https://virgool.ir/feed/@m_87131507منتقد فیلم و عکاسfa2026-11-11 08:17:53https://files.virgool.ir/upload/users/2852744/avatar/IeQa2N.jpghttps://virgool.ir/@m_87131507https://virgool.ir/@m_87131507/جهان-وطنی-و-هم-نشینی-با-عظمت-انسان-tufjt2lm14y3«او در طول زندگی کوتاهش به عنوان یک نویسنده، هیچ‌گاه از این باور دست برنداشت که اصالت و شرف هنر و هدف شریف و نجیب آن، تنها در نشان دادن وقار آدمی و بزرگداشت عظمت انسان‌هاست.»- علی‌اشرف درویشیان، بخشی از یادداشتی در کتاب «یادمان صمد» چاپ اول ۱۳۹۵ نشر موغام / صفحه ۲۴۷ایستاده از راست به ترتیب: علی افتخار، خواهر علی اشرف درویشیان، پریسا مدرس اول، عبدالمجید نجفی و نسرین کوچه مشکیعصری مطبوع در تبریز، در کافه مادلن، پس از پایان نشست تحلیل فیلم «مردی به نام اوه» (۲۰۱۵)، در کنار خواهر علی‌اشرف درویشیان و دوستان هنرمند و فرهنگی به ترتیب از راست - دکتر بهار ضمیران، پریسا مدرس اول، عبدالمجید نجفی و نسرین کوچه‌مشکیان - عکسی به یادگار ثبت شد.حضور خواهر علی‌اشرف درویشیان نویسنده و داستان‌نویس سرشناس در کافه و اشاره‌ی دکتر بهار ضمیران در ابتدای سخن به موقعیت کسانی چون درویشیان در قامت یک «جهان وطن» و نزدیکی فکری و مرام و باور او با صمد بهرنگی سبب شد این جمله را برگزینم چون هم پیوند فکری درویشیان و بهرنگی را نشان می‌دهد و هم به اشاره‌ی دکتر ضمیران بازمی‌گردد.به گمانم جهان‌وطنی همین است: هنرمندی که از مرزهای جغرافیا و زمان فراتر می‌رود و دغدغه‌اش انسان است، نه فقط خود. درویشیان و بهرنگی هر دو از این تبارند؛ چهره‌هایی ماندگار که وقار آدمی را در نوشته‌هایشان بزرگ داشتند و دانایی را ارج نهادند.تبریز، کافه مادلن - چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارFri, 06 Nov 2026 18:48:40 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/تراژدی-کهن-آینه-امروز-pprkssomg6e4یادداشتی بر نمایش «الکترا» به کارگردانی علی فتوحی / اجرا در تبریز آبان 1405 1-مهم‌ترین ویژگی اجرای «الکترا» اثر سوفوکل به کارگردانی علی فتوحی، بازگرداندن یک تراژدی کلاسیک جهانی به فضای امروز ایران است. هر چند ترجمه خوب به زبان ترکی از این نمایشنامه هم نشان می‌دهد که متون کلاسیک، اگر با نشانه‌های امروزی خوانده شوند، می‌توانند آیینه‌ی موقعیت اجتماعی زمانه‌ی خود باشند.2-«الکترا» روایت خانواده‌ای است که در آن حقیقتی سال‌ها در سکوت دفن شده و قدرت مستقر، با حیله و فریب بر کرسی خود نشسته است. الکترا، بیرون از قدرت، سال‌ها سوگ و خشم را تحمل می‌کند تا صدایش شنیده شود.3-اجرای فتوحی با تمرکز بر «سوگ، خشم و عدالت»، این موقعیت را به فضای اجتماعی امروز ما پیوند می‌زند: تقابل الکترا با خاطره، قدرت و حقیقت؛ جایی که هر سکوت، پیش از یک فریاد، حرفی برای گفتن دارد. این پیوند، نه با شعار، بلکه با نشانه‌های اجرایی-فضاسازی، بازی و لحن-به تماشاگر منتقل می‌شود و همین، مهم‌ترین اتفاق این اجرای عمومی است.4-بار اصلی نمایش بر دوش بیتا آزادی ایفاگر نقش الکترا است و او این وظیفه را به‌خوبی به دوش می‌کشد. بازی تحسین‌آمیز او تلاطم روحی الکترا - از سوگ فروخورده تا خشم انفجاری و سپس شکست از بازی‌های قدرت - را به‌درستی منتقل می‌کند. بیان شمرده و کارشده‌ی او در ادای دیالوگ‌ها، به شخصیت الکترا عمق و اعتبار می‌بخشد. رامین بوستانی نیز با وجود نقش کوتاهش، حضوری متفاوت و موفق دارد.5-فارغ از امتیازهای نمایش، به نظرم موسیقی گاه حجم زیادی از اجرا را می‌گیرد و عدم توازن میزان صدای موسیقی با صدای بازیگران باعث می‌شود دیالوگ‌ها مفهوم نبوده و حتی در ردیف‌های آخر قابل شنیدن نباشند. خطایی جدی در اجرایی که بار اصلی آن بر دیالوگ‌ها و مونولوگ‌های الکترا است. طراحی صحنه نیز فراتر از اجراهای کلاسیک نمی‌رود. حرکات موزون از بافت نمایش برآمده و در خدمت داستان و تراژدی است اما می‌توانست حجم کم‌تری داشته باشد.6-به نظرم اجرای هر نمایشنامه- به ویژه آثار کلاسیک، باید کارکردی امروزین داشته باشد چرا که در شرایط کنونی، بی‌توجهی به احوال زمانه، بی‌تفاوتی به دشواری‌های زیست امروز آدم‌هاست. تراژدی سوفوکل نیز باید برای جامعه ما، با مناسبات و مختصات ویژه‌‌اش، حرفی برای گفتن داشته باشد که دارد.7-اجرای فتوحی با حفظ ابهام تراژدی، به‌جای پاسخ‌های ساده، پرسش را به تماشاگر امروز منتقل می‌کند: مرز میان دادخواهی، انتقام و عدالت چندان روشن نیست. همین ابهام است که تراژدی کهن را به امروز پیوند می‌زند.علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارSat, 31 Oct 2026 23:48:09 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/آینه-ای-برای-دیدن-و-ثبت-در-تاریخ-نگاهی-به-فیلم-amrum-ساخته-فاتح-آکین-محصول-2025-آلمان-djogpv0nzgvfآمروم (Amrum) برای من نه فقط روایت پایان جنگ، که تصویر فروپاشی یک خانواده در سایه سقوط یک ایدئولوژی است. فاتح آکین در این درام تاریخی، به‌جای تاریخ‌نگاریِ نبردها، با اقتباس از خاطرات هارک بوم (دوست و همکار فیلم‌نامه‌نویس آکین)، دوربین را بر پسرکی دوازده‌ساله (نانینگ) می‌بندد که مادرش در روز اعلام مرگ هیتلر، فرزندی به دنیا می‌آ‌ورد و در سوگ یک بت فرو می‌رود و پسرک برای بیدار کردن او، به جست‌وجوی نان سفید و کره و عسل می‌رود؛ کالاهایی که در روزهای پایانی جنگ به اندازه یک رویا دور از دسترس‌اند.آنچه فیلم را درخور تأمل می‌کند، تضاد تلخ زندگی و زیبایی طبیعت پیرامون است: آسمان صاف و علفزارهای مواج؛ و از پس همین قاب‌های نفس‌گیر، فروپاشی اقتصاد پس از جنگ و نزول شأن و مقام انسان. آکین خود جزیره را مثل یک شخصیت فیلم‌برداری کرده و همین زیبایی است که تحمل زخم را سخت‌تر می‌کند.وقتی زنی از اهالی جزیره (با بازی دایان کروگر) به نانینگ می‌گوید که جنگ به‌زودی تمام می‌شود، پسرک که هنوز برای درک پیامدهای سیاسی بسیار کوچک است، با خوشحالی خیال می‌کند پدرش، که یک افسر نازی است، به خانه بازخواهد گشت. اما انتشار خبر شکست حزب نازی در آلمان، مادر نانینگ را دچار فروپاشی روحی می‌کند و در حالی که پسرک برای یافتن حمایت به اطرافیانش روی می‌آورد، در می‌یابد که دشمن، نه آن‌سوی خط مقدم و جایی دور، که در همان خانه و در باورهای نزدیک است.