https://virgool.ir/feed/@m_76409395مهندس صنایع ، فعال بازارهای مالی، تحلیلگر و معامله گرfa2026-11-11 23:08:05https://virgool.ir/images/default-avatar.jpghttps://virgool.ir/@m_76409395https://virgool.ir/@m_76409395/اقتصاد-برای-همه-2-qbjwown60lqfامروز با دومین قسمت از سلسله مباحث اقتصاد برای همه با موضوع چالش های اقتصاد در خدمتتون هستیم.اگه فعال بازار مالی باشی حتما این روزا هر جا رفتی از در و دیوار یه کلمه به گوشِت رسیده: رکود تورمیاما رکود تورمی اصلا چیه ، چجوری به وجود میاد و چجوری میشه ازش خارج شد ؟رکود تورمی اصطلاحیه که طوفانی از خبرای بد اقتصادی رو به همراه داره: میزان بالای بیکاری، رشد اقتصادی کند و تورم بالا. در واقع رکود تورمی نقطه تلاقی تورم و رکوده.توی مرحله ی تورمی که به بحران رسیده، مردم مدام تلاش میکنن پولشون رو صرف تقاضای خارج از نیازشون کنن ( مثلا یه ماشین دارن و یه مقداری پول نقد ، حالا برای اینکه پولِ تو دستشون ارزشش رو از دست نده میرن با اون پول یه ماشین دیگه میخرن). تو این مرحله چون خرید و فروش وجود داره چرخ اقتصاد با هر مصیبتی هست میچرخه. اما این زنگ خطر یه بحران بزرگه. فکر میکنی چرا؟؟چون بعد از یه مدت مصرف کننده دیگه پولی نداره که خرج کنه. چون توی خوشبینانه ترین حالت ممکن فقط تونسته ارزش داراییش یا همون ارزش پول نقدش رو حفظ کنه ولی نتونسته ثروت افزوده یا عایدی بیشتری خلق کنه. اینجاست که مجددا الگوی مصرفش تغییر میکنه ....این بار نیازهای اساسیش مثل خوراک و پوشاک ، درمان و... رو تو اولویت قرار میده و براش هزینه میکنه و هر چیز دیگه ای رو میسپاره به آینده . چون دیگه پول آنچنانی نداره و هرچی هم که مونده براش، ذخیره کرده واسه زمان رکود. پس تو دوران رکود نه تنها تقاضای خارج از نیاز وجود نداره ، بلکه حتی تقاضا خیلی هم کمتر میشه و این یعنی عرضه بیشتر از تقاضاست. اینجاست که دیگه چرخ اقتصاد نمیچرخه یا خیلی کند میشه چون مصرفی وجود نداره یا خیلی ناچیزه.رکود تورمی (ُStagflation)این اصطلاح موقع اُفت طولانی مدت اقتصاد آمریکا تو دهه‌ی ۱۹۷۰ شکل گرفت، یعنی زمانی که آمریکا با تورمی شدید و اقتصادی نزولی مواجه بود؛ شرایطی که تا پیش از اون از نظر اقتصاددانا غیرممکن میومد .کلمه‌ی انگلیسی رکود تورمی یعنی stagflation حاصل ترکیب دو کلمه‌ی stagnant به معنی راکد و inflation به معنای تورمه. وقتی اقتصاد راکد باشه، یعنی تولید ناخالص داخلی (GDP) (مقیاس استاندارد مجموع خروجی اقتصادی یک کشور) یا یه رشد خیلی آروم داره یا رو به کاهشه. نتیجه‌ی طبیعی این رکود اقتصادی، افزایش بیکاریه. بنگاه‌های اقتصادی و شرکت‌ها برای صرفه‌جویی تو هزینه‌ها تعدیل نیرو میکنن که این کار باعث کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و در نتیجه خرج شدن پول کمتر از طرف اونا و حتی رشد اقتصادی کندتر می‌شه.اگه خیلی با این واژه ها احساس غریبی میکنی پیشنهاد میکنم قسمت اول مقاله ی «اقتصاد برای همه» با موضوع تورم و رکود رو یه دور دیگه بخون بعد ادامه بده دوست خوب من ...کاهش رشد اقتصادی یک بخش طبیعی از چرخه‌ی اقتصاد کلانه. وقتی اتفاقات خلاف انتظار باشه، بازار نیاز به ایجاد ثبات داره که معمولا تو قالب یک رکود موقتی شکل میگیره. تفاوت‌ بین رکود و رکود تورمی تو اینه که زمانِ کاهشِ رشد اقتصادی، وقتی که نرخ تورم بالاست چند برابرطولانی تر میشه. یا بعبارت ساده تر رکود تورمی یعنی رکود طولانی مدت همراه با تورم بالا.