https://virgool.ir/feed/@mahdi.gh.1375fa2026-11-11 10:37:52https://files.virgool.ir/upload/users/476190/avatar/avatar.pnghttps://virgool.ir/@mahdi.gh.1375https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/عرب-نمیپرستیم-oyxoaipm9uydدر ایام نوروز امسال، گروهی با حضور در آرامگاه فردوسی، شعار "ما ایرانی هستیم، عرب نمی‌پرستیم" سر دادند؛ شعاری که نه‌تنها از سر ناآگاهی و سطحی‌نگری بود، بلکه نشان از بی‌توجهی به تاریخ و فرهنگ واقعی ایران داشت. این حرکت نه‌تنها توهینی به میراث غنی فرهنگی و مذهبی کشورمان است، بلکه درک نادرست از شخصیت فردوسی و محتوای شاهنامه را نیز به نمایش می‌گذارد.فردوسی، شاعر بزرگ ایرانی، یک مسلمان و شیعه‌ی دلبسته به اهل‌بیت (ع) بود. او در ابیات مختلف شاهنامه به ستایش پیامبر اسلام (ص) و امام علی (ع) پرداخته و به‌صراحت عشق و ارادت خود را به خاندان رسالت ابراز داشته است. این در حالی است که شاهنامه، برخلاف تصور غلط برخی، تنها یک اثر اسطوره‌ای و حماسی نیست، بلکه سرشار از آموزه‌های دینی، اخلاقی و معرفتی است که روح اسلام و معارف شیعی را در خود جای داده است. فردوسی در دیباچه شاهنامه، خداوند را با تعابیری متعالی می‌ستاید و از پیامبر اسلام (ص) به عنوان چراغ هدایت یاد می‌کند. چنین شاعری چگونه می‌تواند در تضاد با اسلام یا مفاهیم مرتبط با اهل‌بیت (ع) قرار گیرد؟افزون بر این، تقابل تصنعی میان "ایرانیت" و "اسلامیت" ناشی از جهل تاریخی است. فرهنگ ایرانی و اسلام شیعی قرن‌ها در هم تنیده شده و مفاخر ملی ایران همواره پیرو و مروج ارزش‌های دینی بوده‌اند. شاهنامه، همان‌طور که روایت‌گر پهلوانی‌ها و هویت ملی ایرانیان است، در عین حال از عدالت، توحید، اخلاق و حکمت اسلامی نیز سخن می‌گوید. هیچ تقابلی میان این دو وجود ندارد و هرگونه تلاش برای القای چنین تقابلی، از روی بی‌اطلاعی و سطحی‌نگری است.آن‌هایی که در کنار مزار فردوسی شعارهای ناآگاهانه سر می‌دهند، نه‌تنها به این شاعر بزرگ بی‌احترامی می‌کنند، بلکه در دام نادانی و تفرقه‌افکنی گرفتار شده‌اند. اگر واقعاً به ایران و فرهنگ ایرانی علاقه‌مندند، بهتر است ابتدا تاریخ و ادبیات خود را درست مطالعه کنند و از رفتارهایی که تنها به اختلافات دامن می‌زند، پرهیز نمایند. فردوسی نه نماد ناسیونالیسم کور، بلکه نشانه‌ای از پیوند عمیق میان هویت ایرانی و فرهنگ اسلامی است.#یادداشت#فردوسی#نوروزmilad ghodsianmilad ghodsianSat, 29 Mar 2025 22:35:27 +0330https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/پاسخ-به-سوال-آخر-پرا-سند-تحول-طولانی-است-ctqq4fcn8hgmبه تجربه، می‌توان گفت که مسئولین جمهوری اسلامی ایران به طور کلی در نوشتن متون، به ویژه اسناد رسمی، تمایل به طولانی‌نویسی دارند. این موضوع مختص سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نیست و در بسیاری از قوانین و اسناد دیگر نیز مشاهده می‌شود. برای مثال، قانون بودجه معمولاً شامل چند صد صفحه است و دیگر اسناد بالادستی نیز غالباً بسیار طولانی نوشته می‌شوند. در واقع، به جز قانون اساسی که به صورت مختصر و جامع تدوین شده، سایر اسناد معمولاً از لحاظ حجم بسیار بزرگ هستند.در مورد سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، اگرچه خود سند ممکن است به نظر کوتاه بیاید، اما مجموع آن با مبانی نظری‌اش بسیار طولانی است. مبانی نظری این سند چندصد صفحه است و تقریباً هشت برابر خود سند تحول می‌باشد. این حجم از توضیحات و جزئیات در مبانی نظری نشان‌دهنده این است که نویسندگان احساس می‌کنند باید همه نکات را به صورت مفصل بیان کنند تا از ابهام جلوگیری شود. یکی از کارشناسان در این زمینه اشاره کرده که این مقدار طولانی‌نویسی واقعاً ضروری نیست و کارایی لازم را هم ندارد.عوامل طولانی‌نویسی: مهمترین عوامل مرتبط با طولانی نویسی سند تحول آموزش و پرورش عبارت اند از:1. زمینه فرهنگی: نوعی فرهنگ اجتماعی در ایران وجود دارد که به توضیحات مفصل تمایل دارد. این فرهنگ به همراه خرده‌فرهنگ‌هایی مانند تعارف باعث می‌شود که متون به صورت طولانی نوشته شوند.2- نگاه آرمان‌گرا: معمولاً ما آرمان‌هایمان را به وضوح بیان نمی‌کنیم و در نتیجه مجبوریم جزئیات بیشتری را ذکر کنیم. برای مثال، به جای اینکه بگوییم "دانش‌آموز باید با تقوا باشد"، ممکن است چندین ویژگی دیگر را نیز اضافه کنیم که باعث افزایش حجم متن می‌شود.3- عدم دقت علمی: در بسیاری از موارد، کارهای انجام شده فاقد دقت علمی کافی هستند. این امر موجب می‌شود که نویسندگان برای پوشش دادن نقاط ضعف خود مجبور شوند توضیحات بیشتری ارائه دهند.چالشهای اجرایی: وجود نهادهای متعدد تأثیرگذار بر قوانین نیز یکی دیگر از دلایل طولانی‌نویسی است. در فرآیند نگارش، نظرات مختلف از نهادهای مختلف جمع‌آوری می‌شود که منجر به عدم همخوانی بین بخش‌های مختلف سند می‌گردد. این وضعیت باعث می‌شود که هر کسی نظر خود را ارائه دهد و نتیجه نهایی یک سند مفصل و گاهی متناقض شود.به عنوان مثال، در خصوص قسمت تربیت دینی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، به طور مشخص نگارندگان آن تحت نظارت آقای اعرافی متنی را تهیه کردند که با سایر قسمت‌های سند همخوانی ندارد. این عدم همخوانی نشان‌دهنده این است که مطالب سند بر اساس یک نگاه واحد نوشته نشده است.در کشورهای غربی، معمولاً یک اندیشکده یا بنیاد با یک نگاه واحد و با بررسی‌های دقیق به اسناد مختصر و مفیدی دست پیدا می‌کند. اما در ایران، فرآیند نگارش اسناد معمولاً پیچیده‌تر و زمان‌برتر است. برای مثال، یک سند ابتدا توسط بدنه کارشناسی تهیه می‌شود و سپس تحت بررسی‌های متعدد قرار می‌گیرد که هر بار تغییراتی در آن ایجاد می‌شود. در نهایت، نتیجه این روند طولانی‌نویسی باعث تولید متونی می‌شود که نه تنها مفصل هستند بلکه دارای ایرادات بسیاری نیز می‌باشند. رهبری نیز بارها بر لزوم نوشتن قوانین به صورت صحیح تأکید کرده‌اند تا از پیچیدگی‌های غیرضروری جلوگیری شود.به طور کلی، اسناد ما تلاش دارند تا همه مسائل را پوشش دهند، در حالی که کشورهای پیشرفته با تمرکز بر نقاط کلیدی و مهم‌تر به نتایج مطلوب دست پیدا می‌کنند.منبع مصاحبه: کارشناس سازمان پژوهش آموزش و پرورش که حاضر به ذکر نام نشدmilad ghodsianmilad ghodsianFri, 13 Dec 2024 21:27:58 +0330https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/سوال-4-اجرای-سند-رو-از-کجا-باید-شروع-کرد-ynwnemfq8rxmهدف ما این است که ابتدا جایگاه و جایگاه سند تحول آموزش و پرورش را شفاف‌سازی کنیم و مشخص کنیم که این سند باید از کجا شروع شود. اولین نکته این است که باید بدانیم انتظارات ما از این سند چیست. آیا نگاه ما به این سند مانند نگاه ما به قانون اساسی است که همه باید به آن پایبند باشند؟آیا این سند مثل قانون اساسی کشور است که مجلس موظف است بر اساس آن قوانین را تصویب کرده و مردم موظف به رعایت آن‌ها باشند؟یا شاید این سند نوعی میثاق اجتماعی شبیه به میثاق حقوق شهروندی است که باید در افکار عمومی و در بین مردم شناخته شود؟یا ممکن است هدف از این سند، فراهم آوردن ابزاری برای مطالبه‌گری خانواده‌ها از مدارس باشد؟ ما باید در ابتدا جایگاه این سند را برای خودمان مشخص کنیم و به‌طور واضح درک کنیم که هدف و اهمیت این سند چیستاز ظاهر سند اینطور برداشت می‌شود که به نوعی به مثابه قانون اساسی است که باید بر اساس آن قوانین جزئی‌تری تدوین شوند. به‌طور مشابه با قوانین اساسی، قوانین و مقررات آموزشی باید مطابق با سند نوشته شوند.برای مثال، طبق قانون اساسی، برنامه توسعه بیست‌ساله تعریف می‌شود، سپس برنامه‌های پنج‌ساله و بودجه سالانه تدوین می‌شود، که همگی بر مبنای همان اصول استوار هستنداز این‌رو، استنباط ما از ظاهر سند بنیادین آموزش و پرورش این است که باید با توجه به آن، اقدامات خاصی برای مسائل آموزشی و پرورشی انجام گیرد. اما متأسفانه برخورد وزارت آموزش و پرورش با این سند اصلاً مناسب نبوده و در سال‌های اخیر این موضوع کاملاً مشهود است.برخورد وزارتخانه با سند،مناسب نبوده استاین سند به‌گونه‌ای ارائه شده است که الزاما همه معلمین باید آن را بخوانندولی بسیاری از کسانی که این سند را می‌خوانند، هیچ ارتباطی با آن برقرار نمی‌کنند. حتی در مورد قانون اساسی هم چنین برخوردی به ندرت مشاهده می‌شود.در مسئله سند تحول، ما اصرار داریم که همه معلمان باید سند را بخوانند، دوره‌های آموزشی بگذرانند و امتحان بدهند، که این رویکرد اشتباهی استپیشنهاد ما برای اجرای سند تحول این است که متخصصین باید طراحی دقیقی برای نحوه اجرای آن ارائه دهد. باید دقیقاً مشخص شود که روند اجرایی سند از بالاترین سطح به پایین‌ترین سطح چگونه باید انجام گیرد.علاوه بر این، به چند دسته قانون و زیرنظام ها نیاز داریم که هرکدام از متولیان وظیفه خود را به‌طور مستقل پیگیری کننددر سال جاری، قرارگاه اجرایی سند تحول آموزش و پرورش، نقشه راه اجرایی سند را تصویب کرده است، اما احتمالاً در دولت فعلی پیگیری آن ادامه نخواهد یافت.در این نقشه راه، دقیقاً مشخص شده که چه اقدامات و تغییراتی باید انجام شود و هرکسی چه وظیفه‌ای داردبرای مثال، سند اشاره کرده که معاونت‌های ابتدایی و متوسطه باید به یک معاونت آموزش تبدیل شوند و یا حتی وزارت آموزش و پرورش باید به وزارت تربیت تبدیل شود.برخی از دیگر تغییرات پیشنهادی در سند شامل ادغام معاونت‌های پرورشی و تربیت بدنی است. این تغییرات، طبق سند باید انجام شود، اما پرسش این است که این تغییرات چه زمانی عملی خواهند شد؟