آمروم مانند یک آینه است؛ آینه‌ای که آکین آگاهانه مقابل آلمان و تاریخ گرفته، نه برای تسلی، بلکه برای دیدن و ثبت در تاریخ.دوشنبه 27 مهر 1405علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارMon, 19 Oct 2026 22:29:16 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/داستان-های-موازی-و-چرخش-فرهادی-نگاهی-به-جدیدترین-فیلم-اصغر-فرهادی-uujygaqtcmra«داستان‌های موازی» برای فرهادی نه یک تداوم ساده، بلکه یک چرخش پارادایمی محسوب می‌شود. او در این فیلم آگاهانه از الگوهای تثبیت‌شده سینمای خود فاصله گرفته و به سمت ساختاری رفته که برای مخاطب آثار قبلی‌اش چالش‌برانگیز است.در آثار پیشین فرهادی، روایت خطی و رئالیسم عینی ستون اصلی بود. اما در «داستان‌های موازی» مرز میان گذشته و حال، و واقعیت و تخیل در میزانسن و روایت فرومی‌ریزد. فیلم به‌جای بازنمایی واقعیت، خودِ فرآیند خلق و توهم را به تصویر می‌کشد.برخی منتقدان اشاره کرده‌اند که حادثه محرک داستان بسیار دیر (حدود دقیقه ۱۰۰) رخ می‌دهد. اگر فیلم را کلاسیک ببینیم این یک ضعف است، اما در خوانش پست‌مدرن، این تأخیر بخشی از منطق روایت برای انباشت تدریجی ابهام است.فرهادی این بار از تمایز بصری (نور و فیلتر آبی) برای جدا کردن جهان خیال از واقعیت استفاده می‌کند. همچنین «عنصر صدا» و طراحی صدای شخصیت‌های همسایه به یک وجه ساختاری و الهام‌بخش در فیلم تبدیل شده است.برخلاف سنت تلخ‌کامی در پایان‌بندی‌های فرهادی، این فیلم با حسی «نویدبخش» به پایان می‌رسد؛ جایی که خیال به نیرویی برای دگرگون کردن واقعیت تبدیل می‌شود.«داستان‌های موازی» یک اقتباس آزاد است، نه بازسازی. فرهادی ایده اولیه «نگاه از پنجره» را از کیشلوفسکی قرض گرفته، اما آن را از یک داستان عاشقانه به یک داستان درباره نوشتن، امر واقع و خیال در نویسندگی و داستان‌گویی تبدیل کرده است. کیشلوفسکی درباره این می‌پرسید که «عشق چیست و چه بر سر ما می‌آورد؟»؛ فرهادی می‌پرسد «وقتی واقعیت را به داستان تبدیل می‌کنیم، چه اتفاقی برای آن واقعیت و برای خودمان می‌افتد؟»شاید بتوان گفت فرهادی هم مثل کیشلوفسکی، هانکه و کیارستمی فیلمساز «سؤال» است، نه «پاسخ». او نمی‌خواهد به ما بگوید چه کسی مقصر است، بلکه می‌خواهد نشان دهد که چرا قضاوت کردن این‌قدر دشوار است. این می‌تواند هم نشانه عمق اخلاقی باشد و هم نشانه احتیاط محافظه‌کارانه. مرز بین این دو باریک است و فرهادی سال‌هاست روی همان مرز راه می‌رود: گاهی با مهارت و گاه با احتیاط.تفاوت فرهادی با آن سه نفر در «لحن» است. کیشلوفسکی با همدلی می‌پرسد، کیارستمی با شعر و هانکه با خشم؛ فرهادی اما با فاصله‌ای محترمانه می‌پرسد - نه آن‌قدر سرد که تماشاگر را پس بزند و نه آن‌چنان گرم که پاسخ را تحمیل کند.و همین «موقعیت میانه» است که او را در کنار آن سه نفر می‌نشاند، اما نه هم‌تراز. کیشلوفسکی سؤال را تا انتها می‌برد و در ابهام رها می‌کند. هانکه تماشاگر را در برابر سؤال مسئول می‌کند. فرهادی سؤال را باز می‌گذارد - و این بازگذاشتن، هم نقطه قوت اوست و هم، به تعبیر منتقدان، محدودیتش.این فیلم مرا یاد «آگراندیسمان» آنتونیونی انداخت. هر دو دربارهٔ «بزرگ‌نمایی»‌اند: توماس در آگراندیسمان، عکس‌ها را بزرگ می‌کرد تا حقیقت را ببیند، اما هرچه بیشتر بزرگ می‌کرد، مبهم‌تر می‌شد. سیلوی در فیلم فرهادی هم زندگی همسایه‌ها را «بزرگ‌نمایی» می‌کند، اما نه برای شناخت، بلکه برای ساختن.آنتونیونی در «آگراندیسمان» نشان داد که بزرگ‌نمایی، حقیقت را دورتر می‌کند؛ فرهادی نشان می‌دهد که بزرگ‌نمایی، واقعیت را جایگزین می‌کند. و همین‌جاست که فرهادی از آنتونیونی جدا می‌شود: پرسش او دیگر «آیا می‌توانیم حقیقت را ببینیم؟» نیست، بلکه «وقتی داستان می‌سازیم، چه بر سر واقعیت می‌آوریم؟»علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارThu, 01 Oct 2026 22:23:23 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/فریادی-در-پیله-ی-سکوت-نگاهی-به-فیلم-بی-داد-ساخته-سهیل-بیرقی-iv6nvknpje4n«بی‌داد» پیش از هر نکته و سخنی، فیلمی جسورانه است که آینه می‌گیرد به سمت جامعه‌ای که مدام در حال پوست‌اندازی است؛ بازتاب صدای خاموش زنان در موسیقی و خوانندگی. فیلم گاه در به‌تصویر کشیدن این بی‌داد موفق است و گاه از امروز جامعه خودش عقب می‌ماند. سکانس‌های ابتدایی فیلم در معرفی ستی و دیوارهای پیش روی او برای رسیدن به عشقش یعنی خواندن برای جامعه‌ای که دچار این محدودیت است، اضافه‌گویی و شعاری است، مگر اینکه فیلم‌ساز چشم به خارج دوخته باشد تا با این شرح مقدماتی مخاطب غیرایرانی را متوجه سازد.«بی‌داد» اگرچه فیلم کاملی نیست اما اثری مهم است که دغدغه دارد؛ بی‌خاصیت و مبتذل نیست. درد را خوب به تصویر می‌کشد اما از طرح پرسش و چرایی وجود این دیوارها باز می‌ماند. انتخاب بازیگر نقش ستی (سروین ضابطیان) دختری از نسل Z انتخاب درستی است و یک بازی شجاعانه و روان از او را شاهدیم، اما یک حسرت و تضاد در فیلم باقی می‌ماند: وقتی بازیگر نقش ستی در زندگی واقعی خواننده است، چرا صدای او در فیلمی درباره‌ی خوانندگی خاموش است و به جای او پرستو احمدی می‌خواند؟ اگر قصد بهره از نام و اشاره به شرایط پرستو احمدی هم بود، می‌توانست در تیتراژ پایانی صدایش طنین‌انداز باشد روی نقاشی‌های خوبی که متناسب با موضوع و هوشمندانه انتخاب شده‌اند.امیر جدیدی در فیلم درخشان است و بازی لیلی رشیدی در نقش حمیرا (مادر ستی) تکان‌دهنده.«بی‌داد» مجوز نمایش در ایران ندارد چون خارج از چارچوب رسمی ساخته شده، بدون حجاب اجباری و می‌کوشد بازتاب واقعیت زمانه‌اش باشد با همان پوششی که امروز در کوچه و خیابان می‌بینیم. روایتی واقع‌گرایانه از تنهایی و داد زنان خاموش. دوستی و همزیستی ستی با کرم‌شب‌تاب و استفاده نمادین از این رابطه درست، تصویری و سینمایی است. ستی همچون کرم‌شب‌تاب در پیله خود می‌لولد تا بلکه به رهایی و تولد دوباره برسد.علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارFri, 14 Aug 2026 21:42:54 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/درام-دو-پاره-و-گرفتار-در-دام-ژانر-خودنقد-فیلم-چیزی-برای-از-دست-دادن-نیست-ساخته-ناول-مادانی-لودویک-کولبو-جاستین-mklyzhpasperفیلم Nothing to Lose / محصول: ۲۰۲۶، فرانسهپرداختن به یک موضوع انسانی در هنر و سینما ارزشمند است، اما چیزی که این ارزش را دیدنی و اثرگذار و در طول زمان ماندگار می‌کند، نه صرفاً موضوع آن، بلکه نوع پرداخت سوژه، زاویه دید و ساختار اثر هنری است.ناول مادانی در نقش جادا، بازیگر زن اصلی فیلم، به خوبی توانسته پیچیدگی عاطفی نقش را به دوش بکشد. او در سکانس‌های ابتدایی، به‌ویژه صحنه‌های بیمارستان و مواجهه با تشخیص بیماری، در انتقال احساس موفق است و مخاطب بی‌اختیار با او هم‌ذات‌پنداری می‌کند. به‌ویژه سکانس سکوت او در اتاق انتظار که با نمای بسته روی چهره‌اش کار شده، یکی از اثرگذارترین لحظات فیلم است.سازندگان فیلم با استفاده از نورپردازی سرد و آبی در صحنه‌های بیمارستان، حس درماندگی و انجماد عاطفی را به خوبی منتقل کرده‌اند. در مقابل، صحنه‌های خانه و گذشته که با نور گرم و طبیعی ثبت شده‌اند، خاطرات شیرین را تداعی می‌کنند که تضاد مؤثری با وضعیت حال ایجاد می‌کند.فیلم در نیمه اول، با ریتم متوازن، یک درام اجتماعی متعهدانه است با تأکید بر نقد نظام سلامت فرانسه و نابرابری در دسترسی به درمان. اما ناگهان و بدون مقدمه‌چینی روایی کافی، در نیمه دوم به یک تریلر گروگان‌گیری با فضای اکشن بدل می‌شود. این جهش ژانری نه از بستر شخصیت‌پردازی برمی‌خیزد و نه با منطق درونی داستان هماهنگ است.فیلم بی‌اختیار مرا به یاد دو اثر از دو سینمای متفاوت انداخت: «بعد از ظهر سگی» (Dog Day Afternoon) ساخته سیدنی لومت و «آژانس شیشه‌ای» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا که هر دو اثر، برخلاف فیلم مورد بحث، در همان لحظه اوجِ تنش، از شخصیت‌پردازی درست و وفادار به فضای اولیه برخوردارند و هرگز برای گره‌گشاییِ داستان، از عمق روایتشان نمی‌کاهند.جادا از یک مادر درمانده و جستجوگر، به یک فرد حرفه‌ایِ عملیات‌های گروگان‌گیری تبدیل می‌شود؛ تحولی که از نظر روان‌شناختی چندان قابل دفاع نیست، مگر آنکه پیشینه‌های قوی‌تری از گذشته حرفه‌ای او به عنوان مربی بوکس یا آشنایی با تیراندازی و کار با اسلحه توسط او در فیلم دیده می‌شد.مهم‌ترین ضعف فیلم، پایان‌بندی آن است. پس از بیش از یک ساعت تنش‌آفرینی و قرار گرفتن مخاطب در موقعیتی که انتظار یک پایان تلخ یا حداقل غافلگیرکننده را دارد، همه چیز به طرز عجیبی به نفع جادا حل می‌شود:گروگان‌ها هیچ آسیب جدی نمی‌بینند و رفتار متقابلی با جادا ندارند.نظام قضایی و پلیس (که در اغلب فیلم‌های این ژانر نماد خشکی قانون و بی‌رحمی بوروکراسی هستند) ناگهان دلسوز و بخشنده می‌شوند.چالش پزشکی (سازگاری ژنتیکی) با یک پیچش داستانی ساده و نه چندان باورپذیر حل می‌شود که حس بحران واقعی را از بین می‌برد.این پایان‌بندی خوش‌بینانه (و تا حدی کلیشه‌ای) نه تنها با فضای تلخ و واقع‌گرایانه نیمه اول هماهنگ نیست، بلکه پیام فیلم را نیز تضعیف می‌کند. اگر فیلم قصد داشت به کاستی‌های نظام درمانی و اهمیت اهدای مغز استخوان بپردازد، یک پایان باز یا حتی نافرجام، اثرگذاری بیش‌تری داشت. اما سازندگان این فیلم، آسان‌ترین راه را انتخاب کرده‌ و با گره‌گشایی ساده‌انگارانه، مخاطب را با این سؤال رها می‌کنند که «مگر این همه تنش برای چه بود؟»شخصیت پل (با بازی گیوم گویی) که قرار است هم‌دست و موافق جادا در گروگان‌گیری باشد، هیچ‌گاه به اندازه کافی پرداخت نمی‌شود. انگیزه‌های او مبهم است و تغییر رفتارش در صحنه‌های پایانی، بیش از حد تابع و در خدمت پیشبرد ماجرا به نظر می‌رسد.«چیزی برای از دست دادن نیست» یک فیلم دوپاره است؛ نیمه اول، درامی انسانی و تأثیرگذار با بازی درخشان ناول مادانی، و نیمه دوم، یک تریلر سطحی که هرگز به ژرفای بخش اول خود نمی‌رسد. اگر فیلم جسارت به پایان‌بندی تلخ‌تر یا حداقل حفظ تعلیق تا آخرین لحظه را داشت، می‌توانست به اثری ماندگار در سینمای اجتماعی فرانسه تبدیل شود.در مجموع، فیلم اثر قابل تأملی است که با وجود بازی‌های خوب و فضاسازی قوی، در دام تمایل به خوش‌بینیِ بیش از حد و هماهنگ‌سازیِ عجولانه‌ی ژانرها گرفتار می‌شود و از پتانسیل واقعی خود فاصله می‌گیرد.علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارTue, 04 Aug 2026 13:32:20 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/وقتی-فرم-قصه-را-می-بلعدنقد-فیلم-خرگوش-سیاه-خرگوش-سفید-ساخته-شهرام-مکری-bjfcwcjaaiicمحصول مشترک ایران، تاجیکستان و امارات متحده عربی 2025شهرام مکری در این فیلم چنان در تارهای پیچیده‌ی فرم و ساختارِ خودارجاع (self-referential) گرفتار شده که فیلم به جای روایت داستان، تبدیل به یک مسأله‌ی ریاضی یا یک پازل سرد و بی‌روح می‌شود. البته «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» را نمی‌توان از حیث اجرا نادیده گرفت. کارگردانی شهرام مکری در فضاهای بسته، طراحی صحنه‌های سورئال و به‌ویژه مدیریت نماهای بلند (Long take) تحسین‌برانگیز است.با این حال، تمام تلاش مکری در این اثر معطوف به این است که نشان دهد چگونه دیوارهای صحنه‌سازی جلوی چشم مخاطب فرو می‌ریزد، اما در این میان، داستانِ انسانی، کشش دراماتیک و هم‌ذات‌پنداری مخاطب، قربانی آزمونِ فرمی اثر می‌شوند.شخصیت‌ها بیش از آنکه آدم‌هایی درگیرکننده باشند، مهره‌هایی در یک بازی ذهنی هستند. بابک کریمی مدام در حال چک کردن اسلحه است، سارا با اشیا حرف می‌زند و ما منتظریم تا قانون چخوف عمل کند، اما مکری آنقدر این انتظار را با لایه‌های متوالی «فیلم در فیلم» طول می‌دهد که ارتباط تماشاگر با شخصیت‌ها کم‌رنگ می‌شود؛ فقط می‌کوشد کلاف سردرگم را باز کند.مدت زمان فیلم بیش از حد است. این امر نه به عمق شخصیت‌ها می‌انجامد و نه به غنای معنا و محتوا، بلکه صرفاً نمایشِ یک خودشیفتگی فرمی است. اگر مکری برخی از بخش‌های موازی و تکراریِ «لایه‌های ساختارشکن» را حذف می‌کرد و بیشتر بر روی تعلیق روانشناختیِ شخصیت اصلی (ترس از شلیک اشتباه) یا رابطه‌ی مبهم او با سارا متمرکز می‌شد، فیلم می‌توانست ضمن داشتن فرمی جذاب، مخاطب را نیز با خود همراه کند.در وضعیت موجود، فیلم مانند کتابی می‌ماند که مدام به شما یادآوری می‌کند که «کاغذ هستم و جوهر»، و آنقدر این را تکرار می‌کند که فراموش می‌کنید داستانش درباره‌ی چیست. مکری به‌جای تسخیر مخاطب، او را سردرگم و خسته می‌کند.