تورم افزایش مستمر قیمت کالاها و خدماته، اما میشه اون رو کاهش مستمر قدرت خرید پول هم تعریف کرد. تو یک سال طبیعی، تورم ممکنه ۲ یا ۳ درصد تغییر کنه اما اگه نرخ تورم از ۵ یا حتی ۱۰ درصد بگذره، شرایط اقتصادی دیگه سخت میشه .به همین علت رکود تورمی خیلی خطرناکه. بیاید فرض کنیم که هم اقتصاد رکود پیدا کرده و هم تورم سیر صعودی داره. با وجود نرخ بالای بیکاری، مصرف‌کنندگان پول کمتری خرج می‌کنن ( چون بدلیل بیکاری پول کمتری دارن). با افزایش تورم، همون پولِ کم هم روز به روز کم‌ارزش‌تر می‌شه. اگه شما درآمد ثابت داشته باشی، تورم باعث فرسایش ارزش درآمد ماهانه‌ی شما می‌شه و اگه حتی پولت رو پس انداز کنی هم، تورم باعث از بین رفتن ارزش اون میشه. تورم تو یک فضای اقتصادی راکد نقش یک قاتل خونسرد رو بازی میکنه.تا قبل از دهه‌ی ۱۹۷۰، اقتصاددانای مکتب کلاسیک فکر می‌کردن، وجود همزمان رکود اقتصادی و نرخ بالای تورم امکان‌پذیر نیست . بر اساس اصول اقتصادی جان مینارد کینز اقتصاددان برجسته‌ی بریتانیایی، تورم محصول جانبی رشد اقتصادیه. برای مریدان مکتب کینزی یا همون کینزین ها، اقتصاد فقط به معنی عرضه و تقاضاست. وقتی تقاضا بالا باشه، قیمتا بالا میره. اونا فکر میکردن رکود تورمی فقط ناشی از افت شدید کالاهای ضروری مثل نفت و غذاست. چیزی که کینزین ها متوجه نشدن وجود نیروهای قدرتمند اقتصادی دیگه بود که تو این مقاله بهشون اشاره میکنیم . پول گرایان هم علت اصلی این پدیده رو رشد سریع عرضه ی پول میدونن و بالاخره اقتصاددانای عرضه محور هم، مالیات و سیاست های دولت ها رو مقصر اصلی میشناسن.رکود تورمی دهه‌ی ۱۹۷۰واژه‌ی رکود تورمی تا قبل از دهه‌ی ۱۹۷۰ وجود نداشت. اون زمانا از هر اقتصاددانی میپرسیدی رکود تورمی چیه هاج و واج فقط نیگات میکرد . آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم، از سال ۱۹۵۸ تا ۱۹۷۳، بخاطر فاصله زیاد جغرافیایی از میدون جنگ و منابع و فرصت های بی نظیری که داشت یک رونق اقتصادی خیلی خوب رو تجربه کرد. تولید ناخالص سالانه‌ی کشورهای غربی به‌طور متوسط سالانه ۵ درصد رشد داشت که همین، باعث افزایش آهسته، اما مدام قیمت‌ها در این دوران شد (تورم).بنابراین چرا تو دهه‌ی ۷۰ اقتصاد آمریکا وارد دورانی تلخ شد؟ چون مشخص شده سیاست‌های پولی بانک مرکزی آمریکا تو دوران رونق اقتصادی اواخر دهه‌های ۵۰ و ۶۰ پایدار نبوده. اقتصاددانای فدرال رزرو ( بانک مرکزی آمریکا ) مریدان سرسخت مکتب کینزی بودن که به چیزی به نام منحنی فیلیپس معتقد بودن. منحنی فیلیپس رابطه‌ی میان بیکاری و تورم رو رسم می‌کنه. بر اساس داده‌های تاریخی، وقتی نرخ بیکاری پایینه، تورم بالا میره و وقتی نرخ بیکاری بالا باشه، تورم سیر نزولی داره.تو دهه‌ی ۱۹۶۰، فدرال رزرو فکر میکرد که رابطه‌ی معکوس بیکاری و تورم همیشه پایداره. در نتیجه تصمیم گرفت از سیاست پولی خودش برای بالا بردن تقاضای محصولات و خدمات و پایین نگه داشتن بیکاری استفاده کنه. به اعتقاد اونا بالا بردن نرخ تورم، تنها راه برای برقراری تعادل بود.متأسفانه، اونا مرتکب اشتباه شده بودن. نتیجه‌ی پایین بودن غیر طبیعی بیکاری تو دهه‌ی ۱۹۶۰ پدیده‌ای به نام مارپیچ قیمت – دستمزد ( wage – price spirl) بود.