https://virgool.ir/feed/@m_93254400fa2026-11-12 15:43:32https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@m_93254400https://virgool.ir/@m_93254400/بررسی-نشانه-های-سوررئالیستی-در-رمان-ملکوت-اثر-بهرام-صادقی-xsrkvder7dvsموضوع این مقاله بررسی نشانه های سوررئالیستی زمان ملکوت (۱۳۴۰) اثر بهرام صادقی است نویسنده در این زمان کوتاه با ارائه فضایی آمیخته از و هم اسطوره و واقعیت مضمون مرگ و نیستی و ناتوانی انسان در برابر آن را دست مایه نوشتن قرار داده است. سوررئالیست ها با کمک ضمیر ناخودآگاه سعی دارند دنیایی و همی و خیالی خلق کنند که در آن روابط علی و معلولی بر پایه عقل و منطق استوار نباشد تا بدین وسیله به کشف عالم فراسوی واقعیت نائل شوند. در این پژوهش بدین نتیجه رسیدیم که زمان ملکوت اثری کاملا سوررئالیستی است؛ زیرا بهرام صادقی در آن از نشانه های سوررئالیستی چون تصادف عینی اسطوره و نمادها، جادو و امر شگفت، تخیل و رؤیا اروتیسم تضاد و تناقض ،طنز تپهیلیسم انقلاب بی زمانی و بی مکانی برای عرضه محتویات ضمیر ناخوداگاه در راستای ایجاد دنیایی و همی و خیالی استفاده کرده است. کلیدواژه ها: سوررئالیسم و هم ضمیر ناخودآگاه ملکوت، صادقی مقدمه در هر دوره مکتب ادبی خاصی بر ادبیات ملتها سیطره دارد جنجالی ترین و بحث انگیزترین مکتب ادبی در قرن بیستم سوررئالیسم است واژه ی سوررئالیست اولین بار در سال ۱۹۱۷ توسط آپولینر (Apollinaire) در مورد اثر نمایشی او به کار رفته است که آن را درام سوررئالیسم» خوانده اند. در سال ۱۹۲۴ که اندره برتون بنیان گذار مکتب سوررئالیسم - بیانیه نخست سورنالیسم را منتشر کرد این جنبش رسمیت یافت. این مکتب در پی جنگ جهانی عصبانی بود بر ضد تمام قواعد و قوانین موجود در عرصه اجتماع هنر و ادبیات اهمیت و اصالتی است که پیروانان این مکتب برای خیال خواب و رویا ذهنیات و امور ناخودآگاه و انتزاعی قائل هستند در این جنبش چشم گیر است. سوررئال ها معتقدند دنیای فراسوی واقعیت زمانی کشف میشود که به تصورات و همی رؤیا غریزه و ضمیر ناخودآگاه مجال جولان داده شود و لگام اختیار به دست عقل برهان بشری و واقعیت سود اندیش داده نشود. سورئالیسم اساس کار خود را بر تداعی آزاد معانی و افکار و تصاویر و نوعی حالت خلسه و رویا میگذارد و می کوشد تا به خلاقیت هنری جنبه ی خود بخودی دهد. (برهام، ۱۳۶۰ (۱۲۸) زیگموند فروید و کارل گوستاو یونگ با انتشار آثارشان و تأکید بر اهمیت ضمیر ناخودآگاه قدرت رؤیا و تمایلات روان را آشکار ساختند و سوررئالیسم ها با کمک روان کاوی نیروهای اصلی ذهن را دریافتند و از خالص بودن زبان روان در خلق آثار ادبی بهره بردند. (برونل، ۱۳۷۸، ج ۵ (۴) آراء و اندیشه های هانری برگسون (Henry Bergson) نیز در شکل گیری مکتب سورئالیسم سهمی به سزا داشت؛ زیرا او به تسلط عقل و هم چنین تسلط آن بر ضمیر ناخودآگاه می تازد و عقل پیش بینی ناپذیر را رد میکند. سوررئالیسم ها نیز ضمیر ناخودآگاه را منشأ تخیل میدانند و به جای خرد بر نوعی کشف و شهود تأکید میکنند؛ به عبارت دیگر در این مکتب معتقدند حقیقت برتر پشت حجابهای عقلانیت بیداری و هشیاری مستور مانده و برای پی بردن به آن باید خود را فارغ از هر نوع سوداندیشی و خردورزی به خواب رؤیا جنون و روان ناخودآگاه سپرد. سبک باروک در قرن هفده تا اواسط قرن هجده از نخستین جرقه های سوررئالیسم به شمار میرود خرق عادت ها، ایستادگی در برابر قوانین زیبایی شناسی رایج آمیختن هنر به راز و رمز پیچیدگی و ابهام از اشتراکات این سبک هنری با سوررئالیسم است. » آل احمد، ۱۳۷۷ ۸۶)مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ خیال پردازی و تکیه بر قدرت تخیل رمانتیسم پر رمز و رازی و ابهام سمبولیسم نیز بازتاب گسترده ای در مکتب سوررئالیسم دارد. هم چنین جنبه ی انقلابی بودن دادائیسم در همه ی ابعاد زندگی هم مد نظر طرفداران سوررئالیسم واقع شد و سوررئالیسم ها به صراحت به علاقه ی این مکتب در ایجاد انقلاب اشاره کرده اند «ما مصمم برای یک انقلاب هستیم برتون ۱۳۸۱: ۵۱) به حدی که عملاً سوررئالیسم را ادامه ی مکتب دادائیسم می دانند. بنابراین برخی از اندیشه های فروید یونگ برگسون سبک باروک رمانتیسم سمبولیسم و دادائیسم در مکتب سوررئالیسم به چشم می خورد. به طور کلی شاعر یا نویسنده در این مکتب برای بیان اندیشه های خود از شاخصه هایی چون ضمیر ناخوداگاه عشق واقعیت برتر، امر شگفت و جادو نقطه علیا، تصادف عینی جذبه و جنون تغییر واقعیت تعارض و تناقض انقلاب دائم، زیبایی تشیح آور، رویا و خواب نگارش خودکار شگفت آفرینی و حیرت کمک میگیرد. فتوحی، ۱۳۸۵: ۱۹۴) بهرام صادقی (۱۳۱۵ (۱۳۶۳) در زمان کوتاه ملکوت با ارائه ی فضایی آمیخته از و هم اسطوره و واقعیت، مضمون مرگ و نیستی را دستمایه ی نوشتن قرار داده است. در این مقاله به بررسی نشانه های سوررئالیستی زمان ملکوت میپردازیم. هدف پژوهشی این است که در پایان این مقاله به پاسخ این برسیم که آیا ملکوت صادقی اثری سورتال است یا نه و هم چنین در صورت سورئالیسم بودنش، مزیت ها و نواقص آن را بر اساس مکتب سوررئالیسم مشخص کنیم. بحث در این قسمت ابتدا خلاصه ای از زمان ملکوت را ارائه میدهیم و سپس نشانه های سوررئالیستی امر شگفت و جادو تصادف عینی، نماد و اسطوره نگارش خودکار رویا و تخیل نیهیلیسم، تضاد انقلاب اروتیسم (طنز) موجود در زمان ملکوت را بررسی می کنیم. خلاصه رمان «ملکوت» در شب چهارشنبه ساعت یازده جن به بدن آقای مؤدت حلول میکند دوستانش منشی جوان مرد چاق و ناشناس او را به مطب دکتر خانم میرسانند تا او را معالجه کند. دکتر حاتم در حین معالجه از مسائل مختلفی با منشی جوان حرف میزند و منشی جوان که شخصیتی امیدوار دارد که به همه چیز زندگی عشق میورزد شیفته ی سخنان دکتر حاتم میشود، دکتر حاتم درباره ی آمپولهای افزایش طول عمر و ازدیاد میل جنسی ای که به مردم تزریق میکند با او صحبت میکند به همین دلیل منشی و مرد چاق از او میخواهند که از آن امپول ها نیز به آنها تزریق کند در همین هنگام جن از بدن آقای مؤدت بیرون می آید و کاغذی به دکتر حاتم میدهد که روی آن نوشته بود آقای مؤدت به بیماری سرطان معده مبتلاست و به زودی می میرد. وقتی دکتر حاتم آقای مؤدت را مرخص میکند. آن دو امپول را به منشی جوان و مرد چاق تزریق میکند سپس حقیقت را درباره ی بیماری آقای مودت و این که مردم را قریب داده و آمپولهای کشنده به جای آمپول افزایش میل جنسی و و طول عمر به آنها تزریق می کرده به ناشناس می گوید آقای مدل که برای انتقام گرفتن از دکتر حاتم به عنوان بیمار به او نزدیک میشود و در طول زمانی که در مطب او بستری است خاطرات گذشته اش و جنایاتی که انجام داده مرور میکند سرانجام تصمیم میگیرد آخرین عضو بدنش را قطع نکند و امیدوارانه به حیات ادامه دهد. دکتر حاتم آخرین شبی که قرار است در شهر بماند همسرش (ساقی) را مانند همسران سابقش خفه می کند چند دقیقه بعد متوجه میشود که ساقی و شکور نوکر آقای م. ل با هم ارتباط جنسی داشته اند. سخت احساس شکست می کند و به همین دلیل دوباره ساقی را بعد از مرگش خفه میکند سپس نزد آقای مدل میرود و امپولهای افزایش طول عمر و ازدیاد میل جنسی را نیز به او تزریق میکند. بعد از آن به سراغ آقای مودت و دوستانش میرود و حقیقت را درباره ی آمپول ها این که کشنده اند و به زودی منشی جوان مرد چاق و همه مردم شهر که به آنها تزریق شده میمیرند به آنها میگوید و در آخرین لحظات دنیای داستان منشی جوان نیز به پوجی زندگی پی می برد. تصادف عینی تصادف عینی از نظر سوررئالیستها عینی شدن الهامات و رؤیاها و خیالاتی است که در ذهن شخص می گذرد از نظر اندره برتون «آنچه در نظر ما شگفت و جادو جلوه میکند مجموعه ای از نشانه هایی است که از نواحی تاریک درون ما به ما می رسد و با ما نه از ماورایی متعالی بلکه از فطرت خودمان سخن میگوید. بدین ترتیب خصوصیت عینی این تصادف عبارت است از بازتاب مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۶-۴شهریورماه ۱۳۹۴ذهنیت ما به صورت اشتیاق در یک واقعیت ملموس و تصادف عینی خط ربطی است بین دنیاهایی که سخت از هم جدا هستند» (حسینی، ۱۳۸۹ ۸۴۹) در تصادف عینی انسان منتظر نوعی تجلی با اشراق است ملاقاتی کاملاً برونی که ما خودمان از نظر فکری آن را ترتیب نداده ایم. (همان: ۹۰۲) در زمان ملکوت منشی جوان عاشق همسرش است و در این باره به دکتر حاتمچنین می گوید: شاید شش ماه، اما به اندازه یک دنیا زنم را دوست میدارم. .... می توانید داشته باشید البته میتوانید داشته باشید هر دو جوانید و در ابتدای زندگی هستید. حتماً زنتان خیلی خوشگل است. اوه، چه باید گفت؟... شما آقای دکتر مرا مسحور کرده اید مثل بچه ای شده ام که دلش میخواهد از اسباب بازی های قشنگ و پر زرق و برق خودش برای کسی که از او خوشش آمده حرف بزند اما باور کنید زنم برای من پاره ای از زندگی است. او را می پرستم ذوق زده شده اید؟ معلوم است که واقعا عاشقید. الان او را میبینم موهای بلوطی رنگش مثل آبشار ..... عشق شما را شاعر کرده است. اسمش چیست؟ ملکوت» (صادقی، ۱۳۷۹ (۲۱) همان طور که میبینیم منشی جوان همسرش را بسیار دوست دارد؛ این نشان گر انطباق آنیمای او با همسرش است. اسم یکی از همسران دکتر خانم که او را بیشتر از همه دوست داشته و با آنیمای او منطبق بوده ملکوت است این نشابه اسمی تصادف محسوب می شود. آن روز هم گمنام و تنها به این حدود آمدم اثاثیه مختصر وكيف طنابتم تنها سرمایه ام بود تازه آخرین زن جوان و زیبایم را بیشتر از دیگران دوستش میداشتم به خاک سپرده بودم. اسمش. ... چه بود؟ این تصادف است. «ملکوت» بود... او مسموم شده بود. انروز هم مثل همیشه و همه جا همان دوگانگی سخت جان همراهیم میکرد... یا بگذارید مثل شما شاعر بشوم در درون من بود زیرا او همسفر نامرئی و وفادار من است... همه وقت در درون من » (همان (۲۳) تشابه اسمی دو زن که مطابق با آنیمای دو مرد باشند تصادف محسوب میشود اسم نشان دهنده ی ویژگی های مسمی است و شباهت اسمیهر دو آنیمای مطلوب در زمان ملکوت ملکوت همسر منشی جوان و همسر مرحومه ی دکتر (خاتم) از لحاظ دیگر نیز تأمل برانگیز و شگفت آور است. شناخت جهان ملکوت برای انسان زمینی آسان نیست و از طرف دیگر نسبت به دنیای زمینی والاتر است؛ بنابراین انتخاب اسم «ملکوت» برای این دو زن که منطبق با آنیمای دکتر حاتم و منشی جوان هستند نشان دهنده ی این است که آنیما حقیقی و اهورایی با عناصر و اسامی مادی این دنیا تعریف شدنی نیست و برای انسان زمینی ملموس و قابل درک نیست. اسطوره و نمادها هنرمندان سورئالیست با سیر آزادانه ی اندیشه و تخیل و رویا جهان نامرئی را با کلمات نمادین به جهان مرئی پیوند می دهند و به استخراج ضمیر نیمه هشیار و ناخودآگاه می پردازند از این رو برای بیان آن به زبان نمادین و اسطوره متوسل میشوند. «اسطورها موجی از رؤیاها را بر پهنه ذهن و ادراک ما می گسترانند. اسطوره ها به خاطر غنای اصیل و دست نخورده ای که دارند و دیگر اینکه مستقیماً از ذهن ناخودآگاه بشر سرچشمه میگیرند میتوانند وظایف و اهداف والای انسان را دوباره به او یادآور شوند و او را دوباره به قدرت خویش بازگردانند. سوررئالیستها با کمک اساطیر کوشیدند دیوارهایی را که هستی خودآگاه یونگ و محقر ما را از ضمیر نا خود گاه بسیار غنی ما جدا کرده است. فرو ریزند برونل، ۱۳۷۸، ج ۵: ۹۳) مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ زبان اسطوره نیز چون زبان رؤیا زبانی است نمادین و رمزآلود و این از آنجاست که رویا و اسطورههر دو با ناخودآگاهی در پیوندند و از آن بر می آیند و مایه میگیرند میتوان بر آن بود که اسطوره رویای همگانی است خوابگزاری و اسطوره شناسی در سرشت با هم یکسانند. خوابگزار و اسطوره شناس هر دو نمادهایی را میکاوند و میگزارند؛ یکی نمادهای رویا را دیگری نمادهای اسطوره را (کزازی، ۱۳۸۵: ۱۲۳) یکی از مباحثی که یونگ بدان پرداخته آرکی تایپها با کهن الگوهاست یونگ شخصیت آدمی را به دو منطقه ی کلی «ضمیر خودآگاه» و «ضمیر ناخودآگاه تقسیم میکند. وی معتقد است ضمیر ناخودآگاه از دو بخش ناخودآگاه فردی و جمعی تشکیل شده است. ناخودآگاه جمعی شامل مواد و اجزایی است که کهن الگو نامیده میشود. سایه آنیما آنیموس خود و پیر دانا مهم ترین کهن الگوها هستند که در روان آدمی مجال بروز می یابند و رفتارهای او را تحت تأثیر قرار میدهند. یونگ محتویات ضمیر ناخودآگاه جمعی را «آرکی تایپ یا کهن الگو مینامد که در میان تمام نژادهای بشر یکسان است و تقریبا در همه جای دنیا به شکل اجزای ترکیب دهنده ی افسانه ها و در عین حال به شکل پدیده های محلی و فردی و ناشی از ضمیر ناخودآگاه ظاهر میشوند یونگ ۱۳۷۰: ۱۰۰ ۱۰۱) در زمان ملکوت حضور ناخودآگاه جمعی بسیار مشهود است؛ مثلاً وقتی دکتر حاتم درباره ی وضعیت آقای مدل از او سؤال می پرسد م ل به صورت تک گویی درونی درباره ی خودش چنین می گوید: کس دیگری از میان دندانهایم به او جواب داد که من او را خوب میشناختم و میدانستم کیست و یقین داشتم که باز آن حال لعنتی به سراغم آمده است آن تبو غبار لعنتی آن بحران که مثل آوار بر وجودم فرود می آید و مرا منهدم می کند تا از میان گرد و خاک از لابلای گرد و یاد و خرابه ها همو همو بتواند برخیزد همو که با لب و زبان من حرف میزند و با لحن و صدای من به دکتر خانم پاسخ میدهد و همو که با دستهای من فرزندم را قطعه قطعه کرده است و زبان شکو را بریده است و در هیچکدام از آن لحظه ها، خود من نبوده ام که آن کارها را می کرده ام... آه به چه کس دیگری می توان گفت که باور کند؟ من می سوختم و عرق می کردم و مغزم می جوشید و یکباره نیست میشدم و او در درونم بر میخاست و حرف میزد و به نوکرها دستور می داد و نعره می کشید و شکو را کتک می زد...» (صادقی، ۱۳۷۹: ۳۷) کسی در درون آقای مل سبب اعمال بدی میشود آرکی تایپ سایه است سایه یکی از آرکی تایپهای مد نظر یونگ است و وجود پایین تر و منفی ماست همه ی آن چیزهایی است که با معیارهای اجتماعی و آرمانی ما متناسب نیست و ما از آنها شرم داریم اما به هر حال در ما وجود دارند. مجموعه ای از خود فریبیها و اهمالهاست میتواند به صورت اعمال غیر ارادی یا لغزش ها نمایان شود و شخص را با تباهی روبرو سازد که هرگز وجهه ی نظر یا به نحو خودآگاه دلخواه نبوده اند. (یونگ، ۱۳۵۳ (۲۶۶) یکی از کهن الگوهایی که در زمان ملکوت نقش بسیار مؤثری دارد آنیماست آنیما با روان زنانه دسته ای از تمایلات روانی زنانه است که در درون مرد وجود دارد مانند احساسات حالات عاطفی مبهم پذیرا بودن امور غیر منطقی و قابلیت عشق شخصی » ( یونگ، ۱۳۵۳ (۲۸۰) مادر م ل نماد آنیمای اهورایی و مثبت آقای محال است؛ زیرا در زمان حیاتش منشأ تمام خوبیهای او بوده اما با وجود مثبت بودن تأثیری منفی بر آقای مل گذاشته زیرا وابستگی شدید به مادرش سبب شده به استقلال شخصیتی ترسد و بعد از مرگش دیو درونش (سایه) آزاد شود و کارهای بدی انجام دهد. همی دانستم که او سرانجام خواهد مرد و گریزی و چاره ای نیست و مرا تنها خواهد گذاشت و این مقدر است و بر خود گریستم. زیرا مادرم را زیادتر از ستاره ها و آبها دوست میداشتم او مایه همه خوبیهای من بود و با رفتنش دیو من آزاد میشد و اژدهای گناه در ظلمت خانم از خواب برمی خاست و من می دانستم اینها را نیک می دانستم» (همان (۲۴) بهرام صادقی علاوه بر نماد برای فرا وقعی شدن اثرش از اسطوره ی جن نیز استفاده کرده است. در آغاز داستان آقای مودت جن زده می شود. در ساعت بازده شب چهارشنبه آن هفته جن در آقای مودت» حلول کرد». (همان: (۶) مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ آثار سوررئالیستی لبریز از تجربه وحشناست (زرشناس ۱۳۷۳ (۷۲) با وجود آن که حضور جن و دیدن آن موجب ترس و وحشت می شود؛ اما در زمان ملکوت چون شخصیتهای داستان از جن نمی ترسند و حتی آن را به سخره میگیرند فضای داستان ترسناک و موحش نشده است. جن را خشک کردند او با صدای زیر و دلخراشی خندید دکتر حاتم به گوشه دیگر اتاق رفت تا اسباب ترزیق آمپول ها را فراهم کند. جن چیزی روی ورقه ای نوشت و سلانه سلانه به طرف دکتر حاتم رفت و آن را به او داد. دوستان به هم نگاه کردند. آقای مودت به نرمی خندید جن که اکنون شبیه یک جنگجوی مغولی شده بود به دکتر حاتم تعظیم کرد و صغیرکشان از درز در بیرون رفت و در فضا ناپدید شد. آقای مودت و مرد چاق و منشی جوان باز هم با ناباوری و سرخوشی به هم نگاه کردند و بی قیدانه لبخند زدند» (همان: ۲۸۰۲۷) البته هر چند نترسیدن شخصیت ها تا حدودی بر فراواقعی شدن اثر افزوده است زیرا نترسیدن انسان از جن اندکی باورناپذیر است؛ اما از سلطه ی ترس و وحشت بر فضای داستان کاسته است. امر شگفت و جادو سورئالیست ها به دنبال کم رنگ کردن عقل گرایی و جزمیت مطلق هستند؛ از این رو امور شگفت انگیز و جادویی برای آنها اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا در تفکر جادویی روابط منطقی علی و معلولی برهم زده میشود و شخص وارد دنیایی موهوم و خیالی می شود که عقل و منطق بشری قادر به درک آن نیست بنابراین سورئالیستها از دنیای واقع دور میشوند تا در جهان اوهام و اشباح نفوذ کنند؛ زیرا تنها با توجه به عالم و هم است که تاحدی عقل بشری سلطه خود را از دست میدهد و میتواند به آنجا برسد که عمیق ترین هیجانات هستی را درک و بیان کند. حسینی، ۱۳۸۹: ۸۲۵) از نظر سورئالیست ها سرچشمه ی هنر اندیشه جادویی است کشف و لمس شگفتیها پاسخ به طبیعت زیبایی جویانه ی آدمی است. بنز امین پره مینویسد: باید پذیرفت که مخرج مشترکی جادو شاعر و دیوانه را با هم متحد می ساخت که همانا جادو بود.» (همان) در زمان ملکوت دکتر حاتم میگوید که بعد از کشتن شاگردها دستیاران و همسرانش از آنها صابون و چیزهای دیگر ساخته استند المن همه زنها و شاگردها و دستیارهایم را کشته ام و از آنها صابون و چیزهای دیگر ساخته ام صادقی، ۱۳۷۹ ۳۰,۲۹) و این امری شگفت و باور نکردنی است که فرا واقعی شدن داستان شده است. رؤیا و تخیل سورئالیستها از رؤیا و تخیل برای رسیدن به معرفت متعالی بهره میگیرند همان گونه که بسیاری از اسرار در عالم خواب بر عارفان گشوده میشود رویا و تخیل در نزد سوررئالیست ها ابزاری برای رسیدن به حقیقتی که در اعماق ضمیر پنهان آدمی است. به همین دلیل خود را به دنیای مسحور کننده ی روبا و تخیل میسپارند و در همین حین به نگارش تراوشات ذهنی خود می پردازند. قدرت تخیل زمانها و مکانهای مختلف را در هم می آمیزد و حضوری امروزی بدانها میبخشد و این همان چیزی است که سورئالیست ها از ادبیات توقع دارند یعنی توجه به زمان حال و لحظه ای که در آن قرار داریم» (براهنی، ۱۳۷۱: ۱۸۶) هر چند در عالم رؤیا و تخیل هر امر غیر ممکنی ممکن است و توانایی فرد برخلاف بیداری بی حد و حصر است؛ اما تخیل در آثار سوررئالیستی حد و مرزی دارد و تخیلی لگام گسیخته نیست که نتوان برای آن حد و مرز تعیین کرد تخیل در این سبک تا ان جا مورد استفاده قرار میگیرد که بتوان به آن صورت عینی بخشید. (برتون، ۱۳۸۱: ۸۷) در زمان ملکوت آقای م ل غرق در دنیای وهمی است همیشه احساس میکند دیوی در درونش است که به او فرمان می دهد تا اعمال بدی انجام بدهد و چون آرزوی رهایی از این دیو دارد این آرزو نیز به شکل رویا از ضمیر ناخودآگاه به ضمیر خود آگاه کشانده می شود. و آن کس که مرا در رویا بوسید و تاج نور بر سرم گذاشت چنین گفت که از این پس باید دل بر آسمان ببندی و او بی شکل و بی صورت بود و تنها دستهای گرمی داشت که بوی مادرم را میداد و زیر بود و او ناگهان بر من ظاهر شد گرمایی در تنم دوید و من او را آن دیو درونم را دیدم که می گریزد و آنگاه پاک و طاهر شدم» (صادقی، ۱۳۷۹: ۵۵) ۳۷۵ مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ رویاهای آقای مل بیشتر مربوط به خاطرات گذشته می شود. و همه آن وقتها و ترسها و اضطرابها و احساسها را به یاد می آورم و شبی که خانه ام در آتش می سوخت و شب دیگری که خانه های رعیتهایم در آتش می سوخت و روزهایی که شکو را زیر شلاقم به خود می پیچید، اما در رویا می دیدم.» (همان: ۵۵) بنابراین رویا در این دو زمان شامل محتویات ضمیر ناخودآگاه میشود همان چیزی که برای سورئالیست ها اهمیت ویژه ای دارد. اروتیسم اروتیسم با شکست تمدن علمی اروپا در جریان جنگ و پیامدهای وخیم آن پوچی بنیانهای عقلی بر روشنفکران ثابت شد. سوررئالیسم با نیروی تمام خود را به گسستن همه نظامات معقول و منطقی ملزم کرد برونل، ۱۳۷۸، ج ۵ (۸۴) هنر سوررئالیست هم که محصول اعماق ذهن هنرمندان