اگر مکری در فیلم‌های قبلی‌اش بیشتر به ساختارشکنیِ روایت علاقه داشت، در اینجا لایه‌ای عمیق‌تر از نمادپردازی را به مخاطب عرضه می‌کند؛ هرچند، این لایه‌ی ارزشمند نیز در هیاهوی فرمِ افراطی، تا حد زیادی از چشم می‌افتد و نیاز به تأملِ بسیار دارد تا دریابیم که خرگوش‌ها، نه فقط یک شوخیِ سورئال، بلکه استعاره‌ای از زخم‌هایی هستند که از پیش بر تنِ شخصیت‌ها نوشته شده است.نشانی صفحه اینستاگرام علی افتخار ali_eftekhar7@28 خرداد 1405علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارFri, 19 Jun 2026 09:38:08 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/بی-رحمی-دنیای-بورژوا-و-تنهایی-اخلاقی-ldqdotsbmmm8نگاهی به فیلم «۴ ماه، ۳ هفته و ۲ روز» ساخته کریستین مونجیو (نخل طلای کن، ۲۰۰۷)۱. در نمای آغازین فیلم دو ماهی قرمز در تنگ آب می‌بینیم؛ همان‌قدر گرفتار و در تکاپوی دو دختر دانشجو در رومانی دیکتاتوری ۱۹۸۷. مونجیو با نماهای بلند و سرد، مخاطب را پرتاب می‌کند به درون یک روز سخت. خشونتی در صحنه نمی‌بینیم، اما وحشت در چهره‌ها و مکث‌ها نفس‌گیر است.۲. گفتگوی اوتیلیا با آقای «ببه» در اتاق هتل، یکی از صحنه‌های اثرگذار فیلم است. در زمان واقعی، نفس خود را حبس می‌کنیم. اینجا «قیمت یک سیگار» بیش از هر دارویی ارزش دارد.۳. درخشان‌ترین سکانس: اوتیلیا سر میز شام خانواده نامزدش، درحالی که گابیتا در هتل خونریزی می‌کند. صحبت از پرده و مواد شوینده در برابر فروپاشی یک انسان. این تصویر یک تراژدی و تضاد عمودی است: بی‌رحمی دنیای بورژوا در برابر تنهایی اخلاقی.۴. عنوان فیلم فاصله بارداری تا سقط را نشان می‌دهد، اما فیلم درباره چیز دیگری است: انسان در حکومتی که همه چیز را کالا می‌بیند. در رومانی دیکتاتوری ۱۹۸۷، قانون هنگام وضع مردم را نادیده می‌گیرد، پس همه آن را زیر پا می‌گذارند؛ در چنین فضایی همه به نوعی خلافکار و مجرمند. پایان فیلم با نگاه دو دختر در رستوران معنای دیگری می‌یابد: زخم بسته نمی‌شود، اما در این درد کسی تنها نبود. مونجیو نشان می‌دهد بزرگ‌ترین هیولاها نه در تاریکی، که در روشنایی روزمره و اتاق‌های هتل پنهان شده‌اند.۱۴ خرداد 1405علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارMon, 15 Jun 2026 19:23:26 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/آینه-ای-بر-فروپاشی-قدرت-نگاهی-به-مرگ-یزدگرد-بیضایی-vvullcqcqjpk«مرگ یزدگرد» بهرام بیضایی، فراتر از بازگویی یک واقعه‌ی تاریخی، نقدی جامعه‌شناختی بر ماهیت قدرت و روایت است. فیلم با ارجاع آشکار به فیلم «راشومون» ساخته آکیرا کوروساوا (1950)، تک‌روایت بودن تاریخ رسمی را به چالش ‌کشیده و نشان می‌دهد «تاریخ را چه کسانی و با چه منافعی می‌نویسند؟»پوستر فیلم مرگ یزدگرددر این مواجهه، گفتمان رسمی قدرت (سپاهی و موبد) که درصدد روایت قهرمانانه و ایدئولوژیک از مرگ شاه است، در برابر روایت مردمی و فرودست (آسیابان و زنش) قرار می‌گیرد. بیضایی آشکارا به‌روایت «تاریخ از پایین» می‌پردازد.زن آسیابان، کلید این نقد است: او بی‌پروا از حقیقت می‌گوید، ساختارهای مردسالارانه را ‌شکسته و نماینده‌ی خرد فراموش‌شده و وجدان بیدار جامعه می‌شود. حضورش نقدی است بر حذف نظام‌مند زن از روایت‌های رسمی.مهدی هاشمی، سوسن تسلیمی و جلال معیریان (طراح گریم) در پشت صحنه مرگ یزدگرددرگیری روایت‌ها حول مرگ یزدگرد، در واقع نبرد منافع طبقه‌ی حاکم با خشم طیف محروم و نیز بحران هویت در جامعه‌ای در حال گذار است. موبد، نماد نهاد دین در خدمت قدرت و تداوم سلطه است که واقعیت را تحریف می‌کند.بهرام بیضاییمرگ یزدگرد، در نهایت، آینه‌ای تمام‌نما بر شناخت ساختارهای قدرت، روایت‌سازی‌های ایدئولوژیک و شکاف طبقاتی در هر جامعه‌ای - از گذشته تا امروز – است.به‌وقت پنج‌شنبه نهم بهمن 1404  علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارThu, 29 Jan 2026 12:32:08 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/هنر-درمانی-در-مرز-باریک-خیال-و-واقعیت-csksj83ryft8فیلم با حرکت پن (Pan) دوربین بر نمای دور از شهر، از پشت درخت‌ها با عنوان‌بندی ابتدایی آغاز می‌شود و سپس با نزدیکی به خانه‌ای و معرفی آن آرام می‌گیرد. «خانه» نقشی محوری در فیلم دارد و در قالب یک شی با توصیف نورا – یکی از شخصیت‌های اصلی - جان می‌گیرد چرا که در آن خانه «زندگی» جاری بوده و با ساکنانش صاحب هویت و تشخص شده است.ارزش احساسی (Sentimental Value) روایت وداع دو خواهر، نورا و اگنس، با مادر تازه‌ درگذشته‌شان و روبه‌رو شدن با پدر غایب‌شان -گوستاو- است که کارگردان سینماست. گوستاو فیلمنامه‌ای درباره مادر خودش نوشته که در کودکی‌اش خودکشی کرده و اکنون می‌خواهد نورا -که حالا بازیگری مشهور است- نقش اصلی آن را ایفا کند.یواکیم تریر در این فیلم نگاهی انسانی دارد به روابط خانواده و حضور اجتماعی آدم‌ها. فیلم با تمرکز بر روان شخصیت‌ها، یک روانکاوی اساسی است نسبت به شخصیت‌های داستان و سرنوشت آدم‌ها. «ارزش احساسی» این خلوت و مجال را به خوبی برای شخصیت‌های فیلم - دخترها با هم و با پدرشان- فراهم می‌سازد تا با نقبی به اکنون خود و گذشته‌، با تصویری واقعی و درک متقابل همدیگر را ببینند. از این منظر شخصیت‌پردازی فیلم تحسین برانگیز است.حرکت در مرز باریک میان زندگی واقعی شخصیت‌ها و آمیختن پشت صحنه تئاتر و سینما با جریان زندگی به‌قدری استادانه و زیبا انجام شده که جدا کردن این‌ها از هم غیر ممکن است؛ تو گویی تئاتر و سینما، خود زندگی است. هنر می‌تواند نقش درمان روان آدم‌ها و روابط انسانی داشته باشد و به بهبود آن کمک کند و این نگاه درمانگر و معرفتی به هنر، فیلم را به لایه‌های بالاتری از ارزش سوق می‌دهد. به وقت یکشنبه 23 آذر 1404علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارMon, 15 Dec 2025 19:46:14 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/انسان-در-برابر-تباهی-er5hcivhpqhfهر سخن در باب این نمایش، بی‌اشاره به انتخاب درست و هوشمندانه‌ی نمایشنامه «مرده‌ها را دفن کنید» اثر ایروین شاو، ناتمام خواهد بود. اثری ضد جنگ، نمادین و سوررئال که در آستانه جنگ جهانی دوم نوشته شد و امروز نه یک کار موزه‌ای، بلکه آینه‌ای است شفاف در برابر چشمان ما که پوچی جنگ و هر خشونت سازمان یافته را فریاد می‌زند.