دولت برای بالا بردن تقاضا مدام پول به جامعه تزریق میکرد که همین باعث بالا رفتن قیمت‌ها شد. کارگرا که متوجه افزایش قیمت‌ها (تورم) شده بودن انتظار داشتن دستمزدها هم متناسب با قیمت‌ها افزایش پیدا کنه. برای یه مدت، کارفرماها دستمزدها رو افزایش دادن، اما سرعت تورم بیشتر از افزایش دستمزدها بود. کارگرا دیگه تمایلی به مشاغل کم‌درآمد نشون ندادن و میزان بیکاری حتی با ادامه‌ی افزایش تورم، بالاتر رفت.اما مارپیچ قیمت-دستمزد به تنهایی عامل رکود تورمی نبود. محرک اصلی رو تحریم نفتی اُپک (OPEC) تو سال ۱۹۷۳ رقم زد و باعث شد قیمت نفت رکورد تازه‌ای ثبت کنه. با افزایش سرسام‌آور قیمت‌ نفت خام، نه تنها صف‌های طولانی تو پمپ بنزین‌ها شکل گرفت، بلکه کل صنایع آمریکا با کمبود شدید انرژی فسیلی مواجه شدن. شاید باورتون نشه ولی انقراض «ماهی های کولی پروئی» هم که برای تغذیه ی حیوانات و تولید کود اهمیت داشتن مزید علت برای تولید ناکافی اقتصادی شد.تو سال ۱۹۷۰، تورم ۵/۵ درصد بود. سال ۱۹۷۴ تورم به ۲/۱۲ درصد رسید که توی سال ۱۹۷۹ با ۳/۱۳ درصد به اوج خودش رسید. بازار سهام هم با رکود شدید مواجه شده بود. از سال ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۹، سود سالانه‌ی شاخص S&P500 (یا همون 500 شرکت برتر آمریکا ) به ۹/۵ درصد رسیده بود، اما با کنار گذاشتن متوسط تورم توی این سالها (متوسط تورم سالانه ۴/۷ درصد) بازار در واقع هر سال با ضرر مواجه بود. نرخ بهره‌ی سالانه‌ی اوراق قرضه ۶/۲ درصد کمتر از تورم بود.جیمی کارتر، رییس جمهور وقت آمریکا، و فدرال رزرو سعی کردن به روش‌های مختلف مثل صدور بخش‌نامه‌های دستمزد و قیمت و بودجه بندی ثبات رو به اقتصاد برگردونن، اما این راهکارها فقط باعث وخامت اوضاع ‌شد.اقتصاددانی به نام میلتون فریدمن یکی از اولین افرادی بود که رکود تورمی دهه‌ی ۱۹۷۰ رو پیش‌بینی کرد. فریدمن متوجه شد بانکهای مرکزی قدرت فوق‌العاده‌ای تو افزایش یا کاهش تورم دارن. از نظر فریدمن، تورم وقتی اتفاق میفته که بانکهای مرکزی اجازه بدن پول زیادی وارد گردش اقتصادی بشه. فرمول فریدمن برای تورم ساده بود: «پول بیش از حد، کمیاب شدن کالاها رو به دنبال داره.»در حال حاضر مأموریت دوگانه‌ی بانکهای مرکزی ثابت نگه داشتن قیمت‌ها ( مقابله با تورم )و حداکثرسازی اشتغاله ( مقابله با رکود ). استراتژی‌های دستیابی به این مأموریت رو بهش میگن «سیاست‌های پولی». سیاست‌های مدرن پولی اغلب تحت تأثیر نظریه‌های فریدمنه.با رشد اقتصادی، فدرال رزرو برای محدود کردن میزان پول در گردش نرخ‌های بهره رو بالا برد. با رکود اقتصادی، بانک مرکزی برای تشویق به استقراض (همون گرفتن وام توسط مردم ) و افزایش میزان پول در گردش اقدام به کاهش نرخ‌های بهره کرد. هدف از این کار پیدا کردن نقطه‌ی تعادلی بود که هم اقتصاد با یک نرخ سالم رو به رشد باشه و هم تورم از کنترل خارج نشه.تو دهه 60 فدرال رزرو که تمام تلاشش رو میکرد تا وضعیت اشتغال رو بهتر کنه، نرخ‌های بهره رو کاهش داد و پول هنگفتی به اقتصاد آمریکا تزریق کرد. این کار منجر به افزایش تقاضا و خدمات و در نتیجه افزایش قیمت‌ها شد. وقتی تو دهه‌ی ۱۹۷۰ معلوم شد تورم در حال خارج شدن از کنترله، فدرال رزرو و دولت حتی با اینکه خروجی‌های اقتصادی خبر از رکود اقتصادی می‌داد باز هم به رویکرد تزریق پول به سیستم ادامه دادن و این دقیقا نظریه فریدمن رو تقویت میکرد که : پول بیش از حد، کمیاب شدن کالاها رو به دنبال داره.