این تغییرات باید توسط فردی متخصص و با دوری از فشارهای اجرایی و سیاسی به‌طور جدی پیگیری شود، زیرا مشکلات و مانع تراشی های مختلفی ممکن است در این مسیر به‌وجود آیدنکته مهم این است که برای عملیاتی کردن سند، عزم جدی‌تری از سطح وزارت آموزش و پرورش نیاز است. این عزم باید در حد رئیس‌جمهور باشد مثل دولت گذشته، با هماهنگی‌هایی که انجام شد، کارهای زیادی در این زمینه پیشرفت کرده بود هرچند محدود بود و دولت به پایان رسید،الان باید گونه ای تمام نهادها و سازمان‌ها را موظف به اجرای سند کرد. این عزم باید به‌صورت مداوم پیگیری و مورد توجه قرار گیرد، نه صرفاً با برگزاری جلسات و تصویب تصمیمات بدون پیگیری جدی رییس جمهورمتأسفانه در دولت فعلی، این موضوع در اولویت قرار ندارد و پیگیری‌های لازم در این زمینه صورت نمی‌گیرد، در حالی کهنیاز است که رئیس‌جمهور عزم جدی‌تری برای پیگیری سند و نظارت بر آن داشته باشدنکته دیگری که وجود دارد این است که برای عملیاتی شدن این سند بنیادین، نیاز به توافقی از سوی وزارت و معلمان است؛ به‌طوری که همه معلمان بپذیرند این سند از جنس خودشان است، از دل آنها نشأت گرفته و با ایجاد این حس، آن را به مرحله اجرا درآورند. اما متأسفانه در حال حاضر اینطور نیست. در واقع، بدنه آموزش و پرورش نسبت به این سند احساس مثبتی ندارد؛ هم به دلیل اینکه بخشی از آن متفاوت با دیدگاه حاکم در سازمان نوشته شده است، و هم به این خاطر که در این سال‌ها هیچ تلاشی برای توجیه معلمان صورت نگرفته است. همان‌طور که پیشتر اشاره شد، تنها جلساتی برای خواندن سند برگزار می‌شود که تأثیر ملموسی ندارد. با این شیوه خواندن، تجربه‌ها نشان داده است که هیچ تحولی برای معلمان ایجاد نشده است. باید فرآیندی به‌وجود آید که معلمان حس همراهی و همدلی داشته باشند. اما وقتی این مسائل را مطرح می‌کنیم، ممکن است بگوییم که آموزش و پرورش در حال حاضر برنامه‌های ضمن خدمت ندارد، یا آنهایی که دارد کیفیت خوبی ندارند، یا معلمان به‌طور کلی مشارکت نمی‌کنند، یا بودجه‌ای برای تخصیص به این امر وجود ندارد. این همه درست است، اما در نهایت، لازم است که کاری جمعی انجام شود. یک میلیون نفر درگیر این مسئله هستند و باید برای این یک میلیون نفر انگیزه و حس تعلق به کار ایجاد شود. در نهایت، باید با معلمان درباره سند صحبت شود تا گفتمانی شکل گیرد که آنان نسبت به این موضوع انگیزه و علاقه‌مند شوندهمچنین، گزارش‌ها و نظارت‌ها در ساختارهای اداری وزارت آموزش و پرورش مشکل دارند. مقام‌های بالادستی باید توانایی نظارت و بررسی صحت گزارش‌ها را داشته باشند. استفاده از سیستم‌های شفافیت و مردم‌سپاری می‌تواند به رفع این مشکل کمک کند. برای مثال، می‌توان سامانه‌هایی ایجاد کرد که مردم به‌راحتی گزارش دهند که در کدام نقاط کشور، مدارس با مشکلاتی مانند استفاده از مصالح نامناسب (مثل کاهگل) مواجه هستنددر نهایت، یکی از مهم‌ترین مسائل که باید شفاف شود، وضعیت مالی و اداری وزارت آموزش و پرورش است. بسیاری از مسئولین ادعا می‌کنند که مشکلات مالی دارند که مانع اجراست، اما در عین حال، بی‌نظمی‌های فراوانی در این وزارتخانه وجود دارد. نیروهایی در وزارتخانه مشغول به کار هستند که واقعاً نیازی به آن‌ها نیست و در خیلی موارد پول‌های زیادی صرف می‌شود که به‌درستی مدیریت نمی‌شود. بنابراین، باید این مسائل به‌طور شفاف مشخص شوند تا از موانع اجرایی سند کاسته شودبه‌طور خلاصه، برای اجرای سند تحول باید مسائل مالی، ساختاری و نظارتی به‌طور دقیق بررسی شده و شفافیت ایجاد شود و شفافیت عنصر کلیدی در اجراست.تنها در این صورت می‌توان امیدوار بود که تحول واقعی در آموزش و پرورش کشور اتفاق بیفتد انشاالله...منبع کارشناس آموزش و پرورش که حاضر به ثبت نام نبودmilad ghodsianmilad ghodsianFri, 06 Dec 2024 01:36:29 +0330https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/پاسخ-به-سوال-سوم-درباره-سند-تحول-بنیادین-آموزش-و-پرورش-enums9gkgimvبسم الله الرحمن الرحیمسوال3: نسبت سند تحول با روندهای جاری آموزش و پرورش چیست؟به نظر می‌رسد که پاسخ اجمالی به این سوال این است که هیچ نسبتی بین سند تحول و روندهای جاری در آموزش و پرورش وجود ندارد. تمامی روندها، تکراری از قبل از تصویب سند هستند که حالا به عنوان روندهایی در راستای سند معرفی می‌شوند. برای درک بهتر این موضوع، توضیحات تفصیلی زیر ارائه می‌شودحرکت قطار آموزش و پرورشاولین نکته این است که قطار آموزش و پرورش در حال حرکت بوده است که سند تحول نوشته و تصویب شده و هیچ وقفه‌ای در این حرکت وجود نداشته است. این قطار نمی‌تواند متوقف شود تا روندها را تطبیق دهد یا تغییراتی در مسیر خود ایجاد کند. در واقع، این قطار به حرکت خود ادامه می‌دهد و اگرچه گاهی افرادی سعی می‌کنند فرمان آن را کمی بچرخانند، اما تغییرات جزئی نمی‌تواند منجر به اجرای سند تحول شود. تحول بنیادین به معنای تغییرات اساسی و اثرگذار در زمان کوتاه است و اگر تنها تغییرات اندکی در مسیر رخ دهد، نمی‌توان آن را تحول نامید.این قطار در حال حرکت هیچ‌گاه وقفه‌ای نداشته و به همین دلیل، طبیعتاً هیچ تغییر یا تحولی در آن ایجاد نشده است. از سوی دیگر، هیچ‌یک از کارها متوقف نشده و جایگزین نشده‌اند؛ تمامی فعالیت‌ها به صورت مستمر ادامه دارند و ما هنوز نتوانسته‌ایم سند تحول را به روال‌های اجرایی عادی وزارت آموزش و پرورش وارد کنیم. بنابراین، باید گفت که ما هنوز نتوانسته‌ایم سند تحول را به طور مؤثر در فرآیندهای جاری وزارتخانه پیاده‌سازی کنیم.محدودیت‌های سند تحولنکته دیگری که باید اضافه کنم این است که سند تحول نمی‌تواند به طور مؤثر روندها را تغییر دهد؛ زیرا سند بیشتر شامل کلیات و ایده‌های نظری است و مشخص نیست کدام روند باید اصلاح شود تا با سند هم‌راستا گردد. روندهای اداری موجود معمولاً بر اساس انجام کار طراحی شده‌اند نه بر اساس اثربخشی. برای مثال، وزارت بهداشت ممکن است اعلام کند که هزار واکسن تزریق کرده‌ام، اما معمولا نمی‌گوید که این واکسن‌ها چه تأثیری بر کاهش بیماری داشته‌انداثربخشی در آموزش و پرورشدر آموزش و پرورش، معاونت پرورشی ممکن است بگوید "صد ساعت دوره آموزشی در زمینه مقابله با اعتیاد برگزار کرده‌ام"، اما هیچ اشاره‌ای به این نمی‌کند که آیا توانسته است تعداد معتادان را کاهش دهد یا خیر. در واقع، در روال‌های موجود اثربخشی چندان معنا ندارد و اگر کسی هم دغدغه‌ای داشته باشد، خود باید پیگیری کندسند تحول بیشتر بر مبنای نظریات علمی و ایده‌های مطلوب نوشته شده است. این سند تأکید دارد بر اینکه دانش‌آموز باید چگونه باشد و مدرسه باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد. بنابراین، این دو رویکرد—عملکردهای اداری و اهداف سند تحول—هرگز قابل تطابق نیستند و نیازمند واسطه‌هایی هستند که متأسفانه در این سال‌ها تدوین نشده‌اندتناقض‌های ساختاریمتأسفانه ساختار و روندها در آموزش و پرورش بیشتر بر مبنای وظایف مشخص نشده‌اند بلکه بیشتر چهارچوب محور هستند. برای مثال، در وزارت ارشاد معاونت‌های فرهنگی، هنری و سینمایی وجود دارد که وظایف مشخصی دارند. اما در آموزش و پرورش ما معاونت‌های ابتدایی، متوسطه، پرورشی و تربیت بدنی داریم که تقسیم وظایف آنها چندان روشن نیست. این وضعیت آشفته تقسیم وظایف باعث می‌شود که هیچ کس مسئولیت نتایج را بر عهده نگیرد. مثلاً اگر درصد اعتیاد در میان دانش‌آموزان بالا باشد، هر بخش می‌تواند تقصیر را به گردن دیگری بیندازد.مقاومت در برابر تغییرروندهای جاری ساخته نشده‌اند تا اهداف سند تحول را محقق کنند؛ بنابراین در اجرای سند تحول نیز مقاومت می‌کنند. به عنوان مثال، گروه‌های آموزشی زیر نظر معاونت‌های آموزشی وجود دارند که نظارت بر مدارس منطقه را انجام می‌دهند. حال آنکه سند تأکید داردبر اینکه "مدرسه محوری" باید مورد توجه قرار گیرد و مدارس باید آزادی لازم را داشته باشند. این دو رویکرد با یکدیگر در تضاد هستندنتیجه‌گیریدر نهایت، وضعیت فعلی آموزش و پرورش نیازمند بازنگری جدی است تا بتواند اهداف سند تحول را محقق کند. عدم تطابق میان اهداف نظری سند و فرآیندهای عملیاتی موجود سبب شده تا نتوانیم از ظرفیت‌های واقعی نظام آموزشی بهره‌برداری کنیم. بنابراین، برای تحقق اهداف سند تحول نیازمند ایجاد ساختارهای مؤثر و شفاف هستیم تا بتوانیم مسئولیت‌ها را مشخص کرده و از تداخل وظایف جلوگیری کنیممنبع مصاحبه با کارشناس سازمان پزوهش آموزش و پرورش که حاضر به ذکر نام خود نشدmilad ghodsianmilad ghodsianWed, 27 Nov 2024 11:15:56 +0330https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/پاسخ-سوال-دوم-درباره-سند-بنیادین-تحول-آموزش-و-پرورش-o9zsmqzk0w6yسوال دوم:تفاوت اجرا و اجرایی سازی طرح تحول چیست؟سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به عنوان یک برنامه جامع و کلان، هدفش ایجاد تغییرات اساسی در نظام آموزشی کشور است. این سند با بیش از 200 راهکار، به دنبال ارتقاء کیفیت آموزش و پرورش و پاسخگویی به نیازهای روز جامعه است. اما در این میان، دو مفهوم کلیدی وجود دارد که باید به دقت بررسی شوند: اجرا و اجرایی سازی. این دو اصطلاح اگرچه به هم مرتبط هستند، اما در عمل تفاوت‌های قابل توجهی دارند.مفهوم اجرااجرا به معنای عملیاتی کردن بخش‌های مختلف سند تحول است. این اقدام شامل انجام فعالیت‌ها و پروژه‌هایی می‌شود که به نوعی با اهداف سند مرتبط هستند. برای مثال، اگر یک مدرسه تصمیم بگیرد که برنامه‌ای آموزشی را بر اساس یکی از راهکارهای سند تحول پیاده‌سازی کند، این اقدام به عنوان «اجرا» شناخته می‌شود.اجرا می‌تواند شامل برگزاری کارگاه‌های آموزشی، تغییر در روش‌های تدریس، یا حتی ایجاد برنامه‌های جدید آموزشی باشد. در واقع، هر گونه فعالیتی که مستقیماً به تحقق اهداف سند کمک کند، در زمره اجرا قرار می‌گیرد.