بود قید و بندهای هنری را شکست و از سنت و ارزشهای معمول اجتماعی در زندگی و هنر دور شد. (برتون، ۱۳۸۱ (۹۷) مشکلات اخلاقی اروپا در این سالها در به وجود آمدن روحیه سرکشی در برابر قیود و حدود بی تأثیر نیست. با شیوع فساد و مبتلا شدن خانواده به عنوان کوچکترین نهاد جامعه به آن بدبینی و یاس و قانون شکنی هم آغاز می شود. آراگون و زان زنه به عنوان شاعر و نویسندهسوررئالیست هر دو فرزند نامشروع بودند که هیچگاه پدرانشان آنها را رسما به فرزندی خود قبول نکردند. ژنه ۱۳۸۱ (۸۶) و لویی آراگون، ۱۳۸۱ ۱۰_۱۱) آثار سوررئالیست نیز مملو از اروتیسم شدید است. (زرشناس، ۱۳۷۳: ۷۱) توجه زیاد به اروتیسم یا شهوت رانی و تلذذ نفسانی ممکن است متأثر از عقیده ی مهم فروید در مورد امیال جنسی باشد. فروید معتقد بود که سرکوب بعضی از امیال جنسی در عین حال که بازدارنده است. ممکن است ضایعه نیز ایجاد کند. لازم است یادآوری شود که هنرمند سوررئالیست با توجه به جنسیت اخلاق را نفی نمیکند ولی با هر گونه آداب و رسوم پوسیده که منجر به آسیب دیدن عشق و آزادی انسان میگردد به مبارزه بر می خیزد (آل احمد، ۱۳۷۷ (۹۷) در زمان ملکوت مردم به دلیل این که در زندگی پوچ و تو خالی خود هیچ سرگرمی بهتر از میل جنسی و امیال نفسانی نمی بینند به دام دکتر حاتم می افتند و دو امپول مرگ اور او را برای طول عمر و ازدیاد میل جنسی ترزیق می کنند. مردم این امپولها را برای طول عمر میزنند و یا برای ازدیاد و ادامه میل جنسی که در آن بسیار حریصند. اگر از نظر شرافت این کار من زیاد نجیبانه نباشد که تقریباً کار دلالان محبت را میکنم در پیشگاه حقیقت که خود من هستم مشکور خواهد بود. زیرا نه اراده و میل آنها را عملی ساخته ام و نه اراده و میل خودم را آنها جز این چه لذت دیگری دارند چه موضوع جالب دیگری چه سرگرمی و امیدواری و هدف دیگری میتواند در زندگی سراسر پوچ و خسته کننده و یکنواختشان داشته باشند.». (صادقی ، ۱۳۷۹: ۲۵،۲۴) بدین طریق حرص در شهوت رانی و تلذذ نفسانی همه ی مردم شهر را به سمت مرگ کشاند. این امپولهایی هم که به همه مردم این شهر و به دوستان تو ترزیق کرده ام چیزی جز یک سم کشنده و خطرناک نیست که در موعد معین یعنی چند وقتی که من اینجا نیستم وقتی که فرسنگها از شهر لعنتی شما دور شده ام و به شهر و یا ده با سرزمین لعنتی دیگری با گذاشته ام و سوزنها و سرنگهایم را برای ترزیق به مردمانش جوشانده و آماده کرده ام. اثر خواهد کرد. کودکان را خیلی زود خواهد کشت و بزرگترها را با رنج های تحمل ناپذیر گوناگون و عوارض وحشتناک سرانجام از میان خواهد برد.» (همان (۳۰) رابطه جنسی ساقی همسر دکتر (حاتم با شکو نوکر آقای م. (ل) نیز نشان دهنده ی حاکمیت شهوت رانی بر این دو شخصیت است. در میان اتاق زیر نور چراغ برق کاغذ را گشود و غفلتاً دستهایش به لرزه افتاد آیا ممکن بود که ساقی به شکو رو کرده باشد. و در این مدت دور از چشم شوهرش در خفا با مهارت تمام هر روز و هر شب ساعتهای دراز آن مرد لال را از زلالی ای سیراب Erotism مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهر اورماه ۱۳۹۴ کرده باشد که جان تشنه دکتر حاتم سالها در آرزوی آن مثل عربی در حسرت برکه ها سوخته بود دکتر خانم به زانو درآمد. سرانجام چیزی او را شکست داده و روحش را در هم شکسته بود» (همان (۷۷) تضاد و تناقض نویسندگان این سبک با به کار بردن ترکیبها و عناصر متناقض بر جنبه ی سوررئالیستی اثر خود می افزایند. داستان ملکوت اکنده از ترکیبات متضاد است عبارت ها و ترکیبات متضادی چون خون سفید برف سیاه، شهد زهر نقطه سیاه درخشان و ... در آن به کارفته است. اما همیشه در تصوراتم در خیالم و بر آن طرح سمجی که در مدخل قصر به درون ذهنم خلیده بود یک نقطه سیاه درخشان و متحرک وجود داشت». (صادقی، ۱۳۷۹: ۴۲) از دهانم خون گرم سفید بر زمین می چکید» (همان: ۴۸) من مصب همه ماهیان مرده ای بودم که از محیط های مسموم و تف زده بسویم سرازیر میشدند و پولک هایشان از برفی سیاه می درخشید و من آنها را به گرمی میپذیرفتم و شهد زهرشان در خونم می نشست.» (همان (۵۲) زمان ملکوت نیز خود را میان دو نیروی متضاد آسمان و زمین سرگردان میبیند و نمیداند کدام یک را باور کند. ولی درد من این است. نمیدانم آسمان را قبول کنم با زمین را ملکوت کدام یک را این جا دیگر کاملاً تصادف است. آنها هر کدام برایم جادیه بخصوص دارند. من مثل خرده آهنی میان این دو قطب نیرومند و متضاد چرخ میخوردم و گاهی فکر میکنم که خدا دیگر شورش را در آورده ... بازیچه ای بیش نیستم و او هم بیش از حد مرا بازی می دهد» (همان، (۲۳) حتی در وجود خود نیز دوگانگی با تضادی آزاردهنده احساس میکند از نظر جسمی نیز از یک طرف احساس جوانی میکند و از طرف دیگر میبیند که سرش پیر است. بگذارید اعتراف کنم من در این سن و سال خودم را بیش از هر وقت برای دوست داشتن و عشق ورزیدن آماده میبینم، شاید. کسی نفهمد، اما خودتان میبیندید. دستها و پاهای من چالا کند قوی و تازه اما سرم پیر است به اندازه ی سالهای عمرم من اغلب اندیشیده ام که آن دوگانگی که همیشه در حیاتم حس کرده ام نتیجه این وضع بوده است. یک گوشه بدنم مرا به زرنگی میخواند و گوشه دیگر به مرگ این دوگانگی را در روحم کشنده تر و شدیدتر حس می کنم » (همان (۹) آقای م. ل نیز معتقد است خودش و دکتر حاتم دارای حالات متضاد هستند. شما هم مثل من از بعد از ظهرها وحشت دارید و نمیدانید چگونه آن ساعات شوم و دلهره انگیز را بگذرانید. ... شما هم گرفتار کابوس و بی خوابی و حالات متضاد هستید» (همان: (۸۳) هم چنین بین ویژگیهای اخلاقی و شغل دکتر حاتم (پزشکی) تفاوت زیاد و اعجاب آوری وجود دارد با وجود آن که وظیفه اش نجات جان مردم است؛ اما به طرز جنون آسایی از کشتن مردم و و دیدن جان کندن آنها لذت میبرد؛ مثلاً وقتی به شخص ناشناس می گوید که در آینده ی نزدیک همه ی مردم شهر بخاطر تزریق امپولهای او می میرند چنین می گوید: هیوبو بوی مرده. بوی زنهای زشت و زیبای مرده و مردان شاد و یا ناشاد. بوی بچه های چند روزه و جوان های تازه و نابالغ .. همه جا همه جا آه افسوس که ۴ همیشه از لذت تماشا این مناظر محروم بوده ام زیرا در هر شهر و هر سفرمینی مجبورم زودتر از موعد کوچ کنم. چقدر دلم میخواست عقیم نبودم و میتوانستم بچه دار بشوم آن وقت تشنج ها و جان کندن ها فرزندانم را نیز تماشا می کردم.» (همان: (۱۳) ترکیبات متضاد و با تضاد درونی شخصیتها سبب خلق دنیایی و همی میشود که کلید ورود به آن رها کردن عقل و خرد است. طنز انسان آرزوها و امیال سرکوب شده ی خود را به ضمیر ناخودآگاه منتقل میکند ولی ممکن است هر از گاهی این آرمانهای سرکوب شده مجدد وارد ضمیر خودآگاه شوند و به صورت رؤیا بازی هزل و شوخی بروز یابند. شوخی و اشتباهات و لغزشهایی که در جریان زندگی روزانه از ما سر میزند چیزی جز تظاهرات غیر مستقیم کام های وازده ی ما نیست شوخی از عوارض زندگی تمدنی است و برای اقوام وحشی نه مفهومی دارد و نه لذتی » آرین پور، ۱۳۵۷: ۲۶۵) ۳۷۷ مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ طنز زاییده ضمیر ناخودآگاه است که در آن اختیار و تعقل از انسان سلب میشود بنابراین یکی از ابزارهای مد نظر سوررئالیست ها است. زیرا فکر در سایه آن استقلال خود را اعلام می کند. آندره برتون از محکومی میگوید که روز شنبه او را به پای چوبه ب دار میبردند و او فریاد میزند به چه هفته خوبی از شنبه اش پیداست» (سید حسینی، ۱۳۸۹: ۸۱۴) محکوم برای وداع با ناگواری لحظه اعدام بهترین راه را در دست انداختن و به سخره گرفتن آن دانسته است؛ به همین دلیل این طنز را بکار برده است. در زمان ملکوت امیال و آرزوهای واپس زده و کینه و کدورت هایی که مجال بروز نیافته اند در قالب طنز از ضمیر ناخودآگاه به سمت خودآگاهی کشیده شده اند؛ مثلا آقای م ل از دکتر حاتم متنفر است؛ زیرا او را مسبب کشته شدن پسرش می داند ولی بنابر مصلحت هایی کینه خود را آشکار نمیکند در نمونه زیر با تشبیه تفضیلی دکتر حاتم را در آمادگی برای نابودی مردم از جن آماده تر میداند. از این طریق کینه خود را در قالب طنز بروز داده است. اما در تمام مدتی که شکو با من زندگی کرده و برایم حرف زده است مطلبی به غرابت و تازگی این آخری از او نشنیده ام می گفت که ظاهراً دکتر حاتم مریضی دارد که جن در بدنش رفته است آیا شکو راست میگفت یا باز هم مرا دست انداخته بود؟ هر چه باشد برای من بی تفاوت است اما راستی خودمانیم چه جنی آماده تر و دست بکارتر از خود دکتر حاتم در این جهان ممکن است وجود داشته باشد؟» (صادقی، ۱۳۷۹: ۵۱) و موارد دیگری در زمان ملکوت وجود دارد که با استفاده از عدم آگاهی شخصیت ها طنز آفرینی شده است. نویسنده به واسطه طنز انباشته های ضمیر ناخودآگاه شخصیتهای داستان را آشکار می کند. نیهیلیسم در تپهیلیسم معنای زندگی هستی خود حیات و بسیاری از وقایع از دست میرود و فرد در دنیای بی معنایی و سرگشتگی و حیرانی می ماند و افسردگی و بی تفاوتی از سویی و پرخاشگری و شورشگری علیه وضع موجود از سویی دیگر، از نیهیلیسم نشات می گیرد. اعتقاد به پوچی و بیهودگی جهان خلاف جرمی گری ویژه آدمی است. از این رو ردپای نیهیلیسم در آثار سوررئالیسم دیده می شود براهنی، ۱۳۷۱، ج ۱ ۱۸۱) در نیهیلیسم انسان از هر گونه تلاشی در جهت معنا بخشیدن و نظام سازی زندگی سرپیچی میکند. برای بعضی از اشخاص نیهیلیسمی حتی پوچی نیز مهم نیست و میتوانند به زندگی عادی خود ادامه میدهند فقط هر از چند گاهی به پوچی جهان و زندگی فکر میکنند و نگران میشوند ولی عده ای از تپهیلیسم ها بر همه چیز خط بطلان میکشند. (زمانیان، ۱۳۸۵: ۹۸) «من» سوررئالیستی ،نگران مضطرب ،مایوس طاعی و پوچ گراست (زرشناس، ۱۳۷۳ (۷۱) در زمان ملکوت پسر آقای م. ل تحت تأثیر عقاید نیهیلیسمی دچار باس و نومیدی و بی تفاوتی نسبت به همه چیز و همه کس می شود. دست مصمم و بی اراده من دشته تیزم را از بغلم بیرون کشید. او پسر من بود اما دیگر پسر من نبود. هیچ چیز برایش اهمیت نداشت و هیچ فکر زندگی خودش و من نبود. در این لحظه همه سخنهایی که به طور مبهم درباره آن فیلسوف ناشناس شنیده بودم به یادم آمد او بود که پسرم را تحت تأثیر قرار داده بود و به او فکر پوچی و بیهودگی و خودکشی را تلقین می کرد. در حقیقت