها ومکانهای مختلف کاربرد دارد و کلمه پویایی که از آن سخن می­گوییم یعنی "تحرک" همیشه جاریست چون به کار بردن اصول غیرقابل تغییر در خودش تحول و تحرکی دارد. اگر اینگونه نبود قرآن کریم که می­فرماید سنّت خدا غیر قابل تبدیل است، پس عالم چه می بود؟ خداوند بر این عالم حکوت می کند. پس بر این عالم هم سنّت غیر تبدیل خدا حاکم است هم در آن تغییر و تحول است.لذا نباید بین مرتبه اصول و مرتبه کاربرد آن اصول اشتباه کرد. وقتی می­گوییم سنّت غیرقابل تغییر و تبدیل است در واقع اصول سنّت را می­گوییم غیر قابل تغییر و تبدیل است. ولی چون ما در عالم صیرورت و تحول و تغییر هستیم کاربرد آن همیشه پویا است. این موضوع در همه تمدّن­های بزرگ سنّتی دیده می­شود؛ چه در تمدّن اسلامی خودمان چه در تمدّنهای هندو، بودایی، حتی در تمدّن غربی قبل از طغیان بر ضد سنّت در قرن 15 دیده می­شود.مثلا اصول آیین هندو طبق نظر خودشان غیر قابل تغییر است. بسیاری از روی آن نوشته­اند ولی در طی چند هزار سال گذشته اصول هندو به صورت­های گوناگون بیان شده است. مثلا مکتب­های مختلف هنری سنتّی در هند پیدا شده است که همه در اصول با هم مشترکند ولی عین هم نیستند چون مبتنی بر پویایی است و شرایطی که مردم در آن زندگی می کنند." ( نصر، 1393)ادامه دارد ...[1] سلوک معنوی انسان به مراتب تقرب الهی که از جنس حرکت جوهری اشتدادی در اصطلاح حکمت متعالیه است منافی این سخن نیست. در حقیقت در این سلوک، انسان به تدریج در موطن همان حقیقت فطری و ثابت خویش بیشتر متوطن شده و توجه و شهود قوی تری از خود برین و ثابت خود می یابد. شناخت ذات سرمدی صیرورت یافتن به چیزی است که واقعاً همان هستیم (نصر، 1380، 146). در واقع انسان همان میشود که هست و همان هست که میشود.[2] سوره مبارکه روم، آیه شریفه 30: فطرت و سرشتی الهی که انسان بر آن آفریده و سرشته شده است. در آفرینش خداوند هیچ دگرگونی و تبدیلی رخ نمی دهد.[3][3] در این خصوص ر.ک: (صالحی، 1388، 111)مهدی میریمهدی میریSat, 28 May 2022 14:55:11 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/سنت-گرائی-تحول-خواهی-مدرن-و-دکتر-سیدحسین-نصر3-rpevndgpzxja(ادامه از قبل - برای آدرس ها به شماره های قبل رجوع بفرمایید)بخش اول: چیستی سنت گرائیمعرفی سنت گرایی از منظر دکتر نصر"حدود شصت یا هفتاد سال پس از پیدایش آثاری دارای ماهیت سنتی در جهان غرب، هنوز بسیاری از محافل، فهم درستی از سنت ندارند و آن را با رسم، عادت، الگوهای فکری موروثی و مانند آن خلط می کنند." (نصر، 1380، 134) این جمله از دکتر نصر به خوبی نشان می دهد که تبیین مقاصد ایشان از اصطلاحاتی که به کار می برند تا چه حد در نقد آثار ایشان اساسی است. ایشان تصریح می کنند که هیچ معادلی برای این واژه در زبان ها وجود ندارد.( همان،134) حتی در بیان خود ایشان که به تفصیل به تبیین مفهوم سنت پرداخته اند، این کلمه گاهی در معنایی عام­تر و کلی­ تر و گاهی در معنایی خاص­تر به کار می رود. (ن.ک: همان، 135، 142)به این ترتیب روشن می شود که کلیدی­ ترین امر در فهم مکتب سنت گرایی، در همین واژه نهفته است. ما بدون اینکه به تفصیل، به مفهوم­ شناسی این واژه بپردازیم، اجمالاً به عصاره آن اشاره می کنیم:سنت، فارغ از ذهنیت آدمیان، جریان فیض الهی از مبدأ هستی تا عالم ناسوت و صعود مظاهر مادی عالم ناسوت تا خزائن غیب الهی و در نهایت ذات بی کرانه حق است. (ن.ک: نصر،1380، 132 و 135 و 136) بخشی از این سنت، به مثابه یک جریان تکوینی در عالم هستی، وجود انسان و هدایت گری خداوند از معبر اولیاء برگزیده و مجاری اسم هادی اوست. تجلی و ظهور این حقیقت در ذهن آدمیان، در لباس فرهنگ ها و مکاتب انسانی در طول تاریخ، سنت های اصیل را به معنایی دیگر تحقق بخشیده است. می توان این معنا را جلوه ای از همان معنای قبلی دانست به این صورت که میزان اصالت و حقیقتی که در یک مکتب یا فرهنگ یا دین، موجود است به میزان همان تجلی اسم هادی خداوند و تمهیدیست که آن مکتب برای شهود امر قدسی ایجاد می کند. (ن.ک: نصر،1380، 135 و 151)با این نگاه، هر آنچه موجود است از آن حیث که جلوه ای از هستی مطلق الهیست، هم خیر است و هم سنتی. شر محصول سوء اختیار موجودات مختار است که نسبت به آنها شر و انحراف و فساد است و از آن حیث که امری وجودی و جلوه ای از خداوند و فعل اوست که مطابق نظام احسن، تحقق یافته است، خیر است. هر نوع فکر، مکتب، فرهنگ و دینی که به درستی نظام هستی را معرفی و انسان را به سوی غایت متعالی خود سوق دهد، به میزانی که چنین کارکردی دارد، متصف به سنتی بودن می شود. انحراف و بدعت ها در تمامی سنت ها وجود دارند. گاهی این انحراف، هم در متون مقدس آنها است و هم در تفاسیر آنها. در خصوص اسلام فقط در مورد قرآن که أساس دین است، انحراف، فقط در مرحله تفسیر ممکن است رخ دهد اگرچه در خصوص حدیث و سیره اهل بیت ع موارد انحراف و جعل کم نیستند. در یک نگاه کلان ­تر، شناختی که از اسلام داریم در غیر معصومین و تعداد معدودی از برگزیدگان الهی، لایه ای از تشابه و غیرواقع نمایی را قطعاً به همراه دارد که از آن گریزی نداریم.[1] اگر در مجموع، انحرافات در یک سنت به قدری نباشد که مانع از حداقلی از شهود امر قدسی شود، می توان آن سنت را یک سنت اصیل دانست. به این ترتیب سنت ها درجات مختلفی دارند. ممکن است یک سنت ظرفیتی محدود و دیگری ظرفیتی عظیم برای تمدن سازی داشته باشد.