کارگردان با این انتخاب، مستقیم و بی‌پرده، در نسبت با احوالات جهان امروز و درس‌های تاریخ، پرسش‌‌‌های بنیادین درباره جنگ و نقش آدم‌های دخیل در آن را پیش می‌کشد.آثار ضد جنگ، چون زخم‌هایی هستند بر پیکر بشریت و مگر ‌استنلی کوبریک در پلان پایانی فیلم «راه‌های افتخار» (1957) به مجالی انسانی از دل جهان تلخ نرسید که از پس روحیه‌ی داغان سربازان خسته از جنگی بیهوده بر می‌آمد؟ یا در نقاشی، تابلوی «گرنیکا»ی پیکاسو با آن اجساد آشفته و چهره‌های معذب، همان حس وحشت و انزجار از بربریت را القا نمی‌کند که شاو با کلماتش به تصویر می‌کشد؟ این آثار، همه در یک جبهه‌ی واحد می‌جنگند: «انسانیت» در برابر «تباهی».این پیام امروز نه بر پرده سینما یا بوم نقاشی، بلکه بر صحنه تئاتر تجسم یافته است. نازیلا ایران‌زاد با اجرای ترکی این نمایشنامه در تبریز پس از 89 سال از اجرای نخست آن در نیویورک، با درکی عمیق از این مسئولیت، بار دیگر اجساد آن شش سرباز نمادین را از گور بیرون می‌آورد تا دادخواهی آنان را به گوش انسان برساند.پوستر نمایشطراحی درست و حساب شده در فضایی محدود، مخاطب را از همان آغاز به موقعیت برزخی جهان نمایش پرتاب می‌کند. بازی هماهنگ بازیگران و استفاده از موسیقی متناسب با صحنه و ضرباهنگی متفاوت در هر موقعیت نمایشی، در نهایت به خلق اجرایی اثرگذار و قابل قبول انجامیده که مخاطب را بدون شعار درگیر خود می‌سازد؛ فارغ از عناوین قلابی که این روزها در تبریز به برخی کارهای نمایشی الصاق می‌شود.به وقت شنبه یکم آذر 1404علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارSun, 23 Nov 2025 23:54:06 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/قهرمان-خاکستری-نگاهی-به-فیلم-شیفت-آخر-ساخته-پترا-ولپه-محصول-سال-2025-سوئیس-و-آلمان-qw93jt6lfcgkسینما از ابتدای پیدایش و ثبت نخستین تصاویر متحرک توسط برادران لومیر با مستند کوتاه «ورود قطار به ایستگاه قطار» در پی بازنمایی واقعیت و انعکاس لحظه‌های ناب زندگی بوده که حتی با ورود عنصر خیال به جهان داستان و سینما نیز این نگاه و کوشش رنگ نباخت چرا که سینما هر چه به زندگی نزدیک‌تر، همان اندازه باورپذیرتر خواهد بود.فیلم «شیفت آخر» (Late Shift) یک درام اجتماعی همدلانه است. قهرمان فیلم شخصیتی خاکستری و زمینی است و برای همین به مستندی درباره شرایط ناگوار پرستارها می‌ماند، تو گویی شخصیت‌ها همه در نقش خودشان هستند. فیلم داستان پرستاری است به نام فلوریا با بازی حیرت انگیز لئونی بنش که در یک شیفت کاری شبانه در بخش آنکولوژی بیمارستانی در سوئیس و در شرایط کمبود پرستار همزمان به 25 بیمار با انواع مشکلات جسمانی و روحی رسیدگی می کند.این فیلم جز در سوئیس که با نام قهرمان (Heldin) به نمایش درآمد در بقیه کشورها با نام شیفت آخر یا شیفت دیرهنگام پخش شده است.در سکانس آغازین فیلم تصویر روپوش‌های آبی پرستارها را آویزان کنار هم در فرایند خشکشویی روی ریل نقاله‌ای در حرکت می‌بینیم که نشان از مدار بی‌پایان وضع ثابت و تغییرناپذیر پرستارها دارد. نام فیلم ظاهر می‌شود و سپس به داخل اتوبوس برش می خورد، جایی که فلوریا روی صندلی نشسته و دوربین از پشت سر او را در قاب گرفته است.به یک سکانس درخشان از فیلم اشاره می‌کنم که اشک مرا در آورد: فلوریا پرستاری 25 بیمار را بر عهده دارد در شرایطی که همکارش هم نیامده است. پیرزنی فوت می‌کند. فلوریا وارد اتاق می شود. پنجره را باز کرده و بر بالین او می‌رود. فلوریا دست های پیرزن را آرام بالا آورده روی سینه پیرزن می گذارد. لوله اکسیژن را باز کرده و شال رنگی پیرزن را دور گردنش می پیچد. لحاف سفید را از روی پاهایش کنار می کشد و پلاک شناسایی را به انگشت شست پایش نصب می کند. آرام و با تمانینه. گویی این ها همه چونان ترتیبات مناسکی هستند بر پیکری که دیگر روح ندارد اما قابل ارج و احترام است. پرستار از اتاق بیروق رفته، بر زانو نشسته و گریه امانش نمی‌دهد.زندگی با این جزییات درست معنا یافته و قابل باور است. همه چیز درست و به قاعده: بازی ها، موسیقی، طراحی صحنه که یک وسیله اضافی ندارد، فیلم‌برداری، کارگردانی و دکوپاژ خوب، تدوین خلاقانه که در جای لازم ریتم تند دارد و به وقت نیاز آرام می شود. اینجاست که فیلم ارزش پیدا کرده و مخاطب را درگیر می‌سازد.در سکانس پایانی قهرمان مثل ابتدای فیلم، فلوریا را می بینیم داخل اتوبوس نشسته با کوهی از درد و خستگی و تجربه های تلخ، آنگاه پیرزن مرده در بیمارستان که تیمارش کرده بود، می آید و کنارش می نشیند. فلوریا سرش را بر شانه او می گذارد .... و تمام.24 مرداد 1404علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارSat, 16 Aug 2025 22:17:30 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/تقابلِ-رنگینِ-مرگ-و-زندگی-نگاهی-به-فیلم-اتاق-مجاور-ساخته-پِدرو-آلمودوار-ao9z7u0nomrcمحصول سال 2024 کشور اسپانیابرای من سینما – و هنر- همچون پدیدار شدن گم‌شده‌ای در برهوتِ هستی و مواجهه با «شگفتی» و «چالش‌های ذهنی و حسی» است که می‌تواند زندگی را قابل‌تحمل و زیباتر سازد. دیدن فیلم The Room Next Door یکی از این تجربه‌هاست. طرحِ درستِ مفاهیمِ چالشی درباره «زندگی و مرگ» و دریافت متفاوت آدم‌ها پیرامون تجربه‌های زیستی - حتی تلخ – به نظرم خالی از دانستگی نیست.این فیلم با ژانر درام در مفهومِ اختیار و انتخاب است و تقابلِ مرگ و زندگی. دو دوست به نام‌های اینگرید (جولین مور) و مارتا (تیلدا سوینتن) از پسِ سال‌ها دوری و بی‌خبری به هم می‌رسند در شرایطی که اینگرید نویسنده‌ای سرشناس شده با کتابی که به‌تازگی نوشته با نام «درباره ترس از مرگ» و مارتا خبرنگار سابق جنگ در بستر بیماری سرطان و آستانه مرگ.آلمودوار در اتاق مجاور به دنبال ساختن لحظه‌هایی ناب از این مواجهه است تا با نزدیکی به حسِ مرگ از دلِ زندگی، آن را تلطیف ساخته و با رنگ‌آمیزی هوشمندانه فیلم، تلخی و اندوه مرگ را در فضایی آرام‌بخش و همچون یک آیین پاس بدارد. این فیلم نشان می‌دهد چگونه همراهی و رفاقت واقعی در روابط انسانی می‌تواند رویارویی با چالش‌های زندگی را به مسیری توأم با آرامش و اطمینان خاطر تبدیل کند و درد را تخفیف دهد و این سفر (مرگ) آسان‌تر اتفاق بیفتد.