فرزند من دیگر ماهها بود که زندگی نمی کرد و در این جهان نمی زیست عبوس و مردم گریز شده بود و همیشه می گریست به خودش پناه میبرد خشمناک و با سوءظن به من خیره میشد و پرسشهایم را بی پاسخ میگذاشت». (صادقی، ۱۳۷۹: ۴۷) باس ناشی از بی هدفی او به صورتی است که وقتی پدرش دشته را در بدنش فروبرد نه تنها برای نجات خود هیچ تلاشی نمی کند؛ بلکه از پدرش بخاطر این که او را راحت کرده بود تشکر میکند. رویش نشستم، مثل قصابی که روی قربانیش مینشیند و دشته را زیر گلویش گذاشتم و از سر تفتن اندکی فشار دادم او فقط توانست بگوید راحتم کردی . متشکرم» (همان) مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ بر اساس سخنان آقای م. ل آن فیلسوف ناشناس دکتر حاتم است که این عقاید را به پسرش آموخت البته ترس بیش از حد خود آقای م ل از مرگ نیز نشان دهنده ی اعتقاد او به پوچی دستگاه آفرینش و میل به زندگی جاودان است. من ناگهان وقتی در خود احساس کردم که نزدیک بود فریاد بزنم و خودم را از اسب بر زمین بیندازم و دستهای خشن پدرم را ببوسم و التماس کنم و بگویم که نمیرد و زنده باشد و همیشه زنده باشد و نگذارد که مرگ بر من چیره شود و مرا هم زنده نگاه دارد... دانستم که همه چیز طعمه ی مرگ است و به یاد می آورم که باز هم آن صدای خفه برطنین را در درونم شنیدم که به نام صدایم زد و فرمانم داد که باید این لحظه ها را جاویدان کنی که دیگر بازشان نخواهی یافت .. و من گوش به فرمان او بودم و او گفت: باید بسوزانی بسوزانی و رنج بدهی و بکشی» (همان: ۵۳) بی زمانی و بی مکانی در مکتب سوررئالیسم هنرمند میخواهد آزادانه سیر اندیشه را به نمایش بگذارد؛ بنابراین حد و مرزهای مشخص شده را به هم می زند «سورئالیسم سنگ بنایش بر روان انسان و ضمیر ناخودآگاه او بنیان نهاده شده است و در ضمیر ناخودآگاه آدمی نیز مکانهای مختلف در هم ریخته اند و زمان معینی نیز وجود ندارد و پرده های خیال گذشته حال و آینده را فرو ریخته اند و موضوعات در بی زمانی و بی مکانی شکل میگیرند براهنی، ۱۳۷۱ ۱۸۴) در داستان ملکوت ضمن یادآوری خاطرات آقای م ل زمان و مکان داستان تغییر میکند. در نمونه ی زیر خاطرات مربوط به دوازده سالگیش را بیان میکند و مکان داستان نیز از مطب دکتر حاتم به باغ تغییر می کند. مثل همان روزی شده بودم که دوازده سال داشتم و با خانواده ام به باغ رفته بودیم آنروز که در ایوان باغ نشستیم و من با گل های سرخ باغچه جلو ایوان بازی میکردم جلوی آب از باغچه میگذشت و پونه های خودرو عطر خود را با نسیم تا دور دست می فرستادند. بچه ها پشت سرم به جست و خیز و بازی مشغول بودند و من باز هم از آنها کناره گرفته بودم چیزی بود که مثل همیشه مرا بسوی انزوا و تنهایی میکشاند ناگهان مادرم از قفا صدایم زد و در همین وقت بود که غنچه ای در انگشتانم له شد. دستم از تیغ خار آتش گرفت و من فریاد زدم» (صادقی، ۱۳۷۹ ۳۸) در داستان ملکوت حتی مشخص نیست رویدادهای داستان در چه دوره ای با چه شهری اتفاق افتاده است؛ مثلاً در نمونه ی زیر آقای م. ل میگوید به سفر مغرب رفته و در آنجا خانه ای گرفته است ولی آدرس دقیق نمیدهد و نمیگوید در کدام شهر مغرب ساکن شده است. بعد در مغرب خانه کوچکی خریدم معصومانه می اندیشیدم که اگر در یک خانه معمولی زندگی کنم و با همسایه هایم حشر و نشر داشته باشم و حتی خودم برای خرید به بازار بروم میتوان فراموش کنم و فراموش کنم و از وسواس ها و کابوس هایم رهایی بایم» (همان: ۴۲) در ابتدای داستان راوی میگوید «ساعت یازده شب چهارشنبه آن هفته جن در آقای مودت حلول کرده اما تا پایان داستان نمی گوید این حوادث مربوط به چه سالی هستند. مشخص نبودن زمان و مکان در داستان سبب شده نویسنده آزادانه و خارج از قید و بندهای زمانی و مکانی به آفرینش داستان بیر دارد. هم چنین تا حدودی کار صحنه پردازی در داستان به عهده ی خود ذهن خواننده گذاشته می شود. نگارش خودکار در سوررئالیسم هنرمند فارغ از هنجارها و عقاید جامعه و عقلانیت هر آن چه را که در ضمیر ناخودآگاهش است به صورت خود به خودی بیان می کند. ادر سوررئالیسم نوشتن خود به خودی وسیله ای است که هنرمند در آن خود را رها میکند تا هر چه ناخودآگاه می خواهد بر قلم جاری کند مصطفی آل احمد، ۱۳۷۷: ۱۱۹) در زمان ملکوت وقتی دکتر حاتم به منشی جوان و مرد چاق خبر میدهد که آمپولهایی که به آنها ترزیق کرده کشنده است. و آنها را فریب داده و فقط تا چند روز دیگر زنده هستند منشی جوان کنترل خود را از دست میدهد و جملات بی ربطی را بیان می کند که نشان دهنده ی عدم نظارت عقل وی بر گفته هایش است. .مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اورماه ۱۳۹۴ منشی جوان نمی دانست به چه کسی رو کند و چه بگوید نمی ترسید اما گیج شده بود ناگهان دست مرد چاق را هوا کرد و و حشیانه به ناشناس و آقای مودت حمله برد و آنها را بر زمین در غلتاند و فریاد زد حرفهایش نامربوط و شکسته بود. نگاه کن نگاه کن مثل حیوان از نفس افتاد اسم مرگ خفه اش کرد. پس شما زنده می مانید ها؟ شما که من خوب می شناسمتان وای وای به ملکوت هم... به او از این زهرها داده است... شما که هیچ چیز خوب یا بد در روح و زندگیتان ندارید شما سالها زنده می مانید و این بیچاره باید بمیرد. او به کسی بدی نکرده بود.... هر کس میتواند کمی بد باشد. هر کس می تواند از مرگ بترسد... آن وقت این طور بی سروصدا و احمقانه باید بمیرد» (صادقی، ۱۳۷۹ (۹۹) انقلاب انقلاب و دگرگونی شخصیتهای داستان زمانی واقعی و منطقی است که همراه با دلیل منطقی و قابل قبولی باشد در دنیای فرا واقعی و وهمی پویایی و دگرگونی آنی شخصیتهای داستان امری طبیعی است؛ زیرا هنرمند در این مکتب در بی کم رنگ کردن چاچوب های عقلانی است در داستان ملکوت با انقلاب آنی شخصیت آقای م. ل روبه رو هستیم این شخصیت بعد از مرگ پدرش تبدیل به یک جانی میشود و در روز تشییع پدرش بسریچه ای که سوار بر اسب در مزرعه در حال حرکت به سمت خانه اش است. هدف گلوله قرار میدهد. مزارع رعیتها را آتش میزند پسرش را میکشد زبان شکو را میبرد ترس از مرگ و نیستی او را وادار می کند که همه اعضای بدنش را قطع کند و در شیشه در الکل روبه روی خود نگه دارد و به قصد قطع آخرین عضو از بدنش دست راستش و انتقام گرفتن از دکتر خانم به مطب او می آید؛ اما به خاطر خوابی که در مطب دکتر خانم میبیند و آن را درست به یاد نمی آورد، متحول میشود دکتر حاتم را میبخشد دست راست خود را نگه دارد. دیشب خواب زیبایی دیدم که اکنون درست به یاد نمی آورم چه بود اما به دنبال آن بود که دکتر خانم را بخشیدم، بخشیدم و اگر نمی بخشیدم چه میشد و با او چه میتوانستم بکنم؟ هیچ تصمیم گرفتم که لااقل آخرین دستم را نگاه دارم و به کمک آن بار دیگر بسوی زندگی و خورشید و فضای باز و هوای تازه باز گردم» (صادقی، ۱۳۷۹: ۴۹) تصمیم میگیرد زندگی را از نو شروع کند و امپولهای طول عمر و ازدیاد میل جنسی دکتر حاتم را تزریق کند تا بعد از ازدواج بتواند بچه های زیادی به وجود آورد. مرا محفوظ می کنید اما بهتر است تقویتم کنید دوانی که عمرم را طولانی کند و به مزاجم قوت بدهد و مخصوصاً .. نه بگوئید ... چرا خجالت میکشید میدانم میخواهید دوائی بگیرید و بچه های زیادی بوجود بیاورید و مسلماً با وضع کنونیش امید به مداوا و تقویت دارید بله باید به من آمپول بزنید با چه میدانم دوانی بدهید که بتواند نیروی بدنی و جنسیم را اصلاح کنید. مخصوصاً حالا که روحم آماده تحویل دادن است باید تنم را هم آماده کنم». (همان: ۸۸) این تحول برای چنین شخصی که پسرش را به فجیع ترین شکل کشته و آن قدر دچار پاس و نومیدی شده که همه ی اعضای بدنش به جز دست راستش را قطع کرده است غیر طبیعی است؛ اما در مکتب سوررئالیسم که عقلانیت و جزمی گری رنگ می بازد و نویسنده در پی ایجاد فضایی فراواقعی است پذیرفتنی است. تحول آنی آقای م ل شبیه تحولات عرفایی است که با دیدن یک خواب یا با شنیدن یک سخن از شخصیتی بی مغز و یا لاابالی به عارفی برجسته و صاحب کرامت تبدیل می شوند. نتیجه گیری با توجه به آنچه گفته شد میتوان نتیجه گرفت که زمان ملکوت اثری سوررئال است که بهرام صادقی نویسنده اثر برای خلق دنیای فراسوی واقعیت بسیاری از نشانه های سورئالیستی را در آن گنجانیده است. در این پژوهش ۰ ۸ نشانه سوررئالیستی مشترک در زمان ملکوت یافتیم که عبارتند از: اسطوره و نمادها در این زمان کهن الگوهای اساطیری به صورت نمادین به کار رفته هم چنین حضور شخصیت اسطوره ای چون «جن» نیز سبب سوررئال شدن داستان ملکوت شده اما نویسنده از قابلیتهای شخصیت جن برای افزایش وحشت و ترس که یکی از ویژگیهای آثار سوررئال است) سود نجسته است. جادو و امر شگفت: مثلا ساختن صابون از اجساد مردگان توسط دکتر حاتم، امری شگفت است. تخیل و رؤیا در این زمان از تخیل و رؤیا برای بیان محتویات ضمیر ناخودآگاه و یادآوری خاطرات گذشته استفاده شده است. مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اورماه ۱۳۹۴ اروتیسم رمان ملکوت قلمرو حاکمیت اروتیسم است در این زمان مردم شهر به هوس ازدیاد میل جنسی و افزایش طول عمر خود فریب دکتر خانم را میخورند و دچار مرگ زودهنگام می شوند. تضاد و تناقض استفاده از حالات و ترکیبات متضاد و متناقض در این زمان سبب فرا واقعی شدن آن شده است. هم چنین شخصیت های آقای م. ل و دکتر حاتم نیز دارای حالات متناقض هستند. طنز در این زمان از طریق طنز خواسته هایی سرکوب شده در ضمیر ناخوداگاه شخصیت ها محال بروز می یابند. نیهیلیسم در زمان ملکوت پسر آقای م. ل دکتر حاتم و آقای مل دچار بی هدفی در زندگی و پاس و ترس از مرگ هستند و در پایان داستان منشی جوان نیز به بی هدفی زندگی پی میبرد؛ بنابراین در پایان داستان اکثر شخصیتها بر پوچی زندگی مهر تأیید می گذارند. انقلاب: تغییرانی و بدون روابط مستحکم علی و معلولی آقای م. ل از شخصیتی پوچ گرا و مأیوس به شخصیتی امیدوار فرا واقعی و خیالی نظر می رسد. بی زمانی و بی مکانی در زمان مذکور زمان و مکان پی در پی تغییر میباید به علاوه مشخص نشده که رویدادهای داستان مربوط چه دوره ای از تاریخ است. هم چنین مکان داستان نیز مجهول است. تصادف عینی و نگارش خودکار نیز از نشانه های سوررئالیستی دیگری است که در این اثر وجود دارد. مهسا فلاح