https://virgool.ir/feed/@m_68943912fa2026-11-10 23:01:59https://files.virgool.ir/upload/users/1977085/avatar/ffmJkW.jpghttps://virgool.ir/@m_68943912https://virgool.ir/@m_68943912/عصر-دیکتاتوری-یوزر-tied3ehgdj2pنقدی بر فیلم بُت ساخته حمید نعمت‌اللهحمید نعمت‌الله در «بت» بار دیگر به سراغ آدم‌هایی رفته که جهان پیرامونشان به شکلی خشن و در عین حال روزمره، در حال فروپاشی است. «بت» داستان دختری به نام لیلا را روایت می‌کند که به خاطر توانایی‌اش در نخوابیدن طولانی‌مدت، طعمه‌ ماشین پول‌ساز شبکه‌های اجتماعی می‌شود؛ کالایی که قرار است روی صفحه گوشی‌ها و لایو اینستاگرامی، منظره‌ تماشای ابتذال جمعی باشد!فیلمساز با ارجاعات زیرکانه به آثار شاخص سینمایی (همچون «کندو» اثر فریدون گله، «تنگنا» اثر امیر نادری، «رضا موتوری» اثر مسعود کیمیایی و «مگر آنها به اسب‌ها شلیک نمی‌کنند؟» اثر سیدنی پولاک) خط پیوندی میان این رنج معاصر و سنت دیرپای انسان‌های طعمه‌شده در ساختار قدرت ترسیم می‌کند. کاراکترهایی که در چرخ‌دنده‌های یک جامعه‌ بی‌رحم و سودجو خرد می‌شوند.لیلا دختری ناشنوا و معصوم که شغل خانوادگی‌اش زنبورداری است در واقع همان زنبور ملکه‌ای است که روی سرش تاج می‌گذارند، اما نه از روی احترام، بلکه تا به واسطه‌ تولید مستمر، از او بهره‌کشی ابزاری شود! نعمت‌الله، جهانی را به تصویر می‌کشد که در آن حتی نزدیکان شخص (برادر و زن‌برادر او) هم در راستای سقوط اخلاقی جامعه، دست در دست هم می‌دهند تا از توانایی عجیبش، پروژه‌ای برای ثروت‌اندوزی خود‌شان بسازند.آیا انسان در مواجهه با این ماشین ابتذال و منفعت‌طلبی، حق انتخاب دارد؟ آدم‌های «بت» با هر انتخاب بیش از پیش در باتلاق فرو می‌روند؛ شاهرخ و مژده خیال می‌کنند با فروش توانایی لیلا، راه نجات و ثروت را پیدا کرده‌اند، اما در نهایت می‌بینیم که تمام وعده‌های داده‌شده، سراب بوده‌اند و همه‌چیز در چنگال بازی‌های کثیف سوداگران از بین می‌رود. پایان فیلم، پایان یک توهم است. این پایان‌بندی، مخاطب را درگیر یک تناقض گزنده می‌کند: تماشای تلاشی نا‌فرجام برای اثبات وجود در دنیایی که انسان‌ها را تنها تا زمانی می‌خواهد که برایش ارزش مصرفی داشته باشند. در عصر دیکتاتوری یوزر، جامعه چنان تشنه‌ سرگرمی‌های سخیف و هیجانات کاذب است که ارزش‌های انسانی کاملا رنگ می‌بازند. عنوان فیلم (بت)، کلیدواژه اصلی معنایی آن است. بت صرفا یک تندیس باستانی نیست؛ بلکه هر آن چیزی است که انسان هویت، کرامت و حیات خویش را به پایش قربانی می‌کند: دیده شدن، فالور، اعتبار مجازی و ثروت بادآورده!چرا دو شخصیت مهم فیلم (لیلا و یحیی) لال هستند؟ در این جهان پر از هیاهو، این انتخاب یک تمهید هوشمندانه‌ است. در زمانه‌ای که زبان آدم‌ها ملوث به دروغ، تزویر، معامله‌گری و توجیه پستی‌ها شده است، آنان که معصوم‌اند یا زبان ندارند یا زبانشان بریده شده! در واقع، سکوت لیلا و یحیی را می‌توان نوعی طرد آگاهانه‌ گفتمان مسموم رایج قلمداد کرد.در داستان فیلم با یک هارددیسک مواجهیم که متعلق به سرکرده شرکت تبلیغاتی است؛ این هارددیسک چه معنایی دارد و داخل آن چیست؟ این هارد، در حکم جعبه‌سیاه حیات تکنوکراتیک و سرمایه‌داری فاسد است. به زعم من، فیلمساز گریز هوشمندانه‌ای می‌زند به شبکه تجارت کثیف امثال جفری اپستین؛ جایی که اساس آن، بر محوریت همین اطلاعات انباشت‌شده، تصاویر پنهان و اسناد باج‌گیری می‌چرخید.فیلمساز ایده‌های جذابی در سر دارد؛ از آسیب‌شناسی فضای مجازی و اقتصاد توجه گرفته تا نقد افول انسانیت در جامعه امروز... حتی اشارات نامحسوسی می‌کند به پرفورمنس ریتم صفر (با اجرای مارینا آبراموویچ) که در آن تن یک آدم‌ به منظره‌ نمایش پستی دیگران بدل شد؛ اما این ایده‌ها در دیگ جوشان فیلمنامه به خوبی پخته نشده‌اند یعنی نعمت‌الله در تبدیل این ایده‌ها به یک درام منسجم و تنش‌مند دچار مشکل شده. حضور شخصیت‌های متعدد بدون اینکه کارکرد دقیقی داشته باشند، فیلم را شلوغ و سردرگم کرده است. ما با انبوهی از خرده‌روایت‌ها طرفیم که به خوبی هضم نشده‌اند: از اسفندیار (صاحب کافه) گرفته، تا حسنی (مسئول شرکت تبلیغاتی)، رفیق شرط‌بند شاهرخ (با بازی بانیپال شومون)، یحیی (پیک موتوری عاشق‌پیشه) و پیامک‌های ناشناسی که یحیی را تحریک به انتقام و دزدیدن هارد می‌کنند. علی‌رغم اینکه فیلم زمان زیادی دارد ولی در پرداخت شخصیت‌ها لنگ می‌زند؛ بیشتر شخصیت‌ها عملا تبدیل به تیپ و نماد شده‌اند!روایت میان کافه، زنبورداری، شرکت تبلیغاتی و پاتوق‌های زیرزمینی معلق می‌ماند و ریتم کند فیلم، به جای اینکه تعلیق برخاسته از بی‌خوابی لیلا را به جان مخاطب بیندازد، گاه مایه خستگی و ملال می‌شود. منطق روایی هسته مرکزی فیلم هم در پذیرش این حجم از بی‌دروپیکر بودن ثبت رکوردهای عجیب به شدت زیر سوال می‌رود.«بت» در کارنامه‌ حمید نعمت‌الله اثر درخشان و بی‌نقصی نیست و ریتم ملال‌انگیزش مخاطب را خسته می‌کند، اما همچون یک مانیفست تند اعتراضی، انگشت روی نقطه‌ کور جامعه‌ای می‌گذارد که در آن عواطف انسانی، نیازمندی‌های مالی و کرامت بشر قربانی ماشین بی‌رحم ثروت‌اندوزی و شهرت مجازی شده است.امیر کبیریانامیر کبیریانWed, 21 Oct 2026 16:05:55 +0330https://virgool.ir/@m_68943912/سه-روایت-از-تنهایی-نگاهی-به-فیلم-های-کوتاه-قرار-سوم-ioxajiscfba8تا وقتی کسی دلتنگ توست«و زندگی برای همه...» ساخته محسن اصدق‌پور از موقعیتی نامتعارف آغاز می‌شود: در جهان اثر، حتی برای خودکشی نیز باید مجوز گرفت! فیلم، داستان مردی به نام نادر را روایت می‌کند که برای دریافت این مجوز وارد ساختاری اداری می‌شود؛ مجوزی که تنها زمانی صادر خواهد شد که هیچ‌کس دلتنگ او نباشد. چنین ایده‌ای قبلا در فیلم کوتاه «یک راه خروج» ساخته آرتور هارلی دستمایه کمدی قرار گرفته است؛ فیلمی که در آن مردی در مسیر دریافت مجوز خودکشی با زنی آشنا می‌شود و همین مواجهه، امکان بازگشت او به زندگی را فراهم می‌کند. در فیلم اصدق‌پور نیز نادر در چنین مسیری با دوست قدیمی خود روبه‌رو می‌شود و تجربه ساده‌ای چون خوردن بستنی، به یادآوری زیبایی‌های فراموش‌شده زندگی بدل می‌شود؛ تمهیدی که یادآور «طعم گیلاس» عباس کیارستمی است.