چالش‌های اجرایییکی از چالش‌های مهم در زمینه اجرا، عدم پایداری و ثبات در مدیریت‌هاست. تغییر مکرر مسئولان در وزارت آموزش و پرورش می‌تواند منجر به سردرگمی در میان معلمان و دانش‌آموزان شود. هر وزیر یا مدیر جدید ممکن است رویکرد متفاوتی نسبت به سند داشته باشد که این امر منجر به تکرار آزمون و خطا در اجرای طرح‌ها می‌شود.مفهوم اجرایی‌سازیاز سوی دیگر، اجرایی سازی به معنای ایجاد زیرساخت‌ها و شرایط لازم برای پیاده‌سازی خودکار راهکارهای موجود در سند تحول است. این فرآیند شامل طراحی سیستم‌ها، قوانین و آیین‌نامه‌هایی است که باعث می‌شود اقدامات مرتبط با سند تحول به صورت مستمر و پایدار انجام شوند. به عبارت دیگر، اجرایی‌سازی نیازمند یک رویکرد ساختاری است که هدفش ایجاد شرایطی است که معلمان و مدارس بتوانند بدون نیاز به دستورات مکرر از سوی مسئولان، به اجرای راهکارها بپردازند. برای مثال، ایجاد یک سیستم ارزیابی مستمر برای معلمان یا فراهم کردن آموزش‌های لازم برای توسعه مهارت‌های تدریس آن‌ها بخشی از فرآیند اجرایی‌سازی خواهد بود.اهمیت زیرساخت‌هااجرایی‌سازی نیازمند فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای حمایت از معلمان و مدارس است. این زیرساخت‌ها شامل تأمین منابع مالی، ارائه آموزش‌های لازم برای معلمان، و ایجاد انگیزه برای آن‌ها می‌شود. اگر معلمان نتوانند منابع لازم را برای اجرای ایده‌های خود تأمین کنند یا آموزش کافی دریافت نکنند، نمی‌توانند به خوبی عمل کنند. اما اجرایی سازی وظیفه‌ای است که بر عهده نهادهای بالادستی آموزش و پرورش قرار دارد. این نهادها باید زمینه‌های لازم را برای حمایت از معلمان فراهم کنند؛ از جمله تأمین منابع مالی، ارائه آموزش‌های لازم برای معلمان، و ایجاد انگیزه برای آن‌ها.نقشه راه اجرایی‌سازیبرای اجرایی‌سازی موفقیت‌آمیز سند تحول، نیاز به یک نقشه راه مشخص وجود دارد. این نقشه باید شامل مراحل گام‌به‌گام باشد که هر مرحله اولویت‌بندی شده و با توجه به نیازهای واقعی مدارس طراحی شده باشد. همچنین لازم است تا تمامی ذینفعان از جمله معلمان، مدیران مدارس، والدین و حتی دانش‌آموزان در فرآیند اجرایی‌سازی مشارکت داشته باشند تا احساس مالکیت نسبت به این تغییرات ایجاد شود.مراحل نقشه راه1. تحلیل وضعیت موجود: بررسی دقیق وضعیت فعلی نظام آموزشی و شناسایی نقاط قوت و ضعف.2. تعیین اولویت‌ها: شناسایی اولویت‌های کلیدی بر اساس نیازهای واقعی مدارس.3. طراحی برنامه‌های عملیاتی: ایجاد برنامه‌های عملیاتی مشخص با زمان‌بندی مناسب.4. آموزش معلمان: فراهم کردن دوره‌های آموزشی مناسب برای معلمان جهت آشنایی با روش‌ها و تکنیک‌های نوین تدریس5. ارزیابی مستمر: ایجاد سیستم ارزیابی مستمر برای سنجش پیشرفت برنامه‌ها و اصلاح آن‌ها بر اساس نتایج بدست آمده.نتیجه‌گیریدر نهایت، تفاوت بین اجرا و اجرایی‌سازی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نه تنها یک بحث نظری بلکه یک ضرورت عملی است. برای اینکه بتوانیم تحولی واقعی در نظام آموزشی کشور ایجاد کنیم، باید توجه ویژه‌ای به ایجاد زیرساخت‌ها و شرایط لازم برای اجرایی‌سازی داشته باشیم تا تمامی ذینفعان بتوانند بدون مانع خاصی به تحقق اهداف سند بپردازند. این امر مستلزم همکاری نزدیک بین تمامی سطوح مدیریتی آموزش و پرورش، معلمان، والدین و دانش‌آموزان است تا بتوانیم نظام آموزشی کشور را به سمت تحولی پایدار هدایت کنیم. تنها در این صورت خواهد بود که می‌توانیم انتظار داشته باشیم تغییرات مثبت واقعی در نظام آموزشی کشور مشاهده شود.milad ghodsianmilad ghodsianTue, 19 Nov 2024 14:35:06 +0330https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/پاسخ-به-سوال-اول-پیرامون-سند-تحول-بنیادین-آموزش-و-پرورش-aycc2bw5qxueسوال اول: چرا سند تحول تا کنون اجرا نشده است؟دلایل عدم اجرای سند بنیادین را می‌توان از چند منظر بررسی کرد:نبود ثبات مدیریتی در آموزش و پرورشاز زمانی که اجرای سند تحول بنیادین به‌طور جدی از حدود سال ۱۳۸۹ مطرح شد تا امروز، نزدیک به ۱۴ سال گذشته و بیش از ده وزیر و سرپرست عوض شده‌اند. با تغییر هر وزیر، اغلب معاونان و مدیران نیز تغییر می‌کنند. میانگین حضور یک وزیر در آموزش و پرورش حدود یک سال و چند ماه و میانگین ماندگاری معاونت‌ها نیز حدود ۱۸ ماه است. این تغییرات سریع، مانع از ایجاد ثبات مدیریتی می‌شود که لازمه پیشبرد پروژه‌های بزرگی همچون سند تحول بنیادین است، چرا که اجرای این سند نیاز به زمان، تعهد و منابع قوی دارد. علاوه بر آن، وقتی مدیران به‌سرعت جابه‌جا می‌شوند، کمتر کسی خود را متعهد به انجام کارهای بنیادین و بزرگ می‌بیند. اقدامات کلان نیازمند مدیریتی با تجربه و با ثبات هستند، اما زمانی که عمر مدیریت کوتاه باشد، افراد توانمند نیز به ندرت این مسئولیت‌ها را قبول می‌کنند، چرا که در زمان کوتاه نمی‌توان پروژه‌های طولانی‌مدت را پیش برد. نتیجه چنین روندی این است که کسی به دنبال انجام پروژه‌های بزرگی مانند اجرای سند تحول بنیادین نمی‌رود. مدیران ترجیح می‌دهند در مدت کوتاه مسئولیت خود، کارهای نمایشی و مقطعی مانند توزیع سبد کالا یا مصاحبه‌های جذاب با رسانه‌ها را انجام دهند، به‌جای آنکه به زیرساخت‌هایی بپردازند که ثمرات آن در بلندمدت نمایان خواهد شد.رهبری در این مورد در سال 1401 فرمودند:"وزرای محترمی هم که آمدند ــ که حالا ظاهراً شش وزیر، با تعدادی سرپرست در این ده سال در آموزش و پرورش حضور پیدا کرده‌اند که این تبدّل مدیریّت­ها هم خودش یک مسئله‌ای و یک آفتی است ــ هر کدام یک کارهایی کرده‌اند،‌ گزارش­هایی هم داده‌اند، به ما هم معمولاً گزارش داده‌اند که ما این کارها را انجام داده‌ایم لکن آنچه واقعیّت دارد این است که به این سند تحوّل عمل نشده است".نبود ساختار لازمبه طور کلی، سند بنیادین ایده‌های خوبی را مطرح کرده است، اما در ازای این ایده‌ها، ساختار سازمانی مناسبی برای اجرای آن فراهم نشده و کسی هم زمانِ کافی برای این موضوع اختصاص نداده است. در گذشته، یک ساختار سازمانی مشخص وجود داشت که شامل وزیر، معاونین، مدیران کل و کارشناسان بود و این افراد طبق همان ساختار قدیمی به وظایف خود عمل می‌کردند. اکنون بدون ایجاد مقدمات و تغییرات لازم، به آنها دستور داده شده که مطابق سند بنیادین عمل کنند، در حالی که در ساختار سازمانی و نیروی انسانی تغییرات ضروری انجام نگرفته است. این وضعیت مانند تعویض مربی تیم فوتبال است، بدون اینکه تغییری در ترکیب بازیکنان، خرید و فروش آنها، یا استراتژی تیم انجام شود. بدیهی است که چنین تغییری به خودی خود نتیجه متفاوتی نسبت به گذشته به بار نخواهد آورد. برای اینکه یک برنامه یا سیاست جدید به درستی اجرا شود، لازم است تغییرات سازمانی و عملی متناسب با آن نیز صورت بگیرد تا موفقیت‌آمیز باشد. به عنوان نمونه، سند تحول بنیادین پیشنهاد می‌کند که دوره ابتدایی شش ساله و دوره متوسطه نیز شش ساله (چهار و دو سال) باشد. این تغییر در نگاه اول ساده به نظر می‌رسد، اما اجرای آن مستلزم اصلاحات ساختاری عمیقی است. اگرچه تغییر از پنج سال به شش سال برای دوره ابتدایی به سرعت تصویب و کتب درسی جدید طراحی شد، اما تغییرات مورد نیاز در بخش‌های دیگر نظیر سازمان‌دهی ادارات منطقه‌ای و وزارتخانه محقق نشد. این تنها یکی از موارد تغییرات پیشنهادی در سند است، در حالی که سند نکات متعدد و کلیدی دیگری نیز مطرح می‌کند.تاکنون در ساختار آموزش و پرورش، اصلاحات لازم متناسب با تغییرات مورد نظر در سند تحول پیشنهاد نشده است. حتی مشخص نیست که این ساختار جدید چگونه باید باشد. در طول این سال‌ها، دیدگاه‌ها و طرح‌های مختلفی برای ساختار آموزش و پرورش ارائه شده، اما هنوز تصویر دقیقی از ساختار مطلوب سند به دست نیامده است. به ویژه در دوره‌های اخیر، پروژه‌هایی برای بازنگری در ساختار آغاز شد، اما با تغییرات سیاسی و شهادت رئیس‌جمهور وقت و تغییرات در تیم مدیریتی، این پروژه‌ها به سرانجام نرسید و اکنون سرنوشت آن‌ها نامعلوم است.مشخص نبودن متولیمسئله دیگری که وجود دارد این است که متولی اصلی اجرای سند کیست. طبق آنچه در سند آمده، در شرایط ایده‌آل، هر فرد در هر جایگاهی باید مطابق با اصول سند وظایف خود را انجام دهد. اما این یک آرمان است و واقعیت چیز دیگری است. برای اجرای چنین سیستم پیچیده‌ای، نیاز به فردی داریم که پیگیری مستمر انجام دهد، افراد را آموزش دهد، از آن‌ها مطالبه کند و در صورت عدم انجام وظایف، بازخواست کند. این فرآیند به تدریج باعث می‌شود سیستم به روش جدید عادت کند. چرا که سیستم فعلی بر اساس روش‌های قدیمی عمل کرده است. اما هنوز فرد مشخصی برای انجام این مسئولیت معرفی نشده است.در طول این سال‌ها، هر وزیر جدیدی اعلام کرده که سند را اجرایی خواهد کرد، اما عملاً به دلیل مشغله‌های متعدد وزیر، فرصت کافی برای عملیاتی کردن آن وجود نداشته است. در ساختار آموزش و پرورش، کمیته‌ای در شورای عالی آموزش و پرورش مسئولیت اجرای سند را بر عهده داشت، ولی این کمیته به دلیل محدودیت‌های ساختاری و ضعف در اختیارات اجرایی، قادر به انجام وظایف خود نبوده است. به عبارت دیگر، یک بخش کوچک از شورای عالی نمی‌تواند دستورات را به تمامی بخش‌های مختلف آموزش و پرورش ابلاغ کند و اجرایی کند. در دولت شهید رئیسی برای حل این مشکل، قرارگاهی تحت عنوان "قرارگاه اجرایی سازی سند" به ریاست وزیر آموزش و پرورش تشکیل شد که هدف آن داشتن قدرت اجرایی لازم برای پیشبرد سند بود. متاسفانه، این قرارگاه نتوانسته تا کنون پیشرفت قابل توجهی داشته باشد، هرچند که اقداماتی در جهت اجرای سند انجام شده است.