آزادمهسا فلاح آزادTue, 11 Feb 2025 00:56:11 +0330https://virgool.ir/@m_93254400/نشانه-های-سورئالیستی-در-رمان-ملکوت-بهرام-صادقی-sim3nwzfsmyjموضوع این مقاله بررسی نشانه های سوررئالیستی زمان ملکوت (۱۳۴۰) اثر بهرام صادقی است نویسنده در این زمان کوتاه با ارائه فضایی آمیخته از و هم اسطوره و واقعیت مضمون مرگ و نیستی و ناتوانی انسان در برابر آن را دست مایه نوشتن قرار داده است. سوررئالیست ها با کمک ضمیر ناخودآگاه سعی دارند دنیایی و همی و خیالی خلق کنند که در آن روابط علی و معلولی بر پایه عقل و منطق استوار نباشد تا بدین وسیله به کشف عالم فراسوی واقعیت نائل شوند. در این پژوهش بدین نتیجه رسیدیم که زمان ملکوت اثری کاملا سوررئالیستی است؛ زیرا بهرام صادقی در آن از نشانه های سوررئالیستی چون تصادف عینی اسطوره و نمادها، جادو و امر شگفت، تخیل و رؤیا اروتیسم تضاد و تناقض ،طنز تپهیلیسم انقلاب بی زمانی و بی مکانی برای عرضه محتویات ضمیر ناخوداگاه در راستای ایجاد دنیایی و همی و خیالی استفاده کرده است. کلیدواژه ها: سوررئالیسم و هم ضمیر ناخودآگاه ملکوت، صادقی مقدمه در هر دوره مکتب ادبی خاصی بر ادبیات ملتها سیطره دارد جنجالی ترین و بحث انگیزترین مکتب ادبی در قرن بیستم سوررئالیسم است واژه ی سوررئالیست اولین بار در سال ۱۹۱۷ توسط آپولینر (Apollinaire) در مورد اثر نمایشی او به کار رفته است که آن را درام سوررئالیسم» خوانده اند. در سال ۱۹۲۴ که اندره برتون بنیان گذار مکتب سوررئالیسم - بیانیه نخست سورنالیسم را منتشر کرد این جنبش رسمیت یافت. این مکتب در پی جنگ جهانی عصبانی بود بر ضد تمام قواعد و قوانین موجود در عرصه اجتماع هنر و ادبیات اهمیت و اصالتی است که پیروانان این مکتب برای خیال خواب و رویا ذهنیات و امور ناخودآگاه و انتزاعی قائل هستند در این جنبش چشم گیر است. سوررئال ها معتقدند دنیای فراسوی واقعیت زمانی کشف میشود که به تصورات و همی رؤیا غریزه و ضمیر ناخودآگاه مجال جولان داده شود و لگام اختیار به دست عقل برهان بشری و واقعیت سود اندیش داده نشود. سورئالیسم اساس کار خود را بر تداعی آزاد معانی و افکار و تصاویر و نوعی حالت خلسه و رویا میگذارد و می کوشد تا به خلاقیت هنری جنبه ی خود بخودی دهد. (برهام، ۱۳۶۰ (۱۲۸) زیگموند فروید و کارل گوستاو یونگ با انتشار آثارشان و تأکید بر اهمیت ضمیر ناخودآگاه قدرت رؤیا و تمایلات روان را آشکار ساختند و سوررئالیسم ها با کمک روان کاوی نیروهای اصلی ذهن را دریافتند و از خالص بودن زبان روان در خلق آثار ادبی بهره بردند. (برونل، ۱۳۷۸، ج ۵ (۴) آراء و اندیشه های هانری برگسون (Henry Bergson) نیز در شکل گیری مکتب سورئالیسم سهمی به سزا داشت؛ زیرا او به تسلط عقل و هم چنین تسلط آن بر ضمیر ناخودآگاه می تازد و عقل پیش بینی ناپذیر را رد میکند. سوررئالیسم ها نیز ضمیر ناخودآگاه را منشأ تخیل میدانند و به جای خرد بر نوعی کشف و شهود تأکید میکنند؛ به عبارت دیگر در این مکتب معتقدند حقیقت برتر پشت حجابهای عقلانیت بیداری و هشیاری مستور مانده و برای پی بردن به آن باید خود را فارغ از هر نوع سوداندیشی و خردورزی به خواب رؤیا جنون و روان ناخودآگاه سپرد. سبک باروک در قرن هفده تا اواسط قرن هجده از نخستین جرقه های سوررئالیسم به شمار میرود خرق عادت ها، ایستادگی در برابر قوانین زیبایی شناسی رایج آمیختن هنر به راز و رمز پیچیدگی و ابهام از اشتراکات این سبک هنری با سوررئالیسم است. » آل احمد، ۱۳۷۷ ۸۶)مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ خیال پردازی و تکیه بر قدرت تخیل رمانتیسم پر رمز و رازی و ابهام سمبولیسم نیز بازتاب گسترده ای در مکتب سوررئالیسم دارد. هم چنین جنبه ی انقلابی بودن دادائیسم در همه ی ابعاد زندگی هم مد نظر طرفداران سوررئالیسم واقع شد و سوررئالیسم ها به صراحت به علاقه ی این مکتب در ایجاد انقلاب اشاره کرده اند «ما مصمم برای یک انقلاب هستیم برتون ۱۳۸۱: ۵۱) به حدی که عملاً سوررئالیسم را ادامه ی مکتب دادائیسم می دانند. بنابراین برخی از اندیشه های فروید یونگ برگسون سبک باروک رمانتیسم سمبولیسم و دادائیسم در مکتب سوررئالیسم به چشم می خورد. به طور کلی شاعر یا نویسنده در این مکتب برای بیان اندیشه های خود از شاخصه هایی چون ضمیر ناخوداگاه عشق واقعیت برتر، امر شگفت و جادو نقطه علیا، تصادف عینی جذبه و جنون تغییر واقعیت تعارض و تناقض انقلاب دائم، زیبایی تشیح آور، رویا و خواب نگارش خودکار شگفت آفرینی و حیرت کمک میگیرد. فتوحی، ۱۳۸۵: ۱۹۴) بهرام صادقی (۱۳۱۵ (۱۳۶۳) در زمان کوتاه ملکوت با ارائه ی فضایی آمیخته از و هم اسطوره و واقعیت، مضمون مرگ و نیستی را دستمایه ی نوشتن قرار داده است. در این مقاله به بررسی نشانه های سوررئالیستی زمان ملکوت میپردازیم. هدف پژوهشی این است که در پایان این مقاله به پاسخ این برسیم که آیا ملکوت صادقی اثری سورتال است یا نه و هم چنین در صورت سورئالیسم بودنش، مزیت ها و نواقص آن را بر اساس مکتب سوررئالیسم مشخص کنیم. بحث در این قسمت ابتدا خلاصه ای از زمان ملکوت را ارائه میدهیم و سپس نشانه های سوررئالیستی امر شگفت و جادو تصادف عینی، نماد و اسطوره نگارش خودکار رویا و تخیل نیهیلیسم، تضاد انقلاب اروتیسم (طنز) موجود در زمان ملکوت را بررسی می کنیم. خلاصه رمان «ملکوت» در شب چهارشنبه ساعت یازده جن به بدن آقای مؤدت حلول میکند دوستانش منشی جوان مرد چاق و ناشناس او را به مطب دکتر خانم میرسانند تا او را معالجه کند. دکتر حاتم در حین معالجه از مسائل مختلفی با منشی جوان حرف میزند و منشی جوان که شخصیتی امیدوار دارد که به همه چیز زندگی عشق میورزد شیفته ی سخنان دکتر حاتم میشود، دکتر حاتم درباره ی آمپولهای افزایش طول عمر و ازدیاد میل جنسی ای که به مردم تزریق میکند با او صحبت میکند به همین دلیل منشی و مرد چاق از او میخواهند که از آن امپول ها نیز به آنها تزریق کند در همین هنگام جن از بدن آقای مؤدت بیرون می آید و کاغذی به دکتر حاتم میدهد که روی آن نوشته بود آقای مؤدت به بیماری سرطان معده مبتلاست و به زودی می میرد. وقتی دکتر حاتم آقای مؤدت را مرخص میکند. آن دو امپول را به منشی جوان و مرد چاق تزریق میکند سپس حقیقت را درباره ی بیماری آقای مودت و این که مردم را قریب داده و آمپولهای کشنده به جای آمپول افزایش میل جنسی و و طول عمر به آنها تزریق می کرده به ناشناس می گوید آقای مدل که برای انتقام گرفتن از دکتر حاتم به عنوان بیمار به او نزدیک میشود و در طول زمانی که در مطب او بستری است خاطرات گذشته اش و جنایاتی که انجام داده مرور میکند سرانجام تصمیم میگیرد آخرین عضو بدنش را قطع نکند و امیدوارانه به حیات ادامه دهد. دکتر حاتم آخرین شبی که قرار است در شهر بماند همسرش (ساقی) را مانند همسران سابقش خفه می کند چند دقیقه بعد متوجه میشود که ساقی و شکور نوکر آقای م. ل با هم ارتباط جنسی داشته اند. سخت احساس شکست می کند و به همین دلیل دوباره ساقی را بعد از مرگش خفه میکند سپس نزد آقای مدل میرود و امپولهای افزایش طول عمر و ازدیاد میل جنسی را نیز به او تزریق میکند. بعد از آن به سراغ آقای مودت و دوستانش میرود و حقیقت را درباره ی آمپول ها این که کشنده اند و به زودی منشی جوان مرد چاق و همه مردم شهر که به آنها تزریق شده میمیرند به آنها میگوید و در آخرین لحظات دنیای داستان منشی جوان نیز به پوجی زندگی پی می برد. تصادف عینی تصادف عینی از نظر سوررئالیستها عینی شدن الهامات و رؤیاها و خیالاتی است که در ذهن شخص می گذرد از نظر اندره برتون «آنچه در نظر ما شگفت و جادو جلوه میکند مجموعه ای از نشانه هایی است که از نواحی تاریک درون ما به ما می رسد و با ما نه از ماورایی متعالی بلکه از فطرت خودمان سخن میگوید. بدین ترتیب خصوصیت عینی این تصادف عبارت است از بازتاب مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۶-۴شهریورماه ۱۳۹۴ذهنیت ما به صورت اشتیاق در یک واقعیت ملموس و تصادف عینی خط ربطی است بین دنیاهایی که سخت از هم جدا هستند» (حسینی، ۱۳۸۹ ۸۴۹) در تصادف عینی انسان منتظر نوعی تجلی با اشراق است ملاقاتی کاملاً برونی که ما خودمان از نظر فکری آن را ترتیب نداده ایم. (همان: ۹۰۲) در زمان ملکوت منشی جوان عاشق همسرش است و در این باره به دکتر حاتمچنین می گوید: شاید شش ماه، اما به اندازه یک دنیا زنم را دوست میدارم. .... می توانید داشته باشید البته میتوانید داشته باشید هر دو جوانید و در ابتدای زندگی هستید. حتماً زنتان خیلی خوشگل است. اوه، چه باید گفت؟... شما آقای دکتر مرا مسحور کرده اید مثل بچه ای شده ام که دلش میخواهد از اسباب بازی های قشنگ و پر زرق و برق خودش برای کسی که از او خوشش آمده حرف بزند اما باور کنید زنم برای من پاره ای از زندگی است. او را می پرستم ذوق زده شده اید؟ معلوم است که واقعا عاشقید. الان او را میبینم موهای بلوطی رنگش مثل آبشار ..... عشق شما را شاعر کرده است. اسمش چیست؟ ملکوت» (صادقی، ۱۳۷۹ (۲۱) همان طور که میبینیم منشی جوان همسرش را بسیار دوست دارد؛ این نشان گر انطباق آنیمای او با همسرش است. اسم یکی از همسران دکتر خانم که او را بیشتر از همه دوست داشته و با آنیمای او منطبق بوده ملکوت است این نشابه اسمی تصادف محسوب می شود. آن روز هم گمنام و تنها به این حدود آمدم اثاثیه مختصر وكيف طنابتم تنها سرمایه ام بود تازه آخرین زن جوان و زیبایم را بیشتر از دیگران دوستش میداشتم به خاک سپرده بودم. اسمش. ... چه بود؟ این تصادف است. «ملکوت» بود... او مسموم شده بود. انروز هم مثل همیشه و همه جا همان دوگانگی سخت جان همراهیم میکرد... یا بگذارید مثل شما شاعر بشوم در درون من بود زیرا او همسفر نامرئی و وفادار من است... همه وقت در درون من » (همان (۲۳) تشابه اسمی دو زن که مطابق با آنیمای دو مرد باشند تصادف محسوب میشود اسم نشان دهنده ی ویژگی های مسمی است و شباهت اسمیهر دو آنیمای مطلوب در زمان ملکوت ملکوت همسر منشی جوان و همسر مرحومه ی دکتر (خاتم) از لحاظ دیگر نیز تأمل برانگیز و شگفت آور است. شناخت جهان ملکوت برای انسان زمینی آسان نیست و از طرف دیگر نسبت به دنیای زمینی والاتر است؛ بنابراین انتخاب اسم «ملکوت» برای این دو زن که منطبق با آنیمای دکتر حاتم و منشی جوان هستند نشان دهنده ی این است که آنیما حقیقی و اهورایی با عناصر و اسامی مادی این دنیا تعریف شدنی نیست و برای انسان زمینی ملموس و قابل درک نیست. اسطوره و نمادها هنرمندان سورئالیست با سیر آزادانه ی اندیشه و تخیل و رویا جهان نامرئی را با کلمات نمادین به جهان مرئی پیوند می دهند و به استخراج ضمیر نیمه هشیار و ناخودآگاه می پردازند از این رو برای بیان آن به زبان نمادین و اسطوره متوسل میشوند. «اسطورها موجی از رؤیاها را بر پهنه ذهن و ادراک ما می گسترانند. اسطوره ها به خاطر غنای اصیل و دست نخورده ای که دارند و دیگر اینکه مستقیماً از ذهن ناخودآگاه بشر سرچشمه میگیرند میتوانند وظایف و اهداف والای انسان را دوباره به او یادآور شوند و او را دوباره به قدرت خویش بازگردانند. سوررئالیستها با کمک اساطیر کوشیدند دیوارهایی را که هستی خودآگاه یونگ و محقر ما را از ضمیر نا خود گاه بسیار غنی ما جدا کرده است. فرو ریزند برونل، ۱۳۷۸، ج ۵: ۹۳) مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ زبان اسطوره نیز چون زبان رؤیا زبانی است نمادین و رمزآلود و این از آنجاست که رویا و اسطورههر دو با ناخودآگاهی در پیوندند و از آن بر می آیند و مایه میگیرند میتوان بر آن بود که اسطوره رویای همگانی است خوابگزاری و اسطوره شناسی در سرشت با هم یکسانند. خوابگزار و اسطوره شناس هر دو نمادهایی را میکاوند و میگزارند؛ یکی نمادهای رویا را دیگری نمادهای اسطوره را (کزازی، ۱۳۸۵: ۱۲۳) یکی از مباحثی که یونگ بدان پرداخته آرکی تایپها با کهن الگوهاست یونگ شخصیت آدمی را به دو منطقه ی کلی «ضمیر خودآگاه» و «ضمیر ناخودآگاه تقسیم میکند. وی معتقد است ضمیر ناخودآگاه از دو بخش ناخودآگاه فردی و جمعی تشکیل شده است. ناخودآگاه جمعی شامل مواد و اجزایی است که کهن الگو نامیده میشود. سایه آنیما آنیموس خود و پیر دانا مهم ترین کهن الگوها هستند که در روان آدمی مجال بروز می یابند و رفتارهای او را تحت تأثیر قرار میدهند. یونگ محتویات ضمیر ناخودآگاه جمعی را «آرکی تایپ یا کهن الگو مینامد که در میان تمام نژادهای بشر یکسان است و تقریبا در همه جای دنیا به شکل اجزای ترکیب دهنده ی افسانه ها و در عین حال به شکل پدیده های محلی و فردی و ناشی از ضمیر ناخودآگاه ظاهر میشوند یونگ ۱۳۷۰: ۱۰۰ ۱۰۱) در زمان ملکوت حضور ناخودآگاه جمعی بسیار مشهود است؛ مثلاً وقتی دکتر حاتم درباره ی وضعیت آقای مدل از او سؤال می پرسد م ل به صورت تک گویی درونی درباره ی خودش چنین می گوید: کس دیگری از میان دندانهایم به او جواب داد که من او را خوب میشناختم و میدانستم کیست و یقین داشتم که باز آن حال لعنتی به سراغم آمده است آن تبو غبار لعنتی آن بحران که مثل آوار بر وجودم فرود می آید و مرا منهدم می کند تا از میان گرد و خاک از لابلای گرد و یاد و خرابه ها همو همو بتواند برخیزد همو که با لب و زبان من حرف میزند و با لحن و صدای من به دکتر خانم پاسخ میدهد و همو که با دستهای من فرزندم را قطعه قطعه کرده است و زبان شکو را بریده است و در هیچکدام از آن لحظه ها، خود من نبوده ام که آن کارها را می کرده ام... آه به چه کس دیگری می توان گفت که باور کند؟ من می سوختم و عرق می کردم و مغزم می جوشید و یکباره نیست میشدم و او در درونم بر میخاست و حرف میزد و به نوکرها دستور می داد و نعره می کشید و شکو را کتک می زد...» (صادقی، ۱۳۷۹: ۳۷) کسی در درون آقای مل سبب اعمال بدی میشود آرکی تایپ سایه است سایه یکی از آرکی تایپهای مد نظر یونگ است و وجود پایین تر و منفی ماست همه ی آن چیزهایی است که با معیارهای اجتماعی و آرمانی ما متناسب نیست و ما از آنها شرم داریم اما به هر حال در ما وجود دارند. مجموعه ای از خود فریبیها و اهمالهاست میتواند به صورت اعمال غیر ارادی یا لغزش ها نمایان شود و شخص را با تباهی روبرو سازد که هرگز وجهه ی نظر یا به نحو خودآگاه دلخواه نبوده اند. (یونگ، ۱۳۵۳ (۲۶۶) یکی از کهن الگوهایی که در زمان ملکوت نقش بسیار مؤثری دارد آنیماست آنیما با روان زنانه دسته ای از تمایلات روانی زنانه است که در درون مرد وجود دارد مانند احساسات حالات عاطفی مبهم پذیرا بودن امور غیر منطقی و قابلیت عشق شخصی » ( یونگ، ۱۳۵۳ (۲۸۰) مادر م ل نماد آنیمای اهورایی و مثبت آقای محال است؛ زیرا در زمان حیاتش منشأ تمام خوبیهای او بوده اما با وجود مثبت بودن تأثیری منفی بر آقای مل گذاشته زیرا وابستگی شدید به مادرش سبب شده به استقلال شخصیتی ترسد و بعد از مرگش دیو درونش (سایه) آزاد شود و کارهای بدی انجام دهد. همی دانستم که او سرانجام خواهد مرد و گریزی و چاره ای نیست و مرا تنها خواهد گذاشت و این مقدر است و بر خود گریستم. زیرا مادرم را زیادتر از ستاره ها و آبها دوست میداشتم او مایه همه خوبیهای من بود و با رفتنش دیو من آزاد میشد و اژدهای گناه در ظلمت خانم از خواب برمی خاست و من می دانستم اینها را نیک می دانستم» (همان (۲۴) بهرام صادقی علاوه بر نماد برای فرا وقعی شدن اثرش از اسطوره ی جن نیز استفاده کرده است. در آغاز داستان آقای مودت جن زده می شود. در ساعت بازده شب چهارشنبه آن هفته جن در آقای مودت» حلول کرد». (همان: (۶) مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ آثار سوررئالیستی لبریز از تجربه وحشناست (زرشناس ۱۳۷۳ (۷۲) با وجود آن که حضور جن و دیدن آن موجب ترس و وحشت می شود؛ اما در زمان ملکوت چون شخصیتهای داستان از جن نمی ترسند و حتی آن را به سخره میگیرند فضای داستان ترسناک و موحش نشده است. جن را خشک کردند او با صدای زیر و دلخراشی خندید دکتر حاتم به گوشه دیگر اتاق رفت تا اسباب ترزیق آمپول ها را فراهم کند. جن چیزی روی ورقه ای نوشت و سلانه سلانه به طرف دکتر حاتم رفت و آن را به او داد. دوستان به هم نگاه کردند. آقای مودت به نرمی خندید جن که اکنون شبیه یک جنگجوی مغولی شده بود به دکتر حاتم تعظیم کرد و صغیرکشان از درز در بیرون رفت و در فضا ناپدید شد. آقای مودت و مرد چاق و منشی جوان باز هم با ناباوری و سرخوشی به هم نگاه کردند و بی قیدانه لبخند زدند» (همان: ۲۸۰۲۷) البته هر چند نترسیدن شخصیت ها تا حدودی بر فراواقعی شدن اثر افزوده است زیرا نترسیدن انسان از جن اندکی باورناپذیر است؛ اما از سلطه ی ترس و وحشت بر فضای داستان کاسته است. امر شگفت و جادو سورئالیست ها به دنبال کم رنگ کردن عقل گرایی و جزمیت مطلق هستند؛ از این رو امور شگفت انگیز و جادویی برای آنها اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا در تفکر جادویی روابط منطقی علی و معلولی برهم زده میشود و شخص وارد دنیایی موهوم و خیالی می شود که عقل و منطق بشری قادر به درک آن نیست بنابراین سورئالیستها از دنیای واقع دور میشوند تا در جهان اوهام و اشباح نفوذ کنند؛ زیرا تنها با توجه به عالم و هم است که تاحدی عقل بشری سلطه خود را از دست میدهد و میتواند به آنجا برسد که عمیق ترین هیجانات هستی را درک و بیان کند. حسینی، ۱۳۸۹: ۸۲۵) از نظر سورئالیست ها سرچشمه ی هنر اندیشه جادویی است کشف و لمس شگفتیها پاسخ به طبیعت زیبایی جویانه ی آدمی است. بنز امین پره مینویسد: باید پذیرفت که مخرج مشترکی جادو شاعر و دیوانه را با هم متحد می ساخت که همانا جادو بود.» (همان) در زمان ملکوت دکتر حاتم میگوید که بعد از کشتن شاگردها دستیاران و همسرانش از آنها صابون و چیزهای دیگر ساخته استند المن همه زنها و شاگردها و دستیارهایم را کشته ام و از آنها صابون و چیزهای دیگر ساخته ام صادقی، ۱۳۷۹ ۳۰,۲۹) و این امری شگفت و باور نکردنی است که فرا واقعی شدن داستان شده است. رؤیا و تخیل سورئالیستها از رؤیا و تخیل برای رسیدن به معرفت متعالی بهره میگیرند همان گونه که بسیاری از اسرار در عالم خواب بر عارفان گشوده میشود رویا و تخیل در نزد سوررئالیست ها ابزاری برای رسیدن به حقیقتی که در اعماق ضمیر پنهان آدمی است. به همین دلیل خود را به دنیای مسحور کننده ی روبا و تخیل میسپارند و در همین حین به نگارش تراوشات ذهنی خود می پردازند. قدرت تخیل زمانها و مکانهای مختلف را در هم می آمیزد و حضوری امروزی بدانها میبخشد و این همان چیزی است که سورئالیست ها از ادبیات توقع دارند یعنی توجه به زمان حال و لحظه ای که در آن قرار داریم» (براهنی، ۱۳۷۱: ۱۸۶) هر چند در عالم رؤیا و تخیل هر امر غیر ممکنی ممکن است و توانایی فرد برخلاف بیداری بی حد و حصر است؛ اما تخیل در آثار سوررئالیستی حد و مرزی دارد و تخیلی لگام گسیخته نیست که نتوان برای آن حد و مرز تعیین کرد تخیل در این سبک تا ان جا مورد استفاده قرار میگیرد که بتوان به آن صورت عینی بخشید. (برتون، ۱۳۸۱: ۸۷) در زمان ملکوت آقای م ل غرق در دنیای وهمی است همیشه احساس میکند دیوی در درونش است که به او فرمان می دهد تا اعمال بدی انجام بدهد و چون آرزوی رهایی از این دیو دارد این آرزو نیز به شکل رویا از ضمیر ناخودآگاه به ضمیر خود آگاه کشانده می شود. و آن کس که مرا در رویا بوسید و تاج نور بر سرم گذاشت چنین گفت که از این پس باید دل بر آسمان ببندی و او بی شکل و بی صورت بود و تنها دستهای گرمی داشت که بوی مادرم را میداد و زیر بود و او ناگهان بر من ظاهر شد گرمایی در تنم دوید و من او را آن دیو درونم را دیدم که می گریزد و آنگاه پاک و طاهر شدم» (صادقی، ۱۳۷۹: ۵۵) ۳۷۵ مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ رویاهای آقای مل بیشتر مربوط به خاطرات گذشته می شود. و همه آن وقتها و ترسها و اضطرابها و احساسها را به یاد می آورم و شبی که خانه ام در آتش می سوخت و شب دیگری که خانه های رعیتهایم در آتش می سوخت و روزهایی که شکو را زیر شلاقم به خود می پیچید، اما در رویا می دیدم.» (همان: ۵۵) بنابراین رویا در این دو زمان شامل محتویات ضمیر ناخودآگاه میشود همان چیزی که برای سورئالیست ها اهمیت ویژه ای دارد. اروتیسم اروتیسم با شکست تمدن علمی اروپا در جریان جنگ و پیامدهای وخیم آن پوچی بنیانهای عقلی بر روشنفکران ثابت شد. سوررئالیسم با نیروی تمام خود را به گسستن همه نظامات معقول و منطقی ملزم کرد برونل، ۱۳۷۸، ج ۵ (۸۴) هنر سوررئالیست هم که محصول اعماق ذهن هنرمندان بود قید و بندهای هنری را شکست و از سنت و ارزشهای معمول اجتماعی در زندگی و هنر دور