فیلم شروع امیدوارکننده‌ای دارد اما روند روایت به‌تدریج از موقعیت جالب اولیه فاصله گرفته و به فضایی متکی بر گفت‌وگوهای طولانی و مرور خاطرات در محیطی ساحلی تغییر مسیر می‌دهد؛ تغییری که انرژی دراماتیک اثر را فرونشانده و موجب کندشدن ریتم آن شده است. بااین‌حال، تاکید فیلم بر مکعب نورانی نشان می‌دهد که دغدغه فیلمساز بیش از هر چیز، پیوندهای انسانی/عاطفی هستند؛ اینکه حتی وقتی تصور می‌کنیم دیگر کسی دوستمان ندارد، هنوز افرادی هستند که بودنمان برایشان ارزشمند است.زندگی پس از تاریخ مصرفسینمای داستانی هنگامی که از مرزهای واقع‌گرایی عبور می‌کند و قدم به قلمرو استعاره‌های گروتسک‌ می‌گذارد، ابزار قدرتمندی برای بازنمایی بحران‌های عمیق انسانی به دست می‌آورد. «خداحافظ آشغال» ساخته برادران ارک با تکیه بر همین بیان نمادین (و فضاسازی درخشانی که به‌ویژه در طراحی صحنه و صداسازی نمود پیدا کرده) تنهایی یک پیرزن را به بستری برای نقد ساختارهای اجتماعی تبدیل کرده است. در این اثر، پیرزن و آشغال دو روی یک سکه‌اند. جامعه‌ای که بر پایه ارزش‌های مصرفی بنا شده، نه تنها کالاها بلکه انسان‌ها را نیز پس از انقضای تاریخ مصرفشان دور می‌اندازد. پیرزن، که فرزندانش او را در آپارتمانی رها کرده‌اند، خود به زباله‌ای انسانی در چشم این ساختار تبدیل شده است. از همین رو، انزجار اولیه او از فوران فاضلاب، به سرعت جای خود را به هم‌ذات‌پنداری و الفت می‌دهد.پیرزن خواب‌هایش را به زلال‌ترین عنصر خانه (آب) می‌گوید تا آن‌ها را به اعماق تاریک فاضلاب ببرند—جایی که آشغال‌ها و توده‌های متعفن در انتظارند تا جواب این درد‌دل‌ها را با صعود خود به سطح آشپزخانه او بدهند. در دنیایی که آدم‌ها از دادن کمترین سهم از عاطفه دریغ می‌کنند، یک توده آشغال به تنها مونس و همدم پیرزن تبدیل می‌شود. همسایگانی که سال‌ها نسبت به تنهایی و زیست بی‌صدای پیرزن، بی‌تفاوتی نشان داده‌اند، تنها زمانی سراغ او را می‌گیرند که بوی این شرایط، مرزهای خانه‌هایشان را تهدید می‌کند. با ورود فرزندان به خانه پیرزن و زدودن آشغال‌ها، پیام "نترس" بر دیوار حمام نقش می‌بندد؛ پیامی که نشان می‌دهد یک توده زباله، درک و همدردی بیشتری نسبت به انسان‌های اطراف پیرزن دارد. بغض پیرزن در خداحافظی با زباله‌ها، نشان می‌دهد که چطور در جوامع به ظاهر متمدن، گاهی آشغال‌ها انسانی‌تر از انسان‌ها رفتار می‌کنند.از خیالبافی تا سرخوردگی«در چشمان یک عاشق» ساخته رضا پردل تصویری دقیق از حال‌وهوای آشفته دوران بلوغ و عشق خام دختری نوجوان به مردی متاهل است. فیلم از همان ابتدا با نقل جمله‌ای از «عشق سوان» مارسل پروست، کلیدی برای ورود به جهان ذهنی شخصیت اصلی در اختیار مخاطب می‌گذارد؛ در داستان پروست، «سوان» نه به خود «اودت»، بلکه به تصویری که از او در ذهنش ساخته دل می‌بازد و میان واقعیت و تصور عاشقانه فاصله‌ای شکل می‌گیرد که سرانجام به رنج و سرخوردگی می‌انجامد. همین فاصله میان معشوق واقعی و تصویری که ذهن عاشق از او می‌سازد، در تجربه دختر نوجوان این فیلم هم دیده می‌شود؛ او رفتارهای عادی و حرفه‌ای دندان‌پزشک را به توجهات عاطفی و علاقه‌ متقابل تعبیر می‌کند. در اینجا باید از بازی جسورانه و ملموس «شبنم دادخواه» نیز یاد کرد که این فانتزی ذهنی را باورپذیر کرده و احساسات نوجوانی را که در مرز میان رویا و سرخوردگی معلقند، به خوبی به مخاطب منتقل می‌کند.موسیقی بتهوون که با شور و ریتم خود در سراسر فیلم حضور دارد و حتی به شکل پادکست زندگی‌نامه‌ای او بر روی برخی نماها شنیده می‌شود نیز این مضمون را تکمیل می‌کند؛ آهنگسازی که زندگی عاطفی‌اش با عشق‌های ناکام و معشوقان دست‌نیافتنی گره خورده بود و بخش مهمی از آثارش در کشاکش میان شور، رنج و تمنای وصال شکل گرفت. نواختن شتاب‌زده پیانو در انتهای فیلم، هنگامی که دختر با خبر تاهل و مهاجرت مرد روبه‌رو می‌شود، خروج از خلسه خیالبافی و تخلیه هیجانی شکست عاطفی او را به خوبی به تصویر می‌کشد.فیلم تاکید زیادی روی «چشم» و «دهان» دارد. سینما، هنر نگاه‌کردن است و چشم‌چرانی یکی از ظرفیت‌های جدایی‌ناپذیر آن برای ساختن میل و خیال! صحنه خونریزی دهانی در طول درمان، بیش از هر چیز نشان‌دهنده گسست از معصومیت کودکانه و مواجهه با درد زنانگی است. مهم‌ترین نقطه قوت فیلم در این است که فیلمساز تلاش کرده تجربه عشق نوجوانانه را نه صرفا در محتوا بلکه در فرم هم بازسازی کند. ریتم و ضرباهنگ، صداگذاری، گریم، کارگردانی و میزانسن، همگی در خدمت ساختن فضایی بی‌قرار، هیجانی و سیال قرار گرفته‌اند که به آشفتگی ذهنی و نوسان عاطفی شخصیت اصلی نزدیکند.امیر کبیریانامیر کبیریانTue, 06 Oct 2026 11:14:39 +0330https://virgool.ir/@m_68943912/ظرفیت-از-دست-رفته-fhx0uflfaq3zنقدی بر سریال «رویای نیمه‌شب»«رویای نیمه‌شب» حرف‌های زیادی برای گفتن دارد، اما نمی‌داند کدام‌یک را باید به روایت مرکزی‌اش تبدیل کند! از یک‌طرف با «فتاح» و «تلما» مواجهیم؛ پسری سنی و دختری شیعه که عشقشان به هم در متن اختلافات مذهبی و فشارهای سیاسی شکل می‌گیرد. از طرف دیگر، با «میکائیل» و «صوفیا» و «مرجان» و «صائمه/آکیلا» و دسیسه‌های دارالحکومه! در پس‌زمینه هم علامه حلی و رابطه‌اش با اولجایتو را داریم، مغول‌ها گاه و بیگاه خشونت می‌ورزند، زنان در قصر نقشه‌های شیطانی می‌کشند، یک نفر مدعی ارتباط با امام زمان است و حکومت هم میان سرکوب و مصلحت در نوسان! سریالی که باید از میان این همه مصالح، یک قصه را انتخاب کرده و بقیه را در خدمت آن قرار می‌داد، در بسیاری از لحظات، اصرار دارد همه را با هم نگه ‌دارد.