بالاخره سال ۱۹۷۹ تو دوره ریاست پاول ولکر (ناجی اقتصاد آمریکا ) در فدرال رزرو، نظریه‌ی سیاست پولی فریدمن عملی شد. ولکر نرخ‌های بهره رو بالا برد و جلوی تزریق پول به گردش اقتصادی رو گرفت. این کارش باعث رشد بیکاری تا حدود 10% و شکل گیری یک رکود چشمگیر تو اوایل دهه‌ی ۱۹۸۰ شد، اما تورم به سطح نرمال خودش برگشت و بالاخره اقتصاد تونست ثبات پیدا کنه وانتظارات تورمی ثابت شدن.( برای بدست آوردن هر چیزی باید یه بهایی پرداخت کرد و بهای خروج اقتصاد آمریکا ازین وضعیت هم همین بود)تهدید رکود تورمی تو طول دوران رکود، یعنی زمانی که تولید ناخالص داخلی سیر نزولی طی می‌کرد و بیکاری رو به صعود گذاشته بود، بیشتر از قبل خودشو نشون داد. بر اساس سیاست پولی استاندارد، بانک مرکزی تو این دوران نرخ‌های بهره رو پایین آورد تا استقراض و خرج‌کرد رو تو سیستم اقتصادی تحریک کنه.اقتصاددانای فدرال رزرو بخاطر جلوگیری موفقیت‌آمیز از رکود تورمی تو دوران رکود باید ارزیابی دقیق و درستی از عملکرد کوتاه مدت و بلندمدت اقتصادی داشته باشن. کار سخت اونا شناسایی نقطه‌ی عطف تو زمان مواجهه‌ی کشور با رکود و خارج کردن آروم پول در گردش بود. اگه فدرال رزرو نرخ‌های بهره رو خیلی زود بالا می‌برد، اقتصاد تازه جون گرفته دوباره به اغما می‌رفت. اگرهم تو این کار بیش از حد تعلل می‌کرد، اقتصاد تو گرداب اسکناس‌های در گردش غرق می‌شد که همین اتفاق باعث اوج‌گیری قیمت‌ها و تورم می‌شد. شرایطی که خیلی شبیه امروزشونه. به نظرتون این بار میتونن از پس این ماموریت غیر ممکن بربیان؟رکود تورمی در ایران :حالا که با پدیده رکود تورمی آشنا شدید بیاید با هم یه گریزی به دلایل ایجاد رکود تورمی تو ایران هم بزنیم . به نظر میاد 4 تا عامل باعث بروز این وضعیت توی کشورمون شده که برای صرفه جویی تو وقت بصورت تیتروار بهشون اشاره میکنم:1. کاهش ظرفیت تولید2. شوک تحریم ها3. رشد بالای نقدینگی4. سیاست های ناکارمد اقتصادی دولتو اما راه حل هایی که میتونه برای اقتصاد کشورمون نجات بخش باشه چیه ؟1. انضباط مالی دولت2. کنترل و کاهش هزینه های جاری دستگاه ها3. استفاده ی درست از دلارهای نفتی جوری که باعث افزایش پایه پولی و در نتیجه افزایش نقدینگی توی جامعه نشه4. اصلاح ساختار مالیاتی5. اصلاح بازار مالی و پولی و صد البته نظام بانکداری6. پرهیز از سیاست های پولی انبساطی ( هر سیاستی که موجب افزایش نقدینگی تو سطح جامعه بشه مثل خرید اوراق ، کاهش نرخ بهره بین بانکی و ... که باعث بزرگ شدن اقتصاد میشه)7. پرهیز از سیاست هایی که باعث تشکیل فعالیت های رانتی، فساد و دلالی میشه ( مثل انحصار صنعت خودرو سازی و ...)8. بالابردن توان بنگاه های اقتصادی و بازسازی توان تولید اونهااما راه نجات ازین دوران برای کسب و کارهای کوچیک و حتی بزرگ چیه ؟ به نظر میاد استفاده از مهمترین ابزار رقابتی یعنی قیمت، و داشتن یه استراتژی قیمت گذاری مناسب جواب این سوال باشه. داشتن این استراتژی به معنی ارزان فروشی نیست بلکه به معنی توانایی بازی با قیمت محصولات به منظور فروش حداکثری و رقابت توی بازاره.جمع بندی :خب پس نمیخوایم تورم بشه، نمیخوایم رکود اتفاق بیفتهو همچنین رکود تورمی هم نمیخوایم.از طرفی فهمیدیم رکود تورمی هم زمانی اتفاق میفته که تولید کُند یا متوقف میشه و در عین حال قیمتا میرن بالا پس رکود با تورم همراه میشه .امریکا بعد از چند شوک عرضه دچار رکود تورمی شد که شامل مارپیچ قیمت – دستمزد ،افزایش قیمت نفتو حتی انقراض ماهی های کولی بود.