نداشتن نقشه راهنکته مهم بعدی این است که اساسا معلوم نیست سند چطور باید اجرا شود. رهبری قبلا تعبیر نقشه راه را برای اجرا سند عنوان کردند:"برای اجرای سند تحوّل یک نقشه‌ی راه لازم است؛ این نقشه‌ی راه تا حالا تنظیم نشده؛ یعنی بنده اطّلاع ندارم، آنچه به من هم گزارش دادند همین است. نقشه‌ی راه برای اجرای سند تحوّل تهیّه نشده؛ برای همین هم هست که از سند تحوّل در کف مدرسه خبری نیست. سند تحوّل چیز خوبی است، حرفهای بسیار خوبی در آن هست، امّا در واقعیّت، در محیط تعلیم و تربیت، انسان اثری و نشانی از سند تحوّل نمیبیند؛ این برای این است که نقشه‌ی راه تهیّه نشده. پس بنابراین، نکته‌ی بعدی در مورد سند تحوّل این است که بایستی نقشه‌ی راه برای آن تهیّه بشود، یک برنامه‌ریزی باید برای آن بشود که معلوم بشود آنچه نوشته شده را چگونه و از کجا شروع کنیم و چه روندی را طی کنیم."برای تصور بهتر، می‌توانیم این موضوع را به یک بازی فوتبال تشبیه کنیم که برای رسیدن به هدف، یعنی گل زدن، باید جزئیات دقیق مشخص شود؛ مثلا نحوه بازی دروازه‌بان و هماهنگی تیم، اینکه کی باید به کی پاس دهد، چه کسی شوت بزند و ترکیب و ارتباطات میان بازیکنان چگونه باشد. اما در اینجا متاسفانه هیچ‌کدام از این جزئیات به وضوح مشخص نشده است و فقط در سند گفته شده که باید گل‌های زیادی بزنیم، ولی خبری از راهکار و نقشه اجرایی نیست. این موضوع تا به امروز نامشخص بوده است. اما چند ماه پیش، پس از گذشت حدود ۱۴سال، بالاخره نقشه اجرایی برای سند تصویب شد که در آن پروژه‌های مختلف با اولویت‌های مشخص قرار گرفته‌اند. طبق این نقشه، باید دستوراتی براساس این اولویت‌ها صادر شود تا بتوانیم بگوییم سند در حال اجرا است. با این حال، سوال باقی می‌ماند که آیا این پروژه‌ها به درستی اجرا می‌شوند یا خیر، و آیا دولت جدید حاضر به انجام آن‌ها هست یا نه. به طور کلی، نکته اصلی این است که تا چند ماه پیش هیچ نقشه راه مشخصی برای اجرای سند بنیادین وجود نداشت، که همین امر یکی از دلایل اصلی عدم اجرای آن بوده است.کمبود بودجه لازمدر تکمیل بحث عدم وجود ساختار و نقشه راه، باید به نکته مهم دیگری اشاره کرد و آن هم کمبود بودجه برای اجرای سند بنیادین است که یکی از الزامات اساسی برای تحقق آن به شمار می‌آید. تأمین بودجه کافی برای اجرای این سند ضروری است، زیرا برای پیشبرد این اهداف، باید منابع مالی لازم فراهم شود. این منابع مالی می‌توانند به صورت افزایش اعتبار یا تخصیص مبلغ اضافی به پروژه‌ها، یا حتی کسر مقدار مشخصی از حقوق افراد در صورت عدم اجرای وظایف، تأمین شوند. متأسفانه چنین اقداماتی صورت نگرفته بود تا اینکه حدود یک سال پیش برای اولین بار بودجه‌ای برای این هدف تخصیص یافت و رهبری نیز در دیدار با معلمان با لحنی شوخ گفتند که شنیده‌ام بالاخره بودجه‌ای برای این کار در نظر گرفته شده است، که با خنده حاضران همراه شد. ظاهراً این بودجه در سال جاری حذف شده و با حذف آن، اجرای سند در وضعیت نامعلومی قرار دارد. در حالی که همه می‌گویند که می‌خواهند سند را اجرا کنند، اما عملاً هیچ‌کس بودجه لازم برای آن را تخصیص نمی‌دهد.عدم آموزش و تربیت نیروی انسانی لازمنکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که خود مسئولین مرتبط با سند، تحت آموزش و تربیت روش‌های سنتی گذشته بوده‌اند و به همین دلیل، نگاهشان معمولاً بسیار سنتی است. به عبارت دیگر، همان‌طور که معلم در کلاس به دانش‌آموزان می‌گوید که دریای خزر در شمال ایران است یا فلان رودخانه کجا قرار دارد و ۲ به علاوه ۲ می‌شود ۴، که همه این‌ها اطلاعاتی هستند که باید حفظ شوند، برخی مسئولین هم با سند همینطور برخورد کرده‌اند. آن‌ها معمولاً دستور داده‌اند که سند باید اجرا شود و برای مثال، برای معلمان دوره‌هایی برگزار کرده‌اند تا سند را حفظ کنند و سپس در امتحانات کتبی و شفاهی و ضمن خدمت شرکت کنند. اما اجرای سند، صرفاً با حفظ کردن و نمره گرفتن نمی‌تواند به درستی انجام شود. این یک روح کلی است که افراد باید با آن آشنا شوند و آن را درک کنند تا بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند و در مسیر آن حرکت کنند. قطعا این هدف از طریق خواندن و حفظ کردن برای نمره یا پاس کردن آزمون‌ها به دست نمی‌آید.باید یک مدل جدید برای تربیت نیروها مبتنی بر سند بنیادین ایجاد شود. برای مثال، اگر از حدود ۱۵ سال پیش که سند تصویب شد، فرآیند تربیت نیرو بر اساس آن آغاز می‌شد، اکنون حداقل ده سال از دانش­آموختگان دانشگاه فرهنگیان در دسترس می­بود. با توجه به اینکه به طور کلی افراد در سیستم آموزشی ۳۰ سال خدمت می­کنند. این بدین معنا است که یک سوم از نیروهای موجود در سیستم، بر اساس سند تربیت شده و دارای نگرش درست می‌بودند. اما متأسفانه این اتفاق نیفتاده است. مسئولین به جای پیاده‌سازی چنین رویکردی، بارها به برگزاری آزمون‌ها و دوره‌های کوتاه‌مدت سند، حتی در مناطق دورافتاده مانند روستاها، روی آوردند. این دوره‌ها معمولاً تنها به مطالعه سند محدود می‌شوند (که حتی این هم گاهی به درستی صورت نمی‌گیرد) یا فیلم‌هایی ارسال می‌شود که صرفاً به برگزاری آزمون منتهی می‌شود. فارغ از اینکه این رویکرد اصلاً صحیح نیست، نتیجه این روند مشخص است: آموزش‌ها کیفیت مناسبی نداشته‌اند.عدم نگاشت سازمانی لازمنکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که اجرای سند نیاز به توان و منابع فراتر از وزارت آموزش و پرورش دارد. برای مثال، بسیاری از راهکارهای مطرح‌شده در سند بر عهده سازمان‌های دیگر است که در سند تحت عنوان "فراسازمانی" شناخته شده‌اند. به این معنا که هر سازمان باید وظایف خود را انجام دهد، اما همانطور که پیشتر ذکر شد، چون نگاشت سازمانی دقیقی برای این امر وجود نداشته است، مشخص نبوده که وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مختلف دقیقاً چه وظایفی دارند. بنابراین، منطقی است که ابتدا یک نگاشت سازمانی واضح تدوین شود و سپس ساختار فراسازمانی برای نظارت و پیگیری ایجاد گردد. برای نمونه، رئیس‌جمهور یا معاون اول وی باید مسئول نظارت بر اجرای سند و پیگیری مستمر آن باشند. در دوره شهید رئیسی، به دستور شخص ایشان، شورای عالی اجرای سند با ریاست معاون اول تشکیل شد و دکتر مخبر مسئول ابلاغ و پیگیری از سازمان‌ها و ارگان‌ها بود. اما متأسفانه این شورا بیشتر از دو جلسه تشکیل نشد و سرنوشت آن در این دوره همچنان نامشخص است. در نتیجه، می‌توان گفت یکی از دلایل مهم عدم اجرای سند، عدم وجود نگاشت سازمانی مناسب است.موانع قانونییکی از موانع جدی در اجرای سند، وجود قوانین معارض با آن است که اغلب مصوبات مجلس شورای اسلامی هستند. از این رو، منطقی است که این قوانین توسط مجلس اصلاح شوند. وزارت آموزش و پرورش باید لایحه‌ای به مجلس ارائه کند و قوانین مغایر با سند را به اطلاع نمایندگان برساند تا آن‌ها نسبت به اصلاح این قوانین اقدام کنند. اما متأسفانه بعد از این همه سال، هنوز این قوانین اصلاح نشده‌اند. به همین دلیل، حتی در صورتی که شرایط به طور نسبی مطلوب باشد، مانند تخصیص بودجه، از نظر قانونی ما اجازه انجام برخی اقدامات را نداریم و اگر این اقدامات انجام شوند، ممکن است با مشکلات و تبعات حقوقی روبه‌رو شویم. بنابراین، اصلاح قوانین یکی از گام‌های اساسی برای اجرای سند است که متأسفانه تا کنون هیچ اقدامی در این زمینه انجام نشده است.نکته پایانی آن است که همه آنچه گفته شد با این فرض بوده است که افراد حقیقتا به دنبال اجرای سند باشند. در نگاهی خاص که موجود است برخی از افراد موثر اصلا قایل به اجرای سند نیستند که مصداق بارز این مسأله مراجعه به سند ۲۰۳۰ بوده است. مطلب دیگر آنکه اساسأ برخی از مسوولین مربوطه اساسا تربیت اسلامی رو قبول ندارند و حتی خود سند رو قبول ندارند. در این نگاه نمی‌توان خوشبین بود که می­خواهند اجرا کنند اما قوانین نمی‌گذارد. بلکه اساسا عده­ای مخالفند و تعارض جدی نسبت به سند در برخی افراد وجود دارد. رهبری هم به این مطلب اشاره کردند: "یک سرفصل که از همه مهم‌تر است، مسئله‌ی «تحوّل» است... ما در گذشته، چند سال این سند تحوّل را گذاشتیم در کشو، درش را هم بستیم! هیچ تحرّکی انجام نگرفت، [لذا] ضرر کردیم..."منبع: مصاحبه با یکی از کارشناسان آموزش و پرورش که حاضر به ذکر نام خود نبودندmilad ghodsianmilad ghodsianWed, 13 Nov 2024 16:49:05 +0330https://virgool.ir/@mahdi.gh.1375/سند-تحول-بنیادین-آموزش-و-پرورش-h0fid4qcvotsتاریخچه نظام آموزش و پرورش در ایراناز دوران باستان آموزش ارزش‌های اخلاقی و دینی آغاز می‌شود. در دوران اسلامی، با تأسیس مدارس دینی، علوم مختلف در کنار آموزش‌های دینی توسعه یافت. در دوره قاجار، با تأسیس دارالفنون، اولین مدارس مدرن به سبک اروپایی شکل گرفت. دوران پهلوی آغاز تحولات گسترده‌ای در نظام آموزشی بود که به‌طور مستقیم از الگوهای آموزشی کشورهای غربی، به‌ویژه فرانسه و آلمان، بهره‌برداری کرد و تغییرات قابل توجهی از جمله ترویج آموزش عمومی و تأسیس دانشگاه‌ها انجام شددانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ شمسی به‌عنوان نخستین دانشگاه مدرن ایران تأسیس شد که مشابه با دانشگاه‌های غربی بود. همچنین، سیستم آموزشی به‌تدریج طبقه‌بندی شد و مقاطع ابتدایی، راهنمایی به سیستم اموزشی اضافه شدنددر دوران پهلوی، حتی شاه نیز درصدد ایجاد تحولات آموزشی برآمد و جلسات و شوراهایی را تشکیل داد که در آن به مسائلی مشابه اشاره شد. با اینکه در این سال‌ها تغییرات مثبتی در برخی زمینه‌ها ایجاد شده ، اما مشکلات بنیادین نظام آموزش و پرورش ایران همچنان همانند گذشته باقی مانده‌اند و دغدغه‌ی ایجاد تحولات اساسی همچنان احساس می‌شوداولین انتقادات به سیستم آموزشیدر کتاب مدیر مدرسه نوشته‌ی جلال آل احمد در سال ۱۳۳۷ به بسیاری از مشکلات و چالش‌های آموزش و پرورش آن دوران اشاره می‌کند، مشکلاتی که بسیاری از آن‌ها همچنان وجود دارند. همچنین در دهه ۴۰، شورای مشاورین باختر به کمک مستشرقین آمریکایی گزارشی مشورتی