«رویای نیمه‌شب» برآمده از رمانی به همین نام نوشته مظفر سالاری است؛ رمانی که خود، حاصل بازنویسی رمان «نیمه‌شبی در حله» است و در میان رمان‌های ایرانی معاصر، موفقیت کم‌نظیری داشته است. قصه کتاب درباره هاشم، جوان سنی‌مذهب و زرگر، و ریحانه، دختر شیعه ابوراجح حمامی، در حله است؛ عشقی که در میان تعصبات مذهبی و مناسبات سیاسی شکل می‌گیرد. سریال اما اقتباسی آزاد است و نام و برخی ویژگی‌های شخصیت‌ها را نیز تغییر داده. آزاد بودن، به خودی خود ایرادی ندارد؛ اقتباس خوب الزاما وفاداری خط‌به‌خط نیست. مشکل آنجاست که سریال در اقتباس از کتاب، بخش مهمی از قدرت روایی آن را از دست داده است. شروع سریال نیز نشانه‌ای از این تغییر مسیر است. مردی را برای مجازات می‌برند و ناگهان با تکه‌ای استخوان، بندهایش را باز می‌کند و چند نفر را از پا درمی‌آورد؛ افتتاحیه‌ای که بیشتر از آنکه ما را به قرن هشتم هجری قمری ببرد، یاد فیلم‌های رزمی معاصر شرق آسیا می‌اندازد. موسیقی و طراحی برخی زد‌و‌خوردها به جای اینکه از جغرافیا و فرهنگ حله و جهان اسلامی دوره ایلخانی بیرون بیایند، بیشتر یادآور جومونگ و فیلم‌های جکی‌چان هستند. اگر قرار بوده این خشونت و فرم رزمی، نشانه‌ای از حضور مغول‌ها و خاستگاه آنان باشد، ایده قابل دفاعی است؛ اما در اجرا، از تاثیرپذیری عبور می‌کند و به تقلید نزدیک می‌شود!این مشکل در ساختن جهان تاریخی سریال هم دیده می‌شود. مغولی‌بودن فقط با نام‌هایی مثل سوبیتای و ماتیکان، مدل مو و لباس و موسیقی حاصل نمی‌شود. همان‌طور که عربی‌بودن حله نیز با چند دکور و نام عربی ساخته نمی‌شود. جهان تاریخی زمانی باورپذیر است که مناسبات اجتماعی، رفتار آدم‌ها، معماری، زبان، روابط قدرت و شیوه حضور طیف‌های مختلف مردم از منطق همان دوره پیروی کند. در «رویای نیمه‌شب» گاها بعضی از شخصیت‌ها با لهجه تهرانی سخن می‌گویند! و علی‌رغم استفاده از دکورهای عظیم، مخاطب بیشتر احساس می‌کند با یک شهرک سینمایی طرف است که به زور به تنش لباس تاریخی پوشانده‌اند. «رویای نیمه‌شب» از نظر امکانات تولید و ظاهر بصری چند قدم جلوتر از «سربداران» است، اما هنوز به آن کیفیتی نرسیده که فیلمساز مدعی آن است.یکی از پرسش‌های مهم درباره این سریال، چگونگی نمایش حضور زنان است. مشکل این نیست که بگوییم زن در جامعه قرن هشتم، مطلقا نمی‌توانسته حضور فعال اجتماعی داشته باشد؛ چنین حکم کلی نیازمند شواهد بسیار دقیق‌تر تاریخی است. مسئله این است که سریال برای میزان حضوری که به زنان می‌دهد، زمینه اجتماعی لازم را نمی‌سازد. «تلما» در موقعیت‌هایی بسیار فعال‌تر از «فتاح» است، «هیام» وارد بازی قدرت می‌شود، «صوفیا» در سیاست‌های قصر اثرگذار است و به طور کلی زنان در مناسباتی حضور دارند که گاهی بیشتر به ملودرام تاریخی معاصر شبیه است تا بازنمایی متقاعدکننده حله قرن هشتم. اگر این انتخاب آگاهانه است، باید در جهان اثر توجیه شود؛ وگرنه بیشتر به نظر می‌رسد زنان امروز را با لباس‌های دیروز روبه‌روی ما گذاشته‌اند.«رویای نیمه‌شب» ظاهرا می‌خواهد یک عاشقانه تاریخی باشد. «فتاح» سنی است و «تلما» شیعه؛ و مانع اصلی عشقشان نه اختلاف طبقاتی، بلکه اختلاف مذهبی و فضای متعصبانه جامعه است. این موقعیت بسیار خوبی برای یک درام است. اما عشق زمانی دراماتیک می‌شود که در کنش و انتخاب شخصیت‌ها خود را نشان دهد. مخاطب بعد از تماشای سریال نمی‌تواند با اطمینان بگوید عشق «فتاح» و «تلما» را باور کرده! فیلمساز به ما می‌گوید این دو عاشقند، اما ما چندان با عشقشان مواجه نمی‌شویم. مخصوصا درباره «تلما»، نشانه‌های کافی از این عشق در بخش عمده‌ای از روایت وجود ندارد. حتی رابطه او با «حمود» برای مدت زیادی مخاطب را به برداشت دیگری سوق می‌دهد و وقتی بعدتر حقیقت روشن می‌شود، این پرسش باقی می‌ماند که پس نشانه‌های عشق «تلما» به «فتاح» کجا بودند؟«فتاح» نیز مشکل بزرگ‌تری دارد: او اسما قهرمان داستان است، اما رسما چندان قهرمان نیست. قهرمان باید با انتخاب‌هایش مسیر داستان را تغییر دهد و کنشگر باشد. «فتاح» بیشتر کاراکتری است که حوادث بر سرش فرود می‌آیند. دیگران درباره‌اش تصمیم می‌گیرند، دیگران او را گرفتار می‌کنند و دیگران هم نجاتش می‌دهند. مثلا وقتی «هیام» او را بازی می‌دهد، بیشتر قربانی موقعیت است تا سازنده آن. «فتاح» بیش از آنکه بازی را به دست بگیرد، بازیچه دیگران می‌شود. اگر او را از بسیاری از بخش‌های سریال بیرون بکشیم، بخش قابل توجهی از جهان داستان همچنان به کار خودش ادامه می‌دهد. «میکائیل» همچنان توطئه می‌کند، «صوفیا» همچنان نقشه می‌کشد، «مرجان» همچنان حاکم شهر است، «صائمه/آکیلا» همچنان بازی مذهبی خود را پیش می‌برد و بیشتر کشمکش‌های اجتماعی همچنان وجود دارند. این یعنی موتور اصلی روایت، «فتاح» نیست!به نظر می‌رسد قهرمان اصلی سریال «میکائیل» و شبکه توطئه‌های او هستند. فیلمساز بسیار علاقه دارد مکر «میکائیل»، «صوفیا» و دیگر شخصیت‌های در قدرت را نشان دهد. گویی سازندگان، قصه عاشقانه را بهانه‌ای گرفته‌اند تا درباره جامعه‌ای صحبت کنند که می‌توان آن را از طریق ترس، تعصب، شایعه، مذهب و قدرت کنترل کرد. اتفاقا جذاب‌ترین ایده سریال در یکی از خطوط فرعی‌اش قرار دارد: ماجرای «صائمه/آکیلا»، زنی سیاس که مدعی ارتباط ویژه با امام زمان است، زبان ایمان را خوب می‌داند و دقیقا می‌فهمد چگونه از احساسات خام مردم سوءاستفاده کند اما بعد معلوم می‌شود خود طعمه فریب بزرگتری بوده است.اما خط «میکائیل» یک مشکل جدی ایدئولوژیک دارد. سریال به شکل عامدانه بر یهودی‌بودن او تاکید می‌کند و میان این هویت و توطئه‌گری، فریب و تفرقه‌افکنی پیوندی معنادار برقرار می‌سازد؛ در حالی که شخصیت یهودی مثبتی برای ایجاد توازن در روایت وجود ندارد. در نتیجه، آنچه می‌توانست نقد «سوءاستفاده از اختلافات مذهبی» باشد، به گزاره‌ای درباره یک هویت دینی نزدیک می‌شود. اینجا اثر می‌توانست هوشمندانه‌تر عمل کند: دشمنی که از تفرقه شیعه و سنی سوءاستفاده می‌کند، لزوما نباید نماینده یک دین باشد!