فدرال رزرو(بانک مرکزی آمریکا) سعی کرد با افزایش حجم پول و کاهش نرخ بهره به این مسئله رسیدگی کنه، اما بخاطر بهره وری پایین و کمبود نفت افزایش تولید ممکن نبود پس اون پول اضافه، باعث تورم شد.وقتی مردم انتظارات تورمیشون رو عوض کردن وضع بدتر شد. صاحبان کسب و کار انتظار داشتن هزینه هاشون بالا بره، پس تعدیل نیرو انجام دادن درنتیجه با افزایش بیکاری اقتصاد راکد شد. وقتی فدرال رزرو دوباره حجم پول رو افزایش داد(سیاستهای پولی انبساطی)، انتظارات تورمی حتی بیشتر بالا رفت.پس تورم افسار گسیخته، افت قیمتها، رکود و رکود تورمی همه شرایط اقتصادی وخیم هستند، ولی بهمون نشون میدن که چرا محاسبه و درک اقتصاد کلان مهمه. در بعضی موارد کارهایی که دولت انجام داد و یا حتی کارهایی که از انجامشون سر باز زد شرایط رو بدتر کرد و در موارد دیگه دولت به رونق دوباره ی اقتصاد کمک کرد ولی مهمه که بخاطر داشته باشیم اقتصاد متشکل از مجموعه‌ی تصمیمات افراده. افرادی مثل ما، انتظاراتمون مهمه اگه تعداد زیادی نگران رکود باشن مخارجشون رو کم میکنن، که باعث رکود میشه سیاستهای اقتصادی باید انتظارات رو در نظر بگیرن و روی ایجاد «اعتماد» تمرکز کنن.و در آخر اگه بخوایم کل این مقاله رو توی یه جمله خلاصه کنیم باید بگیم :« کلید جلوگیری از رکود تورمی، اجتناب از ورود پرشتاب پول‌های هنگفت به اقتصاد و ایجاد اعتماد بین جامعه ست»و یادمون نره که خروج ازین بحران برای هر کشور و دولتی بهای سنگینی داره اما شدنیه .ولی سوال اصلی اینجاست که آیا اون دولت و مردمش تمایلی به پرداخت این بها دارن ؟ یا بزارید بهتر سوالم رو بپرسم دولت و مردمش جسارت و از اون مهمتر «تخصص» پرداختن این بها رو دارن یا نه!؟چون همونطور که متوجه شدید این کار حساسیت ، دقت، تعهد و تخصص خیلی بالایی رو طلب میکنه.دوست خوبم دستخوش به شما که برای افزایش آگاهیت تلاش میکنی و اگه این مقاله یه جرقه ی کوچیک تو ذهنت زد و داری کماکان از این مسیرِ یاد گرفتن لذت میبری، پس همراه من باش تا توی مقاله ی بعدی با دنیای جدیدتری آشنا شیم ...مجید صفریمجید صفریSun, 24 Jul 2022 13:23:29 +0430https://virgool.ir/@m_76409395/اقتصاد-برای-همه-hwyq5fs79ufkاقتصاد برای همهموضوع :چالش های اقتصاد 1 (تورم و رکود)با اولین قسمت از سلسه مباحث اقتصاد برای همه با موضوع انواع چالش های اقتصاد در خدمتتون هستیم .ما تموم سعی خودمون رو میکنیم که توی این مسیر با همدیگه مفاهیم اقتصادی پایه رو بشناسیم و به مرور عمیق تر بشیم و بریم سراغ مسائل پیچیده تر . شرایط این روزا جوری شده که هر روز بیشتر از روز قبل نیاز به دونستن احساس میشه و دیگه منفعل بودن نتیجه ای جز شکست نداره. اگه تو دوست عزیزی که داری این مطلب رو میخونی با من موافقی پس کمربندتو سفت ببند که مسیر طولانی ولی لذت بخشی پیش رو داریم.از مسیر لذت ببر...قسمت اول : تورم (Inflation)ترسناکه اسمش نه ؟؟؟لازم نیست انقدرا هم ازش بترسید اما لازمه در موردش بدونیدتورم در حالت کلی یعنی افزایش سطح عمومی قیمتها نسبت به دوره ی قبل .اما چیزی که باعث تعجب مردم می‌شه اینه که اقتصاددانا معتقدن اتفاقا وجود مقداری تورم خیلی هم خوبه چون منجر به افزایش دستمزدها ، سود بیشتر تولیدکننده ها و شناور شدن سرمایه تو یه اقتصاد رو به رشد می‌شه. تا زمانی که همه چیز به طور هماهنگ تغییر کنه، تورم انقدا هم میگن بد نیست.