تهیه کرد که در آن به مشکلات اساسی نظام آموزشی ایران پرداخته شد؛ این مشکلات نیز همچنان پابرجا هستندنظام اموزشی تحت تاثیر غربنظام آموزش و پرورش ایران به‌طور عمده تحت تأثیر نظام‌های آموزشی غربی قرار دارد و از لحاظ ساختاری، تقسیم‌بندی سال‌ها و محتوای درسی، مشابهت‌های زیادی با آنها دارد. این کپی‌برداری به وضوح در شیوه‌های آموزشی، نحوه تنظیم دروس و ساختار مدارس دیده می‌شود. به‌علاوه، برای رعایت خطوط قرمز فرهنگی و اجتماعی، تغییرات جزئی مانند اضافه کردن دروس دینی و قرآن به برنامه‌های آموزشی و ایجاد نمازخانه‌ها در مدارس صورت گرفته است، اما این تغییرات عمدتاً سطحی هستنداین موضوع نه‌تنها توسط رهبران انقلاب اسلامی، بلکه همچنین در سیر تاریخی آموزش و پرورش ایران به‌خوبی مشهود است. همان طور که ذکر شد تأسیس دانشگاه تهران و مراکز علمی دیگر در دوران پهلوی نیز به این روند دامن زد و تأثیرات عمیق‌تری از غرب را در نظام آموزش عالی کشور ایجاد کرددر نتیجه، پس از چند سال فعالیت نظام آموزش و پرورش، مشخص شد که بسیاری از مشکلات و چالش‌ها، ناشی از این وابستگی به الگوهای غربی است. این نظام به‌رغم تلاش‌ها برای اسلامی‌سازی و بومی‌سازی محتوا، هنوز هم در بسیاری از جنبه‌ها به این مدل‌های آموزشی غربی وابسته است و به همین دلیل، همواره انتقادات و چالش‌هایی در خصوص کارآمدی آن وجود داردشورای معارفشورای عالی آموزش و پرورش ایران ابتدا تحت عنوان شورای معارف در دهه 50 ، که با هدف سازمان‌دهی مدارس، بررسی محتوای آموزشی، برنامه‌ریزی و تعیین شرایط استخدام و شایستگی معلمان . با گذشت چند سال، آشکار شد که فارغ‌التحصیلان توانایی پاسخگویی به نیازهای جامعه را ندارند. این مسئله باعث شد ایده‌ی تحول در آموزش و پرورش مطرح شود و نخستین دغدغه‌ها برای تحول بنیادین از سال ها پیش شکل بگیرد. از آن زمان، ادبیات تحول آموزش و پرورش به تدریج در ایران جا افتادانقلاب اسلامی ایرانپس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، با توجه به ضرورت هماهنگی نظام آموزشی با ارزش‌های اسلامی، نام این شورا به شورای عالی آموزش و پرورش تغییر یافت. این شورا مسئولیت تدوین سیاست‌های کلان آموزشی و نظارت بر اجرای آن‌ها را بر عهده گرفتتحولات نظام آموزش و پرورش ایران پس از انقلاب اسلامیپس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، نظام آموزش و پرورش ایران با هدف هماهنگی با ارزش‌های اسلامی و انقلابی تغییرات زیادی را تجربه کرد. اسلامی‌سازی محتوا و برنامه‌های درسی، گسترش عدالت آموزشی از طریق ساخت مدارس در مناطق محروم و رایگان‌سازی آموزش عمومی، و تأسیس مدارس خاص مانند مدارس تیزهوشان و شاهد از جمله اقدامات این دوره بودنددر دهه ۱۳۶۰، دانشگاه آزاد اسلامی تأسیس شد تا دسترسی به آموزش عالی افزایش یابد.با توجه به تغییرات گسترده‌ای که پس از انقلاب اسلامی در ایران رخ داد، نیاز به تحول در نظام آموزش و پرورش نیز احساس شد. همان‌طور که در سایر بخش‌ها تغییرات عمده‌ای اتفاق افتاد، آموزش و پرورش نیز باید دستخوش تحول می‌شد، هرچند که این تغییرات به‌طور محسوسی مشاهده نمی‌شددر سال ۱۳۶۷، شورای تحول با هدف ایجاد تغییرات بنیادین در نظام آموزش و پرورش تشکیل شد. این شورا با بررسی و تجدیدنظر در محتوای آموزشی و ساختار مدارس سعی داشت تا تغییراتی اساسی را به وجود آورد. اما پس از چند سال فعالیت، به‌دلیل کمبود منابع و عدم ادامه‌دار بودن این تلاش‌ها، کارها در نیمه‌راه متوقف شدتدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورشبا گذشت زمان و ورود به دهه ۸۰، بار دیگر شورایی جدید با اهداف مشابه شکل گرفت. پس از برگزاری جلسات متعدد و تبادل نظر، رهبر معظم انقلاب دستور به نگارش و تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش با رویکردی ریشه‌ای دادندبا تلاش و اهتمام دولت‌ها، در سال ۱۳۹۰این سند به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید و با امضای رئیس‌جمهور وقت ابلاغ شد. این سند همچنین مورد تأیید رهبری قرار گرفت و ستور به اجرای آن صادر شد.در سال‌های پیش از تصویب سند تحول بنیادین، نظام آموزش و پرورش فاقد یک طرح راهبردی و سند بالادستی مشخص بود و فعالیت‌ها بیشتر به‌صورت جزیره‌ای و غیرمنسجم انجام می‌شد.با تصویب سند تحول بنیادین، قرار شد که این سند به‌عنوان محور اصلی تمامی فعالیت‌ها و برنامه‌ریزی‌ها در آموزش و پرورش قرار گیرد. با این حال، در مرحله اجرا با چالش‌ها و مشکلات بسیاری روبرو شدیم که مانع از تحقق کامل اهداف این سند گردید. این مشکلات نشان‌دهنده‌ی نیاز به بازنگری و بهبود فرآیندهای اجرایی در نظام آموزشی کشور استسند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران، به‌عنوان یک نقشه‌راه اساسی برای بهبود و اصلاح نظام آموزشی کشورمیباشدنقاط قوت سند تحولرویکرد جامع و نظام‌مندسند تحول، با نگاهی جامع به تمام ابعاد نظام آموزش و پرورش، سعی دارد تا تمامی جوانب آموزشی، تربیتی، اجتماعی و فرهنگی را مورد توجه قرار دهد. این رویکرد موجب می‌شود که تغییرات به‌صورت سیستمی و هماهنگ انجام گیردتأکید بر بومی‌سازی آموزشاین سند با تأکید بر نیازها و ویژگی‌های خاص فرهنگی و اجتماعی ایران، به‌دنبال بومی‌سازی محتوای آموزشی و استفاده از آموزه‌های اسلامی و ایرانی است. این موضوع باعث می‌شود که آموزش‌ها با ارزش‌ها و هویت ملی هماهنگ باشند.توجه به مهارت‌های زندگیسند تحول به‌طور خاص بر آموزش مهارت‌های زندگی و تربیت نسل‌هایی مستقل و خودکفا تأکید دارد.این نکته شامل آموزش مهارت‌های اجتماعی، عاطفی و ارتباطی نیز می‌شود که برای موفقیت در جامعه بسیار حائز اهمیت استفراگیر بودناین سند به‌دنبال ایجاد یک نظام آموزشی فراگیر است که همه دانش‌آموزان، بدون توجه به زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی، از امکانات آموزشی برابر برخوردار شوند. این مسئله به کاهش نابرابری‌ها در دسترسی به آموزش کمک می‌کندتوجه به کیفیت آموزشیکی از نقاط قوت سند، تأکید بر کیفیت آموزش و یادگیری است. این موضوع شامل بهبود محتوا، روش‌های تدریس، ارزیابی و نظارت بر فرآیندهای آموزشی می‌شود و تلاش می‌کند تا نظام آموزشی به‌صورت مستمر بهبود یابدحمایت از معلمانسند تحول بر اهمیت نقش معلمان در فرآیند یاددهی-یادگیری تأکید دارد و به‌دنبال ارائه برنامه‌هایی برای توانمندسازی، آموزش مداوم و حمایت از معلمان است. این مسئله می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش کمک شایانی کندیکی از ویژگی‌های اصلی مثبت سند تحول بنیادین آموزش و پرورش این است که این سند تقریبا تنها باری است که در کشور، تمامی فلاسفه و متخصصان تعلیم و تربیت گرد هم آمده‌اند و این گروه از کارشناسان با انجام رفت و برگشت‌های مکرر و بررسی‌های دقیق، و با اتکا به تجربیات ارزشمند کار گروهی چند ساله، پروژه‌ای عظیم را به ثمر رسانده‌انداز نکات بارز این فرایند، وجود همفکری و همگرایی در میان نخبگان آموزشی است که باعث شد تا به توافق و اجماع نظری نسبت به محتوای سند برسند. این موضوع نشان‌دهنده‌ی اهمیت مشارکت جمعی و تعامل مثبت در فرآیند تدوین اسناد راهبردی استعلاوه بر این، ایجاد یک بستر مشترک برای بررسی مشکلات و چالش‌های نظام آموزش و پرورش و ارائه راهکارهایی، به تقویت انسجام در نظام آموزشی کمک میکنداهداف سند تحول بنیادینسند تحول بنیادین اهداف مختلف و ارزشمندی را دنبال می‌کند. این اهداف هم در سطح خرد و هم در سطح کلان، زمینه‌ساز تحولات مهم و چشمگیری می‌شوند:1.انسان‌هایی نمونه و معیار برای ایران اسلامی؛ انسان‌هایی با ویژگی‌هایی مثل: اعتقاد به خداوند بزرگ، صلح‌جو و عدالت‌خواه، ایثارگر، وطن‌دوست، ماهر و کارآفرین و...2.ارتقای نظام تعلیم‌وتربیت در همه سطوح و در همه اشکالش (رسمی، عمومی و خانواده)3.گسترش عدالت آموزشی و تربیتی به شکلی جامع4.برقراری یک نظام اثربخش مدیریت منابع انسانی5.فزایش مشارکت عمومی به‌ویژه خانواده‌ها در ارتقا نظام تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی6.پیشرفت در نظام برنامه‌ریزی آموزشی، اداری، مالی و زیرساخت‌های مرتبط7.افزایش اثربخشی و کارایی در تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی کشور7.کسب جایگاه نخست آموزش و تربیت در منطقه و جهان اسلام و بهبود مستمر این جایگاه در سطح جهان؛ساختار و محتوای سنداین سند در 8 فصل تنظیم شده استقبل از مقدمه سند سخنانی از امام خمینی بنیانگذار انقلاب اسلامی، به نقل از صحیفه­ی ایشان نقل شده است که در آن به کلیه­ی مسوولین و تمامی دست­اندرکاران نظام جمهوری اسلامی ایران سفارش شده است که به هر شکل ممکن وسایل و موجبات ارتقای اخلاقی، اعتقادی، علمی و هنری جوانان را فراهم سازند و نسل جوان را تا مرز رسیدن به بهترین ارزش­ها و نوآوری­ها همراهی نمایند و روح استقلال و خودکفایی را در آنان زنده نگاه دارند. سپس سخنان رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای آورده شده است . آنچه که در سخنان ایشان بسیار چشمگیر و برجسته است دغدغه­ی ایشان نسبت به امر تحول در آموزش و پرورش است . ایشان به دو نکته اشاره دارند، نکته­ی اول آن که از دیدگاه ایشان آموزش و پرورش شدیداً نیازمند یک تحول اساسی است و نکته­ی دوم آن است که به نظر ایشان بهترین افراد و برجسته­ترین متفکرین و نخبگان کشور در زمینه­های مختلف علمی، فرهنگی و ... باید طرح مزینی را برای آموزش و پرورش تدوین سازند؛ چراکه بنیان این نهاد و در واقع سازمان آموزش و پرورش برگرفته از مفاهیم و اندیشه­های غربی است و از این رو، این نیاز مبرم وجود دارد که فلسفه­ی آموزش و پرورش اسلامی باید روشن و مشخص گردد و بر اساس این فلسفه است که باید افق آتی و آینده­ی آموزش و پرورش کشور معلوم گردد . ضمناً به این نکته نیز اشاره نموده اند که در پشت واژه­ی تحول، کار بسیار گسترده و عظیمی نهفته استدر مقدمه ی سند تحول بنیادین، به این نکته اشاره شده است که عرصه­ی تعلیم و تربیت یکی از مهم­ترین زیرساخت­های تعالی همه جانبه­ی کشور و ابزاری جدی در راستای ارتقای سرمایه­ی انسانی شایسته­ی کشور در زمینه­های گوناگون است و از این رو، تحقق آرمان­های متعالی انقلاب اسلامی ایران همچون احیای تمدن عظیم اسلامی، حضور سازنده، فعال و پیشرو در بین ملت­ها و کسب آمادگی برای برقراری عدالت و معنویت در جهان در گرو تربیت انسان­های عالم، متقی و آزاده و خلاق است و این تعلیم و تربیت باید بتواند «حیات طیبه»، «جامعه­ی عدل جهانی» و «تمدن اسلامی –ایرانی» را تحقق بخشید. در پرتو چنین سرمایه­ی انسانی متعالی است که جامعه­بشری آمادگی تحقق حکومت جهانی «انسان کامل» را پیدا می­کند و در سایه­ی چنین حکومتی ظرفیت و استعدادهای بشری به شکوفایی و کمال خواهد رسید.