https://virgool.ir/feed/@m_64597340fa2026-11-12 00:29:55https://files.virgool.ir/upload/users/3828283/avatar/BWRpft.jpghttps://virgool.ir/@m_64597340https://virgool.ir/@m_64597340/مقایسه-بازنمایی-زنان-در-هزار-و-یک-شب-و-شاهنامه-uliq7ztnb0y2شاهنامه فردوسی و داستان های هزار و یک شب به عنوان آثار ادبی کهن ایران، حاوی مضامین مختلفی هستند.در این داستان ها علاوه بر بیان مسائل اجتماعی، پهلوانی و آموزنده، جایگاه زنان توسط مردان نگاشته شده است.این دو اثر بازگوکننده‌ی خوبی برای بیان جایگاه زنان و موقعیت آنان در جوامع کهن هستند. هزار و یک شب:در هزار و یک شب خیانت گری زنان در مقام های برتر از جمله ملکه و همسر پادشاه موضوع اصلی و آغاز گر داستان است و در آغاز آن همین موضوع سبب مرگ زنان یک جامعه می‌شود.اما "شهرزاد" در قصه های خود با ارائه تصویر منفی و مثبت، شخصیت های مختلفی از زنان را نشان می‌دهد که گاه مانند خود شهرزاد با ویژگی های خوب عامل نجات خود و دیگران میشوند و یا مانند "پیرزن ذات الدواهی" باعث ایجاد جنگ های بزرگ می‌شوند.شخصیت شهرزاد یک نمونه کامل از آگاهی، دانش، خرد و احترام به زنان در هزار و یک شب است.بیان ویژگی های منفی مانند حیله، جادو و خیانت نیز از موضوعاتی‌ست که بسیار به آن اشاره شده است.آغاز داستان هزار و یک شب با بیان موضوع خیانت همسر شهریار بیانگر این موضوع است که داشتن چنین ویژگی برای همه زنان حتی در جایگاه های برتر یک امر معمول است: "نیمه شب به یادآور چیزی را در قصر خویش فراموش کرده است، پس به قصر بازگشت و در آنجا دید که همسرش در بستر او با غلامی سیاه تنگ در آغوش هم خفته‌اند. جهان پیش چشمش تیره و تار شد. با خود گفت هنوز از کشور خود دور نشده‌ام و اوضاع از این قرار است، وقتی از اینجا دور شوم و مدتی پیش برادر باشم، این بدکاره کار را به کجا خواهد رسید؟ پس شمشیر کشید و بر آن ها زد و هر دو را در بستر کشت.(اقلیدی، 1397)"توجه زیاد به موضوع خیانت در هزار و یک شب به خوبی نشان دهنده نوع نگاه منفی به زنان در جایگاه مرد سالار است.زیبایی زنان در این داستان نیز بسیار مورد توجه است. در هزار و یک شب و داستان "شاه عمر نعمان" زیبایی "نزهت الزمان" از همان لحظه آغاز تولد مورد توجه و قابل مشاهده است.این زیبایی به طبقه خاصی اختصاص نداشته و همچنین نوعی ارزش گذاری محسوب می‌شده و باعث تغییر جایگاه و موقعیت آنان میشده است.در هزار و یک شب و داستان "دو وزیر با سرگذشت انیس الجیس و علی نورالدین"، ارزش زیبایی کنیز به خوبی نشان داده شده است.در این داستان زیبایی کنیز و ویژگی سخن وری او مورد توجه قرار گرفته و سبب بالارفتن ارزش و جایگاه او شده است.وفاداری نیز به نوعی ویژگی ذاتی برای زنان در نظر گرفته شده است. در این داستان وفاداری را نتیجه عشق دانسته است. موضوع خیانت گری و حیله گری و تاکید آن نسبت به زنان باعث شده تا وجود خصوصیتی مثل وفاداری دور از ذهن به نظر برسد.شهرزاد در قصه های خود با معرفی شخصیت های مختلف زنان نشان میدهد که همه‌ی آنها خیانتکار نبوده و برای نزدیکان خود از جمله همسر وفادار بوده آمد.بی خردی در قصه های هزار و یک شب به عنوان یک ویژگی ذاتی برای زنان در نظر گرفته شده است که شامل تمام گروه ها و طبقات اجتماعی میشود.در داستان "خسرو و شیرین و ماهی‌گیر"، نتیجه‌ی پیروی کردن از زنان را ضرر اقتصادی و مادی دانسته است: "نشاید کسی از رای زنان پیروی کند، زیرا هرکس از رای زنان پیروی کند به جای یک درهم، دو درهم زیاد خواهد برد.