نرخ تورم سالم چیزی در حدود ۳-۲٪ در ساله.فایده‌ی دیگه ی مقادیر کم تورم تشویق به مصرف کردنه. برای مثال اگه شما قصد خرید کالای خاصی رو دارید و می‌دونید قیمت اون تا سال دیگه ۳-۲٪ بیشتر میشه، شما تشویق می‌شید که همین الان بخریدش. بنابراین تورم می‌تونه ما رو به مصرف تشویق کنه که نتیجه‌ی اون تهییج اقتصاد و ایجاد شغل‌های بیشتره ..اما چی باعث میشه که این دوستمون انقدر دردسرساز بشه ؟سال 1923 توی آلمان مردم برخورد متفاوتی نسبت به پول ملیشون داشتن . اونا از پول کاغذی یا همون اسکناس بعنوان کاغذدیواری یا حتی سوخت برای بخاری های خونشون استفاده میکردن یا بچه های آلمانی باهاش بادبادک درست میکردن!!! دیوانگیه نه ؟؟؟؟؟اوایل دهه 20 ، آلمان دچار بلایی به نام تورم افسارگسیخته یا Hyperinflation شده بود.بعد از جنگ جهانی اول ، آلمان برای پرداخت غرامت سنگین به متفقین مقدار زیادی از ارز خودش یعنی مارک رو چاپ کرد.یکی از نتایج وجود اینقدر پول زیاد بالا رفتن مداوم قیمتها بود ، اینقدر که توی نوامبر 1923 یک دلار آمریکا برابر با یک تریلیون مارک بود . این ارز خیلی بی ارزش شده بود.فکر کنم با دیدن نمودار نسبت قیمت طلا به مارک توی حدفاصل سال های 1919 تا 1923 خیلی راحت تر بتونید عمق فاجعه رو درک کنید.چند سال پیش هم شرایط مشابهی توی زیمباوه اتفاق افتاد .سال 2007 تورم به سرعت افزایش پیدا کرد. یا بهتره بگیم با سرعت خیلی خیلی زیادسال 2008 صندوق بین المللی پول نرخ سالانه تورم زیمباوه رو489 میلیارد درصد براورد کرد .یعنی دلار زیمباوه بین سال های 2007 تا 2008 عملا 99.9 درصد ارزشش رو از دست دادحتی تصورشم سخته!!!!قیمت ها تقریبا هر 24 ساعت 2 برابر میشدن و صاحبای کسب و کار مجبور میشدن چندبار در روز قیمت ها افزایش بدن.ژوئن 2008 روزنامه تایمز اقتصاد گزارش کرد که تو این کشور قیمت یه قرص نون برابر با قیمت 12 تا ماشین جدید توی 10 سال قبله.دولت واحد های ارزی بزرگتر ایجاد کرد تا با قیمت های در حال افزایش همخونی داشته باشه . اسکناس یک میلیون دلاری ، یک میلیارد دلاری و بالاخره توی سال 2009 سلام کنید به اسکناس صدهزار میلیارد دلاری(بزرگترین واحد ارزی ای که تا به حال ثبت شده )خوبیش این بود که همه میلیاردر بودن ولی بدیش این بود که اون دلار ها تقریبا بی ارزش بودن!یه تعریف از تورم افسارگسیخته یا Hyperinflation اینه که یه کشور شاهد تورم ماهانه بیش از 50 درصد یا نرخ تورم سالانه 13000 درصدی باشه. ولی همیشه هم داستان به این غمگینی نیست . دو جور تورم دیگه هم داریم که بهشون میگیم تورم خزنده که خیلی مهربونتره ( نهایتا 8% سالانه) و تورم شتابان که یه خرده چموش تره (15 تا 20 % سالانه)ولی شاید باورتون نشه ، تورم زیمباوه منحصربه فرد یا حتی بدترین تورم تاریخ نیستدر واقع بدترین تورم ، سال 1946 توی مجارستان اتفاق افتاد .بین جولای 1945 تا اگوست 1946قیمت ها تو مجارستان به اندازه 3 در 10 به توان 25 افزایش پیدا کرد.و بله ، این وحشتناک ترین تورم تاریخه!!!!اما بغیر ازین مسئله ، که تعیین قیمت اجناس گیج کننده میشه ، چرا تورم شدید چیز بدیه ؟خب تورم و به خصوص تورم افسارگسیخته ثروت رو از بین میره چطوری ؟توی زیمباوه ، آدمایی که کل زندگیشون کار کرده بودن و برای بازنشستگیشون پس اندازی جمع کرده بودن یه شبه تمام پس اندازشون رو از دست دادن.