در فصل اول سند تحول بنیادین که تحت عنوان «کلیات» نامگذاری شده است، اصطلاحات و واژگان کلیدی به کار رفته در سند مورد بحث و بررسی قرار گرفته­اند و تعریف شده­اند.مانند : «نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی» ، «تعلیم و تربیت»، «ساحت­های تعلیم و تربیت»، «نظام معیار اسلامی»، «شایستگی­های پایه»، «هویت»، «معلم و مربی» «جامعه­ی اسلامی»، «حیات طیبه»، «چشم­انداز»، و «نظام دوری».در فصل دوم که تحت بیانیه­ی ارزش­ها نامگذاری شده است، پس از بیان منابع ارزشی سند، به 30 گزاره­ی ارزشی که محور نظام تعلیم و تربیت است، اشاره شده است .از مهمترین این گزاره ها میتوان به :1- آموزه های قرآن کریم2- آموزه های مهدویت و انتظار3- میراث نظری و عملی حضرت امام خمینی (ره) و . . . اشاره کرد.فصل سوم تحت عنوان «بیانیه­ی مأموریت» نامگذاری شده است که در این قسمت به این نکته اشاره شده است که نهاد آموزش و پرورش مأموریت دارد تا با تأکید بر شایستگی­های پایه، زمینه­ی دستیابی دانش­آموزان در سنین لازم­التعلیم طی 12 پایه­ی تحصیلی (چهار دوره­ی سه ساله)، به مراتبی از حیات طیبه در ابعاد فردی، خانوادگی، اجتماعی و حتی جهانی را به صورتی منسجم و نظام­مند، همگانی، عادلانه و الزامی در ساختاری کارآمد و اثربخش فراهم سازد و انجام این مهم نقشی زیرساختی در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی خواهد داشت.فصل چهارم که تحت عنوان «چشم­انداز» نامگذاری شده است؛ به ویژگی­های نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در افق 1404 می­پردازد. در این فصل مبحثی ذیل عنوان «مدرسه در افق چشم انداز» مطرح گردیده است که طی آن به این نکته اشاره شده است که بر پایه چشم انداز 1404 مدرسه جلوه­ای از تحقق مراتب حیات طیبه، کانون عرضه­ی خدمات و فرصت­های تعلیم و تربیت، زمینه­ساز درک و اصلاح موقعیت توسط دانش­آموزان و تکوین و تعالی پیوسته­ی هویت آنان بر اساس نظام معیار اسلامی، در چارچوب فلسفه و رهنامه­ی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران محسوب می­شود.فصل پنجم تحت عنوان «هدف­های کلان» نامگذاری گردیده است که در مجموع به 8 هدف کلان زیر اشاره شده است:1- تربیت انسان متعهد 2- ارتقای نقش نظام تعلیم و تربیت 3- گسترش عدالت آموزشی4- برقراری نظام کارآمد مدیریت انسانی 5- افزایش مشارکت همگانی6- بهسازی در نظام برنامه ریزی آموزشی 7- افزایش کارایی در نظام تعیلم و تربیت8- کسب موقعیت نخست تربیتی در منطقه و جهان اسلامفصل ششم ذیل عنوان «راهبردهای کلان» نامگذاری شده است که در این فصل، مجموعاً به 15 راهبرد کلان اشاره شده است ، همچنین به این موضوع پرداخته شده است که هر یک از این راهبردهای کلان با کدام یک از اهداف کلان – که در فصل پیشین (یعنی فصل پنجم) –بدان اشاره شده است متناظر و مرتبط است.اما مفصلترین و مبسوطترین فصل سند تحول بنیادین، فصل هفتم است که ذیل عنوان «هدف های عملیاتی و راهکارها» نامگذاری شده است. در این فصل، در مجموع فهرست 23 راهکار کلی مختلف بیان شده است که در ذیل هر راهکار، جزئیات اجرایی و عملیاتی آن نیز مطرح شده استاهداف عملیاتی و راهکارهای سند تحول بنیادین :1- پرورش درست تربیت یافتگان 2- تعمیق تربیت اسلامی 3- ترویج فرهنگ حیا و عفاف4- تقویت بنیان خانواده 5- تأمین و بسط عدالت آموزشی6- تنوع بخشی به محیط های یادگیری 7- افزایش نقش مدرسه8- افزایش مشارکت نظام تعلیم و تربیت در تعالی کشور 9- جلب مشارکت ارکان موثر در تربیت 10- ارقای منزلت اجتماعی فرهنگیان 11- بازمهندسی اصول حاکم بر برنامه درسی تربیت معلم 12- تأمین رفاه فرهنگیان 13- افزایش نقش شوراهای آموزش و پرورش14- متناسب سازی فضاهای تربیتی با ویژگیهای دانش آموزان15- اصلاح محتوا و ارتقای جایگاه علوم انسانی 16- تنوع بخشی در ارائه خدمات آموزشی17- استفاده از فناوری های نوین 18- نوآوری در نظام تعلیم و تربیت رسمی19- استقرار نظام ارزشیابی و تضمین کیفیت20- تأمین و تنوع بخشی منابع مالی و مدیریت مصرف 21- بازنگری ساختارهاو روشها22- ارتقا و بهبود مستمر کیفیت نظام کارشناسی و مدیریت آموزشی23- توسعه ظرفیت پژوهش و نوآوریدر نهایت، فصل هشتم سند تحول بنیادین (فصل پایانی) ذیل عنوان «چارچوب نهادی و نظام اجرایی تحول بنیادین آموزش و پرورش» نامگذاری شده است. در این فصل به این موضوع پرداخته شده است که برای تحقق اهداف و برنامه­های سند ملی آموزش و پرورش در افق چشم انداز، سیاستگذاری، برنامه­ریزی و نظارت بر فرآیند تحول بنیادین در دو سطح صورت می­پذیرد:بخش اول یا سطح اول، سیاستگذاری و تصمیم­گیری کلان و همچنین نظارت و ارزیابی راهبردی فرآیند تحول بنیادین نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی بر پایه­ی این سند است که این مهم بر عهده­ی شورای عالی انقلاب فرهنگی است. اما سطح دوم یا بخش دوم مربوط به برنامه ریزی و نظام اجرایی است که در وهله ی اول شورای عالی آموزش و پرورش مسوولیت اجرایی سند را بر عهده دارد و در گام بعدی خود وزارت آموزش و پرورش مسوولیت نهادینه سازی و اجرای سند ملی آموزش و پرورش (شامل بنیان های نظری و سند تحول راهبردی) و طراحی و تدوین برنامه های اجرایی سند تحول راهبردی را بر عهده دارد. اما در مجموع به این نکته اشاره شده است که تمام دستگاه و نهادها خصوصاً رسانه ی ملی موظفند در چارچوب این سند با نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی همکاری لازم را به منظور تحقق اهداف تحول بنیادین آموزش و پرورش به عمل آورند و در پایان این فصل به موضوع نحوه ی ترمیم و به روز رسانی سند تحول بنیادین اشاره شده که طی آن این فرآیند در افق چشم انداز در بازه های زمانی پنج ساله از تاریخ تصویب آن و مطابق با بنیان های نظری سند ملی پس از تصویب از سوی شورای عالی آموزش و پرورش به تصویب نهایی شورای عالی انقلاب فرهنگی خواهد رسید.سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران شامل یک جلد مبانی است که ۴۵۰ صفحه را در بر می‌گیرد و خود سند نیز ۶۳ صفحه دارد. بسیاری از مطالب موجود در سند به کتاب مبانی ارجاع کتاب مبانی به مسائل بنیادین مانند انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی، روش تدریس و مبانی تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی می‌پردازد و به‌صورت جامع و کاملی به این موضوعات پرداخته استخود سند شامل مقدمه، توضیحات و به‌ویژه اهداف آموزشی است. برای اولین بار در این سند به‌روشنی تعریف می‌شود که فارغ‌التحصیل مطلوب آموزش و پرورش ایران چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد. به‌علاوه، مدرسه به‌عنوان نهاد اصلی تعلیم و تربیت موظف به انجام چه وظایفی است و در چه حوزه‌هایی باید فعالیت کنددر ادامه، راهکارهای متعددی ارائه شده است. به‌طور کلی، سند شامل سه بخش اصلی است: مبانی، اهداف و راهکارها.به‌عنوان مثال، هر مبنا می‌تواند ۴هدف و راهکار مرتبط با آن را داشته باشد.یکی از مهم‌ترین تقسیم‌بندی‌ها در این سند، ساحت‌های تربیتی استدانش‌آموزان باید به‌صورت متعادل در ۶ساحت کلی تربیت شوند📷این سند بر اهمیت تمام‌جانبه بودن تربیت و محوریت این ساحت‌ها با توجه به جنسیت تأکید ویژه‌ای دارد. به تبع این رویکرد، راهکارهایی ارائه می‌دهد. به‌عنوان مثال، مدرسه نباید تک‌بعدی باشد و باید از یک نظام آموزشی بالا به پایین پرهیز کند. همچنین برنامه‌ریزی برای آموزش مهارت‌ها و ارائه خدمات مشاوره‌ای در تمام مدت تحصیل از جمله مواردی است که در این سند مطرح شده است. همچنین توجه ویژه‌ای به مناطق محروم و نیازهای خاص دانش‌آموزان آن‌ها در این راستا در نظر گرفته شده استاین مطالب تحت عنوان چرخش‌های تحول‌آفرین از سند استخراج شده و به‌طور مشخص به ایجاد تغییرات بنیادی و مؤثر در نظام آموزشی کمک می‌کند. با توجه به این چرخش‌ها، سند تحول بنیادین تلاش دارد تا فرآیندهای آموزشی را به سمت کیفیت و اثربخشی بیشتر هدایت کند و به تربیت نسلی متعهد، خلاق و کارآمد در جامعه کمک کند📷نقد به سند تحول بنیادین آموزش و پرورشسند تحول بنیادین آموزش و پرورش با نقدهایی روبه‌رو است که می‌تواند در بهبود و کارایی آن مؤثر باشد. در زیر به برخی از این انتقادات اشاره می‌شودفاصله بین نظریه و عمل نخستین انتقاد به این سند این است که فلاسفه و نویسندگان آن به تئوری‌پردازی پرداخته‌اند و میان نظریه‌های ارائه‌شده و عمل در مدارس فاصله زیادی وجود دارد. این موضوع باعث می‌شود که اهداف و اصول مطرح‌شده در سند در عمل قابل تحقق نباشند.