تصویر مغول‌ها نیز چندان از کلیشه فاصله نمی‌گیرد. آنها بیشتر مغول هستند تا انسان. خشونت دارند، قدرت دارند، اما کمتر فرصت می‌یابیم منطق درونی‌شان را بفهمیم. در چنین پروژه‌ای، می‌شد دست‌کم یک شخصیت مغول را از تیپ بیرون آورد و انسانی کرد؛ کسی که میان فرهنگ خود و سرزمین فتح‌شده گرفتار است یا نسبتش با جامعه مسلمان پیچیده‌تر از فرمان‌دادن و کشتن است. این اتفاق نمیفتد و مغول‌ها عمدتا به نشانه‌ای از شرارت تبدیل شده‌اند. «مرجان» بیشتر تیپی از یک حاکم سفاک و شرابخوار است تا یک شخصیت پیچیده. اینکه گاهی او را مهربان می‌بینیم، لزوما او را خاکستری نمی‌کند؛ چون این مهربانی به اندازه کافی از منطق شخصیت بیرون نیامده است. «هیام» برعکس، ظرفیت جذابی دارد: عاشق است، اما عشقش مالکانه و خودخواهانه است. این می‌توانست یکی از بهترین شخصیت‌های سریال باشد، اگر فیلمنامه تا انتها این تناقض را جدی می‌گرفت و پیش می‌برد.قرار گرفتن داستان در حله عصر اولجایتو، انتخاب جذابی است. دوره ایلخانی از آن مقاطع تاریخی است که هنوز ظرفیت پرداخت فراوانی در سینما، تلویزیون، تئاتر و ادبیات دارد. اولجایتوی مغول با جریان تشیع ارتباط پیدا کرد و علامه حلی در دوره او در فضای سیاسی ـ فکری ایلخانیان حضور داشته؛ اما حضور این شخصیت در این سریال بسیار عجیب است. وقتی در معرفی رسمی سریال بر ارتباط آن با بخشی از زندگی علامه حلی تاکید می‌شود، انتظار داریم او را در متن درام ببینیم؛ اما علامه بیشتر یک حضور تاریخی در پس‌زمینه است. اینجا تفاوت مهمی با «سربداران» دارد: «شیخ حسن جوری» در آن سریال، یک شخصیت دراماتیک بود و تا حدودی کنش‌های اثرگذاری داشت؛ اما علامه حلی در «رویای نیمه‌شب» صرفا به یک نام تاریخی تقلیل یافته. اگر قرار نیست زندگی علامه حلی را روایت کنیم، اشکالی ندارد؛ اما نباید وزن تاریخی او را آن‌قدر برجسته کنیم که مخاطب انتظار حضور او را داشته باشد.مشکل دیگر، ریتم است. در «رویای نیمه‌شب» بارها صحنه‌هایی می‌بینیم که بیشتر به نظر می‌رسد برای افزایش تعداد قسمت‌ها ساخته شده‌اند. پرسه‌زدن‌های طولانی در اتاق‌ها و بازار، گفت‌وگوهای قابل حذف و خرده‌داستان‌هایی که اثر چندانی بر خط اصلی ندارند، باعث شده قصه‌ای که شاید ظرفیت بسیار فشرده‌تر و موثرتری داشت، در 24  قسمت کش بیاید. ایراد اصلی سریال در فیلمنامه است. نقاط عطف بزرگ، کم‌اند و بسیاری از اتفاقات، به جای اینکه مسیر تازه‌ای برای داستان باز کنند، فقط حادثه‌ای موقت ایجاد می‌کنند. پایان نیز از مدت‌ها قبل قابل پیش‌بینی است: اولجایتو به تشیع گرایش پیدا کرده و موازنه قدرت تغییر می‌کند. پایان قابل پیش‌بینی لزوما ایراد نیست؛ اما وقتی مسیر رسیدن به آن، طولانی و کم‌فرازونشیب باشد، مخاطب دیگر رمق چندانی برای دنبال‌کردن سریال ندارد.سریال در استفاده از هوش مصنوعی، تجربه‌ای قابل توجه دارد. بعضی نماهای شهری به کمک این فناوری، خوب از آب‌ درآمده‌اند و می‌توانند برای نمایش جغرافیایی که ساخت کامل آن دشوار و گران است مفید باشند. اما تکرار یک نما (ورودی شهر حله) در قسمت‌های مختلف سریال، ضعف استفاده از این ابزار را آشکار کرده است. وقتی یک تصویر عینا چندین‌بار تکرار می‌شود، مخاطب به ‌سرعت آن را متوجه شده و پسش می‌زند.یکی از بخش‌های قابل دفاع سریال، بازی دو تن از بازیگران است؛ «نادر سلیمانی» و «مه‌لقا باقری»، به‌خصوص، در نقش‌هایی متفاوت از تصویر کمدی آشنای خود، نشان می‌دهند که ظرفیت‌های کشف‌نشده‌ای دارند. «حسن معجونی» نیز تلاش ارزنده‌ای دارد، هرچند محدودیت شخصیت «مرجان» اجازه نمی‌دهد این تلاش کاملا به بار بنشیند. دوبله صدای «سوزانا آلوز» نیز در بیشتر صحنه‌ها به دلیل ناهماهنگی لب بازیگر و صدای دوبلور، ضعفی آشکار است!«رویای نیمه‌شب» در میان آثار تاریخی تلویزیون در سالیان اخیر، دست‌کم تلاش کرده یک جهان قابل قبول بسازد. نسبت به بسیاری از نمونه‌های کم‌رمق این ژانر، جاه‌طلب‌تر است. از ظرفیت چند بازیگر برای ارائه چهره‌ای متفاوت استفاده کرده، چند خط داستانی بالقوه جذاب ساخته و در ماجرای «صائمه/آکیلا» به ایده‌ای رسیده که می‌توانست بسیار بیشتر از اینها رشد کند. حتی ایده اصلی وحدت شیعه و سنی در برابر قدرتی که از اختلاف آنها بهره می‌برد، برای زمانه‌ای که هنوز شکاف‌های مذهبی می‌تواند به ابزار سیاسی تبدیل شود، ایده‌ای قابل توجه است اما مشکل این است که نمی‌داند کدام قصه را باید در هسته درام قرار دهد. اگر قرار است عاشقانه باشد، باید رابطه «فتاح» و «تلما» را به عشقی تبدیل کند که ما آن را لمس کنیم. اگر قرار است درباره تاریخ شیعه و علامه حلی باشد، باید علامه را از پس‌زمینه بیرون بکشد. اگر قرار است درباره تفرقه مذهبی باشد، باید پیچیدگی روابط شیعه و سنی را بیشتر و بهتر بکاود، و اگر قرار است درباره سوءاستفاده از ایمان امت باشد، خط «صائمه» و «میکائیل» آن‌قدر ظرفیت دارد که می‌توانست خودش ستون اصلی یک سریال مجزا باشد. متاسفانه پس از تماشای «رویای نیمه‌شب»، چیزی که با مخاطب می‌ماند نه رضایت از یک عاشقانه تاریخی و نه شیفتگی به یک حماسه مذهبی؛ بلکه بیشتر حس افسوس است: این سریال، ظرفیت بسیار بیشتری از آنچه ساخته شده را دارا بود!امیر کبیریانامیر کبیریانThu, 03 Sep 2026 18:12:33 +0330https://virgool.ir/@m_68943912/نخستین-قرار-سینمای-کوتاه-ایران-زیر-ذره-بین-نقد-fuiophglx4qzطرح «قرار» به همت انجمن سینمای جوانان ایران، از ۱۶ خرداد امسال با چهار فیلم کوتاه «اتاق»، «سرود کلنل»، «تخطی» و «های‌کپی» در سینماهای سراسر کشور آغاز شده است. من نیز در روزهای نخست اکران این آثار، فرصت تماشای آنها را یافتم و نقدهای مختصری بر هر فیلم نوشته‌ام که در ادامه می‌خوانید.