همینطور تورم شدید باعث میشه افراد جامعه بجای پس انداز یا قرض دادن پولشون در اسرع وقت پولشون رو خرج کنن . پس دیگه بودجه ای برای کسب و کار های جدید باقی نمیمونه ، و این شرایط ناپایدار سرمایه گذاری و تجارت خارجی رو محدودتر میکنه.پس ...... تورم شدید بدهولی چطور اتفاق میفته ؟؟؟ریشه مشکل خیلی ساده است : توی آلمان و زیمباوه دولت برای پرداخت هزینه ها پول بیشتری چاپ میکرد و این افزایش حجم پایه پولی منجر به دوتا اتفاق میتونه بشه :اول افزایش تولید داخلیدوم افزایش قیمت هایا ترکیبی ازین دوتا اتفاقتورم بد وقتی شروع میشه که تولید به بیشترین حدش رسیده و نباید بیشتر بشه ولی سیاست گذارا برای پرداخت هزینه هاشون حجم پول رو همینطور افزایش میدن.این فرضیه میگه وقتی تولید به بیشترین حد برسه هر چی بیشتر پول چاپ کنی ، تورم بیشتر میشه . ساده ست نه ؟خب این معلوم نمیکنه که چرا تورم آلمان یا زیمباوه چنین سیر نمایی داشت ؟ یعنی دولت اینقدر پول چاپ میکرد ؟ البته که نهبعد از چند سال دو برابر شدن قیمت ها، مردم انتظار تورم شدید داشتن و رفتارشون تغییر کرد.تصور کنین میخواین یخچال بخرین و انتظار میره که قیمتا به سرعت افزایش پیدا کنهدر اسرع وقت و قبل از اینکه قیمتا تغییر کنن یخچال میخرین ولی وقتی همه چنین فکری کنن گردش پول سریعتر و سریعتر میشهاقتصاددانا به تعداد بارهایی که پول در سال استفاده میشه سرعت گردش پول یا velocity of money میگن .وقتی مردم همینکه پول دستشون میرسه خرج میکنن ، سرعت گردش افزایش پیدا میکنه که باعث میشه تورم حتی سریعتر بالا بره . وارد یه دور باطل قیمت های بالا میشیم که باعث انتظار قیمت های بالاتر میشه ، که خود این انتظارات باعث بالاتر رفتن قیمت ها میشه این همون معنی انتظارات تورمیه inflation expectations))اگه مردم براساس تجربیات گذشته شون پیش‌بینی کنن که در آینده نزدیک قیمت‌ها رو به افزایشه ،میزان هزینه و خریدهاشونو افزایش می‌دن. از طرف دیگه تولید‌کننده ها و فروشنده ها از فروش و عرضه کالاهاشون به امید افزایش قیمت در آینده خودداری می‌کنن، واضحه که عرضه و تقاضا اثر مستقیم روی قیمت‌ها داره و باعث افزایش تورم می‌‌شه. البته این انتظارات تورمی میتونه به دلایل زیاد دیگه ای هم پیش بیاد مثل ترس از شرایط سیاسی ، ترس از کمبود مواد ( دوران پاندمی کرونا رو یادتونه؟) ، ترس از جنگ و ...یه نوع دیگه از تورم هم دلیلش این فشار عرضه و تقاضا یا افزایش پایه پولی نیست بلکه دلیلش افزایش هزینه های تولید و خدمات بعلت افزایش قیمت مواد اولیه ست. مثلا وقتی قیمت شیر گرون میشه بالطبع تمام کارخونه های فرآورده های لبنی مجبورن برای جبران هزینه هاشون قیمت محصولاتشون رو افزایش بدن. حالا خود این گرون شدن شیر علتش میتونه افزایش هزینه ی خوراک دام و نگهداری و غیره باشه.حالا شما فکر کنید این دوتا تورم باهم دیگه توی یه زمان اتفاق بیفتن چه شود!!! چیزی که توی چند ماه اخیر همگی شاهدش هستیم .شاید دوست داشته باشید بدونید که آلمان و زیمباوه چطوری با این مشکل کنار اومدن ؟تورم شدید آلمان وقتی تموم شد که دولت ، مارک بی ارزش رو با یه ارز جدید جایگزین کرد. زیمباوه هم با کنار گذاشتن ارز خودش به تورم شدید پایان داد . حالا مردم زیمباوه از دلار آمریکایی یا ارز کشورهای همسایه استفاده میکنن.البته که حتما تا اینجا متوجه شدید این نسخه رو برای همه کشورها نمیشه تجویز کرد.