تجربه‌های دردناک زیستی مارتا به‌عنوانِ خبرنگارِ سابقِ جنگی و مأمور مخابره‌ی خبر و تصویر خشونتِ آدمی و دیدنِ جنگ و کشتار سبب شده پذیرشِ مرگ برای او قابل‌تحمل باشد حتی با اختیار و به روشِ اوتانازی تا بلکه دردِ بیماری و سرطان تمام شود. او کمپلکسِ درد است: از نامزدش که به جنگ ویتنام رفت و دگرگون بازگشت و او را رها کرد و دختری که از این رابطه دارد درگیرِ اختلاف ناشی از پرسش بزرگی که همچنان دچار ابهام است.این نوشتار بی اشاره به بازی‌های درخشان جولین مور و تیلدا سوینتن، تهی از روحِ اثرگذار فیلم خواهد بود که این دو با درکِ شخصیتِ داستان، توانسته‌اند کشمکش‌های حسی و درونیِ اینگرید و رنجِ مارتا، زنی با آرامش در آستانه مرگ را اجرا نمایند.دوشنبه 13 اسفند 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارThu, 06 Mar 2025 01:33:16 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/برف-و-تنهایی-و-رد-پای-عطار-علی-افتخار-nxhw5quitm1zسپیدپوش روز برفی را دوست دارم. به کاغذ سپیدی می‌ماند بی‌خط و نوشته. سپید همچون حس ناب کودکان. مثل دلی که به خشکیدن گل‌های شمعدانی یا مرگ کبوتر می‌شکند و از اندوه آدم‌ها فرو می‌ریزد. صدای هر گام روی برف، نت‌های موسیقایی از پارتیتور «حضور» است و رد پایی که می‌ماند، یادآور هر آنچه از «فکر» و «فعل» آدمی یا بودن و ماندن حاصل شده است.دست روی تنه درختی می‌کشم که برف آن را پوشانده. همچون حرکت pan دوربین سینما، از چپ به راست به تماشای برف و درختان پیرامون، به آرامی چرخ می‌زنم. یک این همه سپیدی گسترده، تو گویی رستاخیزی است بر پوشاندن کرده‌ها و کردارهای چرکین آدمی در طبیعت و هستی. جهان همه پرسش است و حیرت، اما نادانی انتها ندارد. گویا تاریخ، کتاب فراموشی است: نوشته می‌شود اما خوانده و تجربه نمی‌شود و همین بیشتر سبب درد و افسوس است که حیرت بر حیرت می‌افزاید. در سپیدی برف رد پای عطار نیشابوری را می‌یابم:کار عالم عبرت است و حسرتستحیرت اندر حیرت اندر حیرتستجمعه 26 بهمن 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارSun, 16 Feb 2025 00:53:44 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/بازنماییِ-تاریخِ-رنج-نگاهی-به-فیلم-دختری-با-سوزن-ساخته-مگنوس-فون-هورن-dcokur97wdo3دیدن فیلم «The Girl With The Needle» برای من یک یادآوری با تأکید است دراین‌باره که سینما در ارجاعت تاریخی به موضوعات مختلف، همچنان می‌تواند حرف‌هایی برای امروز و فردا داشته باشد. تاریخ درس‌آموز بشر است و سینما یک راویِ اثرگذار که می‌تواند از دلِ حوادث و رویدادهای تاریخی، موضوعی را بیرون کشیده و در یک فرمِ حیرت‌انگیز به ما بگوید که دیروز، همین امروز است اگر به نسیانِ گذشته راه برانیم و در خواب بمانیم.«دختری با سوزن» اثری تلخ و گزنده است و هشدار برای جامعة بشری. این فیلم با طرح یک جنایت انسانی، به‌زعم من، تنها روایتِ یک داستانِ جنایی نیست بلکه با نگاه به شرایط اجتماعی و اقتصادی جوامعِ انسانی، بازنمایی تاریخ است از حقوق زنان، تأثیر جنگ بر زندگی افراد و اقتصاد خانوار -به‌ویژه- موضوع زایش فرزندان ناخواسته در جوامع سنتی که سلب حق شده و پیامدهای ناگوار آن.فضای سیاه‌وسفید فیلم به‌خوبی توانسته حس زمانی وقوع داستان -پس از جنگ جهانی اول- و تبعات اقتصادی آن را به تصویر بکشد. سکانسِ آغازین فیلم، مرورِ چهره‌هایی دِفُرمه در حالت‌های خشم و زجر و تنهایی و درد و خشونت، یادآورِ تصاویری سورئالیستی از وهم و پریشان‌حالی ذهنی آشفته است که در اواخر فیلم به احوالات کرولاین (دختر جوان/ شخصیت اصلی فیلم) پیوند می‌خورد در شرایطی که مبهوت از ستم و جنایتی است که بر او و کودکش رفته و جهانش به‌یک‌باره فرو می‌ریزد؛ جهانی که بر او جز تلخی و فقر هیچ نداشت.این فیلم از نگاهی دیگر روایت انتخاب‌های ناگزیر و ناممکن است در سیستمی که نسبت به حقوق افراد بی‌تفاوت است و آن‌ها را وادار به خاموشی و سکوت می‌کند. مگر نه اینکه زنانِ حاضر در سکانسِ دادگاه و محکمة زنِ قاتل در پایان فیلم نشان از همین سکوتِ اجباری زنان دارد که هرگونه سخن درباره کودکانِ ناخواسته‌ای که زاده‌اند، آن‌ها را به بی‌عفتی و ناپاکی متهم می‌سازد؟ گویی همچنان باید به مانیفست کارل مارکس در باب زیربنا بودن اقتصاد رجوع کرد که بی‌ آن، بنیاد جامعه به فنا می‌رود. در «دختری با سوزن» آنچه سبب می‌شود زن‌ها به واگذاری نوزادان خویش تن دهند، یکی «ضعف و سکوت قانون دربارة فرزندانِ ناخواسته» و دیگر «اقتصاد شکننده و ناپایدار خانوار» است.تجربه دیدنِ «دختری با سوزن» برای من هر چند تلخ ولی متفکرانه است که ذهن را به چالش می‌کشد. سینما بسیار پر قابلیت است که با نظر به گوشه‌های تاریکِ تاریخ، می‌تواند به تولید معنایی انسانی برسد و به انتخاب‌های دشوار انسان از زیستن در جهانی پُر فراز و نشیب بپردازد.علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارMon, 03 Feb 2025 00:08:05 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/علت-مرگ-سقوط-انسان-نگاهی-به-فیلم-علت-مرگ-نامعلوم-ساخته-علی-زرنگار-psr6anughx9qآثار هنری گستره‌ای دارند وابسته به افق نگاه و دنیای صاحب اثر در مواجهه با جهان پیرامون. به‌واقع این دایره‌ی شناخت و جهان ذهنی فرد است که آن را عمق می‌بخشد. ازاین‌رو گاه با آثاری روبه‌رو می‌شویم که در نسبت با مفاهیم ذهنی و داشته‌های ما از دانش و جهان معنا، حیات یافته و در درون ما زیست می‌کند. برخی هم دزد زمان است و به آنی تمام می‌شود.«علت مرگ: نامعلوم» از جنس فیلم‌هایی است که پس از تماشای آن، قلاب در وجودت می‌اندازد و ذهن تو را درگیر می‌سازد. سه سال فاصله زمانی توقیف -از تولید تا اکران- نشان می‌دهد که فیلم هنوز زنده و سرپاست. برای مصرف روز نیست. نگران زمانه‌ی خویش است اما در بند نشانه‌های ظاهری و مصرفی نیست.