«اتاق» ساخته الهام محمدزاده نمونه‌ای درخشان از سینمای مینی‌مالیستی ضدجنگ است که بدون حتی یک خط دیالوگ و با استفاده از موتیف‌ها و فرم نشانه‌شناختی، حرف خود را می‌زند. فیلمساز با بهره‌گیری هوشمندانه از حرکات Dolly Out و Dolly In دوربین، گذر تاریخ و تکرار تروماهای نسلی را در یک فضای بسته به تصویر می‌کشد.اتاق در این فیلم، نمادی از یک حریم امن است که مدام توسط خشونت بیرونی تهدید می‌شود:ابتدا کودکی را می‌بینیم که با آرامش موهای عروسکش را شانه می‌زند. دوربین عقب می‌آید، نما، واید می‌شود و انفجار یک بمب یا موشک، پایان آن دوره را اعلام می‌کند.حال زمان گذشته است. همان کودک، بزرگ شده و خود مادری است که دارد موهای دخترش را شانه می‌زند. دوربین به پنجره خانه آنها که نزدیک می‌شود انفجار دیگری رخ می‌دهد و بارانی از خاکستر، کادر را می‌پوشاند.در نهایت دوربین به عقب برمی‌گردد. ما مادر را تنها می‌بینیم که دارد موهای همان عروسک دوران کودکی‌اش را شانه می‌زند.این پایان‌بندی تکان‌دهنده به ما می‌گوید آن دختربچه (نماد معصومیت) مرده! و مادر به نقطه صفر روانی خود (فتیشیسم دوران کودکی‌اش) پناه برده است. بزرگ‌ترین قدرت این فیلم در فرامکانی و فرازمانی بودن آن است. فیلم به هیچ جنگ یا کشور خاصی اشاره مستقیم نمی‌کند؛ بلکه بیانیه‌ای جهانی و عمیقا انسانی علیه سیاست‌های جنگ‌طلبانه می‌دهد که چطور خلا، ویرانی و مرگ در شجره‌نامه نسل‌ها تکثیر شده است.در مواجهه با «سرود کلنل» ساخته سجاد مشتاق، نخستین چیزی که به چشم می‌آید، تسلط فیلمساز بر ابزار سینماست. دوربین تمایل زیادی به خلق قاب‌های کارت‌پستالی دارد و موسیقی نیز به حس‌انگیزی صحنه‌ها کمک زیادی کرده است. انتخاب آگاهانه بافت سیاه‌و‌سفید، دکوپاژهای دقیق و نماهای اینسرت دست‌ها و پاها، فضای خفقان‌آوری که شخصیت اصلی در آن گرفتار شده را به خوبی می‌سازند. با این حال، فیلم در زیر این پوسته زیبای بصری و شنیداری با یک چالش اساسی دست‌به‌گریبان است: پنهان‌کاری مفرط در روایت.فیلمساز اطلاعات کلیدی داستان را آن‌قدر قطره‌چکانی و مبهم به مخاطب می‌دهد که کشش دراماتیک اثر آسیب می‌بیند. ما با سربازی روبه‌رو هستیم که گویی می‌خواهد از این اتمسفر تاریک بگریزد، اما برخلاف شاهکارهای سینمای فرار، فرآیند این تلاش و طغیان درونی برای مخاطب ملموس نمی‌شود. دیالوگ شخصیت کلنل که می‌گوید: «تو نباید بترسی و حتی باید بخوای که گلوله رو بزنن درست وسط پیشونیت»، قرار است لحن حماسی و پیام میهن‌پرستانه فیلم را منتقل کند، اما لکنت فیلم‌نامه اجازه نمی‌دهد این موقعیت تاریخی به درستی قوام بیاید.ریتم اثر، کشش لازم برای همراهی مخاطب را ایجاد نمی‌کند زیرا تا اواخر فیلم و دیدن نام «محمدتقی پسیان» روی یکی از جنازه‌ها، مخاطب در برزخ «اینجا کجاست و این‌ها کیستند؟!» رها می‌شود. «سرود کلنل» ثابت می‌کند که تکنیک و فرم هر چقدر هم ستودنی باشد، نمی‌تواند جای خالی یک استخوان‌بندی محکم در ساختار روایی و فیلم‌نامه را پر کند.«تخطی» ساخته میکائیل دیانی در امتداد آثاری قرار می‌گیرد که به نقد تند و بی‌تعارف ساختارهای اجتماعی می‌پردازند. دیانی، ناکارآمدی نهادهای انضباطی و سیستم بازپروری را به ما خاطرنشان می‌کند که چگونه زندان‌ها، به جای اصلاح مجرم، از او نسخه‌ای خطرناک‌تر و تهدیدکننده‌تر می‌سازند و تحویل جامعه می‌دهند. این معضل، بستری را فراهم می‌کند تا شهروندان خود به این نتیجه برسند که باید عدالت را به صورت شخصی اجرا کنند!شباهت‌های این فیلم با «متری شیش و نیم» بر کسی پوشیده نیست؛ پلیس عصبی و خسته در برابر مجرمی که وسوسه رشوه را پیش می‌کشد، و همکارانی که به او شک می‌کنند. اما فیلمساز در «تخطی» یک گام فراتر برمی‌دارد. وقتی پدر شاکی، پلیس را به خاطر ناتوانی در پاکسازی جامعه تحقیر می‌کند، پلیس دست به یک اقدام عجیب می‌زند. او رشوه را می‌گیرد، مجرم را آزاد می‌کند، اما بلافاصله با خودرو او را زیر می‌گیرد و با گوشی دختر قربانی، از پیکر مجروحش فیلمبرداری می‌کند.این پایان‌بندی، ما را با یک بن‌بست اخلاقی مواجه می‌سازد. سوژه قانون (پلیس) خود به عامل نقض قانون و بازتولیدکننده خشونت بدوی تبدیل می‌شود. فیلم با این ایده هابزی به پایان می‌رسد که در صورت فروپاشی کارکرد قانون، جامعه به وضعیت "جنگ همه‌علیه‌همه" سقوط می‌کند؛ جایی که عدالت چیزی جز سرکوب عریان نیست.ژانر سای‌فای ریشه در زیست، ادبیات و پیشرفت‌های تکنولوژیک جوامع غربی دارد. وقتی جامعه‌ای مسیر متفاوتی را طی کرده و در حال حاضر هم به طور کلی کشوری پیشرو در علم و صنعت محسوب نمی‌شود، اصرار بر بومی‌سازی این ژانر در آن، توی ذوق مخاطب آگاه می‌زند و مثل ایده فیلم «های‌کپی»، غیرقابل‌باور یا حتی خنده‌دار جلوه می‌کند.علاوه بر موضوع فوق‌الذکر، «های‌کپی» ساخته محمد رحمتی دست به یک تغییر مهم در منبع اقتباس خود (داستان کوتاهی از ری بردبری) هم زده است؛ فیلمساز، جنسیت شخصیت‌های اصلی را تغییر داده و داستان دو مرد را به داستان دو زن تبدیل کرده. این کار بیشتر شبیه به عملی بی‌هدف برای کسب عنوان "برداشت آزاد" است تا یک بازخوانی هدفمند فمینیستی یا شالوده‌شکنی در روابط قدرت!فیلم رحمتی از یک نقطه طلایی داستان اصلی، اصلا استفاده نمی‌کند. در داستان بردبری (و اقتباس آلفرد هیچکاک از آن)، شوک اول زمانی به مخاطب وارد می‌شود که مرد می‌فهمد همسرش پیش از او خودش را با یک ربات، جایگزین کرده؛ «های‌کپی» دقیقا در همینجا و با همین غافلگیری تمام می‌شود.اما فیلمساز ما از نقطه طلایی دوم که عمق فلسفی داستان است، صرف‌نظر می‌کند: جایی که ربات همسان، دچار خودآگاهی و احساسات انسانی شده، علاقه‌مند به همسر شخصیت می‌شود و دیگر حاضر نیست به جعبه کارخانه برگردد. حذف این بخش، اثر را از یک تامل فلسفی عمیق درباره تکنولوژی، غریزه و روابط انسانی تهی کرده و پتانسیل‌های آن را در سطح یک ضربه نهایی ساده، محدود نگه‌ می‌دارد.