با اینکه تورم رو میشه خیلی گسترده تر و موشکافانه تر بررسی کرد و مولفه های زیادی رو بررسی کرد ولی هدفمون اینه هم وقت کمتری ازتون بگیریم هم قدم به قدم بریم جلو تا به مباحث تخصصی تر برسیم.قسمت دوم : رکود (RECESSION)تعریف رکود سخته ولی به طور ساده وقتیه که تولید ناخالص داخلی (GDP) سقوط میکنه و برای مدت زیادی به سقوط ادامه میده. این سقوط ، کلی عواقب داره مثل نرخ بیکاری بالا و نزول قیمت ها.قبل از دهه 30 ، اقتصاددانا از واژه DEPRESSIONبرای نزول مستمر تولید ناخالص ملی استفاده میکردن، ولی بعدا برای اشتباه گرفته نشدنش با "رکود بزرگ آمریکا" یا (GREAT DEPRESSION )بجاش از واژه RECESSION استفاده کردن.شایدم واژه DEPRESSION خیلی افسرده کننده بوده :)))))سال 1929 که بازارهای مالی سقوط کرد، فقط سهامدارا به مشکل نخوردن،همه وحشت کردن و دیگه چیزی نخریدن و اقتصاد متوقف شد. البته این تنها عامل "رکود بزرگ" نیست. در واقع هنوزم سر دلایلش خیلی اختلاف نظر هست. به هر حال وقتی اقتصادی به رکود میرسه، بیشتر از تعداد کار متقاضی هست و بیشتر از تقاضای بازار تولید صورت میگیره ، پس هم درآمد و هم قیمتا کاهش پیدا میکنن.بانکهای مرکزی میتونن از سیاست پولی انبساطی (مثل چاپ و تزریق نقدینگی به جامعه یا کاهش نرخ بهره ) برای رونق دادن اقتصاد استفاده کنن. مثلا تو آمریکا فدرال رزرو (همون بانک مرکزی خودمون) میتونه نرخ بهره رو کاهش بده. این باعث میشه مصرف کنندها و صاحبای مشاغل وام بگیرن ، تا اقتصاد دوباره رونق پیدا کنه. ولی اگه مردم انتظاراتشون رو تغییر بدن و منتظر افت قیمت بیشتری باشن ،رفتارشون رو طوری تغییر میدن که خلاف خواسته بانک مرکزی عمل میکنه.دوباره بریم سراغ مثال خرید یخچال : مثلا اگه میخواین یه یخچال بخرین و منتظر کاهش قیمت هستین، صبر میکنین تا قیمت بیاد پایین. ولی اگه همه اینطوری فکر کنن تقاضا تو بازار کم میشه، همینطور گردش پول. این باعث تنزل بیشتر قیمت میشه و دور باطل کاهش قیمت ایجاد میشه . پس همینطور مدام همه منتظرن قیمتا بیاد پایین تر و خریدی نمیکنن. همچنین این انتظار و نخریدن ها باعث تعدیل نیروی کارخونه یخچال سازی میشه و همینطور ادامه پیدا میکنه. به این میگن دام نقدینگی (LIQUIDITY TRAP)بعضی اقتصاددانا اعتقاد دارن این یه عامل منفی توی رکودهای اقتصادی از جمله "رکود بزرگ" آمریکاست.بحث از "رکود بزرگ" شد. بعد از سقوط اولیه 1929، فدرال رزرو نرخ بهره رو به صفر کاهش داد، تولید و قیمت ها کاهش پیدا کردن و مردم عادی در انتظار کاهش بیشتر قیمت بودن. نرخ بیکاری به 25 درصد رسید و درآمد متوسط خانواده ها 40 درصد کمتر شد.این اصلا خوب نبود. وقتی نرخ بهره به صفر رسید ، و قیمت ها رو به کاهش بودن فدرال رزرو به مشکل برخورد. کاهش مستمر قیمت ها باعث شد که وام گرفتن حتی بدون هیچ بهره ای دیگه برای مردم و کسب و کارها به صرفه نباشه ، چون پولی که در آینده پس میدادن ارزش بیشتری از پولی داشت که وام گرفته بودن. همین باعث شد مردم نخوان خونه و ماشین بخرن و باعث شد صاحبای کسب و کار نخوان برای توسعه کارشون وام بگیرن. در واقع گذشتن از "رکود بزرگ" تقریبا یک دهه طول کشید. جالبه بدونید تموم شدنش هم بخاطر سیاست های پولی نبود. بخاطر مخارج زیاد دولت توی جنگ جهانی دوم بود.توی قسمت های بعدی به بررسی چالش دیگه اقتصاد یعنی رکود تورمی میپردازیم. اگه خوشت اومد و داری از مسیر لذت میبری منتظر قسمتای بعدی باش دوست من .مجید صفریمجید صفریSun, 24 Jul 2022 13:02:43 +0430