مدرنیته انحراف بزرگ عصر ماست. اینکه چگونه واژه "مدرن" تولید شده و مفاهیم دیگری به دنبال آنها خلق شدند و در مقابل، مفاهیمی چون سنت و سنت گرایی ابداع شد، مباحثی است که در جای دیگر باید به تفصیل آن پرداخت.اجمالا اینکه، مفاهیم سنت و سنت گرایی ابزارهایی ذهنی­ اند که در تقابل با مدرنیته خلق شده اند (نصر، 1386، 29)، لکن محتوای آنها، محصور در عصر جدید نیست. ابزاری نرم، برای بیان حقایقی ازلی و ابدیست (نصر، 1380، 144) که در هر عصری ادبیات خاص خود را داشته است و امروزه، برخی احساس نیاز کرده اند تا با این ادبیات به بازتبیین آنها بپردازند. ما این حسن سلیقه را ارج می نهیم.حضور خداوند در ذهنیت فرهنگ بشری در دوره پیشامدرن و حذف این حقیقت از لایه خودآگاه ذهن انسان مدرن، بزرگترین نقطه عطف تاریخ فرهنگ بشر تا زمان کنونی است. پیوند سنت به گذشته تاریخ بشر پیوندی مفهومی نیست که نمود بزرگداشت رخداد یک حقیقت متعالی در گذشته تاریخ باشد که استمرار زمانی یافته است. (ن.ک: نصر، 1380، 144 و 167) بزرگداشت وحیی که در سنت اسلامی بر پیامبر ص نازل شد اگر خالی از قابلیت شهود امر قدسی در استمرار تاریخی آن باشد، به معنای تداوم پوسته­ ی یک سنت، بدون محتوا و مغز است که در حقیقت یک سنت نما است. یک لاشه­ ی انسان زیبا که معمولاً تعفن و رایحه تنفرانگیزش روح آزار است. "سنت هم ثابت است و هم دارای استمرار و اتصالی سرزنده.استمرار و اتصالی که هم شناخت حقیقة الحقایق و هم ابزار و اسبابی برای فعلیت یابی و متحقق شدن به این شناخت در مقاطع زمانی و مکانی مختلف را در خود دارد." (نصر،1389، 116). سنت مفتون شدن از شهود حقیقت قدسی است و چنانکه به عنوان مثال "مفتون شدن از مشاهده یک گل" به دلیلِ تقلیدیْ گزینشی از گذشتگان نیست بل تجربه ای نو به نو است که بر بنیان های ثابت غریزیِ بشر استوار است؛ مفتون شدن از شهود امر قدسی نیز چنین است . هر نفسی و هر نسلی را تجربه ای نو بباید تا چنین سنتی بپاید. (نصر، 1380، 144 و 167)همچنین نسبت سنت به قبل از دوره جدید به این معنا نیست که دوره پیشامدرن بشری، نمونه کاملی از سنت است که به وضوح، بطلان آن آشکار است. أساساً تجدد و مدرنیته که در مقابل سنت هستند، بر اساس انقطاع و انسلاخ از امر متعالی تعریف می شوند. (نصر، 1386، 168) هم انحراف از فطرت و انسانیت در دوره پیشامدرن به وفور یافت می شود و هم جلوه های نور سنت و رویش های جدید آن در دوره معاصر، اگرچه نور سنت و عمق پیامِ پیام آوران آن و شدت نفوذ آنها در عمق جان بشری در گذشته ­ی تاریخ، به گونه ای بوده است که عمده فرهنگ های اصیل و تاریخی بشر، از نظر دکتر نصر حاوی عناصری از نور هدایت الهی ولو همراه برخی انحرافات بوده است به گونه ای که انسانِ آرمانی آنها در مجموع، یک انسانِ معطوف به فطرت باطنی و عالم معناست است که به یک نوع حقیقت بسیط یگانه و بی کرانه گرایش باطنی دارد. (نصر،1380، 145 و 146 و 242تا246) تحقیق میدانی دکتر نصر در خصوص تعدادی از فرهنگ ها و مکاتب و ادیان بازمانده از دوران پیشامدرن[2] ایشان را به این نتیجه رسانده است که روح و بنیان اصلی آنها حتی پس از انحرافات حاشیه ­ای که در آنها رخ داده، توجه به حقیقت بسیط، یگانه و بی کرانه هستی است که در هر مکتبی، با ادبیاتی مخصوص به آن اشاره شده است. (مهدوی، 1391، 303) همان حقیقتی که ما آن را توحید می­نامیم. (نصر،1380، 140 و همو، 1389، 135)از سوی دیگر، نقطه مرکزی فرهنگ و اندیشه مدرن، بر نفی این بُعد از هستی و ویژگی سرشتی انسان در توجه و سیر به سوی آن و در عوض، جای گزینی امانیسم به جای آن است. انحراف و شر در این فرهنگ، حداکثری و اصیل و خیر آن حاشیه ای، غیراصیل و حداقلیست.(ادامه دارد)[1] سبحان الله عما یصفون. الا عباد الله المخلصین.( سوره مبارکه صافات، آیه شریفه 159 و 160) (خدا منزه است از هر آنچه آدمیان توصیف می کنند مگر بندگانی از خدا که به درجه اخلاص در نفس رسیده اند.)[2] ادیان سامی(یهودیت، مسیحیت و اسلام)، ادیان هندی( هندویی یا برهمایی، بودایی،جینی و سیک)، آئین های زرتشتی(مهرپرستی،مانوی)، مشرب های چینی(کنفوسیوس، تائو، ایندو)، ادیان بومی سرخ پوستان آمریکا، سیاه پوستان آفریقای مرکزی و جنوبی و بومیان استرالیا (مهدوی، 1391، 303)مهدی میریمهدی میریSat, 16 Apr 2022 18:28:15 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/خودفریبی-تو-احساسم-را-بگو-3-eqsmy94aislkهمین طوری این مطلب رو شروع نکن !اگه تازه رسیدی اون دو شماره قبلی رو بخون. این ادامشه.ببخشید اگه نویسنده خوبی نیستم.خوب، سوال اینکه که چطور میشه انسان گاهی آنقدر بی توجه است که حتی احساس یا معرفت موجود در وجودش رو نمی بینه؟!در مثال دانیل کانمن، اون فردی که Experiencing self خودشو را درست با Remembering self اش به یاد نمی یاره و به تقلید از دیگران احساس خودشو رو بیان می کنه، یک نمونشه. بله، درست خوندین. به تقلید از دیگران احساسش رو بیان می کنه! احساسش.انسان خیلی قدرتها داره. یکی از قدرتهاش اینه که می تونه خودشو رو احمق کنه !واقعا کار سختیه نه. چطوری؟قرآن می فرماید : و من یرغب عن ملة ابراهیم الا من سفه نفسه (بقره 130) . و چه کسی از روش و آئین ابراهیم ع روی برمی گرداند مگر کسی که خودش را سفیه و نادان کرده باشد.نمی فرماید مگر کسی که سفیه یا نادان باشد یا مگر کسی که کار سفیهانه یا جاهلانه انجام می دهد. این دوتا تعبیر خیلی سوال برانگیز نیست. بلکه می فرماید : مگر کسی که خود را سفیه کرده باشد ! آخه مگه میشه؟ اگر انسان یک معرفتی رو داره که داره و دیگه سفیه نیست. نهایتش اینه که به اقتضاء اون معرفت عمل نمی کنه. ولی با عمل نکردنش سفیه که نمیشه. یا اینکه اساسا یک معرفتی رو نداره. پس نهایتش اینه که میگیم او نادان یا سفیه هست. اما این دیگه چه تعبیریه که بگیم او خودشو سفیه و نادان کرده؟جالبه که وقتی هم که خودشو سفیه می کنه، باز خودشو سفیه نمی بینه بلکه فطرت گرایان رو سفیه می بینه:قالو انؤمن کما آمن السفهاء ( آیا مانند سفیهان ایمان بیاوریم؟ نه هرگز ایمان نمی آوریم)انا لنراک فی سفاهة ( خطاب به پیامبرشان : همانا ما بدون تردید تو را در سفاهت می بینیم.)به نظرم سر قضیه به اینجا برمیگرده:ما یک تصویری از خودمان و دنیا و زندگی و اهدافمان داریم. در عمده زمانها در طول زندگی با این تصورات رسوب کرده در ذهنمان زندگی می کنیم. در بیشتر زمانها تصمیمات ما بر اساس همین نگرش های مستقر شده در ذهنمان صورت می گیرد. همه چیز را با همین عینک ها می بینیم.در جریان زندگی این تصورات به تدریج تغییر می کنند و عمدتا هم تغییرات سطحی و روبنایی دارند. اگر حادثه ای پیش آید که با جهان-ذهن ما تناقض داشته باشد برای مدتی دچار تعارض درونی یا افسردگی یا به هم ریختگی یا بحران هویت و ... می شویم ولی معمولا فراموشی و گذر زمان و انباشته شدن انبوهی از مشغولیت های زندگی، ما را در وضعیتی استقرار یافته از نظر ذهنی بازمیگرداند. وضعیتی که معمولا امتداد همان وضع قبل است و به ندریت تغییر اساسی در آن رخ می دهد.ملاک فهم درست و غلط و سفاهت و عدم سفاهت ما نیز از همین ذهنیت برمیخیزد.حال اگر این ذهنیت با نور عقل و شهود نورانی نشده باشد، بر توهم استوار است. ممکن است نور فهم و شهود لحظاتی به سراغ ما بیابد، ولی زمانی ما واقعا آن نور را جذب می کنیم، که حالت ذکر و یاد و شهود و فهم را حفظ کنیم. نگه داریم. نگذاریم به پشت پرده برود. فهم در زندگی همیشه سراغ ما نمی آید. وقتی آمد باید محکم نگهش داریم. و الا مثل ماهی لغزنده از دست سر می خورد. فراموش می شود.وقتی حضرت ابراهیم ع بت ها را شکست و تبر را بر دوش بت بزرگ گذاشت و گفت او بت ها را شکسته؛ چرا از او نمی پرسید؟ مردم برای لحظاتی با نور فهم مواجه شدند : رجعو الی انفسهم. به خودشون برگشتند. اما خیلی زود این نور فهم را کنار گذاشتند: ثم نکسو علی رئوسهم. خیلی تعبیر عجیبی است. یعنی بر سرهایشان واژگون شدند. سر انسان باید بالا باشد و او دستور دهد که پا به کدام طرف حرکت کند. ولی انسان طوری می شود که پاها بالا قرار می گیرد و به سر می گوید یه طوری فکر کن و یک طوری معرفت ها تو دست کاری کن که عقربه جهت حرکت، حتما به همون طرفی باشه که من دوست دارم. برای حرکتی که دلش می خاد، معرفت می تراشه. تئوری پردازی می کنه. سر در خدمت پا به جای اینکه پا در خدمت سر. بگذریم.اونها وقتی که یک بار با ابتکار ابراهیم ع مواجه شدند، یک لحظه براشون فهم حاصل شد ولی به نظر شما دفعات بعد هم همینطور می شد؟ یعنی اگر یک روز دیگه و یک بار دیگه هم ابراهیم همین کار رو می کرد و یا در یک سخنرانی کار اون روز رو یادآوری می کرد باز هم آن رجعو الی انفسهم پیش می یومد؟ احتمال زیاد نه. احتمال زیاد اونها رفته اند و برای دوستان و اقوام و هر کسی که در اون صحنه نبوده تعریف کردند که : بله آقا، نبودید. عجب ماجرایی بود، یه جونکی به نام ابراهیم تبرشو گذاشته بود روی دوش بت بزرگ و می گفت از او بپرسید؟ او بت ها رو شکسته ! (هه هه هه هه ) عجب جونای احمقی پیدا می شن (العیاذ بالله ). می دونی چرا؟ چون در دفعات بعد دیگه به محتوای حرف ابراهیم توجه نمی کنند. بلافاصله در ذهنشان به عنوان یک امر تجربه شده و بی محتوا برچست می خوره و دیگه همیشه با اون برچست از اون واقعه یاد می کنند.آدم بیشتر اوقات در همان ذهنیت رسوب شده قرار داره. نور فهم بالاتر وقتی بیاد برا ما مثل خبر مرگمون می مونه. چون وقتی می خواهیم به یک "من بالاتر" برسیم باید من پائین تر رو بذاریم کنار. این یعنی مرگ اون من. اصلا فلسفه به معنای فهم حقیقی یعنی همین. افلاطون که میگفت فلسفه تمرین مردن است یعنی همین.ما وقتی فهم جدید می یاد گاهی اون فهم رو به رسمیت نمی شناسیم. به تالار اصلی ذهنمون راه نمی دیم. از همون دم در ردش می کنیم بره. و بیشتر عمرمون هم در کاخ توهماتمون زندگی می کنیم.تو مثال کانمن وقتی اومد کالیفرنیا، و واقعا زندگیش بهتر نشده، تجربه این فهم رو نمی خواد قبول کنه. رنج آوره. حتی توهم اینکه همون طور که مردم میگن من اینجا خوشبخت ترم از وقتی که تو اوهایو بودم، بهش حال میده. برا همین اون فهم واقعی رو به ذهنش راه نمی ده. چون لحظه فهمش اندکه و بیشتر زمانها به خیالاتش زل می زنه، واقعا بیشتر اوقات عمر جوری زندگی می کنه که هیچ ارتباطی با اون فهم لحظه ای نداره. اون فهم لحظه ای عملا در زندگی او نیست.یحسب ان ماله اخلده هم شاید همین باشه. یعنی تقریبا تمام زمان های زندگی او با سبک زندگی ای پر شده که با علم به اینکه من هم خواهم مرد، سازگاری ندارد. وقتی لحظه ای تلنگر مرگ به او برسه، مثل همون جریان بت بزرگ و ابراهیم و مشرکین براش اتفاق می افته. یک لحظه حالش گرفته می شه. ولی این توجه به مرگ رو به رسمیت نمیشناسه. داخل جهان-ذهن خودش راه نمی ده. و تا یه تلنگر مهم دیگر بهش نخوره، کلماتی که از مرگ و ... سخن می گن، با برچسب های سطحی و روانی بلافاصله از ذهنش رد می شن و استقراری ندارن. کم کم جوری میشه که در تمام ایام زندگی به مرگ هیچ توجهی نداره، همیشه تو ذهنش این جوری حساب می شه که این اموال و امکانات و ... که دارم، همیشه با من هست و ... . به همین احمقی. اگه ازش بپرسی که: مگه تو نمی خای بمیری؟ برای لحظاتی توجه می کنه و بعد فرار می کنه. اون رو به نگرش ها و معرفت های اصلیش راه نمی ده. توجه به مرگ بخشی از جهان-ذهن مستقرش نیست. شخصیت و عملکرد اصلی و مستمر ما بر اساس این معرفت های استقرار یافته است. شاید با خودتون بگید، نه مقصود آیه واقعا این نیست که خودش رو جاودانه حساب می کنه. مقصود اینه که مثل اینکه در این دنیا جاودانه است، زندگی می کنه. رفتارش شبیه اینه. ولی این آیه رو چی می گید:وَ دَخَلَ جَنَّتَهُ وَ هُوَ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ قالَ ما أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هذِهِ أَبَداً (کهف 35)و روزی به باغ خود در حالی که به نفس خود ستمکار بود داخل شد، گفت: گمان ندارم هرگز این باغ نابود شود.البته باز خدا به این خیر بده که احتمال نبودن باغ را می ده. یعنی هنوز کمی عقلش در زمان توجه به باغ، فعاله. شاید به همین دلیل هم هست که در مورد این آدم، خدا در آیات بعد می فرماید که توبه می کنه و ...جالبه بدونید که تأملات برخی اندیشمندان و فیلسوفان جدید غرب هم مؤید این مسأله است. مثلا از فروید و شوپنهاور نقل شده: "حتي انسان امروز هم در ژرفاي ذهن خود مرگ خويش را باور ندارد." ( مرگ انديشي از گيل گميش تا كامو، مهدي كمپاني زارع، نشر نگاه معاصر، چاپ اول،1390، ص 11)در هر صورت آدم می تونه اینقدر احمق بشه. ممکنه این فهم احمقانه هم صریح و شفاف تو ویترین ذهنش نباشه بلکه کمی ناخوداگاه هم باشه ولی بالاخره تو توهمات مستقرش هست. تو جهان-ذهن ثابتش جا گرفته. حسش به اون باغه این طوریه. اکثر اوقات وقتی به باغ فکر می کنه، به عنوان یه چیزی که احتمال زیاد همیشه هست و نابود نخواهد شد، بهش نگاه می کنه. فرض نبودنش رو خیلی بعید می دونه. در حالیکه اگه عمیق فکر کنه و عقلش رو فعال کنه این توهم کنار میره. ولی فهمِ به این سادگی، از خودش پنهان شده.بله، واقعا ما یه فهم هایی داریم که از خودمون هم مخفی می شن. باید از اون لحظه هایی که پرده کنار میرن و برق کلمات ما رو می گیره نهایت استفاده رو بکنیم. ما تو جامعه ای هستیم که کلماتِ خوب، برقشون رو از دست دادن. برق کلمات ما رو نمی گیرند. بگذریم.فکر کنم کمی به هم ریخته حرف زدم. خلاصه کلام اینکه آدم خیلی موجود پیچیده ایه. گاهی واقعا احساس ها و ادراک هایی داریم که تاحدی یا کاملا از خودمون مخفی می شن. ممکنه با توجه دقیق به درونمون و کنار زدن حجاب های ادراکی ساختگی، دوباره اونها رو بیابیم و گاهی هم ممکنه این بازیابی خیلی مشکل بشه. با اون آیه قشنگ و عجیب که شاید یکی از ابعادش در این بحث روشن شده باشه، سخنم رو تموم می کنم:وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى (آیه هفتم از سوره مبارکه طه)خدا سِر را می داند. پنهان تر از سر را هم می داند.مهدی میریمهدی میریSat, 16 Apr 2022 09:50:11 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/سنت-گرائی-تحول-خواهی-مدرن-و-دکتر-سیدحسین-نصر2-ipxfl2tfcbjt(ادامه از قبل)در این مقاله، از منظر اسلام شیعی و حکمت متعالیه به دفاع از سنت می پردازیم گو اینکه اصول و سرشت اصلی این تحلیل­ها در هر مکتب سنتی اصیلی کم و بیش قابل طرح است. اسلام شیعی پس از ملاصدرا ظرفیتهایی بی نظیر پیدا کرده است (نصر، 1387ب، 152) که در قله ­ی سنت های اصیل، به زمینه ­سازی برای یک تمدن اسلامی نزدیک شده است و دفاع از این نوع از سنت­گرائی در واقع دفاع از بنیانِ همه سنت­های اصیل است و به گرایش بیشتر سایر سنت­گرایان به مکتب تشیع منجر می­ شود. البته در این مقاله، نمی­ توان به تمام تفصیلات مرتبط به این موضوع پرداخت. نحوه ورود و خروج و تبیین مطالب، بیشترین جنبه نوآوری در این تحقیق است؛ اگرچه در اصل پاسخ­ها نیز نکات جدیدی که نگارنده در منبعی دیگر نیافته وجود دارد. به بیان روشن­تر، تبیین منسجم و جامع­ترِ دیدگاه­های دکتر نصر که در آثار متعدد ایشان پراکنده شده ولی در یک خوانش منظم بر اساس دیدگاهی که ایشان در خصوص اصل سنت­گرائی دارد، جلوه و وجهه قوی­تری می­ یابند، یکی از نوآوری­های این مقاله است. تحول­خواهی و پویایی، ابعاد مختلف و متفاوتی دارد که با تحلیل معنایی دیدگاه­های ایشان، می­توان یک عرضه نظام­واره ­تر نسبت به آنچه تاکنون نگارنده یافته است، به دست داد. در عین حال، طرح ابعادی از موضوع که خصوصاً شامل تحلیل بنیادینِ ماهیت پدیده­ ی تحول­خواهی است، در تکمیل دیدگاه­های ایشان، به عنوان جنبه­ ی دیگری از نوآوری­های این مقاله قابل ذکر است.روش تحقیق در این مقاله از جهت گردآوری مدارک، کتابخانه ای همراه با استفاده از سامانه های رایانه ای و اینترنتی است و از لحاظ ماهیت روش، ترکیبی است ( توصیفی نقلی و تحلیلی عقلی ).