امیر کبیریانامیر کبیریانWed, 24 Jun 2026 21:11:44 +0330https://virgool.ir/@m_68943912/پیکان-نارنجی-liu9adbmqcs9میانه‌های دهه هشتاد بود؛ همان سال‌هایی که خیابان‌های شهر هنوز سرشان شلوغ نشده بود، زمان آرام‌تر می‌گذشت و زندگی با همه سختی‌هایش هنوز یک‌جور سادگی بی‌شیله‌پیله داشت. من آن روز در حوالی میدان شهر ایستاده بودم، کتاب‌ها در زیر بغلم و سرما تا مغز استخوانم می‌زد. تمام فکرم گیرِ امتحان پایان‌ترم مدرسه بود.پای پیاده هم می‌شد رسید، اما دیرم شده بود و نباید ریسک می‌کردم. به اولین تاکسی که کنارم ایستاد، اشاره کردم: «مستقیم.»راننده بی‌آنکه نگاهش را از خیابان بردارد، گفت: «بفرما بالا.»سوار شدم و وقتی روی صندلی عقب نشستم نگاه کوتاهی به آینه انداختم؛ راننده مردی حدود پنجاه‌ساله با سبیل مرتب و صورتی آفتاب‌سوخته بود. همان قیافه‌ای که نصف راننده‌های آن زمان داشتند.گاز داد و ماشینش مثل یک کشتی کهنه لرزید و به راه افتاد. به ساعت نگاه کردم. فرصت کم بود. همان موقع دستم رفت سمت جیبم و یک‌باره خشکم زد. خالی بود! حس بدی توی دلم نشست. به پشت صندلی تکیه دادم و در ذهنم دنبال بهانه می‌گشتم.چی بگم؟ بگم جیبمو زدن؟ پولمو دزدیدن؟ یا اینکه عجله داشتم و یادم رفته؟ هیچ‌کدام کافی به نظر نمی‌رسید.در همین حال‌و‌هوا بودم که صدای مسافر جلویی، جهان ذهنم را قطع کرد: «آقا من پیاده می‌شم، همینجا وایسین.»راننده آرام ماشین را کنار خیابان کشید و مسافر پیاده شد. کمی بعد دکمه رادیو را چرخاند و صدایش را بلند کرد. آهنگ «گل ارکیده» مانند نسیمی ملایم در فضا پیچید و راننده همراه با آن زمزمه می‌کرد. حس کردم آدم بدی نیست. جرات پیدا کردم و با خود گفتم شاید بتوانم با او حرف بزنم.گفتم: «آقا… یه موضوعی هس.»صدای رادیو را کم کرد: «چی شده جوون؟»آب دهانم را قورت دادم.«کیف پولم… جا مونده. یعنی… راستش هیچ پولی همرام نیس.»لحظه‌ای سکوت کرد؛ آن‌قدری که فکر کردم الان می‌ایستد و می‌گوید پیاده شو! اما فقط توی آینه نگاهم کرد. چشمانش خسته بود، اما هیچ عصبانیتی در آن‌ها نبود.گفت: «کجا کار داری؟»«بعد از سه‌راه اول. امتحان دارم… می‌دونم خیلی مسخره‌س، ولی…»نگذاشت جمله‌ام را تمام کنم. بلافاصله گفت: «می‌رسونمت.»ماشین کمی سرعت گرفت. هوا از دریچه خراب بخاری می‌زد تو و صورت آدم را گرم می‌کرد. توی مسیر، بدون اینکه ازم بپرسد، شروع کرد به حرف زدن:«من اگه اون روزایی که تو سن تو بودم، یکی این‌جور کمکم کرده بود، شاید حال‌و‌روز زندگیم فرق می‌کرد... جوونی که چیزی نداره جز امیدش، اونم اگه ازش بگیری چی براش می‌مونه؟»من ساکت بودم. فقط بوی تند بنزین که در فضا می‌پیچید و صدای خش‌خش آرام رادیو را می‌شنیدم.نزدیک سه‌راهی که رسیدیم، ماشین یک‌باره گیر کرد توی ترافیک. راننده برگشت و گفت:«نگران نباش؛ وقت داری. پیاده دو دقیقه بیشتر نیس.»پیاده شدم. قبل از اینکه در را ببندم، خم شدم و گفتم:«آقا… کاش می‌تونستم جبران کنم.»لبخند زد؛ از آن‌جور لبخندهایی که از ته دل می‌آید و آدم را به آرامش دعوت می‌کند.گفت: «جبران نکن. فقط… وقتی یه روزی یکیو دیدی که مشکل داشت، تو هم همین کارو بکن. کمکش کن، درکش کن.»در را بستم و پیکان نارنجی، با آن بدنه رنگ‌و‌رو‌رفته و دود خاکستری، آرام از کنارم دور شد؛ مثل یک خاطره مهربان که در ازدحام شهر گم می‌شود.آن روز امتحانم را دادم؛ ولی بیش از هر چیزی، آن نصیحت و آن درس توی ذهنم ماند.امیر کبیریانامیر کبیریانMon, 24 Nov 2025 14:39:37 +0330https://virgool.ir/@m_68943912/جنون-یک-نابغه-ljy1xygyi21aجراح دیوانه -اثر درخشان و تحسین‌برانگیز یورگن توروالد- داستان زندگی عجیب و حیرت‌آور پزشک و جراحی آلمانی را روایت می‌کند که در سالیان پایانی عمرش به جنونی ادواری مبتلا و اشتباهات نابخشودنی فراوانی را مرتکب شد که صدمات بسیاری به بیماران زد و بسیاری از آنها را کشت. فردیناند زائربروخ، ابتکارات متعددی در جراحی ایجاد کرد که نام وی را تا ابد در دنیای پزشکی ماندگار کرده است؛ او نخستین کسی بود که کارد پزشکی را در قلب انسان فرو برد و برای اینکه در حین عمل، خون به بدن بیمار برسد، از قلبی مصنوعی ساختۀ خودش بهره برد؛ درمان بیماری‌های سل ریوی، سرطان مری و خارج کردن غدد سرطانی از کبد یا ریه به کمک عمل جراحی، تنها چند نمونه از ابتکاراتی است که این پزشک نابغه برای نخستین بار به انجام آن‌ها روی آورد. بسیاری از رهبران کشورهای جهان همچون استالین و آلفونس سیزدهم -پادشاه اسپانیا- توسط او تحت عمل جراحی قرار گرفتند. زائربروخ با اینکه نابغه جراحی بود، جراحی را ناشی از ناتوانی علم پزشکی می‌دانست و می‌گفت: "اقدام به عمل جراحی، اعتراف به عجز از طرف علم پزشکی و در واقع از طرف پزشکان است که نتوانسته‌اند تمام قواعد علمی را که بر بدن انسان حکومت می‌کند از قبل کشف کنند."تمام پزشکان آلمان، از جنگ جهانی دوم از زخم زبان زائربروخ رنجور بودند چون او، بدون اینکه نظریات خود را در لفاف الفاظ ملایم بپیچاند به پزشکان آلمانی می‌گفت: "هر کس که از یک بیماری می‌میرد، قربانی نادانی شما می‌شود و مسئول هر تومور غیر قابل علاج که در بدن کسی به وجود می‌آید شما هستید و اگر مرگ اشخاص در پایان یک دوره از عمر حتمی بود، هیچ کس نباید قبل از آن از بیماری و غده‌های غیرقابل درمان بمیرد چون محال است که علم پزشکی، قادر به درمان تمام امراض و زخم‌ها و غدد بدن نباشد ولی شما، بر اثر تنبلی و بطالت و تمایل به استفاده از لذات زندگی در صدد برنمی‌آیید که به تمام قواعد علم پزشکی پی ببرید." زائربروخ پزشک متبحری بود که کم‌کم دچار آلزایمر شد و جنون خطرناکی بر تمام زندگی‌اش سایه افکند، به طوری که در اتاق عمل در حین انجام یکی از جراحی‌ها، مغز یکی از بیمارانش را تکه‌تکه کرد! با هم بریده‌ای از کتاب را که به شرح این واقعه می‌پردازد می‌خوانیم:"موهای بلند