شد. (برتون، ۱۳۸۱ (۹۷) مشکلات اخلاقی اروپا در این سالها در به وجود آمدن روحیه سرکشی در برابر قیود و حدود بی تأثیر نیست. با شیوع فساد و مبتلا شدن خانواده به عنوان کوچکترین نهاد جامعه به آن بدبینی و یاس و قانون شکنی هم آغاز می شود. آراگون و زان زنه به عنوان شاعر و نویسندهسوررئالیست هر دو فرزند نامشروع بودند که هیچگاه پدرانشان آنها را رسما به فرزندی خود قبول نکردند. ژنه ۱۳۸۱ (۸۶) و لویی آراگون، ۱۳۸۱ ۱۰_۱۱) آثار سوررئالیست نیز مملو از اروتیسم شدید است. (زرشناس، ۱۳۷۳: ۷۱) توجه زیاد به اروتیسم یا شهوت رانی و تلذذ نفسانی ممکن است متأثر از عقیده ی مهم فروید در مورد امیال جنسی باشد. فروید معتقد بود که سرکوب بعضی از امیال جنسی در عین حال که بازدارنده است. ممکن است ضایعه نیز ایجاد کند. لازم است یادآوری شود که هنرمند سوررئالیست با توجه به جنسیت اخلاق را نفی نمیکند ولی با هر گونه آداب و رسوم پوسیده که منجر به آسیب دیدن عشق و آزادی انسان میگردد به مبارزه بر می خیزد (آل احمد، ۱۳۷۷ (۹۷) در زمان ملکوت مردم به دلیل این که در زندگی پوچ و تو خالی خود هیچ سرگرمی بهتر از میل جنسی و امیال نفسانی نمی بینند به دام دکتر حاتم می افتند و دو امپول مرگ اور او را برای طول عمر و ازدیاد میل جنسی ترزیق می کنند. مردم این امپولها را برای طول عمر میزنند و یا برای ازدیاد و ادامه میل جنسی که در آن بسیار حریصند. اگر از نظر شرافت این کار من زیاد نجیبانه نباشد که تقریباً کار دلالان محبت را میکنم در پیشگاه حقیقت که خود من هستم مشکور خواهد بود. زیرا نه اراده و میل آنها را عملی ساخته ام و نه اراده و میل خودم را آنها جز این چه لذت دیگری دارند چه موضوع جالب دیگری چه سرگرمی و امیدواری و هدف دیگری میتواند در زندگی سراسر پوچ و خسته کننده و یکنواختشان داشته باشند.». (صادقی ، ۱۳۷۹: ۲۵،۲۴) بدین طریق حرص در شهوت رانی و تلذذ نفسانی همه ی مردم شهر را به سمت مرگ کشاند. این امپولهایی هم که به همه مردم این شهر و به دوستان تو ترزیق کرده ام چیزی جز یک سم کشنده و خطرناک نیست که در موعد معین یعنی چند وقتی که من اینجا نیستم وقتی که فرسنگها از شهر لعنتی شما دور شده ام و به شهر و یا ده با سرزمین لعنتی دیگری با گذاشته ام و سوزنها و سرنگهایم را برای ترزیق به مردمانش جوشانده و آماده کرده ام. اثر خواهد کرد. کودکان را خیلی زود خواهد کشت و بزرگترها را با رنج های تحمل ناپذیر گوناگون و عوارض وحشتناک سرانجام از میان خواهد برد.» (همان (۳۰) رابطه جنسی ساقی همسر دکتر (حاتم با شکو نوکر آقای م. (ل) نیز نشان دهنده ی حاکمیت شهوت رانی بر این دو شخصیت است. در میان اتاق زیر نور چراغ برق کاغذ را گشود و غفلتاً دستهایش به لرزه افتاد آیا ممکن بود که ساقی به شکو رو کرده باشد. و در این مدت دور از چشم شوهرش در خفا با مهارت تمام هر روز و هر شب ساعتهای دراز آن مرد لال را از زلالی ای سیراب Erotism مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهر اورماه ۱۳۹۴ کرده باشد که جان تشنه دکتر حاتم سالها در آرزوی آن مثل عربی در حسرت برکه ها سوخته بود دکتر خانم به زانو درآمد. سرانجام چیزی او را شکست داده و روحش را در هم شکسته بود» (همان (۷۷) تضاد و تناقض نویسندگان این سبک با به کار بردن ترکیبها و عناصر متناقض بر جنبه ی سوررئالیستی اثر خود می افزایند. داستان ملکوت اکنده از ترکیبات متضاد است عبارت ها و ترکیبات متضادی چون خون سفید برف سیاه، شهد زهر نقطه سیاه درخشان و ... در آن به کارفته است. اما همیشه در تصوراتم در خیالم و بر آن طرح سمجی که در مدخل قصر به درون ذهنم خلیده بود یک نقطه سیاه درخشان و متحرک وجود داشت». (صادقی، ۱۳۷۹: ۴۲) از دهانم خون گرم سفید بر زمین می چکید» (همان: ۴۸) من مصب همه ماهیان مرده ای بودم که از محیط های مسموم و تف زده بسویم سرازیر میشدند و پولک هایشان از برفی سیاه می درخشید و من آنها را به گرمی میپذیرفتم و شهد زهرشان در خونم می نشست.» (همان (۵۲) زمان ملکوت نیز خود را میان دو نیروی متضاد آسمان و زمین سرگردان میبیند و نمیداند کدام یک را باور کند. ولی درد من این است. نمیدانم آسمان را قبول کنم با زمین را ملکوت کدام یک را این جا دیگر کاملاً تصادف است. آنها هر کدام برایم جادیه بخصوص دارند. من مثل خرده آهنی میان این دو قطب نیرومند و متضاد چرخ میخوردم و گاهی فکر میکنم که خدا دیگر شورش را در آورده ... بازیچه ای بیش نیستم و او هم بیش از حد مرا بازی می دهد» (همان، (۲۳) حتی در وجود خود نیز دوگانگی با تضادی آزاردهنده احساس میکند از نظر جسمی نیز از یک طرف احساس جوانی میکند و از طرف دیگر میبیند که سرش پیر است. بگذارید اعتراف کنم من در این سن و سال خودم را بیش از هر وقت برای دوست داشتن و عشق ورزیدن آماده میبینم، شاید. کسی نفهمد، اما خودتان میبیندید. دستها و پاهای من چالا کند قوی و تازه اما سرم پیر است به اندازه ی سالهای عمرم من اغلب اندیشیده ام که آن دوگانگی که همیشه در حیاتم حس کرده ام نتیجه این وضع بوده است. یک گوشه بدنم مرا به زرنگی میخواند و گوشه دیگر به مرگ این دوگانگی را در روحم کشنده تر و شدیدتر حس می کنم » (همان (۹) آقای م. ل نیز معتقد است خودش و دکتر حاتم دارای حالات متضاد هستند. شما هم مثل من از بعد از ظهرها وحشت دارید و نمیدانید چگونه آن ساعات شوم و دلهره انگیز را بگذرانید. ... شما هم گرفتار کابوس و بی خوابی و حالات متضاد هستید» (همان: (۸۳) هم چنین بین ویژگیهای اخلاقی و شغل دکتر حاتم (پزشکی) تفاوت زیاد و اعجاب آوری وجود دارد با وجود آن که وظیفه اش نجات جان مردم است؛ اما به طرز جنون آسایی از کشتن مردم و و دیدن جان کندن آنها لذت میبرد؛ مثلاً وقتی به شخص ناشناس می گوید که در آینده ی نزدیک همه ی مردم شهر بخاطر تزریق امپولهای او می میرند چنین می گوید: هیوبو بوی مرده. بوی زنهای زشت و زیبای مرده و مردان شاد و یا ناشاد. بوی بچه های چند روزه و جوان های تازه و نابالغ .. همه جا همه جا آه افسوس که ۴ همیشه از لذت تماشا این مناظر محروم بوده ام زیرا در هر شهر و هر سفرمینی مجبورم زودتر از موعد کوچ کنم. چقدر دلم میخواست عقیم نبودم و میتوانستم بچه دار بشوم آن وقت تشنج ها و جان کندن ها فرزندانم را نیز تماشا می کردم.» (همان: (۱۳) ترکیبات متضاد و با تضاد درونی شخصیتها سبب خلق دنیایی و همی میشود که کلید ورود به آن رها کردن عقل و خرد است. طنز انسان آرزوها و امیال سرکوب شده ی خود را به ضمیر ناخودآگاه منتقل میکند ولی ممکن است هر از گاهی این آرمانهای سرکوب شده مجدد وارد ضمیر خودآگاه شوند و به صورت رؤیا بازی هزل و شوخی بروز یابند. شوخی و اشتباهات و لغزشهایی که در جریان زندگی روزانه از ما سر میزند چیزی جز تظاهرات غیر مستقیم کام های وازده ی ما نیست شوخی از عوارض زندگی تمدنی است و برای اقوام وحشی نه مفهومی دارد و نه لذتی » آرین پور، ۱۳۵۷: ۲۶۵) ۳۷۷ مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ طنز زاییده ضمیر ناخودآگاه است که در آن اختیار و تعقل از انسان سلب میشود بنابراین یکی از ابزارهای مد نظر سوررئالیست ها است. زیرا فکر در سایه آن استقلال خود را اعلام می کند. آندره برتون از محکومی میگوید که روز شنبه او را به پای چوبه ب دار میبردند و او فریاد میزند به چه هفته خوبی از شنبه اش پیداست» (سید حسینی، ۱۳۸۹: ۸۱۴) محکوم برای وداع با ناگواری لحظه اعدام بهترین راه را در دست انداختن و به سخره گرفتن آن دانسته است؛ به همین دلیل این طنز را بکار برده است. در زمان ملکوت امیال و آرزوهای واپس زده و کینه و کدورت هایی که مجال بروز نیافته اند در قالب طنز از ضمیر ناخودآگاه به سمت خودآگاهی کشیده شده اند؛ مثلا آقای م ل از دکتر حاتم متنفر است؛ زیرا او را مسبب کشته شدن پسرش می داند ولی بنابر مصلحت هایی کینه خود را آشکار نمیکند در نمونه زیر با تشبیه تفضیلی دکتر حاتم را در آمادگی برای نابودی مردم از جن آماده تر میداند. از این طریق کینه خود را در قالب طنز بروز داده است. اما در تمام مدتی که شکو با من زندگی کرده و برایم حرف زده است مطلبی به غرابت و تازگی این آخری از او نشنیده ام می گفت که ظاهراً دکتر حاتم مریضی دارد که جن در بدنش رفته است آیا شکو راست میگفت یا باز هم مرا دست انداخته بود؟ هر چه باشد برای من بی تفاوت است اما راستی خودمانیم چه جنی آماده تر و دست بکارتر از خود دکتر حاتم در این جهان ممکن است وجود داشته باشد؟» (صادقی، ۱۳۷۹: ۵۱) و موارد دیگری در زمان ملکوت وجود دارد که با استفاده از عدم آگاهی شخصیت ها طنز آفرینی شده است. نویسنده به واسطه طنز انباشته های ضمیر ناخودآگاه شخصیتهای داستان را آشکار می کند. نیهیلیسم در تپهیلیسم معنای زندگی هستی خود حیات و بسیاری از وقایع از دست میرود و فرد در دنیای بی معنایی و سرگشتگی و حیرانی می ماند و افسردگی و بی تفاوتی از سویی و پرخاشگری و شورشگری علیه وضع موجود از سویی دیگر، از نیهیلیسم نشات می گیرد. اعتقاد به پوچی و بیهودگی جهان خلاف جرمی گری ویژه آدمی است. از این رو ردپای نیهیلیسم در آثار سوررئالیسم دیده می شود براهنی، ۱۳۷۱، ج ۱ ۱۸۱) در نیهیلیسم انسان از هر گونه تلاشی در جهت معنا بخشیدن و نظام سازی زندگی سرپیچی میکند. برای بعضی از اشخاص نیهیلیسمی حتی پوچی نیز مهم نیست و میتوانند به زندگی عادی خود ادامه میدهند فقط هر از چند گاهی به پوچی جهان و زندگی فکر میکنند و نگران میشوند ولی عده ای از تپهیلیسم ها بر همه چیز خط بطلان میکشند. (زمانیان، ۱۳۸۵: ۹۸) «من» سوررئالیستی ،نگران مضطرب ،مایوس طاعی و پوچ گراست (زرشناس، ۱۳۷۳ (۷۱) در زمان ملکوت پسر آقای م. ل تحت تأثیر عقاید نیهیلیسمی دچار باس و نومیدی و بی تفاوتی نسبت به همه چیز و همه کس می شود. دست مصمم و بی اراده من دشته تیزم را از بغلم بیرون کشید. او پسر من بود اما دیگر پسر من نبود. هیچ چیز برایش اهمیت نداشت و هیچ فکر زندگی خودش و من نبود. در این لحظه همه سخنهایی که به طور مبهم درباره آن فیلسوف ناشناس شنیده بودم به یادم آمد او بود که پسرم را تحت تأثیر قرار داده بود و به او فکر پوچی و بیهودگی و خودکشی را تلقین می کرد. در حقیقت فرزند من دیگر ماهها بود که زندگی نمی کرد و در این جهان نمی زیست عبوس و مردم گریز شده