این فیلم یک اثر پر تعلیق جاده‌ای است در ژانر اجتماعی و روایت مسافرانی که هر یک داستان خود را دارند و برای هدفی عزم سفر کرده‌اند اما در ابتدای راه، یکی می‌میرد و همین اتفاق، به اصلی‌ترین چالش این‌ها بدل می‌شود. فیلم به‌جای پرداختن به وجه جنایی داستان و واکنش‌های انسانی پرسوناژها از پس نیاز مالی هرکدام در مواجهه با «پول» می‌پردازد تا نقاب از صورت آدم‌ها کنار رود و به محک «اخلاق» آن خود واقعی به چالش کشیده شود.علی زرنگار در یک فیلم‌نامه دقیق از قضاوت پرهیزکرده و به شخصیت‌هایی خاکستری رسیده و برای همین باورپذیر است. آدم‌ها اتو کشیده و پاستوریزه نیستند که به داستان فیلم تحمیل‌شده باشند. «علت مرگ: نامعلوم» اثری نمادین هم هست و شاید یکی از دلایل توقیف آن، تفسیرهای مربوط به جهان فیلم باشد که بهتر است به‌جای تحلیل‌های آن‌چنانی از فیلم، اجازه بدهیم مخاطبان جدی سینما هر یک از ظن خود با این اثر همراه باشند.پایان فیلم و مواجهه با زن بلوچ (زن مردِ مرده) پایانی درست و اثرگذار است. این فیلم نشان می‌دهد که چگونه می‌تواند سقوط کرد وقتی درک درستی از تصمیم‌ها و موقعیت زیستی خود نداشته باشیم.نوشتن فیلم‌نامه‌های «چهارشنبه 19 اردیبهشت» و «بدون تاریخ، بدون امضاء» هر دو ساخته وحید جلیلوند به‌تنهایی کفایت می‌کرد تا کنجکاو دیدن نخستین فیلم زرنگار در مقام کارگردان باشم و اینک با دیدن «علت مرگ: نامعلوم» با اشتیاق در انتظار دیدن فیلم بعدی او خواهم ماند.چهارشنبه 19 دی 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارThu, 09 Jan 2025 18:22:28 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/زیست-در-خاموشی-و-سکوت-نقد-فیلم-شهر-خاموش-ساخته-احمد-بهرامی-usfw85tnlxqdفیلم داستان «بمانی» (با بازی باران کوثری) است که پس از ده سال مجازات زندان به اتهام قتل همسرش چند روز به مرخصی می‌آید. او با‌ شهادت دادن برادر شوهرش (ابی) از حکم قصاص رها شده و در چند روز آزادی، دنبال یافتن پسرش به سراغ ابی در مرکز اوراق‌سازی خودروها می‌رود.«شهر خاموش» دومین فیلم از سه‌گانه بهرامی پس از «دشت خاموش» و فیلم به نمایش درنیامده «مرد خاموش» است. این فیلم با تصاویر سیاه‌وسفید اثری نمادین و استعاری است مبتنی بر فرم و مضمونی سرد و تیره و تلخ و بی‌روح که هیچ روزنه امیدی در آن یافت نمی‌شود. بمانی دنبال استیفای حق (فرزندش) و اجرای عدالت است و چون در این راه با تعدی و تجاوز به حریم و حقوق انسانی خود روبه‌رو می‌شود، دست به قتل می‌زند و سر آخر خود را نیز به دست تباهی می‌سپارد.فیلم روایت خطی آدم‌های تنها و زخمی و سرخورده است پناه گرفته در حاشیه شهر و جایی بی‌زمان و بی‌هویت. دوربین سیال «مسعود امینی تیرانی» در خدمت مضمون فیلم و ازنظر اجرای فرم بصری نشانگر توانایی اوست. فیلم فضاسازی خوبی دارد اما از جهت مضمون از فیلم «دشت خاموش» چندین گام پس ‌افتاده است. استفاده‌ پرتکرار از برخی نشانه‌ها مثل سگ ماده آن را از اثرگذاری دور کرده و نگاه تیره و مطلق به جهان معنا که هیچ روزنه‌ای در مسیر استیفای عدالت و مبارزه با ظلم وجود ندارد به‌جز خشونت و کشتار و تباهی، دور از قاعده‌ زیست جهان است که بر پایه مطالبه و مبارزه است تا پای جان. هیچ‌کس در هیچ کجا «حق» را متاعی ارزان و بی محاسبه نخواهد یافت که به‌آسانی روی زمین ریخته باشند تا یکی بیاید و آن را جمع کند. این نزاعِ ازلی و ابدیِ آدمی است و بسته به نوع قوانین موضوعه و اجرای درست آن و حاکمیت مستقر در هر جامعه شناور است.توجه به زن و قرار دادن آن به‌عنوان محور اصلی روایت فیلم و مطالبه او از جامعه‌ای آشفته و پر از تبعیض و ظلم که واقعیت «کتمان» یا «پنهان» می‌شود، نشان از هوشمندی احمد بهرامی است. به نظر می‌رسد فریاد بمانی تنها برای بازپس‌گیری فرزند نیست بلکه قیام علیه جامعه‌ مردسالار است که ریشه‌ای تاریخی دارد و در نسبت با زنان همواره در فاصله و تعارض بوده است. جامعه‌ای که نسخه برای زیست در «خاموشی» و «سکوت» زنان می‌نویسد، باید تاوان آن را بپردازد اما بهای آن هر چه باشد، تباهی نیست.«شهر خاموش» در زمانه‌ای که فیلم‌های بی‌خاصیت و سخیف با شوخی‌های جنسی تحت عنوان کمدی، سلیقه و ذائقه مخاطبان سینمای ایران را به ابتذال و سقوط می‌برند، اثری قابل‌تأمل است که مخاطب را به فکر وا می‌دارد.چهارشنبه 12 دی 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارThu, 02 Jan 2025 01:03:17 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/اعتراض-به-ابژه-های-جنسیِ-جهانِ-مصرف-گرا-نقد-فیلم-ماده-the-substance-ساخته-کورالی-فارژا-u7wq2zkpbof6«ماده» دومین اثر فارژا، سینماگر فرانسوی، فیلمی است با نگاهی نو به مواجهه زنی مشهور با تغییرات فیزیولوژیکی و ترس از پیری یا تغییر شکل بدن در جهان مصرف‌زده‌ امروز که برخوردی تاریخ‌مصرف‌دار همچون کالا و نگرشی جنسی و ابژه به زن و بدن آدمی دارد. نگاهی از دل تاریخ مردسالار که زن را چون کالایی بزک‌کرده و اندامی تراشیده می‌نگرد و نتیجه‌ این نگاه، تمایل و تن دادن زنان به دست‌کاری در جسم و صورت خود شده به هر قیمت که اغلب با تلفات و نتایج پرخطر همراه بوده است.فیلم، از نوع هراس بدنی (Body Horror) است در ساب ژانر سینمای وحشت با مایه‌های روان‌شناختی و تخیلی، پر از خون و صحنه‌های چندش‌آور. بر این باورم عنصر خیال- و سینمای تخیلی- کمک شایانی کرده به تکامل تدریجی یافته‌های علمی و اجرای بسیاری از رویاها در واقعیت.«ماده» با مضمون خوب خود از منظر رفتاری و روان‌شناختی، در مواجهه با فهم آدمی از واقعیت موجود و واکنش او به خواست ابزاری جامعه مصرفی قابل‌تأمل است و حتی به تفسیرهای فرا متنی راه می‌دهد و نتایج هولناک نگرش مصرفی به زن/ انسان را به‌خوبی به تصویر می‌کشد اما ژانر و مضمون فیلم در ذهن من با یک پرسش روبه‌روست: چرا ژانر وحشت؟ آیا نمی‌شد در ژانر اجتماعی یا حتی تخیلی و بدون تصویر کردن این‌همه خشونت و آزار به آن پرداخت؟ آیا راه دیگری نبود؟ آدمی در جهان امروز، ناخواسته درگیر خبرهای وحشتناک و جنگ بی‌پایان است که تماشای این حجم از سبعیت برای کسب قدرت و ثروت و عطش تمام‌نشدنی آن بر روح و روان او اثر منفی دارد، دیگر چرا باید هنر و سینما تصویرگر مستقیم خون و خشونت باشد؟قبول دارم که گاهی نشان دادن خشونت برای انتقال حس ناخوشایند آن به مخاطب و تصویر کردن حجم درد و رنج در یک تناسب دراماتیک و ضرورت فیلم‌نامه در سینما لازم است اما چرا نباید به زبان بصری بهتری از روایت طرح دغدغه نمود؟