سر زن بیمار را زده بودند و زائربروخ در حالی که دانشجویان، صحنۀ عمل را به دقت از نظر می‌گذرانیدند شروع به گشودن جمجمه بیمار کرد. او قسمتی از استخوان جمجمه را بعد از اره کردن، بلند و آنگاه تا کرد و روی جمجمه قرار داد. پس از اینکه دریچه جمجمه گشوده شد زائربروخ به دانشجویانی که در اتاق حضور داشتند گفت: نزدیک شوید و مغز زنده را ببینید و اظهار نمود: به شما گفته‌اند که مغز آدمی دارای 10 میلیارد سلول است در صورتی که فقط یک قسمت از مغز که کورتکس می‌باشد 14 میلیارد سلول دارد! به شما گفته‌اند که سلول‌های مغز قابل تجدید نیست و اگر سلولی از مغز جدا شود خواهد مُرد؛ آنها که اینها را به شما گفته‌اند نادانند! دستهای خود را جلو بیاورید! و چند تن از دانشجویان که به او نزدیک‌تر بودند دست‌های خود را جلو بردند؛ آن مرد مانند اینکه یک نان کیک را قطع می‌کند کارد جراحی خود را در مغز زن بیمار فرو برد و قطعه‌ای از مغز را جدا کرد و در کف دست یکی از دانشجویان گذاشت و زن پرستار که کنار زائربروخ بود با تانپون، خونی را که به جریان درآمده بود پاک کرد. زائربروخ 6 بار کارد جراحی را در مغز بیمار فرو برد و هر بار قطعه‌ای از مغز را برید و بیرون آورد و در دست یکی دیگر از دانشجویان نهاد و خطاب به آنها گفت: اینها را به شما دادم تا ببرید و در آزمایشگاه در ظرفی که دارای ماده مغذی سلول‌هاست بگذارید و خواهید دید که بعد از 15 روز دو برابر خواهد شد و آنچه به وجود آمده باز دو برابر می‌شود و رشد سلول‌های مغز آنقدر ادامه خواهد یافت که اگر شما همچنان به سلول‌ها غذا برسانید دیگر این کشور، گنجایش آنچه را که به وجود آمده نخواهد داشت ولی استادان شما که همه نادان هستند می‌گویند که سلول‌های مغز تجدید نمی‌شود. زنهای پرستار که در اتاق بودند با وحشت، صحنۀ عمل را می‌نگریستند که در این موقع دکتری که متصدی بی هوشی بود متوجه شد که بیمار مرده است! وی بلافاصله از اتاق عمل خارج شد تا از کارکنان بیمارستان کمک بگیرد و بیایند و زائربروخ را بگیرند تا نتواند به کار غیرعقلانی خود ادامه دهد. . ."فردیناند زائربروخ بعد از گرفتار شدن به این جنون، حاضر به ترک بیمارستان و محل کارش نمی‌شد و با افزایش علائم بیماری بیش از پیش خود را فردی سالم و خبره می‌دانست اما در نهایت او را به اجبار از حرفه‌اش برکنار کردند.نویسنده کتاب -یورگن توروالد (با نام اصلی "هاینس بونگارتز")- مورخ و روزنامه‌نگاری آلمانی بود که تحقیقات گسترده‌ای در تاریخ پزشکی قانونی و جنگ جهانی دوم انجام داد و ایرانیان احتمالا او را با سریال "قرن کارآگاهان" می‌شناسند که بر اساس کتاب 2 جلدی‌اش -قرن کارآگاهان: تاریخچه پیدایش و پیشرفت جرم‌یابی علمی- ساخته و در دهه 70، از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد. زمانی که توروالد تصمیم گرفت شرح حال زندگی زائربروخ را مکتوب کند این پزشک مشهور رخت از جهان بر بسته بود و دسترسی به وی امکان نداشت. از این رو توروالد برای نوشتن وقایع زندگانی او به سراغ دستیاران، شاگردان و بیمارستان‌هایی که زائربروخ در آن‌ها فعالیت می‌کرده رفت. جراح دیوانه، کتابی خواندنی با ترجمه مترجم نام‌آشنا و صاحب سبک ایرانی –ذبیح‌الله منصوری- است که خواندن آن را به همه علاقمندان به علم پزشکی و رمان‌های تاریخی توصیه می‌کنم!امیر کبیریانامیر کبیریانSat, 25 Feb 2023 02:41:48 +0330https://virgool.ir/kangonioclub/ناطور-دشت-qqvaz3tohxfy"ناطور دشت"، رمانی بسیار معروف و خواندنی از جی. دی. سلینجر -نویسنده نامدار آمریکایی- است. این رمان برای اولین بار در سال‌ 1945 میلادی انتشار یافت. کاراکتر اصلی کتاب، شخصی به نام "هولدن کالفیلد" است -نوجوانی با 17 سال سن که در یک کلینیک درمانی بستری است-؛ او تصمیم دارد تا سرگذشت خود را قبل از ورود به این مرکز درمانی برای روانکاو خود بازگو کند. رمان، بر اساس تعریف این شخصیت ادامه می‌یابد: وقتی که هولدن 16 ساله بود، مسئولین مدرسه او را به دلیل کسب نمره‌ مردودی در چهار درس، از مدرسه اخراج می‌کنند و هولدن به زادگاه خود -شهر نیویورک- باز می‌گردد. کل داستان کتاب در مدت سه روز اتفاق میفتد و کلیه‌ اتفاقاتی که برای هولدن رخ می‌دهد در بازه زمانی است که او، مدرسه را به قصد رفتن به نیویورک و خانه‌ خود رها می‌کند. قرار است تا مدیران مدرسه، نامه‌ای را به خانواده‌ هولدن بفرستند و شرح وضعیت تحصیلی او را برای آنها یادداشت کنند. این نامه در روز چهارشنبه به دست آنها می‌رسد و به همین دلیل هولدن تصمیم می‌گیرد که روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه به خانه نرود تا اوضاع کمی آرام شود! ابتدا او با هم‌اتاقیش یک دعوای حسابی راه می‌اندازد و از خوابگاه بیرون می‌زند... خروج هولدن از خوابگاه و وارد شدن او به دنیای بیرون و روبه‌رو شدن او با مردم جامعه و همچنین وانمود کردن هولدن به اینکه آدم بالغی است، نماد انتقال از دوران کودکی به بزرگسالی است. اکنون او دیگر بچه نیست و افکار و احساسات متفاوتی دارد. احساس تنهایی می‌کند، احساس می‌کند با دنیای بیرون بیگانه است و همچنین به شدت احساس می‌کند که همه‌چیز او را افسرده می‌نماید. او دیگر کودک نیست و در آستانه‌ ورود به دنیای بزرگسالان است. بزرگسالانی که از نظر هولدن همگی قلابی‌ند و او بسیار از دست آنها شاکی است. البته می‌توان گفت هولدن از دست همه‌چیز و همه‌کس شاکی است مگر بچه‌های کوچک؛ به همین خاطر رابطه نزدیک و صمیمی با خواهر کوچک خود -فیبی- دارد. فیبی نقش بسیار مهمی در داستان دارد و اگر به خاطر او نبود هولدن به سمت سرنوشتی متفاوت حرکت می‌کرد.