(اقلیدی، 1397)"در قسمت های دیگر نیز از کم کردی و کم عقلی زنان سخن گفته شده است: "ای عفریت تناور و ای پهلوان دلاور، وقتی یک زن ناقص عقل بریدن سر مرا روا نمیدارد، چگونه من زدن گردن کسی را که در عمرم او را ندیده‌ام بر خود روا بدانم؟(اقلیدی، 1397)"عدم رازداری نیز از موضوعاتی‌ست که به زنان نسبت داده شده است.در افسانه ها و قصه های یک جامعه مرد سالار این موضوع را از معایب زنان دانسته که درنهایت باعث گرفتاری خانواده میشود.در هزار و یک شب این ویژگی را میتوان در داستان "آسیابان و زنش" مشاهده کرد که عدم رازداری زن، باعث مرگ خود زن و خر آسیابان میشود.با این حال حضور شهرزاد در داستان به نوعی ویژگی های منفی را تغییر داده و وجهه‌ی جدیدی به زنان میدهد.شهرزاد اولین نام یک زن است که در داستان های هزار و یک شب به آن اشاره می‌شود. معنای نام او با ویژگی های شخصیتی‌اش هم‌خوانی دارد از جمله: نجات دهندگی، بزرگ‌زادگی و بخشیدن زندگی دوباره به دیگران.شاهنامه:زنان در شاهنامه به گونه‌ای پاک و زلال نمایان شده‌اند، آنها سرشار از فداکاری و دلاوری هستند و در فداکاری و جنگاوری کمی از مردان ندارد.در شاهنامه زنانی هستند که از سرزمین های بیگانه‌اند و درنهایت به همسری پهلوان ایرانی درمی‌آیند:"تهمینه"دختر شاه سمنگان که به خواستگاری رستم میرود، "رودابه" دختر شاه کابل که همسر زال میشود، "سودابه" همسر کاووس شاه که دختر شاه هاماوران است. در شاهنامه نام 300 زن آمده است که از این میان تنها دو تن از آنها چهره‌ای پلیدی دارند. سودابه به عننوان منفی ترین چهره، به صورتی کینه توز و حیله گر توصیف شده که سبب مرگ سیاوش به عنوان یکی از مقدس ترین شخصیت های شاهنامه میشود و جنگی را میان ایران و توران ایجاد می‌کند.فردوسی از زبان رستم که سودابه را مسئول مرگ سیاوش میداند، می‌گوید:زن و اژدها هر دو در خاک به/جهان پاک از اين هردو ناپاک بهدر شاهنامه زنان در ابراز عشق پیش قدم می‌شوند، این زنان در انتخاب همسر آزادی داشتند و برخی از آنان با اینکه شاهزاده بودند، ابایی از ابراز عشق خود نداشتند.در مواردی زنان نقش منفعلی در اتفاقات دارند و مورد استفاده قرار میگیرند.در داستان مادر سیاوش به خوبی شاهد این موضوع هستیم که حقوق دختر و خانواده او مطرح نیست و آنچه که مهم است، درخواست شاه یا مردان است.بدو گفت کین موی و روی و نژاد/ همی خواست هر سه بدادی به بادبه مشکوی زرین کنم شایدت/ سرماهرویان کنم بایدتدر شاهنامه عروسی و عذاداری نمایش داده میشود که زنان در آن نقش مهمی را ایفا میکنند.همچنین احترام به همسر در شاهنامه نشان داده شده است.در شاهنامه زمانی که زنان احساس می‌کردند که بی گناه واقع میشوند یا چیزی باب میلشان نیست، با شجاعت خواسته‌ی خود را به زبان می‌آورند.زنان در جایگاه های سیاسی در شاهنامه نمایش داده شده‌اند، مانند داستان دختر اردوان اشکانی؛ همچنین زنان در جایگاه پادشاه دیده میشوند، بهمن اسفندیار با اینکه پسری به اسم ساسان داشته، بعد از خود تخت پادشاهی را به دختر و همسرش میسپارد: سپردم بدو تاج و تخت بلند/ همان لشکر و گنج و بخت بلندولیعهد من او بود در جهان/ همان کس که زو زاید اندر نهاناگر دتر آید از او گر پسر/ ورا باشد این تخت و تاج و گهرخیانت نیز در شاهنامه نمایش داده شده است، خیانت به همسر در داستان گردیه به دلایل ممکلت خواهی و سودابه از روی بی وفایی و هوس است.با تمام این اوصاف، برای برسی جایگاه زن در داستان های کهن، باید نگاهی به شرایط اجتماعی حاکم بر آن زمان ها داشت.زر مرادیزر مرادیSun, 09 Feb 2025 17:34:21 +0330