بود و همیشه می گریست به خودش پناه میبرد خشمناک و با سوءظن به من خیره میشد و پرسشهایم را بی پاسخ میگذاشت». (صادقی، ۱۳۷۹: ۴۷) باس ناشی از بی هدفی او به صورتی است که وقتی پدرش دشته را در بدنش فروبرد نه تنها برای نجات خود هیچ تلاشی نمی کند؛ بلکه از پدرش بخاطر این که او را راحت کرده بود تشکر میکند. رویش نشستم، مثل قصابی که روی قربانیش مینشیند و دشته را زیر گلویش گذاشتم و از سر تفتن اندکی فشار دادم او فقط توانست بگوید راحتم کردی . متشکرم» (همان) مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی ۴- ۶ شهریورماه ۱۳۹۴ بر اساس سخنان آقای م. ل آن فیلسوف ناشناس دکتر حاتم است که این عقاید را به پسرش آموخت البته ترس بیش از حد خود آقای م ل از مرگ نیز نشان دهنده ی اعتقاد او به پوچی دستگاه آفرینش و میل به زندگی جاودان است. من ناگهان وقتی در خود احساس کردم که نزدیک بود فریاد بزنم و خودم را از اسب بر زمین بیندازم و دستهای خشن پدرم را ببوسم و التماس کنم و بگویم که نمیرد و زنده باشد و همیشه زنده باشد و نگذارد که مرگ بر من چیره شود و مرا هم زنده نگاه دارد... دانستم که همه چیز طعمه ی مرگ است و به یاد می آورم که باز هم آن صدای خفه برطنین را در درونم شنیدم که به نام صدایم زد و فرمانم داد که باید این لحظه ها را جاویدان کنی که دیگر بازشان نخواهی یافت .. و من گوش به فرمان او بودم و او گفت: باید بسوزانی بسوزانی و رنج بدهی و بکشی» (همان: ۵۳) بی زمانی و بی مکانی در مکتب سوررئالیسم هنرمند میخواهد آزادانه سیر اندیشه را به نمایش بگذارد؛ بنابراین حد و مرزهای مشخص شده را به هم می زند «سورئالیسم سنگ بنایش بر روان انسان و ضمیر ناخودآگاه او بنیان نهاده شده است و در ضمیر ناخودآگاه آدمی نیز مکانهای مختلف در هم ریخته اند و زمان معینی نیز وجود ندارد و پرده های خیال گذشته حال و آینده را فرو ریخته اند و موضوعات در بی زمانی و بی مکانی شکل میگیرند براهنی، ۱۳۷۱ ۱۸۴) در داستان ملکوت ضمن یادآوری خاطرات آقای م ل زمان و مکان داستان تغییر میکند. در نمونه ی زیر خاطرات مربوط به دوازده سالگیش را بیان میکند و مکان داستان نیز از مطب دکتر حاتم به باغ تغییر می کند. مثل همان روزی شده بودم که دوازده سال داشتم و با خانواده ام به باغ رفته بودیم آنروز که در ایوان باغ نشستیم و من با گل های سرخ باغچه جلو ایوان بازی میکردم جلوی آب از باغچه میگذشت و پونه های خودرو عطر خود را با نسیم تا دور دست می فرستادند. بچه ها پشت سرم به جست و خیز و بازی مشغول بودند و من باز هم از آنها کناره گرفته بودم چیزی بود که مثل همیشه مرا بسوی انزوا و تنهایی میکشاند ناگهان مادرم از قفا صدایم زد و در همین وقت بود که غنچه ای در انگشتانم له شد. دستم از تیغ خار آتش گرفت و من فریاد زدم» (صادقی، ۱۳۷۹ ۳۸) در داستان ملکوت حتی مشخص نیست رویدادهای داستان در چه دوره ای با چه شهری اتفاق افتاده است؛ مثلاً در نمونه ی زیر آقای م. ل میگوید به سفر مغرب رفته و در آنجا خانه ای گرفته است ولی آدرس دقیق نمیدهد و نمیگوید در کدام شهر مغرب ساکن شده است. بعد در مغرب خانه کوچکی خریدم معصومانه می اندیشیدم که اگر در یک خانه معمولی زندگی کنم و با همسایه هایم حشر و نشر داشته باشم و حتی خودم برای خرید به بازار بروم میتوان فراموش کنم و فراموش کنم و از وسواس ها و کابوس هایم رهایی بایم» (همان: ۴۲) در ابتدای داستان راوی میگوید «ساعت یازده شب چهارشنبه آن هفته جن در آقای مودت حلول کرده اما تا پایان داستان نمی گوید این حوادث مربوط به چه سالی هستند. مشخص نبودن زمان و مکان در داستان سبب شده نویسنده آزادانه و خارج از قید و بندهای زمانی و مکانی به آفرینش داستان بیر دارد. هم چنین تا حدودی کار صحنه پردازی در داستان به عهده ی خود ذهن خواننده گذاشته می شود. نگارش خودکار در سوررئالیسم هنرمند فارغ از هنجارها و عقاید جامعه و عقلانیت هر آن چه را که در ضمیر ناخودآگاهش است به صورت خود به خودی بیان می کند. ادر سوررئالیسم نوشتن خود به خودی وسیله ای است که هنرمند در آن خود را رها میکند تا هر چه ناخودآگاه می خواهد بر قلم جاری کند مصطفی آل احمد، ۱۳۷۷: ۱۱۹) در زمان ملکوت وقتی دکتر حاتم به منشی جوان و مرد چاق خبر میدهد که آمپولهایی که به آنها ترزیق کرده کشنده است. و آنها را فریب داده و فقط تا چند روز دیگر زنده هستند منشی جوان کنترل خود را از دست میدهد و جملات بی ربطی را بیان می کند که نشان دهنده ی عدم نظارت عقل وی بر گفته هایش است. .مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اورماه ۱۳۹۴ منشی جوان نمی دانست به چه کسی رو کند و چه بگوید نمی ترسید اما گیج شده بود ناگهان دست مرد چاق را هوا کرد و و حشیانه به ناشناس و آقای مودت حمله برد و آنها را بر زمین در غلتاند و فریاد زد حرفهایش نامربوط و شکسته بود. نگاه کن نگاه کن مثل حیوان از نفس افتاد اسم مرگ خفه اش کرد. پس شما زنده می مانید ها؟ شما که من خوب می شناسمتان وای وای به ملکوت هم... به او از این زهرها داده است... شما که هیچ چیز خوب یا بد در روح و زندگیتان ندارید شما سالها زنده می مانید و این بیچاره باید بمیرد. او به کسی بدی نکرده بود.... هر کس میتواند کمی بد باشد. هر کس می تواند از مرگ بترسد... آن وقت این طور بی سروصدا و احمقانه باید بمیرد» (صادقی، ۱۳۷۹ (۹۹) انقلاب انقلاب و دگرگونی شخصیتهای داستان زمانی واقعی و منطقی است که همراه با دلیل منطقی و قابل قبولی باشد در دنیای فرا واقعی و وهمی پویایی و دگرگونی آنی شخصیتهای داستان امری طبیعی است؛ زیرا هنرمند در این مکتب در بی کم رنگ کردن چاچوب های عقلانی است در داستان ملکوت با انقلاب آنی شخصیت آقای م. ل روبه رو هستیم این شخصیت بعد از مرگ پدرش تبدیل به یک جانی میشود و در روز تشییع پدرش بسریچه ای که سوار بر اسب در مزرعه در حال حرکت به سمت خانه اش است. هدف گلوله قرار میدهد. مزارع رعیتها را آتش میزند پسرش را میکشد زبان شکو را میبرد ترس از مرگ و نیستی او را وادار می کند که همه اعضای بدنش را قطع کند و در شیشه در الکل روبه روی خود نگه دارد و به قصد قطع آخرین عضو از بدنش دست راستش و انتقام گرفتن از دکتر خانم به مطب او می آید؛ اما به خاطر خوابی که در مطب دکتر خانم میبیند و آن را درست به یاد نمی آورد، متحول میشود دکتر حاتم را میبخشد دست راست خود را نگه دارد. دیشب خواب زیبایی دیدم که اکنون درست به یاد نمی آورم چه بود اما به دنبال آن بود که دکتر خانم را بخشیدم، بخشیدم و اگر نمی بخشیدم چه میشد و با او چه میتوانستم بکنم؟ هیچ تصمیم گرفتم که لااقل آخرین دستم را نگاه دارم و به کمک آن بار دیگر بسوی زندگی و خورشید و فضای باز و هوای تازه باز گردم» (صادقی، ۱۳۷۹: ۴۹) تصمیم میگیرد زندگی را از نو شروع کند و امپولهای طول عمر و ازدیاد میل جنسی دکتر حاتم را تزریق کند تا بعد از ازدواج بتواند بچه های زیادی به وجود آورد. مرا محفوظ می کنید اما بهتر است تقویتم کنید دوانی که عمرم را طولانی کند و به مزاجم قوت بدهد و مخصوصاً .. نه بگوئید ... چرا خجالت میکشید میدانم میخواهید دوائی بگیرید و بچه های زیادی بوجود بیاورید و مسلماً با وضع کنونیش امید به مداوا و تقویت دارید بله باید به من آمپول بزنید با چه میدانم دوانی بدهید که بتواند نیروی بدنی و جنسیم را اصلاح کنید. مخصوصاً حالا که روحم آماده تحویل دادن است باید تنم را هم آماده کنم». (همان: ۸۸) این تحول برای چنین شخصی که پسرش را به فجیع ترین شکل کشته و آن قدر دچار پاس و نومیدی شده که همه ی اعضای بدنش به جز دست راستش را قطع کرده است غیر طبیعی است؛ اما در مکتب سوررئالیسم که عقلانیت و جزمی گری رنگ می بازد و نویسنده در پی ایجاد فضایی فراواقعی است پذیرفتنی است. تحول آنی آقای م ل شبیه تحولات عرفایی است که با دیدن یک خواب یا با شنیدن یک سخن از شخصیتی بی مغز و یا لاابالی به عارفی برجسته و صاحب کرامت تبدیل می شوند. نتیجه گیری با توجه به آنچه گفته شد میتوان نتیجه گرفت که زمان ملکوت اثری سوررئال است که بهرام صادقی نویسنده اثر برای خلق دنیای فراسوی واقعیت بسیاری از نشانه های سورئالیستی را در آن گنجانیده است. در این پژوهش ۰ ۸ نشانه سوررئالیستی مشترک در زمان ملکوت یافتیم که عبارتند از: اسطوره و نمادها در این زمان کهن الگوهای اساطیری به صورت نمادین به کار رفته هم چنین حضور شخصیت اسطوره ای چون «جن» نیز سبب سوررئال شدن داستان ملکوت شده اما نویسنده از قابلیتهای شخصیت جن برای افزایش وحشت و ترس که یکی از ویژگیهای آثار سوررئال است) سود نجسته است. جادو و امر شگفت: مثلا ساختن صابون از اجساد مردگان توسط دکتر حاتم، امری شگفت است. تخیل و رؤیا در این زمان از تخیل و رؤیا برای بیان محتویات ضمیر ناخودآگاه و یادآوری خاطرات گذشته استفاده شده است. مجموعه مقاله های دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اورماه ۱۳۹۴ اروتیسم رمان ملکوت قلمرو حاکمیت اروتیسم است در این زمان مردم شهر به هوس ازدیاد میل جنسی و افزایش طول عمر خود فریب دکتر خانم را میخورند و دچار مرگ زودهنگام می شوند. تضاد و تناقض استفاده از حالات و ترکیبات متضاد و متناقض در این زمان سبب فرا واقعی شدن آن شده است. هم چنین شخصیت های آقای م. ل و دکتر حاتم نیز دارای حالات متناقض هستند. طنز در این زمان از طریق طنز خواسته هایی سرکوب شده در ضمیر ناخوداگاه شخصیت ها محال بروز می یابند. نیهیلیسم در زمان ملکوت پسر آقای م. ل دکتر حاتم و آقای مل دچار بی هدفی در زندگی و پاس و ترس از مرگ هستند و در پایان داستان منشی جوان نیز به بی هدفی زندگی پی میبرد؛ بنابراین در پایان داستان اکثر شخصیتها بر پوچی زندگی مهر تأیید می گذارند. انقلاب: تغییرانی و بدون روابط مستحکم علی و معلولی آقای م. ل از شخصیتی پوچ گرا و مأیوس به شخصیتی امیدوار فرا واقعی و خیالی نظر می رسد. بی زمانی و بی مکانی در زمان مذکور زمان و مکان پی در پی تغییر میباید به علاوه مشخص نشده که رویدادهای داستان مربوط چه دوره ای از تاریخ است. هم چنین مکان داستان نیز مجهول است. تصادف عینی و نگارش خودکار نیز از نشانه های سوررئالیستی دیگری است که در این اثر وجود دارد. مهسا فلاح آزادمهسا فلاح آزادTue, 11 Feb 2025 00:53:24 +0330