نویسنده‌ رمان، سیر بلوغ یک پسر نوجوان را به شکلی نامتعارف و غیرمعمول بیان کرده است و شخصیت نوجوان این کتاب دائما تلاش می‌کند تا خود را از شر دردسرهای زیادی که برایش ایجاد می‌شود خلاص کند. هولدن پسربچه‌ای با ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد است که به تبع آن نیازهای خاصی نیز دارد. او از یک شخصیت عصیان‌گر برخوردار است که کمتر شاهد آن، توسط نوجوانان خیالی دیگری که در رمان‌ها به آنها پرداخته می‌شود، هستیم. هولدن کالفیلد به عنوان یک قهرمان آمریکایی خالص از نمونه‌های نادری است که شهرتش را نه به خاطر ستایش فرهنگ آمریکایی زمان خود، بلکه به خاطر لجن‌مال کردن ارزشهای زمان خود، به دست می‌آورد. هولدن در شمایل یک نوجوان عاصی بیشتر اوقات، پا را از یک نوجوان عاصی صرف، فراتر می‌گذارد و به جایگاه یک منتقد اجتماعی نکته‌سنج و تیزبین نزدیک می‌شود که با رویکردی سیاه و بدبینانه، ارزش‌های مرسوم جامعه را با بددهنی‌های معمول و زبان تند و تیزش به نقد می‌کشد و وقتی شروع به حرف زدن می‌کند معمولا تعارفی با هیچ بنی‌بشری ندارد."ناطور دشت"، در مدت کمی پس از انتشار توانست شهرت و محبوبیت فراوانی را برای سلینجر به ارمغان آورد. زمانی که این نویسنده به شهرت رسید و در مرکز توجه قرار گرفت، از نیویورک خارج شد و به ندرت با خبرنگاران مصاحبه می‌کرد. در فاصله سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۲، "ناطور دشت" کتابی بود که بیش از هر اثر دیگری در دبیرستان‌های آمریکا تدریس می‌شد. بنگاه انتشاراتی راندوم هاوس در سال ۱۹۹۹ این رمان را به‌عنوان شصت ‌و چهارمین رمان برتر سده بیستم معرفی کرد.امیر کبیریانامیر کبیریانFri, 23 Dec 2022 18:36:38 +0330https://virgool.ir/kangonioclub/مغلطه-راهنمای-درست-اندیشیدن-jmx0iovm56nrدر دنیای امروز و با گسترش روزافزون رسانه‌ها، دسترسی به داده‌ها بسیار آسان شده است اما این اطلاعات به ظاهر جامع و درست، خیلی از اوقات با هدفی خاص و تحمیل کردن نظری به‌دور از منطق ارائه می‌شوند. اینجاست که تشخیص اطلاعات صحیح از اطلاعات نادرست اهمیت می‌یابد. جمی وایت در کتاب "مغلطه: راهنمای درست اندیشیدن"، نحوه برخورد با داده‌های مختلف، چگونگی شناسایی سفسطه دیگران و هنر بحث و مذاکره برای جلوگیری از تصمیمات غلط را آموزش می‌دهد. او هدف خود را از نوشتن این کتاب، جبران کمبودهای نظام آموزشی عنوان کرده و در پیش‌گفتار می‌نویسد: "متاسفانه اکثر مردم درباره‌ نحوه به خطا رفتن استدلال تقریبا چیزی نمی‌دانند. در مدرسه و دانشگاه، ذهن افراد با اطلاعاتی ارزشمند درباره چرخه نیتروژن، علل بروز جنگ جهانی دوم، مصراع پنج ضربی و مثلثات پر می‌شود ولی تشخیص حتی ابتدایی‌ترین خطاهای منطق را نمی‌آموزند؛ و این باعث به وجود آمدن ملتی متشکل از انسان‌های ساده‌لوح می‌شود که نمی‌توانند در مقابل استدلال‌های دروغین کسانی‌که می‌خواهند رای، پول یا تقوایشان را از آن‌ها بگیرند مقاومت کنند."روش‌های متقاعدسازی مبتنی بر استدلال غیرمنطقی را مغلطه یا سفسطه می‌نامند. “مغالطات” در واقع روش‌های فریب دادن مغز و ناکار کردن تفکر نقاد هستند. یکی از این مغالطات، سفسطه اقتدار است. در کتاب در توضیح این نوع مغلطه آمده است: "چون من می‌گویم" جمله‌ای‌ست که اکثر ما زمانی از والدین‌مان شنیده‌ایم و معمولا نوعی تهدید محسوب می‌شود. پدر شما ممکن است بتواند تصمیم بگیرد که چه وقت بخوابید؟ شام چه بخورید؟ و به کدام مدرسه بروید؟ ولی این اقتدار از او کارشناسی در زمینه تولیدمثل انسانی نمی‌سازد! پس وقتی به شما می‌گوید باید زایمان زنی باکره را به این دلیل که او می‌گوید باور کنید حق دارید اعتراض کنید! در چنین مواردی والدینتان مرتکب مغلطه اقتدار شده‌اند. مغلطه اقتدار چگونه عمل می‌کند؟ ابتدا اقتدار، بزرگی، نبوغ، ثروت و موفقیت یک فرد را توضیح می‌دهیم و سپس بخشی از عقاید، افکار و گفته‌های او را نقل قول می‌کنیم. منطقی که پشت این نقل قول وجود دارد این است: فردی با این هوش و اهمیت و موفقیت که نمی‌شود اشتباه بکند! به عنوان مثال به نظرات اینشتین حتی اگر در زمینه‌های کاملأ بی‌ربط با دنیای فیزیک باشند توجهی خاص می‌شود. از افراد بسیاری شنیده‌ام که اکثر ما فقط از 10% قابلیت مغزمان استفاده می‌کنیم. وقتی از آن ها می‌پرسیم که چرا باید چنین چیزی را باور کنیم؟ می‌گویند چون اینشتین این طور گفته است! این که او چه طور در جایگاهی قرار داشته که بتواند چنین نظری بدهد برای کسی روشن نیست! کسی نمی‌تواند منکر هوش فوق‌العاده اینشتین شود ولی اینشتین در مورد این که ما از چند درصد قابلیت‌های مغزمان استفاده می‌کنیم چیزی بیشتر از من و شما نمی‌دانست!!جمی وایت از سال 2004 به نوشتن کتاب‌هایی برای مخاطبان عام برای آشنایی با استدلال‌ها و نظرات عوام‌فریبانه سیاست‌مداران روی آورد. در بخشی از کتاب مغلطه می‌خوانیم: آمار، سلاح شیمیایی اقناع است. همه سیاستمداران و تاجران خوب این را می‌دانند. کمی آمار به بحث‌تان تزریق کنید تا بلافاصله شاهد تاثیرات محسوس آن باشید: چشم‌ها بی‌فروغ می‌شوند، دهان‌ها باز می‌مانند و در چشم بر هم زدنی همه در تایید و موافقت سر تکان می‌دهند. ارقام بحث‌ناپذیرند! حتی وقتی ارقام صحیحند، آنچه را به آن‌ها منتسب شده است نشان نمی‌دهند. مثلا سردبیران روزنامه‌ها همیشه از آماری درباره تغییر رفتار به نتایجی درباره تغییر و معمولا وخامت ارزش‌ها می‌رسند!کتاب مشتمل بر 12 فصل با عناوین: «اقتدار»، «تعصب در جامه فاخر»، «حرف نزن!»، «واژه‌های بی‌معنی»، «انگیزه‌ها»، «حق داشتن عقیده»، «مغایرت»، «کلمات گمراه‌کننده»، «بدیهی جلوه دادن موضوع»، «تصادف»، «آمار حیرت‌آور» و «تب اخلاقیات» است که نویسنده در هر فصل، مهارتی را در زمینه‌ برخورد با اطلاعات جدید و چگونگی پذیرش آن‌ها آموزش می‌دهد. با توجه به نیاز همگان برای درک بهتر اخبار و سخنان دیگران، این کتاب برای همه افراد سودمند است. اما به طور خاص، مطالعه این کتاب برای صاحبان مشاغل و کسب و کارها که در جلسات کاری باید بر سر مسائل گوناگون مباحثه و نتیجه‌گیری کنند بسیار ارزشمند خواهد بود.امیر کبیریانامیر کبیریانFri, 23 Dec 2022 18:25:46 +0330