آرمان‌گرایی افراطی سند به شدت آرمانی نگارش شده است. به‌عنوان مثال، تعریف "دانش‌آموز مطلوب" به گونه‌ای است که عملاً به توصیف شخصیت‌های خیالی یا امامزاده‌ها می‌ماند. این امر نشان‌دهنده‌ این است که در تعریف دانش‌آموز ایده‌آل، واقعیت‌های موجود در جامعه و مدارس نادیده گرفته شده‌اندکلی‌نگری و فقدان جزئیاتنقد دیگر به سند این است که آن به‌طور کلی و بدون دقت کافی نوشته شده است. این کلی‌نگری باعث می‌شود که هر فعالیتی را بتوان به‌گونه‌ای با مفاد سند مرتبط دانست. به‌عنوان مثال، برخی مسئولان می‌توانند فعالیت‌های خود را به راحتی با سند تطبیق دهند، حتی اگر این فعالیت‌ها در تضاد با اصول کلی سند باشندعدم توجه به جایگاه نهادهای اجتماعی درحالی که سند مدرسه را به‌عنوان پایگاه تحول اجتماعی معرفی کرده، جایگاه نهادهایی چون مسجد در این ساختار مشخص نیست. مسجد باید به‌عنوان کانون تحولی در هر محله در نظر گرفته شود و نمی‌تواند در کنار مدرسه نادیده گرفته شودمخاطبان نامشخص سند مخاطبان اصلی سند، یعنی معلمان، دانش‌آموزان و والدین، در این متن به‌روشنی مشخص نیستند. این فقدان تعریف دقیق از مخاطبان باعث می‌شود که مسئولان نتوانند به‌درستی وظایف خود را در راستای اجرای سند شناسایی کنند و به این ترتیب گره‌های زیادی در اجرا ایجاد شودفشار بر معلمان و عدم تطابق با نیازهای آنان مسئولان آموزش و پرورش با برگزاری جلسات فشرده برای معلمان در ارتباط با سند تحول، فشار زیادی به آن‌ها وارد می‌کنند. این در حالی است که موضوعات مطرح‌شده در سند ممکن است ارتباطی با نیازها و چالش‌های روزمره معلمان نداشته باشد. به‌عنوان مثال، اگر سند تأکید کند که زنگ تفریح باید به شکل خاصی برگزار شود، مسئول استان نمی‌داند چه اقدام مشخصی باید انجام دهد.فقدان نگاشت نهادی یا سازمانی این سند از نگاشت نهادی یا سازمانی برخوردار نیست. در حالی که همه در نوشتن آن مشارکت داشته‌اند، اما هیچ‌گونه دستورالعمل مشخصی برای سازمان‌ها و نهادهای مربوطه، مانند سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی یا دیگر ادارات آموزش و پرورش ارائه نشده است. به‌علاوه، برای مثال مشخص نیست وزارت ورزش و جوانان چه نقشی در این فرآیند داردکلی‌گویی بدون اقدام مشخص نظرات و اظهارات مطرح‌شده در سند به‌صورت کلی و بدون جزئیات کافی بیان شده است. به این ترتیب، اگرچه رئیس‌جمهور سند را امضا کرده و دستگاه‌ها موظف به همکاری در اجرای آن هستند، اما وظایف دقیق و مشخصی برای آن‌ها تعیین نشده استضعف نظارتی شورای عالی نظارت شورای عالی انقلاب فرهنگی و آموزش بر اجرای این سند نیز از نقاط ضعف دیگر آن به شمار می‌آید. نظارت‌های انجام‌شده معمولاً به‌طور مطلوب و کارآمد نبوده و این امر موجب نارضایتی در میان بسیاری از نهادهای آموزشی شده است.سرنوشت سند تحول بنیادین آموزش و پرورشسند تحول بنیادین آموزش و پرورش پس از ابلاغ، قرار بود به مرحله اجرا درآید و طبق فصل ۸ آن، گزارش‌های سالانه‌ای درباره‌ی اجرای آن به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه شود. اما متأسفانه، در عمل، این گزارش‌ها به‌طور منظم و کافی منتشر نشده است. به‌عنوان مثال، از ۱۳۰ راهکار موجود در این سند، هیچ آمار مشخصی در خصوص آنچه عملیاتی شده و نتایج آن ارائه نشده است و در نهایت، گزارش‌های معتبری که بیانگر وضعیت اجرایی این سند باشند، از سوی آموزش عالی منتشر نشده استتنها گزارشی که در این زمینه موجود است، مربوط به مرکز پژوهش‌های مجلس است که بیانگر این است که اجرای راهکارها به‌طور کلی در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. قرار بود که بعد از گذشت پنج سال، این سند مورد بازنگری قرار گیرد، اما این بازنگری هیچ‌گاه انجام نشد و آنچه باید صورت می‌گرفت، محقق نشدسال‌هاست که افراد مختلف هر اقدامی را به نام سند نسبت می‌دهند، در حالی که آن اقدامات ارتباطی با سند نداشته و تأثیری بر آموزش و پرورش نداشته است. هرچند کارهای پراکنده‌ای انجام شده، اما بسیاری از این اقدامات بدون هماهنگی با اهداف اصلی سند بوده است. به‌عنوان مثال، وزیر وقت ناگهان اعلام کرد که پایه‌های تحصیلی ابتدایی باید از ۵ سال به ۶ سال تغییر کند و این تغییرات در عرض چند ماه به اجرا درآمد. این تصمیم باعث شد که همه‌ی مدارس مجبور به اضافه کردن یک پایه تحصیلی شوند و مشکلاتی از جمله کمبود معلم و عدم تأمین کتب درسی به‌وجود آمد. این مشکلات ناشی از این واقعیت بود که سند تحول بر سیستم ۶-۳-۳ تأکید کرده بود، اما در عمل، این تغییرات به‌صورت اتفاقی و بدون برنامه‌ریزی مناسب اجرایی شدندزیرنظام هایکی از مسائل اصلی این است که سند به یک سری زیرسند یا زیرنظام نیاز داشته است که متأسفانه نگارش این زیرنظام‌ها سال‌ها به طول انجامید. در واقع، تا زمانی که رئیس‌جمهور وقت، یعنی حسن روحانی، سند را ابلاغ کند، 9 سال طول کشید و در نهایت، در سال ۱۳۹۷ آخرین ابلاغ‌ها صورت گرفت. این تأخیر در ابلاغ، نشان‌دهنده‌ی عدم هماهنگی و انسجام در فرآیند اجرایی سند بوده و سبب شده است که آموزش و پرورش در بسیاری از زمینه‌ها از اهداف خود دور شودزیرنظام‌های سند تحول بنیادین آموزش و پرورشزیرنظام‌های سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به عنوان چارچوب‌های عملیاتی برای تحقق اهداف کلان سند طراحی شده‌اند. این زیرنظام‌ها به‌طور مشخص به جنبه‌های مختلف نظام آموزشی پرداخته و به دنبال بهبود کیفیت و کارایی آموزش و پرورش در کشور هستندراهبری و مدیریت تربیتیاین زیرنظام بر فرآیندهای مدیریتی و رهبری در نظام آموزشی تأکید دارد. هدف آن ارتقای کارآمدی و اثربخشی مدیران آموزشی و ایجاد نظامی منسجم برای راهبری تربیتی است. این زیرنظام به مدیریت مناسب و تعامل مؤثر بین نهادهای آموزشی و خانواده‌ها می‌پردازدبرنامه درسیاین زیرنظام شامل تدوین و طراحی محتوای درسی و برنامه‌های آموزشی است. هدف آن هم‌راستایی محتوای آموزشی با نیازهای اجتماعی و فرهنگی جامعه و ارتقای کیفیت یادگیری دانش‌آموزان است. در این راستا، برنامه‌های درسی باید به گونه‌ای طراحی شوند که قابلیت انطباق با تغییرات و نیازهای روز را داشته باشندتربیت‌معلم و تأمین منابع انسانیاین زیرنظام بر اهمیت کیفیت نیروی انسانی در فرآیند آموزش تأکید دارد. برنامه‌های تربیت‌معلم باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که معلمان با مهارت‌ها و دانش‌های لازم برای تدریس مؤثر و خلاقانه آماده شوند. همچنین، این زیرنظام شامل تأمین و ارتقای مستمر صلاحیت‌های معلمان و کارکنان آموزشی استتأمین و تخصیص منابع مالیاین زیرنظام به تأمین مالی مناسب برای اجرای برنامه‌های آموزشی و تربیتی می‌پردازد. تخصیص منابع مالی به‌صورت عادلانه و هدفمند به نهادهای آموزشی، از جمله اولویت‌های این زیرنظام است. هدف آن افزایش کارایی استفاده از منابع مالی و بهبود شرایط آموزشی در مدارس استفضا، تجهیزات و فناوریاین زیرنظام به فراهم‌سازی فضاهای آموزشی مناسب و تجهیزات لازم برای فرآیند یاددهی و یادگیری می‌پردازد. همچنین، استفاده از فناوری‌های نوین در آموزش و پرورش، از جمله ابزارها و نرم‌افزارهای آموزشی، بخشی از اهداف این زیرنظام محسوب می‌شودپزوهش و ارزیابیارزیابی‌های مستمر از عملکرد نظام آموزشی و برنامه‌های درسی، به منظور بهبود کیفیت آموزش و شناسایی نقاط ضعف و قوت، جزو وظایف این زیرنظام است. همچنین، ایجاد نظامی برای جمع‌آوری و تحلیل داده‌های مربوط به آموزش و پرورش نیز در این راستا مدنظر قرار میگیردبرنامه درسی ملیطبق سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، علاوه بر زیرنظام‌های تعیین‌شده، لازم بود که اسناد دیگری نیز تولید شود که یکی از آن‌ها برنامه درسی ملی است. این سند به‌طور خاص به طراحی و تدوین محتوای درسی و اصول برنامه‌ریزی آموزشی می‌پردازد و به‌عنوان مکملی برای اهداف سند تحول عمل می‌کند.اهداف و محتوای برنامه درسی ملیتعریف اهداف آموزشیتعیین اهداف تربیتی و علمی برای ارتقاء توانمندی‌های دانش‌آموزانتعیین محتوای درسیمشخص کردن محتوای درسی متناسب با نیازهای فرهنگی و اجتماعی کشورروش‌های تدریس و یادگیریارائه روش‌های نوین برای تسهیل فرآیند یاددهی و یادگیری.ارزیابی و سنجشتأکید بر ایجاد نظام ارزیابی مستمر و فرایندی برای سنجش یادگیری دانش‌آموزانپشتیبانی از تربیت معلمانآموزش و تربیت معلمان برای ارائه محتوای درسی با کیفیتبه‌طور کلی، برنامه درسی ملی به دنبال ایجاد نظام آموزشی منسجم و کارآمد است که به نیازهای واقعی جامعه و دانش‌آموزان پاسخ دهد و اجرای مؤثر آن نیازمند همکاری بین تمامی ذینفعان حوزه آموزش و پرورش استقاعدتاً برنامه درسی ملی باید مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نوشته می‌شد. اما متأسفانه به‌طرز عجیبی این دو سند به‌صورت جداگانه تدوین شدند و صرفاً ابلاغ برنامه درسی ملی بعد از سند تحول انجام شد. این عدم هماهنگی بین دو سند باعث بروز مشکلاتی در اجرای برنامه‌ها شده است.به‌عنوان مثال، سند تحول به شش ساحت تربیتی اشاره می‌کند که باید در فرآیند آموزش و پرورش مورد توجه قرار گیرد. در حالی که برنامه درسی ملی یازده حوزه تربیت و یادگیری را معرفی می‌کند. منطقی است که سند تحول به‌عنوان مبنا در نظر گرفته شود و تمامی برنامه‌ها و اقدامات آموزشی بر اساس آن شکل گیرد، اما متأسفانه این‌گونه نشد و دوگانگی در مفاهیم و اهداف این اسناد به‌وضوح مشاهده می‌شود.این وضعیت نه‌تنها موجب سردرگمی در معلمان و دانش‌آموزان شده، بلکه روند تحقق اهداف آموزشی را نیز با چالش‌های جدی مواجه کرده است. برای دستیابی به یک نظام آموزشی کارآمد و منسجم، ضروری است که این دو سند به یکدیگر نزدیک‌تر شوند و در جهت هم‌افزایی و یکپارچگی اقدامات، بازنگری شوند. تنها در این صورت می‌توان امیدوار بود که اهداف مورد نظر در راستای تحول بنیادین در آموزش و پرورش به‌طور مؤثر تحقق یابدسند شایستگی‌های پایهسال گذشته، سند شایستگی‌های پایه تدوین شد که در راستای اهداف تعیین‌شده در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به‌وجود آمد. در سند تحول تصریح شده است که یکی از اهداف اصلی آموزش، آموزش شایستگی‌ها، مهارت‌ها و ویژگی‌های لازم به دانش‌آموزان است. این تأکید بر اهمیت شایستگی‌ها به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند یاددهی و یادگیری نشان‌دهنده نیاز به توجه بیشتر به این مقوله استبا این حال، در روند نگارش سند شایستگی‌های پایه، به نظر می‌رسد که بسیاری از شایستگی‌ها به‌طور جامع و کامل در نظر گرفته نشده‌اند.