در فرِآیند پژوهش و استخراج مقاصد دکتر نصر از منابع، نظریه بنیادین روش شناختی، که گاهی در ادبیات جدید از اصطلاح "روش شناسی پژوهش" برای آن استفاده می کنند، بر هیچ کدام از روش­های رایج به طور کامل تطبیق نمی­کند گو اینکه عمده این روش­ها مبانی معرفت­ شناسی، نوکانتی دارند ولی تاحدودی بر نظریه­ های: تأویل گرائی کلاسیک( که چندان رایج نیست و مربوط به دوره های متقدم غرب بعد از رنسانس و امثال شلاین ماخر است و در واقع شیوه بیش از هزار سال تحقیق در متون نقلی در جهان اسلام نیز به این شیوه نزدیک است)، پدیدراشناسی هوسرلی (بر اساس تفسیری از آن که مقصود و معنای مطلوب را برای همیشه اپوخه نکرده(= در پرانتز قرار ندهد، خارج از دسترس ادراک پژوهنده قرار ندهد)؛ نه پدیدارشناسی تفسیری-هایدگری) و خصوصاً روش تحلیل محتوای کیفی قابل تطبیق است. (البته بدون پذیرش برخی مبانی هرمونوتیک جدید و با توجه به این نکته که این روش قابل جمع با روش پدیدارشناسی نیز هست و فرمت و شیوه کاملا مشخصی نداشته و انعطاف پذیری و خلاقیت زیاد، از شاخصه های آن است. (ر.ک: طیبی ابوالحسنی، 1398، 81 و 82) اگرچه تنوع این نظریه ­ها تاحدود زیادی متاثر از تنوع مکاتب معرفت­ شناسی رایج در غرب است ولی حتی بر اساس مبانی معرفت­ شناسی اسلامی نیز، نیاز به تحقیق در خصوص روش­ شناسی­ های کیفی و ترکیبی کاملا احساس می­شود ولی چندان مورد توجه واقع نشده است.در خصوص پیشینه این تحقیق در ابتدا باید از آثاری از خود دکتر نصر نام برد که به نسبت، بیشتر در آنها به موضوع مورد نظر مقاله پرداخته شده است، اگرچه در سایر آثار ایشان نیز مطالبی در این خصوص به طور پراکنده موجود است.[1]معرفت و معنویت، اسلام سنتی در دنیای متجدد، اسلام و تنگناهای انسان متجدد[2]، جوان مسلمان و دنیای متجدد[3].Islam, Science, Muslims, and Technology[4]اما از آثار دیگران در این باره می توان به این موارد اشاره کرد:- بحران دنیای متجدد اثر رنه گنون- نصر، سنت، تجدد (مجموعه مقالات) به کوشش عبدالله محمدی[5]- در مسیر سنت گرایی، سیدحسین نصر و مسائل معاصر اثر سید مسعود رضوی[6]- این مدرنیته شیطان صفت، نگاهی به تاملات دکتر سید حسین نصر در باب سنت و سنت گرایی اثر سروش هاشم زاده[7]- نشست «مواجهه سنت گرایان با مسائل فرهنگ معاصر» با حضور رضا داوری اردکانی و دیگران[8]- بررسی ابعاد معنای زندگی در رویکرد سنت گرایانه سید حسین نصر اثر منصوره توکلیان[9]- ماهیت انسان معاصر و نیاز های او از دیدگاه سیدحسین نصر اثر علیرضا صالحی[10]- راهکاری برای مواجهۀ صحیح با دنیای تکنولوژیک مدرن، در مقایسۀ آرای نصر و فینبرگ اثر سید مرتضی طباطبایی و غلامحسین توکلی[11]- یک نظر و بیست و سه نقد، فلسفه سیدحسین نصر اثر سید حسین نصر و قدیر نصری[12]- بررسی مقایسه ای مفهوم اومانیسم در اندیشه سید حسین نصر و محمد مجتهد شبستری اثر مهدی فدایی مهربانی[13]- تمدن نوین اسلامی از دیدگاه سید حسین نصر و سید احمد فردید اثر یحیی عبد اللهی [14]- A critique of the negative nature of Traditionalism In Seyed Hossein Nasr’ thought by Mohammad Nejairan[15]به طور کلی در باب تقابل سنت و مدرنیته و دیدگاه های جریان سنت گرایی و به خصوص دکتر نصر، آثار بسیار زیادی به حلیه طبع آراسته شده است. در گوشه و کنار این آثار، معمولا کم و بیش به موضوع مورد بحث ما نیز اشاره شده است لکن کمتر دیده شده که در پاسخ به چالش های فراروی انسان معاصر، به بازتبیین دیدگاه های رایج منسوب به سنت گرایی پرداخته و غبار سوء تفاهم ها را برطرف و با نگاهی نو از دید انسان معاصر، به تشریح جلوه های جذاب سنت، همت گمارده شده باشد.قلب سنت، شهود امر قدسی است که حقیقت حکمت خالده نیز می باشد. این شهود، وقتی بُعد نظری پیدا می کند یک حکمت ذوقی ایجاد می کند.(ن.ک: نصر،1380، 8 ) . فلسفه شرق که نمونه عالی حکمت خالده است بخش نظری یک طریقت معنوی کامل است که با روشی برای متحقق شدن به حقایق، گره خورده است و از وحی یا سنتی که مولد و موجد روش مورد بحث است لا ینفک است. (نصر،1389، 77) حکمت خالده یا جاویدان را از این جهت جاویدان می نامند که در نتیجه اتصال یافتن به یک حقیقت ازلی و جاویدان ایجاد می شود. (نصر، 1380، 140) فرهنگی که در یک جامعه­ ی سنت گرا جاریست هیچ غایت و آرمانی جز بازتولید مکرر و دائمی این شهود و تقویت کمی و کیفی آن ندارد. هجوم فرهنگ مدرنیته به جهان سنت گرائی و به خصوص اسلام، تاحدی به تضعیف این شهود و در نتیجه حکمت خالده در بین مسلمانان معاصر منجر شده است. سنتگرایان ضمن نفی عوامل این تضعیف که بخش مهمی از آن، رواج تدریجی فرهنگ مدرنیته در سبک زندگی جوانان است، جایگزین های ایجابی نیز دارند که به احیاء و امتداد حکمت خالده در جوامع سنتی چه در سطح توده های مردم، در قالبِ زنده­ دلی معنوی که جلوه حضور حکمت حقیقی است و چه در سطح نخبگان، در قالب ظهور حکیمان و حکمت اشراقی، کمک می کنند.[16]ادامه دارد ...پاورقی ها[1] در استفاده از آثار ایشان، از ترجمه هایی استفاده شده که مورد تأیید ایشان بوده و بر آنها مقدمه نوشته اند و احیاناً در مواردی، اضافاتی به خود ترجمه نسبت به متن اصلی، توسط ایشان انجام شده است.[2] این سه اثرِ ترجمه شده از انتشارات سهروردی است.[3] ترجمه شده از انتشارات طرح نو[4] لینک از متن وبسایت ویرگول حذف می شود. برای یافتن آن با همین نام به اضافه نام دکتر نصر به انگلیسی سرچ کنید.