«ماده» آغاز و پایانی هوشمندانه و فکرشده و در خدمت مضمون فیلم دارد. با یک المان آغاز و با همان تمام می‌شود درحالی‌که مخاطب پس از سیر وقایع شخصیت اصلی داستان، به‌معنای متفاوتی از آن رسیده است. در پایان فیلم الیزابت (با بازی تحسین‌آمیز دمی مور) خون و کثافات خود را به روی همه‌ی آن‌ها می‌پاشد که به تماشای زیبایی جسم و ظاهر او نشسته‌اند. آیا این اعتراض به تن سپردن بی‌رویه زنان و تمایلات تن‌خواهانه‌ی جامعه‌ی مصرف‌گرا از سوی مردان نیست؟به‌وقت چهارم آذر 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارTue, 26 Nov 2024 01:38:58 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/در-بسترِ-عشقِ-دیریاب-نگاهی-به-فیلم-کیک-محبوب-من-ساخته-بهتاش-صناعی-ها-و-مریم-مقدم-frzhu4zgdpioسومین فیلم زوج فیلم‌ساز (صناعی‌ها و مقدم) پس از فیلم‌های «احتمال بارش باران اسیدی» و «قصیده‌ گاو سفید»، روایتِ آه و حسرت‌های آدمی است در گذرگاهِ تنهایی و زیستنِ بی‌عشق که چون ماندن در «تاریکی» است و «ملال». تمِ مشترک هر سه فیلم، «تنهایي» است و «درد» اما در«کیک محبوب من» با شکلی متفاوت از این درون‌مایه در «ژانر» و سِیرِ مضمون آن مواجه هستیم: در اینجا ما از درام به تراژدی می‌رسیم با پایانی غیرقابل‌تصور و ویرانگر که در معنا و تحول شخصیت زن عمق بیشتری می‌یابد.انتخاب درست دو بازیگر اصلی فیلم و بازی درخشان لیلی فرهادپور و اسماعیل محرابی در اجرایی باورپذیر و متفاوت به فضای فیلم که با عبور از تابوهای رسمی و تصنعی شکل گرفته، سبب شده مخاطب درگیر فیلم و مضمون متفاوت آن باشد. فیلمی که در ستایش «عشق» و «زندگی» است و همدلی برانگیز. «مهین» هفتادساله گویی با رسیدن به «فرامرز» به نور و روشنی می‌رسد و مایل است در این عشق دیریاب، سرشار باشد و مست از شراب جسم و روح، شبی به‌جای عمری از «عادت» زیسته را به بوی مرد زندگی‌اش صبح کند اما دریغا که با درد و اشک بایستی در بستر معشوق بخوابد.به نظرم سکانس گشت ارشاد، از جنس این فیلم نیست و اجرای خوبی هم ندارد درحالی‌که می‌توانست اراده و قدرت ایستادگی زنانه‌ی مهین، به شکلی بهتر روایت‌شده و تصویر شود.زوج کارگردان نشان می‌دهند که روایت و قصه‌گویی در بستر اجتماع را خوب بلدند و می‌توانند از داستانی که ظرفیت معمولی شدن را داشت، با توجه به برخی جزییات و پایانی تراژیک، اثری قابل‌توجه بسازند. یکی از امتیازهای فیلم شاید توجه به داستانی جسورانه از زن و مردی سالخورده است و این نگاه انسانی که عشق سن و سال نمی‌شناسد. انسان در زندگی -جوان یا کهن‌سال- گوهر «عشق» را می‌طلبد و با عشق جوان است در عین کهن‌سالی.«کیک محبوب من» بسیار راه می‌دهد به تحلیل و معنا. پایان فیلم یک شوک بزرگ است برای مخاطب. هر چند نشانه‌ها از سخنان فرامرز نوعی آمادگی بود از مرگ در تنهایی و شرابی که به باغچه می‌ریزد اما این مهین است که تصمیم می‌گیرد در بستر و با جسمِ بی‌روح او صبح کند تا این عیشِ دیریابِ کوتاه، کامل شود. این تصویر به بخشی از شعرِ «پس آن‌گاه زمین» از احمد شاملو در کتابِ «مدایحِ بی‌صله» نزدیک است:«اما مرا که ویرانِ توام هنوز در این مدارِ سرد، کار به پایان نرسیده است: هم‌چون زنی عاشق که به بسترِ معشوقِ از دست ‌رفته‌ خویش می‌خزد تا بوی او را دریابد، سال همه‌سال به مُقامِ نخستین بازمی‌آیم با اشک‌های خاطره».شنبه پنجم آبان 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارMon, 28 Oct 2024 00:44:45 +0330https://virgool.ir/@m_87131507/لذت-از-تنهاییِ-اجتناب-ناپذیرِ-آدمی-fedlfmvmlfyjفیلم «روزهای عالی» ساخته ویم وندرس / محصول سال 2023 ژاپن و آلمانروزهای عالی(Perfect Days) روایت زندگی پیرمردی تنهاست به نام هیرایاما که به کار نظافت توالت‌های عمومی شهر توکیو می‌پردازد. فیلم با یک لحن و ریتم آرام، برخاسته از مضمون و برآمده از شخصیت اصلی داستان، نگاهی است با جزئیات به چند روز از زندگی روتینِ یک پیرمرد ژاپنی که از بامدادِ بیداری تا شبانگاهِ خواب او را در برمی‌گیرد.«روزهای عالی» فیلم جزئیات است تا با ریز و دقیق شدن در کارهای به نظر بی‌اهمیت، به یک معنا برسد از زندگی پیرمردی که چونان آیین آن را پاس می‌دارد. او از تمیزی، عکاسی طبیعت، مطالعه کتاب، توجه به گل‌ها و نگاه به آسمان، موسیقی و سکوت و البته گفتگویی درونی با خود و ساده زیستی لذت می‌برد. این حال و موقعیت، انتخاب هیرایاماست و او یاد گرفته چگونه خودش باشد و از تنهاییِ اجتناب‌ناپذیرِ فصلِ پایانیِ عمرش لذت ببرد.ما از گذشته پیرمرد هیچ نمی‌دانیم غیر از دیدار کوتاهی که با خواهر به‌ظاهر امروزی‌اش دارد و اینکه او از خانواده فاصله گرفته به هر دلیل که به نظرم مهم نیست. هر کس می‌تواند تعبیر خود را داشته باشد از این سردی و فاصله. پرسش خواهر پیرمرد از شغل توالت‌شویی او و پاسخ تائید هیرایاما در کمال آرامش و رضایت گویای همه‌چیز است. کم‌گویی در نهایت درستی در شخصیت‌پردازی هیرایاما اتفاق افتاده حتی در مواجهه نسل جوان با او و تقابلِ شیوه‌ی زیست پیرمرد با مدرنیته که نگاه انتقادیِ ویم وندرس به جهان مدرن است.بازی «کوجی یاکوشا» در نقش هیرایاما درخشان است چون به ایفای نقشی پرداخته با کمترین دیالوگ و پر از حس و اکت‌های متفاوت که بایستی در فرم بازی خود از راه بدن و میمیک صورت و با چشم‌هایش بروز داده و منتقل کند. عکاسی با دوربین آنالوگ، شنیدن موسیقی از نوار کاست، دوچرخه‌سواری و رفتن به حمام عمومی یا خریدن کتاب دست‌دوم و همه این‌ها کمک کرده به شناخت مخاطب از شخصیتِ هیرایاما که در تضاد با مدرنیته، هیاهو و سرعتِ شهرِ بزرگی مثل توکیو است.این فیلم به‌نوعی ادای دین وندرس به یاسوجیرو ازو -کارگردان فقید ژاپنی- و اثری است در ستایشِ آرامشِ زندگی که از درون و باور آدمی می‌آید و شیوه‌ی زیستِ هر کس.در پایان فیلم، پیرمرد در حال رانندگی به موسیقی گوش می‌دهد درحالی‌که حسِ توأمانِ شادی و غم او را فراگرفته و این حس بین خنده و گریه در نوسان یا آمد و شد است، عین جریانِ زندگی. و مگر ذاتِ زندگی در فراز و فرود آن نیست که خوشی و تلخی همواره و بی‌پایان وجود دارد به گاهِ موقعیت‌های مختلف.30 شهریور 1403علی اکبر افتخارعلی اکبر افتخارSat, 21 Sep 2024 18:17:11 +0330