به‌عبارتی، کار بر روی شایستگی‌ها در این سند به‌گونه‌ای انجام نشده است که مشخص کند در هر سال تحصیلی چه مهارت‌هایی باید به دانش‌آموزان آموزش داده شود و این آموزش‌ها چگونه باید به کتب درسی منتقل شوداین موضوع نشان می‌دهد که اگرچه اقدامات خوبی انجام شده است، اما هنوز نیاز به یک رویکرد منسجم و هماهنگ وجود دارد تا اطمینان حاصل شود که همه شایستگی‌ها به‌درستی شناسایی و در برنامه‌های درسی گنجانده شوند. همچنین، ایجاد ارتباط بین سند شایستگی‌های پایه و سند تحول بنیادین ضروری است تا بتوانیم یک نظام آموزشی یکپارچه و کارآمد داشته باشیم که واقعاً به نیازهای دانش‌آموزان پاسخگو باشد و آنها را برای ورود به دنیای واقعی آماده کند.بدین ترتیب، انتظار می‌رود که با بازنگری در این اسناد و ایجاد هم‌افزایی بین آن‌ها، مسیر رسیدن به اهداف کلان آموزش و پرورش کشور هموارتر گرددوضع مطلوب سند تحول بنیادین آموزش و پرورشانسان مطلوبتربیت افرادی با ویژگی‌های اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و علمی که توانایی حل مسائل زندگی را داشته باشندساحت‌های شش‌گانه تربیتیشامل اعتقادی، اقتصادی، علمی، اجتماعی، زیستی و زیبایی‌شناختی که به تربیت جامع دانش‌آموزان کمک می‌کندبرنامه درسی جامعطراحی برنامه‌های درسی متناسب با نیازهای جامعه و جذاب برای دانش‌آموزانمدرسه به عنوان نهاد نیمه محوریمدارس باید با همکاری خانواده‌ها و مساجد و جامعه به فعالیت بپردازندآموزش مهارت‌های زندگیتأکید بر یادگیری مهارت‌های لازم برای زندگی و اشتغالنظام ارزیابی مؤثرارزیابی فرآیندهای یاددهی و یادگیری به‌طور مستمرتأمین منابعتأمین منابع مالی، انسانی و فنی به‌منظور تحقق اهداف سندهمگرایی با نیازهای اجتماعیسند باید با سایر برنامه‌ها و نیازهای اجتماعی همسو باشدمشارکت خانواده و جامعهایجاد ارتباط مؤثر بین مدرسه، خانواده و جامعه برای تربیت بهتر دانش‌آموزانهدف نهایی این است که نظام آموزشی به شکل جامع و هماهنگ به تربیت نسل آینده بپردازد و به ایجاد جامعه‌ای توانمند کمک کندجمع بندی وضع مطلوب سند تحول بنیادین آموزش و پرورشطبق سند تحول بنیادین، در صورت اجرای مؤثر این سند، آموزش و پرورش جمهوری اسلامی به نقطه تراز مطلوب خواهد رسید. خروجی‌های این سند، انسان‌های مطلوبی هستند که در آن تصویرسازی شده‌اند. دستیابی به این هدف نیازمند عزم جدی و همت همگانی است تا فرآیند تحول به‌طور واقعی در نظام آموزشی پیاده‌سازی شود.بردار قدرتاین مساله به‌طور مرسوم بردار قدرت چندانی ندارد، اما سند تحول بنیادین آموزش و پرورش مدافعان جدی دارد. این مدافعان شامل تمامی نهادهای حاکمیتی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، مقام معظم رهبری، دولت‌ها و وزرای مختلف هستند که همگی بر اهمیت این سند تأکید دارند. در ظاهر، هیچ مخالفت جدی با این سند وجود ندارد، مگر در زمان ریاست‌جمهوری روحانی که در تلاش بود تا سند 2030 را اجرا کند و در آن زمان مقام معظم رهبری به‌طور صریح با این اقدام مخالفت کردند. با این حال، در آن دوره، همواره بر اجرای این سند تأکید شده و تلاش‌هایی برای عملیاتی‌کردن آن انجام شده استافراد مؤثر و نهادهای مرتبط با اجرای سند تحول آموزش و پرورششورای عالی انقلاب فرهنگی:این شورا به عنوان نهاد سیاست‌گذار، ناظر و ارزیاب در زمینه آموزش و پرورش عمل می‌کند. وظیفه اصلی این شورا، بررسی و تصویب سیاست‌های کلان آموزشی و همچنین نظارت بر اجرای آن‌ها استوزارت آموزش و پرورشاین وزارتخانه مسئولیت مستقیم در پیاده‌سازی و اجرای سند تحول را بر عهده دارد. توجه ویژه‌ای که در این وزارتخانه وجود دارد بیشتر معطوف به حقوق و مزایای معلمان استوزیر آموزش و پرورش:آقای علیرضا کاظمی در این سمت، مسئولیت هدایت و مدیریت آموزش و پرورش کشور را بر عهده دارنددولت و مجلساین دو نهاد نیز به عنوان مسئولین مستقیم در روند اجرای سند تحول، نقش مهمی ایفا می‌کنند. آن‌ها با تصویب قوانین و تخصیص بودجه لازم، به تحقق اهداف سند کمک می‌کنندقرارگاه شورای عالی آموزش و پرورشدبیر کل این شورا، دکتر محمود امانی، نقش اساسی درهماهنگی و ارتباط بین نهادها و سیاست‌گذاری‌های مربوط به آموزش و پرورش داردقرارگاه اجرایی‌سازی سند تحولدر دولت شهید رئیسی، یک قرارگاه برای پیگیری و تسریع در اجرای سند تحول تشکیل شد. ریاست این قرارگاه بر عهده دکتر علی پارسانیا، مشاور وزیر آموزش و پرورش، است. این قرارگاه با هدف تسهیل و تسریع در روند اجرایی سند، نظارت و هماهنگی بین نهادها را بر عهده داردبه طور کلی این نهادها و افراد، با همکاری یکدیگر به دنبال ارتقای نظام آموزشی و تحقق اهداف سند تحول آموزش و پرورش هستنداسناد موازیدر دوره‌ای اسناد موازی متعددی منتشر شد.همانطور که اشاره شد یکی از آن‌ها سند 2030 یونسکو بود که رهبری در زمان دولت روحانی مخالفت جدی با آن داشتنداما در برخی بخش‌ها به‌طور غیررسمی ادامه یافت و شاید بتوان گفت خیانتی بود که رخ داداوایل دولت شهید رئیسی، سندی به‌نام سند انتظار ابلاغ شد که شامل دستوراتی برای آموزش و پرورش بود و رهبری به‌صورت غیرمستقیم نسبت به آن موضع‌گیری کردند و تأکید کردند که سند آموزش و پرورش باید اجرا شود و نیازی به نوشتن سند جدید نیستاکنون، پس از 15 سال از ابلاغ سند تحول، احساس می‌شود که این سند نیاز به تکمیل دارد و گروه‌هایی در حال نوشتن نسخه ترمیمی آن هستند. این نسخه هنوز مصوب نیست و نظرها در حال جمع‌آوری است.از سوی دیگر، گروه دیگری در قرارگاه اجرایی سند، نقشه راه اجرای آن را تدوین کرده‌اند تا مشخص شود که هر فرد چه وظیفه‌ای دارد. رهبری نیز حمایت کرده‌اند، زیرا در ابتدا تأکید کردند که باید نقشه راهی وجود داشته باشد. با این حال، وضعیت این قرارگاه در دولت جدید و ترکیب اعضای آن هنوز مشخص نیست و باید دید آیا این قرارگاه ادامه خواهد داشت یا خیربا توجه نقاط ضعفی که مفصلا توضیح داده شد واجمالا نام میبرمفاصله بین نظریه و عمل- آرمان‌گرایی افراطی- کلی‌نگری و فقدان جزئیات- عدم توجه به جایگاه نهادهای اجتماعی- مخاطبان نامشخص سند- فشار بر معلمان و عدم تطابق با نیازهای آنان- کلی‌گویی بدون اقدام مشخص- ضعف نظارتی شورای عالینظر نگارنده متن درباره سند تحول اینچنین است که از اساسا این سند اصلا قابل اجرا شدن نیستبه خاطر اینکه صرفا یک در باغ سبزی را به ما نشان داده است و این سند صرفا شامل بایسته هاست و گفته شده که باید در فلان مساله اینگونه بشود ولی چگونه این مساله اتفاق بیوفتد را هیچ توضیحی نداده استهرچند داخل سند گزاره های خیلی مختصری هست که اجرایی هستندولی مابقی اصلا اجرایی نیست عملا و صرفا در حد نظریه میباشدمثل اینکه خوب است که بچه ها کرامت داشته باشند خوب است که مدرسه پایگاه تحول باشد خوب است که بچه ها چند ساحتی آموزش ببینندخوب است که معلم ها از نظر معیشت مشکلی نداشته باشن و...و این یعنی صرفا یکسری خوب ها و بایسته ها جمع آوری شده استدرواقع جمع یک سری آرمان ها است و خلاصه علت آن است که فلاسفه سند را نوشته انددرباره مسایل داخل سند حقیقتا اصلا قابلیت و پارامتری نداریم که اندازه بگیریم که اصلا اجرا شده اند یا خیریا درصورت اجرا چقدر اجرا شده استبه خاطر این مطلب هست که عملا قابلیت اجرایی نداردهرچند حتما سند خوبی هست و قابلیت دارد در راستای اهداف ما را راهنمایی کنداین سند به طور جدی نیاز به خرد شدن و تفسیر شدن و زیر قانون و زیر سند های بیشتری دارد که باید برای سند تصویب بشود که متاسفانه این کا ها در این سال ها اتفاق نیوفتاده استحتی اگر فرض کنیم فردی در حال حاضر با قدرت بی نهایت و بودجه بینهایتتصمیم به اجرا شدن سند بگیرد متاسفانه قطعا نمیتواند اجرا کنددر حال حاضر باید عده ای از متخصصین امر جلساتی برگزار کنند و از این سند چند لایه تفصیل استخراج کنند خصوصا درباره اجمالات سند و اینکه چگونه کم کم آن ها اجرایی بشودکه مع الاسف تا کنون این اتفاق نیوفتاده استیک مثال ساده این است که مرکز پزوهش های مجلس قریب به 17 مورد قانون را بر شمردند که موجود هست و مجلس تصویب کرده است ولی سند کاملا خلاف آن ها را میگویدبا کمال تعجب در این همه سال آموزش و پرورش هیچ پیگیری ای در این زمینه نکرده است تا اصلاحیه هایی برای این مسایل ایجاد شوداصل سند را هم چون شورای عالی آموزش تصویب کرده است و رهبری هم کلیت سند را تایید کردندولی در این همه سال حتی یک نفر مطرح نکرده است که این هارا اصلاح کنید و مشکلات را مطرح کندعلاوه بر این مطالب نیز تقریبا هیچ یک از مطالبات رهبری درباره سند در سالیان گذشته اجرایی نشده استبنابراین متاسفانه باید بگوییم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در حال حاضر قابل اجرا شدن نیست...5سوالی که انشاالله پاسخ میدهمچرا سند تا حالا اجرا نشده است؟فرق اجرای سند با اجرایی‌سازی سند چیست؟نسبت سند با روندهای جاری در آموزش و پرورش چیست؟در شرایط فعلی اجرای سند رو باید از کجا شروع کرد؟سند چرا این قدر طولانی هست؟ نمی‌توانست مثل سند۲۰۳۰ کوتاه باشه؟منابع : مصاحبه با مهندس رضایی کارشناس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشیسایت سند تحول بنیادین آموزش و پرورشسایت مرکز پزوهش های مجلس و سایت اندیشکده رهیافتmilad ghodsianmilad ghodsianWed, 06 Nov 2024 22:05:21 +0330