[5] انتشارات کانون اندیشه جوان[6] انتشارات علم[7] نشریه خردنامه همشهری شماره 5[8]به همت پژوهشکده فرهنگ معاصر پژوهشگاه علوم انسانی و با همکاری گروه فلسفه علوم اجتماعی انجمن جامعه شناسی ایران[9] پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه خوارزمی، استاد راهنما قدرت الله قربانی و استاد مشاور عباس شیخ شعاعی[10] نشریه نقد و نظر شماره 55[11] نشریه الهیات تطبیقی شماره 17[12] فصلنامه مطالعات ملی شماره 20[13] فصلنامه تخصصی علوم سیاسی شماره 9[14] دوفصلنامه اندیشه تمدنی اسلام شماره 1[15] Jostarha- ye Falsafe- Ye Din, No11[16] در تبیین دیدگاه های دکتر نصر پس از مشاهده بیانات ایشان و تحلیل آنها، آنچه را مطمئناً می توانستیم از مجموعه کلام ایشان و بازگشت متشابهات به محکمات و مجملات به مفصلات استخراج کنیم، عرضه کرده و آدرس منابع را در مواردی که عین مضمون، موجود است و تقریباً نیازی به تحلیل لوازم کلام ندارد، مستقیماً و در بقیه موارد به صورت (ن.ک:) آورده ایم.مهدی میریمهدی میریSun, 10 Apr 2022 16:04:16 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/سنت-گرائی-تحول-خواهی-مدرن-و-دکتر-سیدحسین-نصر-1-b0bakyehzrjaمقاله ای که در پی می آید حاصل پژوهشی مفصل از اینجانب است که تصمیم گرفتم بدون ارسال به هیچ نشریه ای و به منظور بهره مندی از سرعت و انعطاف بیشتر در نشر، به این وسیله منتشر کنم. امید است که مرضی رضای خداوند و مورد توجه مخاطبان عزیز واقع شده و باعث هم افزایی و گامی به جلو در اندیشه دینی باشد. این مقاله در چندین بخش تقدیم می گردد.سنت گرائی از نگاه بیرونی و چونان یک مدرسه فکری، با رنه گنون[1] آغاز گشته و پیروانی اندک شمار و مخصوصا از بین نخبگان دارد[2] (نصر، 1396). اما از نگاه اهالی این اندیشه، یک جریان اصیل انسانی-الهی است که از آغاز تاریخ انسان و انسانیت، حضور داشته است. بنیان این حضور در اتصال شهودی آدمی به منبع هستی و دریافت نور هدایت برای سیر به منتهای غایت انسانی در ماوراء طبیعت است. این برترین دست­آورد بشری، ریشه حکمتی است که حکمت جاویدان یا خالده نام دارد (نصر، 1380، 136). هر آنچه که در قالب دین یا مکتبی خاص در فرهنگ جامعه انسانی موجود است و ریشه آن وصول و شهود امر قدسی توسط برخی انسان ها بوده و در دل آن فرهنگ، این سیر معنوی اجمالا بازتولید می شود (ن.ک: همان، 147) از منظر سنت گرایان، یک سنت اصیل به حساب می آید. یعنی هم منشا و هم کارکرد این فرهنگ، تحقق شهود انسانی امر قدسی بوده و هست (همان، 140). مراتبی از سنت به این معنا همیشه در جامعه بشری تحقق داشته گو اینکه انسان به مانند ماهیِ شناور در اقیانوس ادراکات فطری، عموماً به این داشته­های انسانی خود توجه کافی نداشته، و شدت انس و پیدایی آنها، خود، حجاب­وار، آنها را به خفاء برده است. در دوره مدرن،با نفی یا تردید و در نتیجه به حاشیه رفتن این حقایق، بیش از پیش، امر شهود عالم قدس، مهجور گشته است و نیاز به جلب توجه، بدان شدت یافته است. (همان، 134). قوام یک سنت، به استمرار زمانی یک سنت ازلی نیست (همان،144) بلکه هر سنت، مستقلاً پیامی را در قالب وحی دریافت می کند. (همان). به عبارت دیگر، این چنین نیست که سنت، بدون اتصال دائمی نفوس انسانی متعلق به آن، به عالم قدس، صرفاً به مثابه یک پدیده انسانیِ ازلی و ابدی دوام یافته باشد بلکه یک اتصال مستمر انسانی به عالم قدس بوده است که جلوه های گوناگون یافته است. این تعدد ظاهری، مظاهر یک سنت اصیل یگانه است. (همان، 145) جهان مدرن و پست مدرن که امتداد طبیعی مدرنیته است، در تقابل با سنت اصیل قرار می گیرد چراکه فرهنگ مدرنیته امر قدسی را انکار یا مورد تردید قرار می دهد. نتیجه چنین رویکردی تولید حقیقتی مجازی است که باطنی جز پوچی و بی­معنایی نیست و فرجام آن تفرعنی بی­نظیر در تاریخ بشریت است. به طور طبیعی نتیجه چنین رویکردی از نگاه خرد مدرن، این خواهد بود که شالوده زندگی فردی و اجتماعی نباید بر اساس آنچه امر قدسی در نگاه سنتیِ آن، خوانده می­شود، ریخته شود. (پارسانیا، 1389، 20و21و25)انسان جدید اگر بارقه هایی از کشش به امر قدسی در وجود خود احساس کند و بنیادین بودن این ادراک در نظام زندگی انسانی را درک کند، در این دنیای جدید، دچار تحیر شده و به جستجوی مفرّی برای وصول به معنایی برای زندگی می پردازد. در جهان اسلام، نفوذ فرهنگ مدرنیته، تحیر انسان و خصوصاً جوانِ مسلمان را در قالب مواجهه با دوگانه سنت و مدرنیته به دنبال داشته است. (نصر،1389، 56) مسئله مهم این است که این انسان که در جستجوی معنایی برای زندگی خود است وقتی با سنت های اصیل مواجه می­شود، چه فقدان هایی که در نظر او در این سنت ها احساس می شوند، او را از جذب شدن به سنت­ها باز می دارند. سنت های اصیل به تبع ذات خود به نفی ارکان مدرنیته می پردازند. معمولا این شبهه مطرح است که سنت اصیل چه جایگزین هایی برای آنچه نفی می کند ارئه می دهد.((See: Nejairan,2016 ,101 نفس این سوال به این معنا است که تمامی اعتقادات و مناسکی که سنت های اصیل دارند که مملوّ از امور ایجابی برای احیاء شهود امر قدسی هستند، از نظر انسان جدید، چندان پاسخگوی نیازها تلقی نمی­شوند. البته ما طرح این سوال را از دو آبشخور ناشی می­دانیم. گاهی این سؤال از سوی انسانی که به بُعد متعالی وجود خود پشت کرده صادر می­شود که طبیعتا برای او این امورِ ایجابیِ موجود در سنت، معنایی ندارند. اما تمرکز ما همان طور که ابتدا گفته شد بر ذهنیت انسانی است که در جستجوی معنا در دنیای تجدد زده است. بزرگترین فقدانهایی که او به طور خودآگاه یا ناخودآگاه در فرهنگ­های سنتی می­بیند و مانع از جذب شدن او می شود، چیستتند؟ علی­رغم تعدد زیاد این قبیل موضوعات، در این مقاله می خواهیم به یک مورد از ابعاد ایجابی سنت بپردازیم که برای چنین انسانی گیرا و جاذب است و کمتر مورد توجه واقع شده است. در این موضوع مهم، دیدگاه های دکتر سید حسین نصر که یک چهره شاخص در این مکتب فکری است، طرح و بررسی می­شود و نظر نهایی صاحب این سطور نیز در خصوص آن به شکل خلاصه ذکر می­شود. در تحقیق برای استخراج نظرات ایشان، به آثار متعددی از ایشان در قالب کتب، مقالات، مصاحبه­ها و کنفرانس ها مراجعه شده و پس از فیش­برداریِ مفصل با تحلیل مدالیل صریح و ضمنی و التزامی و تأکید بر محکمات دیدگاه های ایشان و حمل متشابهاتِ کلام بر محکمات تا جائیکه اطمینان­بخش بوده، این دیدگاه­ها عرضه شده­اند و مدارک و اسناد مهم مربوطه نیز به دقت ذکر شده است. به طور خاص در این مقاله به این سؤال می­پردازیم و از این منظر دیدگاه ایجابی سنت را واکاوی می­کنیم: به نظر سنت گرایان چگونه می توان دنیای پویا و تحول خواه امروز را بر سنت­های دیرین انسانی، پایدار و ثابت نگاه داشت؟اهمیت این بحث از اینجا روشن می­شود که صرف نظر از اینکه سنت گرایی به عنوان یک جریان مهمِ رو به گسترش است، قرابت بسیار زیادی به اندیشه ناب اسلامی دارد. زبان سنت گرایی، در سطح جهان، زبانی به تدریج شناخته شده خواهد بود و نباید از این فرصت برای ترویج تفکر ناب اسلامی بی­بهره بود. از سوی دیگر، اولین مواجهه انسان معاصر، با مسأله معنویت، معمولا سوالات مهمی را در بردارد که سؤال مذکور از آن موارد هست. واضح است که در چنین شرایطی، طرح این قبیل سوالات و پاسخ آنها از منظر اسلام و با ادبیات سنت گرایی، اهمیت ویژه­ای خواهد یافت. دکتر سید حسین نصر بارزترین چهره شناخته شده این تفکر است و ایرانی و شیعه بودن ایشان فرصت مضاعفی را فراهم می­کند تا دیدگاه­های ایشان در این خصوص تبیین و به محک نقد گذاشته شود. اهمیت این اندیشمند، صرف نظر از پیشینه تلمذ در محضر اساتید بزرگی چون علامه طباطبایی ره و ... که نیاز به ذکر ندارد، در سطح جهانی نیز قابل توجه است. ایشان در سال 1981 در گیفورد اسکاتلند در دانشگاه ادینبورگ که محل برگذاریِ یکی از مهمترین کنفرانس­های جهانی است برای مجموعه­ای از سخنرانی­ها دعوت شد. همچنین در سال 2001 در دانشگاه جورج واشنگتن آمریکا برای ایشان بزرگداشت به عمل آمد. در عین حال ایشان عمیقاً بر فرهنگ و پارادایم حاکم بر جهان غرب شوریده است و یک اندیشمند پایبند به اسلام شیعی و شدیداً متأثر از حکمت متعالیه صدرائی است. پرداختن به افکار چنین شخصیتی جایگاه ویژه­ای در بین اندیشمندان مسلمان حائز است.لازم به ذکر است که از منظر دکتر نصر اصیل­ترین و کامل­ترین مکتب اصیل سنتی، اسلام و به ویژه اسلام شیعی است خصوصا با تفسیر و تبیینی که عرفاء و فلاسفه بزرگ شیعه خصوصاً پس از ملاصدرا ارائه کرده­اند. (حسینی، 1391، 90 و 91؛ نصر، 1384، 24 و25؛ همو،1390، 37 و 39 و همو ، 1386، 117 و همو، 1387ب، 152 و 153) ناگفته نماند که نارسائی ها و اشکالاتی نیز بر دیدگاه های ایشان درخصوص برخی رویکردهای سیاسی، پلورالیزم دینی، سیر و سلوک عرفانی و ... وجود دارند که برخی از آنها در این نوشتار مورد اشاره واقع می­شوند...ادامه دارد...منابع (منابع مربوط به کل مجموعه است و در شماره های بعدی این نوشتار منتشر نمی گردد)1- آتش زای، یحیی و ایمانی، بهروز، گزاره‌هایی بر «دو عید سنایی» در حدیقه الحقیقه،نشریه پژوهش های ادب عرفانی، شماره 30، 13952- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج1، انتشارات صدرا، چاپ هشتم، تهران، 1372 ش3- نصر، سیدحسین، ترجمه: انشاءالله رحمتی، معرفت و معنویت، انتشارات سهروردی، تهران، چاپ اول، 13804- ------------------------، اسلام سنتی در دنیای متجدد، انتشارات سهروردی، تهران، چاپ اول، 13865- ------------------------، اسلام و تنگناهای انسان متجدد، انتشارات سهروردی،تهران، چاپ سوم، 13896- ----------، ترجمه: سیدمحمدصادق خرازی، قلب اسلام، انتشارات نی، تهران، چاپ چهارم، 13907- ----------، گفتگو با دکتر سید حسین نصر در تاریخ 12/6/96 ، سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی8- ----------، سخنرانی ویدئو کنفرانسی با دانشگاه یزد در تاریخ 25/2/979- ----------، مصاحبه با دکتر سیدحسین نصر در شبکه FotrosMediaTVبا عنوان "تفسیر روز آمد قرآن"، بی تا10- ----------، ایمان و تجدد (مجموعه مقالات)، ترجمه و تألیف: مرضیه سلیمانی، انتشارات علم، تهران، چاپ اول، 138911- ----------، جوان مسلمان و دنیای متجدد، ترجمه مرتضی اسعدی، انتشارات طرح نو، چاپ پنجم، تهران، 138412- ---------- آرمان ها و واقعیت های اسلام، ترجمه شهاب الدین عباسی، انتشارات سهروردی، چاپ دوم، تهران، 1387 الف13- ----------، سه حکیم مسلمان، ترجمه احمد آرامف انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ نهم، تهران، 138814- ----------، صدرالمتالهین شیرازی و حکمت متعالیه، ترجمه حسین سوزنچی، انتشارات سهروردی، چاپ دوم، تهران، 1387 ب15- امام خمینی ره، سید روح الله، شرح جنود عقل و جهل، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره، تهران، چاپ نهم، 138516- پارسانیا، حمید، هستی و هبوط (انسان در اسلام)، دفتر نشر معارف، قم، چاپ چهارم، 138917- عبداللهی، محمدحسن، نقش و بررسی اندیشه وحدت متعالی ادیان از دیدگاه دکتر سیدحسین نصر،پایان نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: سید یدالله یزدان پناه، استاد مشاور: محمد لگنهاوسن، مؤسسه امام خمینی ره، 138618- حسینی، سیدحسن، نصر، سنت، تجدد، (مجموعه مقالات) به کوشش عبدالله محمدی، فصل دوم، انتشارات کانون اندیشه جوان، چاپ اول، قم، 139119- خسروپناه، عبدالحسین، نصر، سنت، تجدد، (مجموعه مقالات) به کوشش عبدالله محمدی، فصل اول، انتشارات کانون اندیشه جوان، چاپ اول، قم، 139120- جوادی آملی، تفسیر انسان به انسان، عبدالله، تحقیق و تنظیم: محمدحسین الهی زاده، ویرایش سعید بندعلی، چاپ اول، اتنشارات اسراء، قم، 138421- مهدوی، منصور، سنجش سنت، نشر اشراق حکمت، قم، چاپ اول، 139122- طباطبایی، سیدمحمد حسین، بررسی های اسلامی، انتشارات بوستان کتاب، چاپ دوم، قم، 138823- ---------------- ، شيعه در اسلام، موسسه بوستان كتاب (مركز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم)، چاپ پنجم، 138824- ----------------، المیزان، انتشارات اسماعیلیان، قم، چاپ دوم، 1391 ق25- ----------------، نهایة الحکمة، انتشارات مؤسسه امام خمینی ره، چاپ دوم، قم، 1386[1] Rene Guenon (1886-1951).[2] البته شیوع این تفکر در سالهای اخیر بیشتر شده و برخی، تعداد نظریه پردازان آن را تا 50 نفر ذکر کرده اند.( عبداللهی، 1386، 6)مهدی میریمهدی میریWed, 06 Apr 2022 18:53:28 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/تو-احساسم-را-بگو-2-nnqizz4rlys6(ادامه بحث) آقای کانمن ( Daniel Kahneman) خلاصه حرفش اینه که ما یک Remembering Self داریم و یک Experiencing Self. اونی که واقعیه دومی است ولی وقتی که می خواهیم در مورد خودمون قضاوت کنیم با اولی قضاوت می کنیم. اینجا است که خیلی ناخالصی ها وارد فرآیند یادآوری میشه که ما متوجه نمی شیم. یعنی واقعا اون اتفاقی رو که برامون افتاده به یاد نمی یاریم. کج و معوج و تحت تاثیر خیلی القائات و ... از بیرون، به یاد می یاریم. او یک سری آزمایش های جالبی رو برای تحقیق در این باره انجام داده است که تو سخنرانیش تو TED میگه. مثلا میگه وقتی که یکی از اوهایو می یاد کالیفرنیا برای اینکه زندگی بهتری داشته باشه و ما میدونیم که خیلی وقتها زندگی بهتری نخواهد داشت، اما اگه ازش بپرسی که زندگیت چه تغییری کرده، میگه خیلی بهتر شده. در واقع او همونی رو میگه که عرف از او انتظار داره که بگه. حتی خودش هم متوجه نیست که احساسش از زندگی در اوهایو و زندگی در کالیفرنیا به درستی یادش نمی یاد! اینو داشته باشهایدگر می گفت انسان در دوران جدید خودبیگانگه شده. یه وقت هست خودبیگانگی معرفت شناختی مد نظره و مثلا طرف یک عمره دنبال خداست و خدا رو انکار می کنه و نمیدونه که اون چیزی که از واژه خدا اراده می کنه چیه. اما دیگه خودبیگانگی در احساس خیلی نوبره ! نه؟ اینو هم داشته باشو إن تجهر بالقول فإنه یعلم السر و أخفی . مگر مخفی تر از سر هم داریم؟ بله داریم. یه وقت آدم چیزی درونش هست که از دیگران مخفی می کنه و یه وقت هست که چیزی درونش هست که از خودش هم مخفی میشه. یک احساس ؟ یک معرفت ؟ مگه میشه؟ اگه من یه لحظه کوتاه و خیلی خفیف چیزی رو بفهمم و بعد انکارش کنم یا نادیده بگیرم و بعد یادم بره چه اتفاقی می افته؟ اول نادیده می گیرم بعد چون خفیفه کم کم کمرنگ تر میشه و تقریبا یادم میره. البته نه کامل معمولا. این یکی رو هم داشته باشیا یک سوال می خام بیشتر گیجتون کنم و بریم تا شماره بعد:به نظر شما هیچ کسی هست که فکر کنه اگه پولدار بشه دیگه هیچ وقت نمیمیره؟ خیلی باید احمق باشه. نه؟ پس چرا قرآن میگه برخی آدما این جوریند: یحسب أنّ ماله اخلده : فکر می کنه که مالش او رو خالد و ابدی می کنه. یعنی قرآن یک آیه خودش رو اختصاص داده به یک چنین فرد احمقی که هیچ کدوم از ما احتمالا سراغ نداریم؟ادامه دارد...مهدی میریمهدی میریWed, 30 Mar 2022 18:07:40 +0430https://virgool.ir/@mahdy.miry/تو-احساسم-را-بگو-id8tkk27cohhهیچ کس بهتر از خودم نمی تواند احساسم را بگوید. مگه نه؟ اما دانیل کانمن، اندیشمند آمریکایی که برنده جایزه نوبل هم شده میگه نه. شما عمدتا در بیان احساس خودت هم حداقل در برخی موارد، مقلد هستی. یعنی شرایط و فضای اجتماعی و جو ذهنی فراگیری که اطرافت هست بهت میگه چه چیزی را به عنوان احساس خودت بیان کن ! خودبی گانگی تا کجا؟قبل از اینکه توجیه کانمن رو بگم بیا کمی با هم بیاندیشیم. آماده ای؟گاهی آدم فهمش از خودش هم مخفی میشه. خیلی عجیبه. آدم می مونه که در این حال باید بگیم می فهمه یا نمی فهمه؟ مخفی بودن چه فرقی با نبودن داره؟ اصلا مگه میشه؟ اگر من یادم نمی یاد و فراموش کردم پس چرا بگم فراموش کردم. شاید از اول هم نبوده. درست شبیه سوالی که در معرفت شناسی مطرحه؟ مثل یک معماست : آیا می توان با فکر کردم مجهولی را معلوم کرد؟مشکل اینجاست که اگر به چیزی رسیدم که فکر کردم همون مجهول منه، از کجا چنین فکری کردم؟ مگه مجهول رو میشناسی؟ اگه میشناسی که معلومه و مجهول نیست. اگه نمیشناسی پس چطور می گه این همونه؟ بگذریم.قرآن هم یک حرف عجیب داره : و إن تجهر بالقول فإنه یعلم السر و اخفی : یعنی اگر با صدای بلند حرفت را بزنی یا نزنی فرقی ندارد. خدا هم آن حرف آشکار را می فهمد و هم امر سری درونت را می داند و هم امری که مخفی تر از امر سری درونت است ! (آیه 7 سوره طه)ربط همه اینها به هم چیه؟ ...مهدی میریمهدی میریSat, 26 Mar 2022 18:26:35 +0430